Luận án tiến sĩ tổ chức và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng theo pháp luật việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu tổ chức và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng theo pháp luật việt nam hiện nay, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Hoàng Mạnh Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Bích Thọ
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Tổ chức và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng theo pháp luật Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổ chức công chứng

Tổ chức công chứng là một trong những nội dung trọng tâm của luận án. Tác giả phân tích sâu về cơ cấu tổ chức và mô hình hoạt động của các văn phòng công chứng (VPCC) và phòng công chứng (PCC) tại Việt Nam. Hai loại hình này tồn tại song song, với PCC thuộc sở hữu nhà nước và VPCC do tư nhân thành lập. Sự cạnh tranh giữa hai mô hình này đặt ra nhiều thách thức trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống công chứng. Luận án cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc phân định rõ ràng phạm vi hoạt động giữa công chứng và chứng thực, đồng thời đề xuất các giải pháp để hoàn thiện cơ chế tổ chức.

1.1. Mô hình tổ chức công chứng

Luận án phân tích hai mô hình tổ chức công chứng chính tại Việt Nam: PCC và VPCC. PCC là đơn vị sự nghiệp công lập, hoạt động dưới sự quản lý của nhà nước, trong khi VPCC được vận hành theo mô hình doanh nghiệp tư nhân. Sự khác biệt về cơ chế tài chính và quản lý giữa hai mô hình này dẫn đến sự cạnh tranh không đồng đều, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ công chứng. Tác giả đề xuất cần có sự điều chỉnh pháp luật để tạo sự cân bằng và bình đẳng giữa hai loại hình tổ chức này.

1.2. Phạm vi hoạt động

Phạm vi hoạt động của các tổ chức công chứng được luận án làm rõ thông qua việc phân tích các quy định pháp luật hiện hành. Tác giả chỉ ra sự chồng chéo giữa hoạt động công chứng và chứng thực, gây khó khăn trong việc xác định trách nhiệm và quyền hạn của các công chứng viên (CCV). Đề xuất của luận án là cần phân định rõ ràng hai hoạt động này để nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ.

II. Hoạt động công chứng

Hoạt động công chứng là trọng tâm thứ hai của luận án. Tác giả phân tích các quy trình và thủ tục công chứng theo quy định của Luật Công chứng Việt Nam. Luận án nhấn mạnh vai trò của công chứng trong việc đảm bảo tính hợp pháp và xác thực của các giao dịch dân sự, kinh tế. Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra những hạn chế trong thực tiễn hoạt động công chứng, như sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và sự chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ hiện đại.

2.1. Quy trình công chứng

Luận án trình bày chi tiết các bước trong quy trình công chứng, từ việc tiếp nhận yêu cầu đến việc lập và lưu trữ văn bản công chứng. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc chuẩn hóa quy trình để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Đồng thời, luận án cũng đề xuất việc áp dụng công chứng điện tử và công chứng trực tuyến để đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại.

2.2. Thách thức trong hoạt động công chứng

Luận án chỉ ra những thách thức mà các tổ chức công chứng đang phải đối mặt, bao gồm sự cạnh tranh không lành mạnh giữa PCC và VPCC, sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật, và sự chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ. Tác giả đề xuất các giải pháp để khắc phục những thách thức này, bao gồm việc hoàn thiện pháp luật và tăng cường đào tạo cho CCV.

III. Pháp luật công chứng

Luận án phân tích sâu về pháp luật công chứng hiện hành tại Việt Nam, đặc biệt là Luật Công chứng năm 2014. Tác giả đánh giá những ưu điểm và hạn chế của các quy định pháp luật, đồng thời đề xuất các giải pháp để hoàn thiện hệ thống pháp luật công chứng. Luận án cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có hệ thống công chứng phát triển, như Pháp và Đức.

3.1. Quy định pháp luật hiện hành

Luận án trình bày chi tiết các quy định của Luật Công chứng năm 2014, bao gồm các quy định về tổ chức và hoạt động của các tổ chức công chứng, quyền và nghĩa vụ của CCV, và các quy trình công chứng. Tác giả chỉ ra những điểm còn hạn chế trong các quy định này, như sự thiếu đồng bộ và chưa phù hợp với thực tiễn.

3.2. Đề xuất hoàn thiện pháp luật

Luận án đề xuất các giải pháp để hoàn thiện pháp luật công chứng, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành, tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động công chứng, và áp dụng các công nghệ hiện đại trong quản lý và thực hiện công chứng.

IV. Giải pháp và định hướng phát triển

Luận án đưa ra các giải pháp và định hướng để hoàn thiện tổ chức và hoạt động công chứng tại Việt Nam. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng một hệ thống công chứng hiện đại, minh bạch và hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của xã hội và yêu cầu của quản lý nhà nước. Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo cho CCV, và áp dụng công nghệ hiện đại trong hoạt động công chứng.

4.1. Định hướng phát triển

Luận án đề xuất các định hướng phát triển cho hệ thống công chứng Việt Nam, bao gồm việc xây dựng một hệ thống công chứng hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có hệ thống công chứng phát triển, như Pháp và Đức.

4.2. Giải pháp cụ thể

Luận án đưa ra các giải pháp cụ thể để hoàn thiện tổ chức và hoạt động công chứng, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật, tăng cường đào tạo cho CCV, và áp dụng công nghệ hiện đại trong quản lý và thực hiện công chứng. Tác giả cũng đề xuất việc tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động công chứng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận án được kết cấu 4 chương, cụ thể như sau: 5 Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận pháp luật về tổ chức và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng Chƣơng 3: Thực trạng pháp luật và thực tiễn tổ chức, hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng theo pháp luật Việt Nam hiện nay Chƣơng 4: Định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng ở Việt Nam 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về công chứng và nghề công chứng Theo tác giả Tuấn Đạo Thanh (2008), trong “Nghiên cứu pháp luật về công chứng một số nước trên thế giới nhằm góp phần xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật về công chứng ở Việt Nam hiện nay”, nghề công chứng đã xuất hiện trên thế giới từ rất sớm vào những ngày đầu của những nền văn minh cổ đại. Ở thời kỳ Ai Cập cổ đại đã xuất hiện các tu sĩ (theo tiếng Latinh là “Scribae”) chuyên ghi chép lại những ghi nhớ, văn bản, quyết định của các sự kiện quan trọng và cấp bản sao tài liệu công (Public Documents) cũng như tài liệu tư (Private Documents).

Đến thời kỳ La Mã cổ đại, những kỹ năng lập, giải quyết và lưu giữ văn bản được nâng cao và có vai trò quan trọng trong lĩnh vực công lẫn tư. Sự ra đời, tồn tại và phát triển của nghề công chứng thời La Mã cổ đại đi cùng với phát triển của Nhà nước và pháp luật La Mã cổ đại. Khi đế chế La Mã cổ đại sụp đổ, những nội dung pháp luật dân sự và nghề công chứng đã kịp du nhập vào hệ thống pháp luật của những quốc gia khác. Nghề công chứng đã xuất hiện ở Cộng hòa Pháp từ những năm 1270, ở Hợp chủng quốc Hoa Kỳ từ những năm 1650, ở Vương quốc Anh từ trước năm 1279.

Ở Châu Á, hệ thống công chứng ở Nhật Bản đã có trên 110 năm lịch sử. Theo chính các luật gia của Nhật Bản nhận xét, thì hệ thống công chứng của họ chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi hệ thống công chứng của Cộng hòa Pháp và có tiếp thu một số quy định về công chứng Cộng hòa Liên bang Đức cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện lịch sử riêng của Nhật Bản [78]. Theo tác giả Võ Khánh Vinh (2003), Giáo trình các cơ quan bảo vệ pháp luật, thì hoạt động công chứng đã được hình thành và phát triển ở hầu hết các nước trên thế giới, cùng với sự phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội và hệ thống pháp luật 7 của mỗi nước. Công chứng đã và đang trở thành một nghề ở nhiều nước trên thế giới [92, tr.

Theo các nghiên cứu và giải thích trên, xét về nguồn gốc, công chứng là nghề sớm xuất hiện trong lịch sử loài người với vai trò ghi chép, soạn thảo văn bản và làm chứng của CCV như là một nhân viên công. Theo tác giả Nguyễn Văn Toàn (2004), Công chứng Việt Nam trong nền kinh tế thị trường hướng theo mô hình công chứng Latinh, trên thế giới cho đến nay, nghề công chứng theo những mô hình công chứng tồn tại ở hầu hết các quốc gia và hình thành nên ba hệ thống công chứng cơ bản như sau: (i) Hệ thống công chứng Latinh (chịu sự ảnh hưởng sâu sắc của hệ thống luật La mã, còn gọi là hệ thống dân luật - Civil Law), tồn tại ở hầu hết các nước châu Âu (trừ Đan Mạch và Anh); châu Phi (các nước thuộc địa cũ của Pháp); các nước châu Mỹ - Latinh, bang Quebec của Canada, bang Luisane của Hoa Kỳ, một số nước châu Á (Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ.); (ii) Hệ thống công chứng Anglo-Saxon, gắn liền với hệ thống pháp luật Anglo-Saxon (Hệ thống thông luật - Common Law), tồn tại ở các quốc gia: Vương quốc Anh, Mỹ (trừ bang Luisane), Canada (trừ bang Quebec), Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Đài Loan. Ở Việt Nam, hoạt động công chứng đã được hình thành vào thời kỳ Pháp thuộc. Theo tác giả Trần Văn Hạnh (2016), Tổng quan về nghề công chứng, thời Pháp thuộc, hoạt động công chứng được định hình rõ nét ở Việt Nam với sự xuất hiện tổ chức công chứng với tên gọi là Phòng Chưởng khế theo mô hình và thể thức công chứng của Cộng hòa Pháp [37].

Theo nghiên cứu của tác giả Hoàng Mạnh Thắng (2008), Điều chỉnh pháp lý hoạt động công chứng tại Văn phòng công chứng dưới giác độ pháp luật doanh nghiệp, ở thời kỳ chế độ cũ ở miền Nam Việt Nam đã tồn tại chế định công chứng còn được gọi là “chưởng khế” lập, bảo quản và gìn giữ các khế ước (hợp đồng). 8 Phòng Chưởng khế là cơ quan thuộc hệ thống tư pháp, được thiết lập trong một quản hạt của Tòa án sơ thẩm hay hòa giải rộng quyền tùy thuộc Bộ Tư pháp. Hoạt động chưởng khế thuộc thể chế công chứng nhà nước, chưởng khế do Nhà nước bổ nhiệm [81, tr. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Hiến (1996), Những vấn đề cơ bản về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước, đưa ra một số vấn đề chung về công chứng nhà nước và tổ chức công chứng nhà nước, đề cập đến quá trình hình thành, phát triển của TCHNCC ở Việt Nam giai đoạn 10 năm sau thời kỳ đổi mới, cho rằng: “Công chứng của ta là công chứng nhà nước, cơ quan công chứng là cơ quan nhà nước, CCV là công chức nhà nước” [11, tr.

Nhóm các công trình nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng Mô hình tổ chức và hoạt động của TCHNCC là một chế định pháp luật chính thức xuất hiện ở Việt Nam sau khi Việt Nam tiến hành công cuộc đổi mới vào năm 1986. Giai đoạn này đã có nhiều công trình nghiên cứu được thực hiện và có thể kể một số công trình tiêu biểu, như sau: Luận án Tiến sĩ luật học của tác giả Dương Khánh (2002), đề tài “Tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước ở nước ta hiện nay”, đã nghiên cứu những vấn đề tổng thể của tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước với đối tượng là PCC, đơn vị sự nghiệp của Nhà nước với những giải pháp và kiến nghị hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của PCC [43]. Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả Nguyễn Văn Toàn (2004) ở Trường Đại học Tổng hợp Jean-Moulin Lyon 3 Cộng hòa Pháp, với đề tài “Công chứng Việt Nam trong nền kinh tế thị trường hướng theo mô hình công chứng Latinh” đã đánh giá, nghiên cứu về hoạt động công chứng của Việt Nam với mô hình công chứng nhà nước bước vào giai đoạn khởi đầu, mở cửa để gia nhập với công chứng thế giới theo mô hình công chứng tự do [74]. Luận án Tiến sĩ luật học của tác giả Tuấn Đạo Thanh (2008), đề tài “Nghiên cứu pháp luật về công chứng một số nước trên thế giới nhằm góp phần xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật về công chứng ở Việt Nam hiện 9 nay” đã đánh giá, nghiên cứu về các mô hình và trường phái công chứng trên thế giới, đã chỉ ra những điểm tương đồng cũng như khác biệt về hoạt động công chứng của một số quốc gia điển hình trên thế giới, qua đó rút ra những kinh nghiệm quý báu cho việc phát triển tổ chức và hoạt động công chứng ở Việt Nam [78].

Tác giả cũng cho rằng, các mô hình công chứng trên thế giới, được phân thành hai trường phái là trường phái công chứng nội dung theo hệ thống dân luật (trường phái công chứng Latinh) ở các nước Châu Âu lục địa, Châu Phi (các nước thuộc địa cũ của Pháp) và trường phái công chứng hình thức ở các nước theo hệ thống thông luật. Mỗi một mô hình công chứng và trường phái công chứng xét về tổ chức và hoạt động có đặc điểm riêng biệt về ưu điểm và nhược điểm, tùy theo hệ thống pháp luật dân sự điều chỉnh và đặc điểm lịch sử cũng như địa kinh tế, văn hóa ngày càng có xu hướng giao thoa và gần nhau. Trường phái công chứng Latinh yêu cầu CCV lập ra VBCC có nội dung dẫn chiếu và tham khảo bởi nhiều quy phạm pháp luật được áp dụng. Trường phái này công nhận ưu thế của chứng cứ viết, tìm kiếm sự cân bằng trong thỏa thuận của các bên và xác định ý chí đích thực của các bên nhằm tránh các tranh chấp có thể xảy ra về sau.

Trong khi đó, trường phái công chứng Anglo-Saxon tạo cơ chế thực dụng, rất mềm dẻo, dễ thích ứng với các hoàn cảnh cụ thể của từng hợp đồng, giao dịch với trình tự thủ tục đơn giản, các nhu cầu về công chứng nhanh chóng được giải quyết. Người yêu cầu công chứng, nhất là các doanh nhân có thể đạt được cơ hội kinh doanh. Kích thích được tính năng động và quyền tự quyết của các bên trong giao dịch. Tuy nhiên, vai trò của Nhà nước trong quản lý các hoạt động công chứng rất mờ nhạt, không kiểm tra chặt chẽ đối với các hoạt động công chứng, cũng không ấn định mức phí mà khách hàng phải trả cho CCV.

CCV có quyền tự do thỏa thuận với khách hàng về mức thù lao áp dụng cho mỗi vụ việc công chứng. Dịch vụ công chứng được xem như một sản phẩm đặt dưới luật chơi của thị trường dành cho người có quyền lực kinh tế. Người yếu thế không được bình đẳng về quyền được hưởng dịch vụ công chứng. Việc giao kết hợp đồng, giao dịch xuất phát từ quan hệ mạnh - yếu giữa các bên, không có được một giải pháp cân bằng về lợi ích.

Người yếu thế bị áp đặt quan điểm, chịu lép vế, thua thiệt. VBCC không đạt được sự chuẩn mực của chứng cứ và khó có giá trị thi hành như 10 một văn bản của cơ quan công quyền. Trách nhiệm vật chất của CCV không được xác định rõ ràng. An toàn pháp lý thấp, làm gia tăng các tranh chấp.

Chi phí cho kiện tụng gia tăng, đánh vào tài chính của khách hàng và phí bảo hiểm không ngừng tăng [78].