Luận văn thạc sĩ về cải thiện chính sách thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về hoàn thiện chính sách thuế nhằm phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy kinh tế.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Cải Thiện Chính Sách Thuế Để Thúc Đẩy Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Khái quát chung về DNNVV
• 1.2. Khái niệm DNNVV
• 1.3. Đặc trưng của DNNVV
• 1.4. Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế
• 1.5. Chính sách thuế và vai trò đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.5.1. Khái niệm chính sách thuế
• 1.5.2. Nội dung chính sách thuế
• 1.5.3. Vai trò của chính sách thuế đối với phát triển DNNVV
• 1.5.4. Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến chính sách thuế đối với DNNVV
• 1.6. Kinh nghiệm một số nước trong xây dựng chính sách thuế nhằm phát triển DNNVV và bài học rút ra đối với Việt Nam
• 1.6.1. Kinh nghiệm xây dựng và áp dụng chính sách thuế đối với DNNVV ở một số quốc gia
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát quá trình hình thành và phát triển DNNVV Việt Nam
• 2.2. Tình hình chính sách thuế đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 2.3. Quá trình triển khai chính sách thuế đối với phát triển DNNVV ở Việt Nam thời gian qua
• 2.4. Đánh giá chung việc triển khai chính sách thuế đối với phát triển DNNVV ở Việt Nam trong thời gian qua
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DNNVV Ở VIỆT NAM TỪ NAY ĐẾN 2020
• 3.1. Định hướng hoàn thiện chính sách thuế ở Việt Nam
• 3.1.1. Dự báo tình hình kinh tế xã hội Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.2. Mục tiêu hoàn thiện chính sách thuế đến năm 2020
• 3.1.3. Định hướng chính sách thuế GTGT, thuế xuất nhập khẩu, thuế TNDN ở Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách thuế để phát triển DNNVV ở Việt Nam
• 3.2.1. Về thuế GTGT
• 3.2.2. Về thuế xuất, nhập khẩu
• 3.2.3. Về thuế TNDN
• 3.3. Tăng cường công tác quản lý thuế
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về doanh nghiệp nhỏ và vừa DNNVV

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Theo quy định, DNNVV được phân loại dựa trên quy mô vốn và số lao động. Đặc điểm nổi bật của DNNVV là quy mô vốn thấp, thường gắn với công nghệ lạc hậu. Tuy nhiên, DNNVV có tính linh hoạt cao, dễ thích ứng với thay đổi của thị trường. Chúng thường hoạt động trong các lĩnh vực đòi hỏi vốn ít và thời gian chu chuyển vốn nhanh. DNNVV không chỉ tạo ra nhiều việc làm mà còn góp phần vào tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội.

1.1. Đặc trưng của DNNVV

DNNVV có quy mô vốn nhỏ và số lượng lao động ít. Đặc điểm này quyết định khả năng cạnh tranh và sự phát triển của chúng. DNNVV thường có khả năng thích ứng nhanh với nhu cầu thị trường, nhờ vào quy mô nhỏ gọn và linh hoạt. Hơn nữa, DNNVV thường tập trung vào các lĩnh vực như thương mại, dịch vụ, và sản xuất công nghiệp, tạo ra hàng hóa và dịch vụ đa dạng cho xã hội.

1.2. Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế

DNNVV đóng góp lớn vào GDP và tạo ra việc làm cho một phần lớn dân số. Chúng không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần vào ổn định xã hội. DNNVV cũng là nguồn cung cấp hàng hóa và dịch vụ thiết yếu, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân. Hơn nữa, sự phát triển của DNNVV giúp giảm bớt chênh lệch thu nhập giữa các vùng miền.

II. Chính sách thuế và vai trò đối với phát triển DNNVV

Chính sách thuế là công cụ quan trọng của Nhà nước nhằm hỗ trợ DNNVV phát triển. Chính sách này bao gồm các quy định về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế xuất nhập khẩu. Chính sách thuế hợp lý không chỉ giúp DNNVV giảm bớt gánh nặng tài chính mà còn khuyến khích đầu tư và phát triển. Việc cải cách chính sách thuế cần thiết để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho DNNVV.

2.1. Khái niệm chính sách thuế

Chính sách thuế là hệ thống các quan điểm, mục tiêu và giải pháp của Nhà nước về thuế. Nó nhằm mục đích khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn tài chính phục vụ cho phát triển kinh tế xã hội. Chính sách thuế cần được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với tình hình kinh tế và nhu cầu phát triển của DNNVV.

2.2. Vai trò của chính sách thuế đối với DNNVV

Chính sách thuế có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ DNNVV phát triển. Nó giúp giảm bớt gánh nặng tài chính, khuyến khích đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Một chính sách thuế hợp lý sẽ thúc đẩy sự phát triển bền vững của DNNVV, từ đó góp phần vào tăng trưởng kinh tế quốc gia.

III. Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách thuế

Để thúc đẩy DNNVV phát triển, cần có những giải pháp hoàn thiện chính sách thuế. Các giải pháp này bao gồm cải cách thuế giá trị gia tăng, thuế xuất nhập khẩu và thuế thu nhập doanh nghiệp. Cần tăng cường công tác quản lý thuế để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc thực hiện chính sách thuế. Việc cải cách này không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

3.1. Cải cách thuế giá trị gia tăng

Cải cách thuế giá trị gia tăng cần hướng tới việc giảm tỷ lệ thuế cho DNNVV, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc này sẽ giúp DNNVV giảm bớt gánh nặng tài chính, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.2. Tăng cường quản lý thuế

Cần tăng cường công tác quản lý thuế để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc thực hiện chính sách thuế. Việc này không chỉ giúp DNNVV tuân thủ tốt hơn các quy định về thuế mà còn tạo ra môi trường kinh doanh ổn định và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp và góp phần tạo ra trên 40% GDP, đồng thời tạo việc làm cho hơn 50% lực lượng lao động. Tốc độ tăng trưởng bình quân số lượng DNNVV thành lập mới đạt khoảng 22% mỗi năm tại các tỉnh, thành phố, và 15% tại các tỉnh khó khăn. Tuy nhiên, sự phát triển của DNNVV vẫn còn nhiều thách thức, trong đó chính sách thuế là một trong những yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp này.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất hoàn thiện chính sách thuế nhằm thúc đẩy phát triển DNNVV tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2009 đến nay, với trọng tâm là ba sắc thuế cơ bản: thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế xuất nhập khẩu (XNK) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thành tựu và hạn chế của chính sách thuế hiện hành, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả hỗ trợ DNNVV phát triển bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chính sách thuế áp dụng cho DNNVV trên toàn quốc, với phân tích dựa trên số liệu thống kê từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thuế và các văn bản pháp luật liên quan. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách thuế, góp phần nâng cao năng lực tài chính, giảm chi phí tuân thủ và tăng sức cạnh tranh của DNNVV trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các lý thuyết kinh tế quản lý vĩ mô và chính sách công. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết chính sách thuế và phát triển doanh nghiệp: Nhấn mạnh vai trò của chính sách thuế như một công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô, ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, cơ cấu vốn và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Thuế được xem là công cụ phân phối lại thu nhập và hỗ trợ phát triển các nhóm doanh nghiệp ưu tiên như DNNVV.

2. Mô hình phân tích chi phí tuân thủ thuế và hiệu quả chính sách thuế: Tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí tuân thủ thuế của DNNVV, bao gồm mức thuế suất, tần suất kê khai, và độ phức tạp của hệ thống thuế. Mô hình này giúp đánh giá tác động của các chính sách thuế hiện hành đến hoạt động sản xuất kinh doanh của DNNVV.

Các khái niệm chính bao gồm: DNNVV (theo quy định về vốn và lao động), chính sách thuế (bao gồm các sắc thuế GTGT, XNK, TNDN), chi phí tuân thủ thuế, ưu đãi thuế, và hiệu quả phát triển doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp phân tích định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thuế, các báo cáo ngành và văn bản pháp luật thuế từ năm 2009 đến 2014. Ngoài ra, sử dụng các tài liệu nghiên cứu, báo cáo kinh tế và kinh nghiệm quốc tế về chính sách thuế hỗ trợ DNNVV.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh số liệu qua các năm về số lượng doanh nghiệp thành lập mới, doanh thu thuần, lợi nhuận trước thuế và số thu thuế từ DNNVV. Phân tích chính sách thuế dựa trên nội dung pháp luật và thực tiễn thi hành. So sánh kinh nghiệm quốc tế để rút ra bài học phù hợp với Việt Nam.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu tổng hợp từ toàn bộ DNNVV trên phạm vi cả nước, tập trung vào các doanh nghiệp thuộc các ngành kinh tế trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí quy mô doanh nghiệp và ngành nghề kinh doanh.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2009-2014, với phân tích xu hướng và đánh giá chính sách thuế trong khoảng thời gian này, đồng thời dự báo định hướng đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng và quy mô DNNVV: Số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng từ 19.800 năm 2001 lên 85.000 năm 2010, tuy nhiên có xu hướng giảm nhẹ từ năm 2011 đến 2012, với 69.874 doanh nghiệp mới năm 2012. Doanh thu thuần của DNNVV tăng hơn 17 lần từ 273.879 tỷ đồng năm 2001 lên 4.690.675 tỷ đồng năm 2011. Lợi nhuận trước thuế cũng tăng hơn 12 lần trong cùng giai đoạn.

2. Đóng góp vào GDP và việc làm: DNNVV chiếm khoảng 48% tổng GDP năm 2010, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10% giai đoạn 2006-2010, cao hơn mức tăng trưởng chung của nền kinh tế. Khu vực này tạo ra hơn 50% việc làm toàn quốc, thu hút 5,13 triệu lao động năm 2011, tăng 17,4% mỗi năm.

3. Tình hình thu thuế từ DNNVV: Thu thuế GTGT từ DNNVV chiếm trên 30% tổng thu thuế GTGT của nhà nước, với số thu năm 2013 đạt 47.381 tỷ đồng, tăng 19,55% so với năm 2012. Thuế xuất nhập khẩu và thuế thu nhập doanh nghiệp cũng có sự điều chỉnh phù hợp nhằm hỗ trợ DNNVV.

4. Hạn chế trong chính sách thuế hiện hành: Hệ thống thuế còn phức tạp với nhiều mức thuế suất, tần suất kê khai cao gây chi phí tuân thủ lớn cho DNNVV. Một số quy định chưa linh hoạt, chưa tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho DNNVV tiếp cận ưu đãi thuế và giảm gánh nặng tài chính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế là do năng lực hoạch định chính sách thuế còn hạn chế, sự thay đổi thường xuyên của chính sách tạo ra rủi ro cho doanh nghiệp, và áp lực hội nhập quốc tế đòi hỏi phải điều chỉnh thuế suất phù hợp với cam kết WTO. So với kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam chưa xây dựng được ngưỡng doanh thu hợp lý để miễn kê khai thuế GTGT cho DNNVV nhỏ, chưa áp dụng rộng rãi phương pháp tính thuế giản đơn, và hệ thống thuế khoán chưa phát triển đầy đủ.

Việc sử dụng biểu đồ thể hiện xu hướng tăng trưởng số lượng doanh nghiệp, doanh thu và lợi nhuận qua các năm giúp minh họa rõ nét sự phát triển của DNNVV. Bảng số liệu thu thuế GTGT từ DNNVV cho thấy mức đóng góp ngày càng tăng, phản ánh hiệu quả bước đầu của chính sách thuế.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ vai trò của chính sách thuế trong việc hỗ trợ phát triển DNNVV, đồng thời chỉ ra các điểm cần cải thiện để nâng cao hiệu quả chính sách, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng ngưỡng doanh thu kê khai thuế GTGT hợp lý: Đề xuất thiết lập ngưỡng doanh thu để miễn kê khai thuế GTGT cho các DNNVV có quy mô nhỏ nhằm giảm chi phí tuân thủ và tập trung nguồn lực quản lý thuế. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm tới, do Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với Tổng cục Thuế.

2. Áp dụng phương pháp tính thuế GTGT giản đơn cho DNNVV: Cho phép các doanh nghiệp có số thuế phải nộp nhỏ lựa chọn phương pháp tính thuế trực tiếp trên doanh thu với mức thuế suất phù hợp, giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ. Triển khai trong vòng 1 năm, do cơ quan thuế hướng dẫn thực hiện.

3. Đơn giản hóa hệ thống thuế suất và giảm tần suất kê khai thuế: Giảm số mức thuế suất thuế GTGT xuống còn 1-2 mức để giảm độ phức tạp; đồng thời cho phép DNNVV kê khai thuế GTGT theo quý hoặc nửa năm thay vì hàng tháng. Thời gian thực hiện 1-2 năm, do Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế phối hợp thực hiện.

4. Mở rộng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho DNNVV: Xây dựng hệ thống thuế suất lũy tiến hoặc ngưỡng thu nhập chịu thuế ưu đãi nhằm giảm gánh nặng thuế cho DNNVV, khuyến khích đầu tư và nâng cao năng lực tài chính. Thời gian thực hiện 2-3 năm, do Quốc hội và Bộ Tài chính ban hành chính sách.

5. Miễn, giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu sản xuất hàng xuất khẩu cho DNNVV: Hỗ trợ DNNVV trong việc tiếp cận nguyên liệu đầu vào với chi phí thấp, tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Thực hiện ngay trong năm tới, do Bộ Tài chính và Bộ Công Thương phối hợp.

6. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống thuế khoán cho DNNVV siêu nhỏ và nhỏ: Giúp các doanh nghiệp không có khả năng thực hiện đầy đủ kế toán và lưu giữ hóa đơn chứng từ có thể thực hiện nghĩa vụ thuế đơn giản, giảm chi phí và rào cản phát triển. Thời gian thực hiện 2 năm, do Tổng cục Thuế chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về thuế và chính sách kinh tế: Giúp xây dựng, điều chỉnh chính sách thuế phù hợp với thực tiễn phát triển DNNVV, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và hỗ trợ doanh nghiệp.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý kinh tế và chính sách công: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về chính sách thuế và phát triển doanh nghiệp.

3. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các nhà quản trị DNNVV: Hiểu rõ hơn về chính sách thuế hiện hành, các ưu đãi và nghĩa vụ thuế, từ đó có kế hoạch tài chính và kinh doanh phù hợp.

4. Tổ chức tài chính, ngân hàng và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Sử dụng thông tin để thiết kế các sản phẩm tài chính, dịch vụ hỗ trợ phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của DNNVV.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách thuế hiện nay có những ưu đãi nào dành cho DNNVV?
   Chính sách thuế dành cho DNNVV bao gồm ưu đãi về thuế suất thu nhập doanh nghiệp, miễn giảm thuế GTGT cho doanh nghiệp có doanh thu dưới ngưỡng nhất định, và miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu sản xuất hàng xuất khẩu. Ví dụ, DNNVV có thể được áp dụng thuế suất thu nhập doanh nghiệp ưu đãi thấp hơn mức chung.

2. Tại sao chi phí tuân thủ thuế lại là vấn đề lớn đối với DNNVV?
   Chi phí tuân thủ thuế bao gồm chi phí thời gian, nhân lực và tài chính để kê khai, nộp thuế và tuân thủ các quy định phức tạp. Đối với DNNVV vốn hạn chế về nguồn lực, chi phí này có thể chiếm tỷ trọng lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

3. Ngưỡng doanh thu kê khai thuế GTGT là gì và tại sao cần thiết?
   Ngưỡng doanh thu kê khai thuế GTGT là mức doanh thu tối thiểu mà doanh nghiệp phải đạt để bắt buộc kê khai và nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ. Việc thiết lập ngưỡng giúp giảm bớt số lượng doanh nghiệp nhỏ phải kê khai thuế, giảm chi phí tuân thủ và tập trung quản lý thuế hiệu quả hơn.

4. Chính sách thuế có ảnh hưởng thế nào đến khả năng cạnh tranh của DNNVV?
   Thuế ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm và khả năng đầu tư đổi mới công nghệ của DNNVV. Chính sách thuế ưu đãi giúp giảm chi phí, tăng lợi nhuận và tạo điều kiện cho DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế.

5. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế nào để hoàn thiện chính sách thuế cho DNNVV?
   Việt Nam có thể áp dụng các kinh nghiệm như xây dựng ngưỡng doanh thu hợp lý để miễn kê khai thuế GTGT, đơn giản hóa hệ thống thuế suất, áp dụng phương pháp tính thuế giản đơn, xây dựng hệ thống thuế khoán cho DNNVV nhỏ và siêu nhỏ, cũng như ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo mức thu nhập.

Kết luận

• DNNVV là lực lượng chủ đạo trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp trên 40% GDP và tạo việc làm cho hơn 50% lao động.
• Chính sách thuế hiện hành đã có những bước tiến quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển DNNVV, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về chi phí tuân thủ và tính linh hoạt.
• Ba sắc thuế trọng điểm là thuế GTGT, thuế xuất nhập khẩu và thuế thu nhập doanh nghiệp cần được hoàn thiện để giảm gánh nặng cho DNNVV.
• Đề xuất xây dựng ngưỡng doanh thu kê khai thuế, áp dụng phương pháp tính thuế giản đơn, đơn giản hóa thuế suất và mở rộng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp là các giải pháp trọng tâm.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, triển khai thí điểm các chính sách ưu đãi và tăng cường năng lực quản lý thuế nhằm tạo môi trường thuận lợi cho DNNVV phát triển bền vững.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng chính sách thuế hiệu quả, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách thuế đối với phát triển DNNVV Chương 2: Thực trạng chính sách thuế đối với phát triển DNNVV ở Việt Nam Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách thuế đối với DNNVV ở Việt Nam từ nay đến năm 2020 5 z Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Khái quát chung về DNNVV 1. Khái niệm DNNVV. Nói đến DNNVV là nói đến một tập hợp các doanh nghiệp được phân loại dựa trên độ lớn hay quy mô của doanh nghiệp.

Việc phân loại DNNVV phụ thuộc vào loại tiêu thức sử dụng và giới hạn của từng tiêu thức. Điểm khác biệt cơ bản trong khái niệm DNNVV giữa các nước chính là việc lựa chọn các tiêu thức phân loại và lượng hoá các tiêu thức ấy thông qua những tiêu chuẩn cụ thể. Mặc dù có những khác biệt nhất định giữa các nước trong lựa chọn và giới hạn các tiêu thức phân loại DNNVV, song khái niệm chung nhất về DNNVV có thể được hiểu: DNNVV là những cơ sở SXKD có tư cách pháp nhân, kinh doanh vì mục đích lợi nhuận, có quy mô doanh nghiệp trong những năm giới hạn nhất định tính theo tiêu thức vốn, lao động, doanh thu, giá trị gia tăng thu được trong từng thời kỳ theo quy định của từng quốc gia. Qua nghiên cứu các phân loại doanh nghiệp của nhiều nước trên thế giới có thể thấy một số tiêu thức hay được sử dụng trong phân loại gồm: vốn sản xuất, số lao động thường xuyên, doanh số, lợi nhuận, giá trị gia tăng.

Tiêu thức về vốn sản xuất và số lao động phản ánh quy mô sử dụng các yếu tố đầu vào; tiêu thức doanh số, lợi nhuận và giá trị gia tăng phản ánh quy mô theo kết quả đầu ra. Như vậy, để phân loại DNNVV có thể dùng các yếu tố đầu vào hoặc các yếu tố đầu ra của doanh nghiệp, hoặc kết hợp cả hai loại yếu tố đó. Mặt khác, độ lớn của các tiêu chuẩn giới hạn phụ thuộc vào trình độ, hoàn 6 z cảnh, điều kiện phát triển kinh tế, định hướng chính sách và khả năng trợ giúp đối với DNNVV của mỗi nước. Chính vì thế, khái niệm DNNVV mang tính tương đối, nó thay đổi theo từng giai đoạn phát triển KTXH nhất định của từng quốc gia.

Ở Việt Nam, trước tháng 6/1998 sử dụng 2 tiêu thức chủ yếu là lao động và vốn, song do không có quy định chính thức của Chính phủ nên việc lượng hoá các tiêu thức tuỳ thuộc quy định của từng cơ quan chức năng và không có sự thống nhất. Theo quy định tại công văn số 681/CP-KTN ngày 22/06/1998 của Chính phủ thì các doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 5 tỷ VND và có số lao động dưới 200 thuộc DNNVV. Theo quy định tại Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ, khái niệm DNNVV được hiểu như sau: DNNVV là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập; đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. Căn cứ vào tình hình KTXH cụ thể của ngành, của địa phương, trong quá trình thực hiện các biện pháp, chương trình trợ giúp có thể linh hoạt áp dụng đồng thời cả hai tiêu chí vốn và lao động hoặc một trong hai tiêu chí nói trên.

Đến năm 2009, theo quy định tại Nghị định số 56/2009/NĐ-CP về trợ giúp phát triển DNNVV, khái niệm DNNVV được định nghĩa như sau: DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp; siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong Bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên). Đối với ngành nông, lâm nghiệp và thuỷ sản, ngành công nghiệp và xây dựng: doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lao động từ 10 trở xuống; doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp có tổng nguồn vốn từ 20 tỷ đồng trở xuống và có số lao động từ 10 đến 200 người; doanh nghiệp vừa là doanh nghiệp có 7 z tổng nguồn vốn từ 20 đến 100 tỷ đồng và số lao động từ trên 200 người đến 300 người. Đối với ngành thương mại và dịch vụ: doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lao động từ 10 trở xuống; doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp có tổng nguồn vốn từ 10 tỷ đồng trở xuống và có số lao động từ 10 đến 50 người; doanh nghiệp vừa là doanh nghiệp có tổng nguồn vốn từ 10 đến 50 tỷ đồng và số lao động từ trên 50 người đến 100 người. Đặc trưng của DNNVV Thứ nhất, DNNVV có quy mô vốn thấp, lao động ít và thường gắn với công nghệ thủ công, lạc hậu.

Đặc trưng cơ bản nhất của DNNVV là quy mô vốn SXKD nhỏ. Đặc trưng này quyết định những đặc trưng khác của DNNVV. Tất cả các quốc gia trên thế giới dù phân chia DNNVV đều có đặc trưng này. Thứ hai, DNNVV có tính linh hoạt cao, dễ thích ứng với các thay đổi của thị trường.Với ưu thế quy mô nhỏ, gọn, năng động, dễ quản lý, các DNNVV dễ cơ động, dễ thích ứng với sự thay đổi của nhu cầu thị trường về khả năng thay đổi phương án SXKD, thay đổi mặt hàng nhanh, phù hợp với xu hướng thay đổi tập quán tiêu dùng của dân cư.

Mặt khác, DNNVV thường xuyên có quan hệ mật thiết với người tiêu dùng, do đó có khả năng nắm bắt thường xuyên và khá chính xác nhu cầu của người tiêu dùng. Thứ ba, ngành nghề kinh doanh chủ yếu tập trung ở những lĩnh vực đòi hỏi vốn ít, thời gian chu chuyển vốn nhanh như: thương mại, du lịch; công nghiệp chế biến; xây dựng; vận chuyển hàng hoá, hành khách,…Thị trường thường phản ứng ít quyết liệt hơn, thậm chí không có phản ứng trước những thay đổi chiến lược của DNNVV do tác động của những thay đổi này đến thị trường là không đáng kể.Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế Thứ nhất, DNNVV đóng vai trò quan trọng vào sự phát triển kinh tế và ổn định xã hội của mỗi nước. Phát triển DNNVV góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế. Đặc biệt đối với những nước có trình độ phát triển kinh tế thấp như Việt Nam thì giá trị gia tăng hoặc GDP do các DNNVV tạo ra thường chiếm tỷ trọng lớn, đảm bảo thực hiện những chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế.

Ở các nước Châu Âu, DNNVV tạo ra khoảng 65% tổng doanh thu trong nền kinh tế; ở các nền kinh tế APEC, DNNVV đóng góp 35% tổng doanh số xuất khẩu (chiếm khoảng 12% GDP của APEC). DNNVV cũng đã và đang góp phần quan trọng vào thực hiện thành công chiến lược toàn diện về tăng trưởng kinh tế và xoá đói giảm nghèo. Thứ hai, DNNVV có vai trò quan trọng trong tạo công ăn việc làm, thất nghiệp, góp phần ổn định chính trị xã hội. Ở hầu hết các nước, lao động làm việc trong các DNNVV thường chiếm trên 60% tổng lao động cả nước.

Ở các nước Châu Âu, DNNVV thu hút khoảng 66% tổng lao động xã hội; ở các nền kinh tế APEC, DNNVV thu hút khoảng 80% tổng lao động xã hội. Thứ ba, DNNVV là lực lượng quan trọng đáp ứng nhu cầu về hàng tiêu dùng cho xã hội, sản xuất các sản phẩm công nghiệp, thủ công mỹ nghệ và duy trì, phát huy ngành nghề truyền thống. Các DNNVV lớn về số lượng và năng động trong SXKD nên đã tạo ra một khối lượng hàng hoá dịch vụ đáng kể, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng, phong phú và độc đáo của người tiêu dùng. Thứ tư, DNNVV tạo nguồn thu nhập ổn định và thường xuyên cho bộ phận lớn dân cư, góp phần giảm bớt chênh lệch về thu nhập và mức sống giữa các bộ phận dân cư, giữa các vùng, các địa phương, đồng thời tạo ra sự phát triển tương đối đồng đều giữa các vùng, miền trong mỗi quốc gia.

9 z Thứ năm, DNNVV góp phần quan trọng trong khai thác, phát huy các nguồn lực và tiềm năng còn tiềm ẩn trong xã hội.Với số lượng, phân bố rộng khắp các địa bàn nên DNNVV đặc biệt có lợi thế trong huy động và sử dụng các nguồn tài chính phân tán, nhỏ lẻ trong dân cư. Thứ sáu, DNNVV góp phần hình thành và xây dựng đội ngũ các nhà quản trị DN tài năng. Các nhà quản trị DNNVV luôn phải phấn đấu vươn lên để khắc phục những hạn chế vốn có của DNNVV, kết quả của quá trình phấn đấu đó đã hình thành được đội ngũ những nhà quản trị DN tài năng. Thứ bảy, DNNVV góp phần tạo ra môi trường cạnh tranh toàn diện, thúc đẩy SXKD hiệu quả hơn.

Với sự tham gia đông đảo của DNNVV vào quá trình sản xuất, cung ứng sản phẩm hàng hoá trên thị trường, số lượng và chủng loại hàng hoá tăng lên nhanh chóng.Trong quá trình SXKD, các DNNVV một mặt phải cạnh tranh với nhau, đồng thời phải cạnh tranh với các DN lớn để đáp ứng nhu cầu thị trường về số lượng, chủng loại, mẫu mã và hiệu quả của nền kinh tế ngày càng được nâng cao. Xuất phát từ tầm quan trọng của DNNVV trong tạo công ăn việc làm, phát triển kinh tế và góp phần ổn định chính trị xã hội,… nên Chính phủ các nước luôn quan tâm phát triển DNNVV ở tất cả các ngành nghề, lĩnh vực và vùng, miền của mỗi nước. Chính sách thuế và vai trò đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm chính sách thuế Chính sách thuế là chính sách của Nhà nước về sử dụng các công cụ thuế bao gồm hệ thống các quan điểm, mục tiêu, chủ trương và giải pháp về thuế của Nhà nước phù hợp với đặc điểm của đất nước trong từng thời kỳ nhằm bồi dưỡng, khai thác, huy động và sử dụng các nguồn tài chính đa dạng 10 z phục vụ có hiệu quả cho việc thực hiện các kế hoạch và chiến lược phát triển KTXH của quốc gia trong thời kỳ tương ứng.

Ở đây, nội hàm của chính sách thuế là chính sách về sử dụng các công cụ thuế, là hệ thống các quan điểm, mục tiêu, chủ trương của Nhà nước về sử dụng các công cụ thuế và bao gồm cả các giải pháp thực hiện để đạt được mục tiêu đó.