Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Thành Phố Đà Nẵng

Khám phá quy định miễn trách nhiệm hình sự theo pháp luật Việt Nam qua thực tiễn tại thành phố Đà Nẵng, phân tích và đánh giá chi tiết.

• Tác giả: Phạm Khắc Tường
• Người hướng dẫn: GS. Võ Khánh Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Thành Phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Khái Niệm Ý Nghĩa

Trong khoa học luật hình sự, khái niệm miễn trách nhiệm hình sự gắn liền với khái niệm trách nhiệm hình sự. Hiểu một cách đơn giản, miễn trách nhiệm hình sự là việc một người phạm tội, có hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhưng vì những lý do nhất định được pháp luật quy định, không phải chịu trách nhiệm hình sự. Các nhà khoa học luật hình sự có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm này. GS.TSKH Đào Trí Úc cho rằng đó là "miễn những hậu quả pháp lý đối với một tội phạm do pháp luật quy định". TSKH Lê Cảm lại định nghĩa là "xóa bỏ hậu quả pháp lý của việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm". Dù có nhiều cách diễn giải, điểm chung là miễn trách nhiệm hình sự thể hiện sự khoan hồng của pháp luật, tạo cơ hội cho người phạm tội sửa chữa sai lầm. Điều này phù hợp với chính sách hình sự nhân đạo của Việt Nam. Việc nghiên cứu và áp dụng đúng đắn chế định này có ý nghĩa quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

1.1. Định Nghĩa Trách Nhiệm Hình Sự Theo Luật Việt Nam

Trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm, thể hiện qua việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội. Điều này được quy định rõ trong Bộ luật Hình sự. Trách nhiệm hình sự chỉ phát sinh khi có hành vi phạm tội được luật hình sự quy định. Khái niệm này là cơ sở để xác định khi nào một người phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi của mình. Việc xác định đúng trách nhiệm hình sự là tiền đề quan trọng để áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp, đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật. Các yếu tố cấu thành tội phạm cần được xem xét kỹ lưỡng để tránh oan sai.

1.2. Bản Chất Nhân Đạo Của Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Miễn trách nhiệm hình sự thể hiện bản chất nhân đạo của pháp luật Việt Nam. Chế định này tạo cơ hội cho người phạm tội sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng. Thay vì trừng phạt, pháp luật ưu tiên các biện pháp giáo dục, cảm hóa. Điều này đặc biệt quan trọng đối với người chưa thành niên phạm tội hoặc người có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, việc miễn trách nhiệm hình sự phải được thực hiện thận trọng, đảm bảo không ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị hại và trật tự an toàn xã hội. Cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa tính nhân đạo và tính nghiêm minh của pháp luật.

II. Điều Kiện Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Hướng Dẫn Chi Tiết

Để được miễn trách nhiệm hình sự, người phạm tội phải đáp ứng những điều kiện nhất định do pháp luật quy định. Các điều kiện này có thể liên quan đến tính chất của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, hoặc các yếu tố khách quan khác. Ví dụ, người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu đã tự thú, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác với cơ quan điều tra, hoặc bồi thường thiệt hại cho người bị hại. Việc xác định chính xác các điều kiện miễn trách nhiệm hình sự là rất quan trọng, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người phạm tội và trật tự pháp luật. Các cơ quan tiến hành tố tụng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật khi xem xét quyết định miễn trách nhiệm hình sự.

2.1. Các Trường Hợp Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Phổ Biến

Một số trường hợp miễn trách nhiệm hình sự phổ biến bao gồm: tự thú, đầu thú, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác điều tra, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả, hoặc do chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội. Các trường hợp này được quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự. Việc áp dụng các quy định này cần dựa trên đánh giá toàn diện các chứng cứ, tình tiết của vụ án. Cần xem xét kỹ lưỡng động cơ, mục đích phạm tội, mức độ thiệt hại gây ra, và thái độ ăn năn hối cải của người phạm tội.

2.2. Yếu Tố Nhân Thân Ảnh Hưởng Đến Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Yếu tố nhân thân của người phạm tội cũng có thể ảnh hưởng đến việc xem xét miễn trách nhiệm hình sự. Ví dụ, người chưa thành niên phạm tội thường được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc miễn trách nhiệm hình sự nếu có nhiều tình tiết giảm nhẹ. Người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất cũng có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự nếu hành vi phạm tội của họ bị ảnh hưởng bởi tình trạng này. Tuy nhiên, việc xem xét yếu tố nhân thân phải đảm bảo tính công bằng, không phân biệt đối xử, và phù hợp với quy định của pháp luật.

III. Quy Trình Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Hướng Dẫn Từ A Z

Quy trình miễn trách nhiệm hình sự được thực hiện theo các bước chặt chẽ, tuân thủ quy định của pháp luật tố tụng hình sự. Quy trình này bắt đầu từ giai đoạn điều tra, truy tố, và có thể kết thúc ở giai đoạn xét xử. Các cơ quan tiến hành tố tụng như cơ quan điều tra, viện kiểm sát, và tòa án có trách nhiệm xem xét, đánh giá các chứng cứ, tình tiết của vụ án để quyết định có đủ căn cứ miễn trách nhiệm hình sự hay không. Quyết định miễn trách nhiệm hình sự phải được ban hành bằng văn bản, nêu rõ lý do, căn cứ pháp lý, và hậu quả pháp lý của việc miễn trách nhiệm hình sự.

3.1. Vai Trò Của Cơ Quan Điều Tra Trong Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Cơ quan điều tra có vai trò quan trọng trong việc thu thập chứng cứ, xác định các tình tiết của vụ án, và đánh giá khả năng miễn trách nhiệm hình sự. Cơ quan điều tra phải tiến hành điều tra một cách khách quan, toàn diện, và đầy đủ, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm, nhưng cũng không làm oan người vô tội. Nếu có căn cứ cho thấy người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự, cơ quan điều tra phải báo cáo, đề xuất với viện kiểm sát để xem xét, quyết định.

3.2. Quyền Hạn Của Viện Kiểm Sát Trong Quyết Định Miễn Trách Nhiệm

Viện kiểm sát có quyền quyết định miễn trách nhiệm hình sự trong giai đoạn truy tố. Viện kiểm sát phải xem xét kỹ lưỡng các chứng cứ, tài liệu do cơ quan điều tra cung cấp, và đánh giá tính hợp pháp, tính có căn cứ của việc miễn trách nhiệm hình sự. Nếu viện kiểm sát đồng ý với đề xuất của cơ quan điều tra, viện kiểm sát sẽ ra quyết định đình chỉ vụ án đối với người được miễn trách nhiệm hình sự. Quyết định này phải được gửi cho cơ quan điều tra, tòa án, và người được miễn trách nhiệm hình sự.

IV. Thực Tiễn Áp Dụng Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Đà Nẵng

Tại Đà Nẵng, việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Các cơ quan tiến hành tố tụng luôn chú trọng đến việc xem xét, đánh giá các tình tiết giảm nhẹ, yếu tố nhân thân của người phạm tội để đảm bảo tính công bằng, nhân đạo trong quá trình xử lý vụ án. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là trong việc xác định các tình tiết giảm nhẹ, đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, và đảm bảo sự thống nhất trong áp dụng pháp luật. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, các cơ quan chuyên môn, và các tổ chức xã hội để nâng cao hiệu quả áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự.

4.1. Thống Kê Số Liệu Về Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Ở Đà Nẵng

Việc thống kê số liệu về các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự tại Đà Nẵng giúp đánh giá hiệu quả áp dụng chế định này, phát hiện những bất cập, hạn chế, và đề xuất các giải pháp khắc phục. Số liệu thống kê cần bao gồm các thông tin về số lượng người được miễn trách nhiệm hình sự, loại tội phạm, các tình tiết giảm nhẹ được áp dụng, và các yếu tố nhân thân của người phạm tội. Việc phân tích số liệu thống kê cần được thực hiện một cách khoa học, khách quan, và toàn diện.

4.2. Những Khó Khăn Trong Áp Dụng Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Một số khó khăn trong áp dụng miễn trách nhiệm hình sự tại Đà Nẵng có thể kể đến như: sự thiếu thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, sự phức tạp trong việc xác định các tình tiết giảm nhẹ, sự khó khăn trong việc đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, và sự thiếu hụt nguồn lực để thực hiện các biện pháp giáo dục, cảm hóa người phạm tội. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những khó khăn này, đảm bảo việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự được thực hiện một cách hiệu quả, công bằng, và nhân đạo.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Định Về Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Để hoàn thiện quy định về miễn trách nhiệm hình sự, cần có sự nghiên cứu, đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng, và đề xuất các sửa đổi, bổ sung phù hợp. Các giải pháp có thể bao gồm: làm rõ các khái niệm, điều kiện, và quy trình miễn trách nhiệm hình sự; bổ sung các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự mới; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử; và nâng cao nhận thức của người dân về chế định miễn trách nhiệm hình sự. Việc hoàn thiện quy định về miễn trách nhiệm hình sự góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân, và xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

5.1. Sửa Đổi Bổ Sung Bộ Luật Hình Sự Về Miễn Trách Nhiệm

Việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự về miễn trách nhiệm hình sự cần được thực hiện một cách thận trọng, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Cần xem xét kỹ lưỡng các quy định hiện hành, đánh giá những bất cập, hạn chế, và đề xuất các sửa đổi, bổ sung phù hợp. Các sửa đổi, bổ sung cần đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, dễ hiểu, và dễ áp dụng. Cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, và các cơ quan, tổ chức có liên quan để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các sửa đổi, bổ sung.

5.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Tư Pháp Về Miễn Trách Nhiệm

Việc nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp về miễn trách nhiệm hình sự là rất quan trọng để đảm bảo việc áp dụng chế định này được thực hiện một cách chính xác, công bằng, và hiệu quả. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử về các quy định của pháp luật về miễn trách nhiệm hình sự, các kỹ năng thu thập, đánh giá chứng cứ, và các phương pháp giáo dục, cảm hóa người phạm tội. Cần tạo điều kiện cho cán bộ tư pháp tham gia các hội thảo, tọa đàm, và các hoạt động trao đổi kinh nghiệm để nâng cao kiến thức và kỹ năng chuyên môn.

VI. Tương Lai Của Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Việt Nam

Chế định miễn trách nhiệm hình sự tiếp tục được hoàn thiện và phát triển, góp phần quan trọng vào việc thực hiện chính sách hình sự nhân đạo của Việt Nam. Trong tương lai, chế định này sẽ được áp dụng rộng rãi hơn, đặc biệt là đối với các đối tượng yếu thế trong xã hội, như người chưa thành niên, người có hoàn cảnh khó khăn, và người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất. Tuy nhiên, việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự cần được thực hiện một cách thận trọng, đảm bảo không ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị hại và trật tự an toàn xã hội. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, và cộng đồng để xây dựng một hệ thống pháp luật hình sự nhân đạo, công bằng, và hiệu quả.

6.1. Mở Rộng Phạm Vi Áp Dụng Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Việc mở rộng phạm vi áp dụng miễn trách nhiệm hình sự cần được thực hiện một cách có chọn lọc, dựa trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố kinh tế, xã hội, và pháp lý. Cần xem xét mở rộng phạm vi áp dụng đối với các tội phạm ít nghiêm trọng, các tội phạm do vô ý, và các tội phạm mà người phạm tội có nhiều tình tiết giảm nhẹ. Tuy nhiên, việc mở rộng phạm vi áp dụng cần đảm bảo không làm giảm tính răn đe của pháp luật, và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự an toàn xã hội.

6.2. Tăng Cường Giáo Dục Cảm Hóa Người Phạm Tội Được Miễn Trách

Việc tăng cường giáo dục, cảm hóa người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự là rất quan trọng để giúp họ nhận thức được sai lầm của mình, sửa chữa sai lầm, và tái hòa nhập cộng đồng. Cần có các chương trình giáo dục, tư vấn, và hỗ trợ tâm lý phù hợp với từng đối tượng, giúp họ nâng cao kiến thức pháp luật, kỹ năng sống, và khả năng tìm kiếm việc làm. Cần huy động sự tham gia của các tổ chức xã hội, các nhà hảo tâm, và cộng đồng vào việc giáo dục, cảm hóa người phạm tội, tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng một cách thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của trách nhiệm hình sự. Khái niệm trách nhiệm hình sự Trong khoa học luật hình sự, khi nêu vấn đề liên quan đến khái niệm miễn trách nhiệm hình sự, chúng ta ngay lập tức gắn nó với khái niệm trách nhiệm hình sự. Hay nói cách khác, khái niệm miễn trách nhiệm hình sự xuất phát từ khái niệm trách nhiệm hình sự.

Tùy từng giai đoạn phát triển của khoa học luật hình sự cũng như quan điểm pháp lý của các nhà khoa học luật hình sự mà khái niệm trách nhiệm hình sự có nội hàm khác nhau. Chẳng hạn: Theo quan điểm của GS.TSKH Đào Trí Úc thì "trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của việc phạm tội, thể hiện ở chỗ người đã gây ra tội phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình trước Nhà nước" [65, tr.41]; Tuy nhiên theo TSKH Lê Cảm thì "trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm và được thể hiện bằng việc áp dụng đối với người phạm tội một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do luật hình sự quy định" [8, tr.122]; Bên cạnh quan điểm của GS.TSKH Đào Trí Úc và TSKH Lê Cảm thì một nhà khoa học khác là GS.TS Đỗ Ngọc Quang thì định nghĩa: "Trách nhiệm hình sự là một dạng trách nhiệm pháp lý, là trách nhiệm của người khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong pháp luật hình sự bằng một hậu quả bất lợi do Tòa án áp dụng tùy thuộc vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi mà người đó đã thực hiện" [49, tr.14]; Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp hình sự, Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2018 quy định chủ thể của tội phạm là 9 pháp nhân thương mại bên cạnh con người là chủ thể như trước đây. Như vậy, do có sự thay đổi trong khái niệm tội phạm mà khái niệm trách nhiệm hình sự cũng có thay đổi căn bản. Trên cơ sở tổng kết, kế thừa các định nghĩa về trách nhiệm hình sự của các nhà khoa học đi trước cũng như quan điểm về khái niệm trách nhiệm hình sự theo pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành thì chúng tôi mạnh dạn đưa ra khái niệm trách nhiệm hình sự dưới góc độ khoa học luật hình sự như sau: Trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm và được thể hiện bằng việc áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước do luật hình sự quy định đối với người, pháp nhân thương mại phạm tội.

Thông qua khái niệm về trách nhiệm hình sự, chúng ta dễ dang nhận ra được cơ sở và những điều kiện của của trách nhiệm hình sự. Hay nói cách khác, trách nhiệm hình sự chỉ được đặt ra khi có người, pháp nhân thương mại phạm một tôi đã được Bộ luật Hình sự quy định. Khái niệm miễn trách nhiệm hình sự Trên cơ sở và những điều kiện của trách nhiệm hình sự như đã phân tích ở trên, chúng ta có thể hiểu rằng, khi một chủ thể thỏa mãn các cơ sở, điều kiện pháp lý ấy thì chủ thể đó phải chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn, không phải lúc nào cũng vậy.

Chính các chủ thể ấy, trong những điều kiện nhất định dựa trên những căn cứ luật định có thể không phải chịu trách nhiệm hình sự hoặc được miễn trách nhiệm hình sự. Khi nghiên cứu khái niệm miễn trách nhiệm hình sự, chúng ta dễ dàng nhận thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa cơ sở và điều kiện của trách nhiệm hình sự với cơ sở và điều kiện của miễn trách nhiệm hình sự. Hay nói cách khác, khái niệm miễn trách nhiệm hình sự đi ra từ và có liên hệ mật thiết với khái niệm trách nhiệm hình sự. 10 Với tư cách chế định tiêu biểu thể hiện sự cụ thể hóa bản chất khoan hồng, nhân đạo trong chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta, miễn trách nhiệm hình sự là chế định được đặc ra từ rất sớm, khi Đảng lãnh đạo nhân dân giành được độc lập.

Trước năm 1985, miễn trách nhiệm hình sự chưa được quy định thành một chế định trong Bộ luật Hình sự, tuy nhiên nội dung miễn trách nhiệm hình sự đã tồn tại trong các khái niệm như "miễn nghị ", "miễn tố", "xá miễn”, "tha bổng”, "miễn hết cảc tội ", “ tha miễn trách nhiệm hình sự" nằm rãi rác trong các văn bản mang tính quy phạm pháp luật của chính quyền lúc bấy giờ. Pháp luật hình sự nước ta mà cụ thể là Bộ luật Hình sự đã tập hợp các quy phạm quy định về cơ sở và điều kiện miễn trách nhiệm hình sự thành một chế định luật pháp hoàn thiện. Trãi qua thời gian, khái niệm miễn trách nhiệm hình sự được các nhà khoa học luật hình sự dần hoàn thiện nhưng vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau, cụ thể là: Theo GS-TSKH Đào Trí Úc thì Miễn trách nhiệm hình sự có nghĩa là miễn những hậu quả pháp lý đối với một tội phạm do pháp luật quy định" [65, tr. 269]; Trong tác phẩm của mình, TSKH Lê Cảm thể hiện quan điểm của mình khi nêu khái niệm Miễn trách nhiệm hình sự là một chế định nhân đạo của luật hình sự Việt Nam và được thể hiện bằng việc xóa bỏ hậu quả pháp lý của việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm đối với người bị coi là có lỗi trong việc thực hiện hành vi đó" [11, tr.7]; Chi tiết hơn, tác giả Lê Thị Sơn, trong tác phẩm "Trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự", tác giả nêu khái niệm: Miễn trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội có nghĩa là miễn truy cứu trách nhiệm hình sự và đương nhiên kéo theo cả miễn phải chịu các hậu quả tiếp theo do việc thực 11 hiện trách nhiệm hình sự từ phía Nhà nước đem lại như: miễn bị kết tội, miễn phải chịu biện pháp cưỡng chế của trách nhiệm hình sự và miễn bị mang án tích.

Trong trường hợp này, miễn trách nhiệm hình sự chỉ bao gồm miễn chịu biện pháp cưỡng chế của trách nhiệm hình sự và miễn mang án tích" [55, tr. Các khái niệm trên dù dài ngắn khác nhau, tuy nhiên nội hàm của nó chứa đựng đầy đủ các nội dung, các dấu hiệu nhận biết. Hơn thế nữa các khái niệm đó đều thống nhất khẳng định khái niệm miễn trách nhiệm hình sự phải trả lời được các câu hỏi sau đây: Bản chất pháp lý của nó là gì; Hình thức thể hiện của nó như thế nào; Cơ quan Nhà nước nào có thẩm quyền nào áp dụng; Đối tượng được áp dụng là ai; Phải đáp ứng căn cứ pháp lý và những điều kiện cụ thể nào. Đối chiếu các khái niệm trên đây với quy định của pháp luật hình sự hiện hành, chúng ta dễ dàng thấy các khái niệm trên không còn đáp ứng được yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay.

Cụ thể là các khái niệm trên chưa nêu ra được ngoài con người với tư cách là chủ thể được miễn trách nhiệm hình sự thì pháp nhân thương mại cũng là chủ thể. Bổ sung đặc điểm về chủ thể là pháp nhân thương mại, dưới góc độ khoa học luật hình sự, theo chúng tôi khái niệm miễn trách nhiệm hình sự có thể được định nghĩa như sau: Miễn trách nhiệm hình sự là một chế định thể hiện tính nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam mà nội dung thể hiện sự hủy bỏ hậu quả pháp lý của việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm đối với người bị coi là có lỗi, pháp nhân thương mại trong việc thực hiện hành vi đó, do các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự có thẩm 12 quyền áp dụng khi có đầy đủ căn cứ pháp lý và những điều kiện luật định. Các đặc điểm của miễn trách nhiệm hình sự Sau khi đưa ra được khái niệm, chúng tôi có thể chỉ ra một số đặc điểm cơ bản của miễn trách nhiệm hình sự như sau: Thứ nhất, miễn trách nhiệm hình sự là một trong những chế định minh chứng cho bản chất nhân đạo, khoan hồng của Đảng và Nhà nước ta thông qua chính sách hình sự nói chung và pháp luật hình sự nói riêng. Nó phản ánh mục đích của quá trình xử lý hình sự theo quan điểm của Đảng và Nhà nước là nhằm giáo dục người phạm tội trở thành người tốt.

có ích cho xã hội. Phản ánh chủ trương đúng đắn rằng việc nghiêm trị phải kết hợp với khoan hồng", trừng trị phải kết hợp với giáo dục, cải tạo. Thứ hai, khi được miễn trách nhiệm hình thì chủ thể được miễn không phải chịu hậu quả pháp lý bất lợi do hành vi phạm tội đã đã thực hiện. Hay nói cách khác, trong những giai đoạn tố tụng nhất định, cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền thấy rằng việc áp dụng các chế tài hình sự đối với chủ thể là không còn thiết mà vẫn đảm đảm bảo yêu cầu đấu tranh phòng và chống tội phạm.

Tất nhiên việc đánh giá như thế nào là không còn cần thiết áp dụng chế tài hình sự phải dựa trên căn cứ pháp lý và những điều kiện nghiêm ngặt do luật định. Thứ ba, chỉ những người, pháp nhân thương mại mà hành vi của họ đã thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội phạm mới là đối tượng được xem xét miễn trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi không cấu thành tội phạm thì phải được xem là không phạm tội chứ không được miễn trách nhiệm hình sự. Bởi lẽ tình trạng pháp lý của chủ thể thuộc trường hợp miễn trách nhiệm hình sự và không phạm tội là hoàn toàn khác biệt.

Đặc điểm này của khái niệm miễn trách nhiệm hình sự cũng là đặc điểm tiêu biểu để phân biệt giữa miễn trách nhiệm hình sự và hành vi không cấu thành tội phạm. 13 Thứ tư, khi thỏa mãn các căn cứ pháp lý và những điều kiện luật định, việc miễn trách nhiệm hình sự phải được cơ quan tiến hành tố tụng hình sự có thẩm quyền quyết định và thể hiện bằng hình thức văn bản. Cụ thể chỉ có Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trong từng giai đoạn tố tụng gắn liền với các cơ quan đó mới có thẩm quyền quyết định rằng người, pháp nhân thương mại được miễn trách nhiệm hình sự.