CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHẦN MỀM DẠY HỌC 1. Một số khái niệm và thuật ngữ Tổ chức Theo từ điển tiếng Việt tổ chức có nghĩa là:“ sự sắp xếp, bố trí cho thành một chỉnh thể, có một cấu tạo, một cấu trúc và những chức năng chung nhất định, làm những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có được hiệu quả tốt nhất” [29, tr. 1567] Tổ chức được hiểu đơn giản là một trật tự xác định cả về mặt ý nghĩa chức năng cũng như về ý nghĩa cấu trúc và đối tượng sự vật. Trong quá trình dạy học việc tổ chức các hoạt động dạy học của giáo viên được hiểu là: giáo viên thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với các đối tượng học sinh, định hướng để người học thực hiện nhiệm vụ, giải quyết được vấn đề dưới sự điều khiển hướng dẫn của giáo viên và tự đánh giá quá trình thực hiện cũng như kết quả đáp ứng mục tiêu.
Hoạt động học tập Dạy học là một bộ phận của quá trình giáo dục và nó chính là một trong những con đường quan trọng nhất để thực hiện mục đích giáo dục. “Hoạt động dạy học là hoạt động chuyên biệt của người dạy (người được đào tạo nghề dạy học), là quá trình tổ chức và điều khiển hoạt động học của trẻ nhằm giúp họ lĩnh hội nền văn hóa xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành và hoàn thiện nhân cách bản thân trẻ” [24, tr. Trước đây, dạy học là quá trình truyền thụ và thông báo nội dung kiến thức là chính, nhưng ngày nay dạy học hiện đại là sự phối hợp giữa hoạt động của giáo viên và học sinh theo hướng giải quyết vấn đề, định hướng để học 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sinh lĩnh hội thu nhận kiến thức. Hầu hết các nhà tâm lý học đều nhất trí với quan điểm học tập là quá trình lĩnh hội những kinh nghiệm và kinh nghiệm đó gây ra sự thay đổi mạnh mẽ trong kiến thức và hành vi của con người.
Các nhà tâm lý học cũng đưa ra khái niệm hoạt động học tập dựa trên nguyên tắc phân tích khái niệm hoạt động và khái niệm học như sau: “Hoạt động học là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục đích tự giác để lĩnh hội những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới, những hình thức hành vi và những dạng hoạt động nhất định nhằm phát triển nhân cách của chính mình” [24, tr. Điều đó có nghĩa là học sinh phải luôn chủ động lĩnh hội kiến thức, khám phá những điều mới nhằm hoàn thiện bản thân mình dưới sự hướng dẫn điều khiển của giáo viên. Hoạt động học tập rất phong phú đa dạng như: hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm, hoạt động lớp; quan sát, nghe/nhìn/đọc/viết hoặc kết hợp các hoạt động đó với nhau. Nguyễn Thị Phương Hoa cũng cho rằng: “Hoạt động học tập là hoạt động hướng trực tiếp vào việc lĩnh hội tri thức và kỹ năng và do đó làm thay đổi chủ thể của hoạt động đó” [9, tr.
Công nghệ thông tin và phần mềm dạy học Cuộc cách mạng khoa học –kĩ thuật và công nghệ phát triển như vũ bão, nhiều lĩnh vực khoa học kĩ thuật mới, nhiều ngành nghề đang dần hình thành trong đó có CNTT. CNTT ngày càng được ứng dụng mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực như: kinh tế, giáo dục, y tế… Từ những năm 80 của thập kỷ XX các nước Anh, Pháp, Mỹ đã đạt được nhiều thành tựu trong việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy. Đến những năm 90 của thế kỉ XX thì CNTT trở thành một thuật ngữ được sử dụng một cách phổ biến trên thế giới. Trong cuốn “Phương pháp dạy học chuyên ngành môn Tin học” của tác giả Lê Khắc Thành cũng nêu rõ tin học gồm hai phần là: phần cứng và phần mềm.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Phần cứng (hardware) là toàn bộ các thiết bị vật lý, kỹ thuật. Phần mềm (software) là các chương trình có chức năng điều khiển, khai thác phần cứng và để thực hiện yêu cầu của người sử dụng” [30, tr. Trong cuốn từ điển giáo dục học phần mềm có nghĩa là: “tập hợp những chương trình, quy trình, quy tắc và sự cung cấp tư liệu hỗ trợ, liên quan đến sự vận hành của một máy tính và đến những nhiệm vụ phải hoàn thành” [12, tr. Phần mềm máy tính hay gọi tắt là phần mềm được hiểu là: một tập hợp các câu lệnh hoặc chỉ thị được viết bằng một hoặc nhiều ngôn ngữ lập trình theo một trật tự xác định và các dữ liệu hay tài liệu liên quan nhằm tự động thực hiện một số nhiệm vụ hay chức năng hoặc giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó; nó thực hiện các chức năng bằng cách gửi các chỉ thị trực tiếp đến phần cứng… Phần cứng là sản phẩm thiết bị số hoàn chỉnh, cụm linh kiện, linh kiện.
Để có thể thực hiện được phần mềm thì bắt buộc phải có phần cứng. Tóm lại, phần mềm là chương trình máy tính được mô tả bằng hệ thống ký hiệu, mã hoặc ngôn ngữ để điều khiển thiết bị số thực hiện các chức năng nhất định. Có rất nhiều các phần mềm được ứng dụng trong đời sống như: phần mềm văn phòng, phần mềm doanh nghiệp, phần mềm giáo dục, phần mềm quản lý nguồn nhân lực, cơ sở dữ liệu, phần mềm trò chơi, chương trình tiện ích hay các loại phần mềm độc hại khác. Có nhiều phần mềm đã được sử dụng hiệu quả trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng.
Trong đó, việc tổ chức các hoạt động học tập với sự hỗ trợ của PMDH có một số phần mềm phổ biến sau: - Microsoft Word Microsoft Word, còn được biết đến với tên khác là Winword, là một công cụ soạn thảo văn bản khá phổ biển hiện nay của công ty phần mềm nổi tiếng Microsoft. Nó cho phép người dùng làm việc với văn bản thô (text), các hiệu ứng như phông chữ, màu sắc, cùng với hình ảnh đồ họa (graphics) và nhiều hiệu ứng đa phương tiện khác (multimedia) như âm thanh, video khiến cho việc soạn thảo văn bản được thuận tiện hơn. Ngoài ra cũng có các công cụ như 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiểm tra chính tả, ngữ pháp của nhiều ngôn ngữ khác nhau để hỗ trợ người sử dụng. Các phiên bản của Word thường lưu tên tập tin với đuôi là .docx đối với Word 2007.
Hầu hết các phiên bản của Word đều có thể mở được các tập tin văn bản thô (.txt) và cũng có thể làm việc với các định dạng khác, chẳng hạn như xử lý siêu văn bản (.html), thiết kế trang web. Tóm lại, Microsoft Word là một chương trình xử lý văn bản được ứng dụng rộng rãi hiện nay, với chương trình này người sử dụng có thể soạn thảo và trình bày văn bản một cách thuận tiện, nhanh chóng và hiệu quả nhờ vào các câu lệnh, các công cụ trợ giúp có sẵn trong Microsoft Word. - Microsoft PowerPoint Microsoft PowerPoint là một chương trình ứng dụng trong bộ sản phẩm của Microsoft Office. Hiện nay, phần mềm này được ứng dụng nhiều trong các cơ quan, văn phòng, công sở và trường học với nhiều mục đích khác nhau.
Đây là một phần mềm chuyên dụng để trình chiếu và nó được thực hiện thông qua các slide. Thông qua các tranh ảnh, sơ đồ, lược đồ, bản đồ, các đoạn phim lịch sử… làm cho bức tranh quá khứ trở lên sống động hơn, thông qua đó PowerPoint rèn luyện cho các em năng lực quan sát, óc tư duy tưởng tượng… PowerPoint cho phép thiết kế ở diện rộng phù hợp với tất cả các môn học. Trong khi sử dụng phần mềm này, GV có thể dùng hình ảnh, âm thanh, cùng với chữ viết dưới dạng câu hỏi, bài tập… để hướng dẫn HS tìm hiểu kiến thức. Các vấn đề cụ thể được trình bày trên phông nền có màu sắc hài hòa, không gian ba chiều kèm theo hình ảnh, âm thanh sống động, dễ gây ấn tượng mạnh tới HS.
PowerPoint có nhiều khả năng hỗ trợ việc DHLS, như sử dụng trong việc cung cấp sự kiện, tạo biểu tượng lịch sử; xây dựng tình huống có vấn đề, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS, tổ chức hoạt động ngoại khóa, GV hướng dẫn học sinh sử dụng các phần mềm để tạo ra các sản phẩm học tập như bài thuyết trình, các bộ sưu tập tranh ảnh… 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Song hạn chế lớn nhất của Powerpoint là chưa có tính năng chèn câu hỏi, bài tập tương tác lên bài trình chiếu, tính năng này phải sử dụng bằng ngôn ngữ lập trình nhưng ít người có thể làm được. Tóm lại, phần mềm dạy học là: “phần mềm máy tính được quan niệm và sử dụng cho những mục đích giáo dục để dạy hoặc học có sự hỗ trợ của máy tính. Phần mềm dạy học này có nội dung, cách tiếp cận, giao diện với người sử dụng và cung cấp tài liệu đều phải tính đến nhu cầu của sinh viên đang được đào tạo” [12, tr. Trong quá trình dạy học nếu như phương pháp dạy học được coi là cách chiếm lĩnh mục tiêu dạy học thì phần mềm dạy học lại đảm bảo cho cách đó được thực hiện hiệu quả.
Bởi vậy, phương pháp dạy học và phần mềm dạy học có mối quan hệ mật thiết hỗ trợ cho nhau, đổi mới PPDH nói chung và đổi mới PPDHLS nói riêng cần phải có sự tích hợp của công nghệ để đem lại hiệu quả cao phù hợp với sự phát triển của xã hội trong giai đoạn hiện nay. Tổ chức học động học tập với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học Hiện nay, ngành giáo dục nước ta đang tiến hành đổi mới PPDH, tuy nhiên bản chất của nó chính là việc chuyển từ mô hình dạy học truyền thống- lấy giáo viên làm trung tâm sang mô hình dạy học hiện đại-lấy học sinh làm trung tâm. Với quan điểm đó thì trong mô hình dạy học hiện đại: người dạy đưa ra các tình huống có vấn đề và chỉ dẫn các công cụ giúp học sinh giải quyết vấn đề, là người điều khiển tư vấn và cùng tổ chức quá trình học tập; còn học sinh giữ vai trò chủ động tích cực [9] Quá trình dạy là quá trình tổ chức, điều khiển, hướng dẫn…, còn quá trình học là kiến tạo tích cực, mang tính khám phá của mỗi cá nhân.