Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý luận về tổ chức kế toán tại đơn vị sự nghiệp có thu công lập. Chương 3: Thực trạng tổ chức kế toán tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương. Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu và giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương.
8 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU CÔNG LẬP 2. Khái quát chung về đơn vị sự nghiệp có thu công lập 2. Khái niệm Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý Nhà nước. Các ĐVSN công lập hoạt động bằng nguồn kinh phí Nhà nước cấp, cấp trên cấp hoặc các nguồn kinh phí khác như thu sự nghiệp, phí, lệ phí, thu từ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, nhận viện trợ, biếu, tặng theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp để thực hiện nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước giao.
Đơn vị sự nghiệp có thu công lập là những đơn vị do Nhà nước có quyết định thành lập và giao cho thực hiện các nhiệm vụ thuộc về hoạt động sự nghiệp nhằm cung cấp các hàng hóa và các dịch vụ công cộng đáp ứng cho nhu cầu xây dựng và phát triển mỗi ngành, mỗi lĩnh vực hay toàn bộ nền kinh tế. Kinh phí cung cấp cho hoạt động của ĐVSNCT chủ yếu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước cấp. Ngoài ra đơn vị có thể khai thác tạo thêm nguồn thu hợp pháp để trang trải một phần chi phí hoặc toàn bộ chi phí thường xuyên của đơn vị. Phân loại ĐVSNCT có thể được phân loại theo các tiêu thức khác nhau như theo lĩnh vực; theo phân cấp quản lý; theo nguồn thu.
Cụ thể: Căn cứ theo lĩnh vực hoạt động, đơn vị sự nghiệp có thu công lập gồm: - Đơn vị sự nghiệp y tế: Các bệnh viện, các viện và trung tâm có giường bệnh, cơ sở điều dưỡng và phục hồi chức năng thuộc các Bộ, ngành và địa phương. Các cơ sở khám chữa bệnh thuộc viện nghiên cứu, trường đại học y, dược trong toàn quốc, Các trung tâm y tế (bao gồm các trung tâm y tế quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc Tỉnh, trung tâm y tế dự phòng, Trung tâm 9 phòng chống các bệnh xã hội, Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe, Trung tâm bảo vệ bà mẹ và trẻ em - kế hoạch hóa gia đình hoặc Trung tâm sức khỏe sinh sản), Trung tâm tin học y tế thuộc các Bộ, ngành, địa phương, Các viện, trạm, trại hoặc các đơn vị khác có chức năng và nhiệm vụ phòng chống dịch bệnh thuộc các Bộ, ngành, địa phương, Các đơn vị có chức năng kiểm định vác- xin, sản phẩm y tế, trang thiết bị y tế, kiểm nghiệm thuốc, hóa mỹ phẩm, thực phẩm, kiểm dịch y tế thuộc các Bộ, ngành, địa phương, Các cơ sở sản xuất vác xin, sản phẩm y tế, máu và các chế phẩm từ máu, dịch truyền hoặc các sản phẩm khác thuộc ngành y tế. - Đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo và dạy nghề gồm: các cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, trường trung cấp chuyên nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, trung tâm giáo dục thường xuyên, trường chuyên biệt, trường đào tạo bồi dưỡng cán bộ. - Đơn vị sự nghiệp văn hóa - thể thao - du lịch gồm: Trung tâm kỹ thuật điện ảnh, trung tâm huấn luyện và thi đấu thể thao, Trung tâm bồi dưỡng cán bộ quản lý văn hóa - thể thao - du lịch, Trung tâm triển lãm văn hóa thông tin, bảo tàng, thư viện, các tạp chí, báo văn hóa, thể thao trực thuộc các Sở và Bộ văn hóa, thể thao và du lịch, các trung tâm văn hóa, thể thao tại các huyện, thị xã, thành phố.
- Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và công nghệ. - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xã hội gồm: Trung tâm dịch vụ việc làm. - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế, giao thông,. Ngoài ra còn có một số ĐVSN đặc thù khác.
Căn cứ vào phân cấp quản lý tài chính, đơn vị sự nghiệp trong cùng một ngành dọc được phân thành: - Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ hoặc UBND giao. Đơn vị dự toán cấp I thực hiện phân bổ, giao dự toán NS cho đơn vị cấp dưới trực thuộc, chịu trách nhiệm trước Nhà 10 nước về việc tổ chức thực hiện công tác kế toán, quyết toán NS của cấp mình và của đơn vị cấp dưới trực thuộc. Đơn vị dự toán cấp I có trách nhiệm quản lý kinh phí của toàn ngành và giải quyết các vấn đề có liên quan đến kinh phí với cơ quan tài chính. - Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị cấp dưới đơn vị dự toán cấp I, được đơn vị dự toán cấp I giao dự toán và phân bổ dự toán được giao cho đơn vị dự toán cấp III (trường hợp được ủy quyền của đơn vị dự toán cấp I).
Định kỳ đơn vị dự toán cấp II tổng hợp chi tiêu kinh phí ở đơn vị và của đơn vị dự toán cấp III, báo cáo lên đơn vị dự toán cấp I và cơ quan tài chính cùng cấp. - Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị trực tiếp sử dụng NS (đơn vị sử dụng NSNN), có trách nhiệm tổ chức, thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của đơn vị mình và đơn vị dự toán cấp dưới (nếu có). Đơn vị dự toán cấp III được đơn vị dự toán cấp I hoặc cấp II giao NS và thực hiện các nhiệm vụ quản lý kinh phí tại đơn vị dưới sự hướng dẫn của đơn vị dự toán cấp trên. - Đơn vị cấp dưới của đơn vị dự toán cấp III được nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán theo quy định.
Các đơn vị dự toán có thể chỉ có một cấp hoặc hai cấp, điều này tùy thuộc vào phân cấp quản lý kinh tế tài chính, đặc biệt cơ chế phân cấp quản lý Nhà nước. Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp và khả năng tạo lập nguồn kinh phí để đáp ứng cho hoạt động thường xuyên của đơn vị sự nghiệp có thu công lập gồm: Theo thông tư số 71/2006/TT-BTC ngày 09/08/2006 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 43/NĐ-CP ngày 25/04/2006 của Chính phủ có thể phân loại đơn vị sự nghiệp thành 3 loại, căn cứ vào khả năng bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên, hay nói cách khác là căn cứ vào nguồn thu từ hoạt động cung ứng dịch vụ công của đơn vị cụ thể là: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi là ĐVSN tự đảm bảo chi phí hoạt động). 11 - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách NSNN cấp (gọi là ĐVSN tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động). - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên do NSNN đảm bảo toàn bộ (gọi là ĐVSN do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động).
Căn cứ vào các nội dung trên ta có thể đưa ra khái niệm về đơn vị sự nghiệp y tế như sau: Đơn vị sự nghiệp y tế là đơn vị y tế do Nhà nước quản lý, chịu sự chỉ đạo của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, có nhiệm vụ thực hiện công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân, đảm bảo mọi người đểu được chăm sóc sức khỏe cơ bản hoạt động của các đơn vị sự nghiệp y tế không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì mục đích cộng đồng. Đặc điểm hoạt động Đặc điểm hoạt động sự nghiệp của các đơn vị sự nghiệp có thu công lập bao gồm: hoạt động sự nghiệp và hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ. Hoạt động sự nghiệp là hoạt động chủ yếu của các đơn vị và được Nhà nước giao chức năng, nhiệm vụ thực hiện dịch vụ công ích để phục vụ xã hội, phi lợi nhuận. Hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ là hoạt động mở thêm của các đơn vị sự nghiệp có thu công lập được phép tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ trên cơ sở lấy thu bù chi và có tích lũy nhằm tăng thu nhập cho người lao động và đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Ví dụ như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Lão khoa, Bệnh viện Da liễu. Các đơn vị này được Nhà nước giao cho chức năng khám chữa bệnh, cấp thuốc cho người bệnh. - Mô hình hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu công lập, gồm: • Tổ chức hoạt động sự nghiệp tách biệt với hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ. • Tổ chức hoạt động sự nghiệp kết hợp với hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ.
12 Một số kiểu cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý và các yếu tố ảnh hưởng đến cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý: • Cơ cấu theo trực tuyến: là một mô hình tổ chức quản lý, trong đó nhà quản trị ra quyết định và giám sát trực tiếp đối với cấp dưới và ngược lại, mỗi người cấp dưới chỉ nhận sự điều hành và chịu trách nhiệm trước một người lãnh đạo trực tiếp cấp trên. • Cơ cấu theo chức năng: là loại hình cơ cấu tổ chức trong đó từng chức năng quản lý được tách riêng do một bộ phận một cơ quan đảm nhận. Cơ cấu này có đặc điểm là những nhân viên chức năng phải là người am hiểu chuyên môn và thành thạo nghiệp vụ trong phạm vi quản lý của mình. • Cơ cấu theo trực tuyến- chức năng: là sự kết hợp của cơ cấu theo trực tuyến và cơ cấu theo chức năng.
Theo đó, mối quan hệ giữa cấp dưới và cấp trên là một đường thẳng còn các bộ phận chức năng chỉ làm nhiệm vụ chuẩn bị những lời chỉ dẫn, những lời khuyên và kiểm tra sự hoạt động của các bộ phận trực tuyến.