CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN THANH KHÊ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 1. Những vấn đề lý luận về tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội trộm cắp tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam Muốn làm rõ về tình hình tội TCTS thì trước hết phải làm rõ được khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội phạm. Trên cơ sở đó, chúng ta mới nhận thức đúng và đầy đủ về tội TCTS, từ đó mới có thể đưa ra được các phương hướng, giải pháp đấu tranh, phòng chống cụ thể và hiệu quả đối với từng loại tội phạm.
Tội TCTS được quy định tại Điều 138 - Bộ luật hình sự Việt Nam (BLHS) năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009, trong Chương XIV thuộc nhóm các tội xâm phạm sở hữu và tại Điều 173 - Bộ luật hình sự Việt Nam (BLHS) năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, trong Chương XVI thuộc nhóm các tội xâm phạm sở hữu, như sau: “Người nào trộm cắp tài sản của người khác có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm”. Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về khái niệm tội TCTS, nhưng dựa trên lý luận khoa học hình sự về tội trộm cắp tài sản trong BLHS năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009 và trong BLHS năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 và thực tiễn đấu tranh chống tội phạm trộm cắp tài sản thì có thể đưa ra khái niệm như sau: “Tội trộm cắp tài sản là hành vi lén lút, bí mật chiếm đoạt tài sản của người khác có giá trị từ hai triệu đồng trở lên hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội chếm đoạt tài sản, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”. Khái niệm tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng Có nhiều định nghĩa về tình hình tội phạm như: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp lý tiêu cực, được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính giai cấp, bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và khoảng thời gian nhất định” [41, tr.14]; hoặc theo quan điểm khác thì: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng tâm - sinh lý - xã hội tiêu cực mang tính lịch sử và tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giai cấp và được biểu hiện bằng tổng thể các hành vi phạm tội đã xảy ra cùng các chủ thể thực hiện các hành vi đó trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định” [33, tr. Các quan điểm đều thừa nhận tình hình tội phạm với tư cách là một hiện tượng xã hội được biểu hiện qua các thông số về lượng (thực trạng (mức độ) và động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm) và các thông số về chất (cơ cấu và tính chất của tình hình tội phạm) của nó.
Tình hình tội phạm có hai mặt gồm: Mặt bản chất; Mặt biểu hiện ra bên ngoài của bản chất đó bẳng tổng thể các hành vi phạm tội với các chủ thể thực hiện hành vi đó trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định. Sự thay đổi các thông số về lượng sẽ dẫn đến sự thay đổi các thông số về chất và sự thay đổi của mỗi thông số cụ thể đều dẫn đến sự thay đổi chung của tình hình tội phạm. Tình hình tội TCTS trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng trong tổng thể tình hình tội phạm là một quan hệ giữa cái chung và cái riêng, trong đó tình hình tội TCTS trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng vừa phù hợp, thống nhất với những lý luận về tình hình tội phạm nói chung nhưng cũng có những đặc điểm, thông số riêng mang đặc trưng của một loại tội phạm cụ thể trên một địa bàn cụ thể. Từ sự phân tích trên có thể hiểu: Tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng là một hiện tượng xã hội pháp lý hình sự tiêu cực, phản ánh toàn bộ thực trạng (mức độ), động thái (diễn biến), cơ cấu và tính 7 chất tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng trong một khoảng thời gian nhất định.
Tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng 1. Thực trạng (mức độ) của tỉnh hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng “Mức độ của tình hình phạm tội là đặc điểm định lượng tiêu biểu, cho biết toàn bộ số người phạm tội cùng số tội phạm do họ thực hiện trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định” [33, tr. Để thấy rõ được thực trạng của tình hình tội TCTS sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018, trước hết cần phải xác định số vụ phạm tội và số bị cáo phạm tội TCTS đã bị Tòa án xét xử và tuyên bằng bản án kết tội đã có hiệu lực pháp luật. Số liệu thống kê số vụ án và số bị cáo đã xét xử về các tội phạm và tội TCTS trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018, được thể hiện như sau: Bảng 1.
Mức độ tổng quan của tình hình trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Tình hình tội phạm Tội trộm cắp tài trên địa bàn quận sản trên địa bàn Tỷ lệ % Năm Thanh Khê quận Thanh Khê Số bị Số vụ Số bị cáo Số vụ Số bị cáo Số vụ cáo (D/B) (E/C) A B C D E F G 2014 166 248 66 90 39,76 36,29 2015 151 263 54 84 35,76 31,94 2016 143 236 46 67 32,17 28,39 2017 172 273 57 83 33,14 30,40 2018 162 238 52 68 32,10 28,57 Tổng cộng 794 1258 275 392 34,63 31,16 Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng 8 Theo số liệu thống kê, từ năm 2014 đến năm 2018, trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng đã xảy ra 275 vụ án TCTS với 392 người phạm tội. Trong đó năm 2014 xảy ra nhiều nhất với 66 vụ và 90 người phạm tội, năm 2016 xảy ra ít nhất với 46 vụ va 67 người phạm tội. Như vậy, từ năm 2014 đến năm 2018 trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng, trung bình mỗi năm có 55 vụ TCTS với 79 bị cáo được xét xử sơ thẩm hình sự, chiếm tỷ lệ 34,63% về số vụ và 31,16 % về số bị cáo trong tổng số vụ và bị cáo nói chung trên toàn quận. Con số này nói lên phần hiện của tình hình tội TCTS trên địa bàn quận còn chiếm tỉ lệ tương đối cao.
Để có thể đánh giá một cách bao quát về thực trạng tình hình tội TCTS trên địa bàn nghiên cứu, tội phạm học đã đưa ra cách tính một loại chỉ số khái quát đó là cơ số tội phạm (chỉ số tội phạm), đó là chỉ số khái quát nhất về mức độ của tình hình tội phạm đối với một đơn vị hành chính - lãnh thổ, trong một đơn vị thời gian là một năm và được tính bằng số hành vi phạm tội trên mười nghìn dân.1 Cơ số tội trộm cắp tài sản ở quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Cơ số tội phạm có một số cách tính khác nhau, ở đây chọn cách tính lấy số bị cáo hàng năm trên đơn vị 10.000 dân của năm đó để làm cách tính cơ số tội TCTS ở quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng. Cơ số tội TCTS được thể hiện ở Bảng 1. Cơ số tội trộm cắp tài sản ở quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Tội trộm cắp tài sản Dân số Cơ số phạm Tỷ lệ vụ/số bị Năm Số vụ Số bị cáo (người) tội (C/D) cáo (B/C) A B C D E F 2014 66 90 190.0 70,15 Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng 9 Số liệu ở bảng 1.2 cho thấy ở cột E thể hiện số bị cáo phạm tội TCTS trên số dân, con số này càng lớn thì mức độ tội TCTS của năm đó càng cao. Qua phân tích, năm 2018 có mức độ thấp nhất cứ 10.000 dân thì có 3,37 người phạm tội TCTS; năm 2014 có mức độ cao nhất, cứ 10.000 dân thì có 4,72 người phạm tội TCTS.
Cơ số tội TCTS giai đoạn từ năm 2014 - 2018 trên toàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng là 4,0 nghĩa là cứ 10.000 dân thì có 4,0 người phạm tội TCTS. Qua đó cho thấy cơ số tội TCTS trên toàn quận có chiều hướng gia tăng từ năm 2014 trở đi.2 So sánh cơ số tội trộm cắp tài sản của quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng với các quận, huyện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Với cách tính như trên, cơ số tội TCTS của các quận, huyện khác trên địa bàn thành phố Đà Nẵng được xác định và thể hiện ở Bảng 1.3 như sau: Bảng 1. Cơ số tội phạm trộm cắp ở các quận, huyện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Tội trộm cắp tài sản Tỷ lệ vụ/số Dân số Cơ số phạm Quận, huyện Số vụ Số bị cáo bị cáo (người) tội (C/D) (B/C) A B C D E F Hải Châu 233 328 1.732 2,51 80,09 Hoàng Sa Thành phố 1.385 3,6 65,50 Đà Nẵng Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng 10 Từ kết quả trên cho thấy cơ số tội TCTS trên địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng ở mức cao (3,99) chiếm vị trí thứ 3 so với các quận, huyện còn lại trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. So sánh số vụ và số bị cáo phạm tội TCTS trong tình hình tội phạm và đối chiếu với các quận, huyện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng, kết quả thống kê được thể hiện như sau: Bảng 1.