Chương 1 LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt 1. Khái niệm tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ”Khái niệm “tình hình tội phạm” (hay tình trạng tội phạm) là khái niệm cơ bản đầu tiên của khoa học tội phạm học. Đó là một thuật ngữ khoa học nhưng đồng thời cũng là một thuật ngữ thường được dùng trong ngôn ngữ thông dụng, ngôn ngữ đời thường” [47, tr.
“Đấu tranh với tội phạm dưới góc độ Tội phạm học không phải chỉ dựa trên quan điểm xem tội phạm là những hành vi riêng lẻ - đơn nhất, mà phải nhìn nhận tội phạm trong tổng thể của nó, trong mối quan hệ của nó với “toàn bộ xã hội”, tức là với tư cách là một chỉnh thể của một hiện tượng xã hội tiêu cực, phát sinh và phát triển do những nguyên nhân và điều kiện xã hội nhất định, vận động theo những quy luật riêng và sẽ bị “tiêu vong” thông qua sự biến đổi của xã hội” [49, tr. Với tính cách là khách thể nghiên cứu cơ bản của tội phạm học, THTP được hiểu là hiện tượng tâm - sinh lý - xã hội tiêu cực, vừa có tính lịch sử và lịch sử cụ thể, vừa có tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giai cấp, được biểu hiện bằng tổng thể các hành vi phạm tội đã xảy ra và các chủ thể đã thực hiện các hành vi đó trong một đơn vị hành chính - lãnh thổ nhất định và trong một đơn vị thời gian nhất định. Như vậy, khi đi vào nghiên cứu về tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt chúng ta cần xác định tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt chỉ là một trường hợp cụ thể, một “cái riêng” của THTP, - “Cái chung”, cho nên khái niệm này cũng phải tuân theo khái niệm chung về THTP như đã nêu ở trên. 6 Áp dụng lý luận này cho trường hợp tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt, cho phép rút ra định nghĩa như sau: Tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt là hiện tượng tâm - sinh lý - xã hội tiêu cực, vừa có tính lịch sử và lịch sử cụ thể, vừa có tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giai cấp, được biểu hiện bằng tổng thể các hành vi phạm tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt đã xảy ra trên một địa bàn cụ thể.
Đối với phạm vị nghiên cứu của luận văn này thì đơn vị hành chính – lãnh thổ đang nói ở đây là thành phố Đà Nẵng và đơn vị thời gian ở đây được ấn định là 5 năm, từ năm 2014 đến năm 2018. Đặc điểm của tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Đặc điểm của THTP nói chung và tội phạm XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng là hiện tượng, mặt biểu hiện ra bên ngoài của THTP. THTP nói chung và tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt nói riêng thể hiện đặc điểm định lượng và định tính ở mỗi thời kỳ, mỗi vùng, lãnh thổ hành chính nhất định, tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt được thể hiện cụ thể qua mức độ, cơ cấu, động thái và tính chất. Nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là đi sâu nghiên cứu hai nội dung quan trọng: Phần hiện và phần ẩn của tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt.
Phần ẩn của tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt chỉ được xác định thông qua đặc điểm định lượng của tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt và lấy phần hiện của tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt làm cơ sở cho việc nghiên cứu đối chứng. Mức độ của tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là đặc điểm định lượng tiêu biểu, cho biết về toàn bộ số người phạm tội cùng số tội phạm XPSH có tính chất chiếm đoạt do họ thực hiện trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định. Đây chính là cơ sở, là chất liệu chính tạo nên cái nhìn tổng quát về tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt ở mỗi giai đoạn. Ý nghĩa của việc nghiên cứu tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 1.
Ý nghĩa về mặt lý luận Nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là một nghiên cứu thực tế, song luôn gắn với lý luận của khoa học Tội phạm học và phải có lý luận dẫn dắt. Lý luận này là lý luận tội phạm học về các vấn đề thuộc THTP nói chung và tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt nói riêng. Vì thế, ý nghĩa lý luận mà việc nghiên cứu đề tài này có thể đóng góp thể hiện ở sự khẳng định và góp phần hoàn thiện lý luận tội phạm học về THTP nói chung và tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt nói riêng thông qua địa bàn thành phố Đà Nẵng. Một là, tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cũng có bản chất của THTP nói chung như: Xã hội; lịch sử, lịch sử cụ thể; pháp lý hình sự và bản chất phản ánh.
Chính nhờ những bản chất này mà việc nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng mới đem lại những giá trị thiết thực cho sự khẳng định lý luận và thay đổi thực tiễn ở địa bàn thành phố Đà Nẵng. Chính vì các lý do đó mà việc nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là khả thi và không bị trùng lặp. Hai là, tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cũng có đặc điểm của THTP nói chung, tức là các bản chất phải được bộc lộ qua các đặc điểm mà con người có thể nhận thức được. Đó là các đặc điểm định lượng và định tính với các thông số cụ thể là mức độ, diễn biến, cơ cấu và tính chất của tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Làm rõ được các thông số này bằng chất liệu nghiên cứu cụ thể trong một thời gian nhất định, một mặt đã vẽ được bức tranh thực tế của hiện tượng nghiên cứu, mặt khác là sự khẳng định lý luận tội phạm học về THTP là khả thi. Bốn là, thông qua việc nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng để khẳng định luận điểm cho rằng, THTP chứa đựng những thông tin cho biết về nguyên nhân và điều kiện 8 của THTP và là cơ sở để nhận biết THTP tiềm tàng, cái giữ vai trò là cơ sở trực tiếp cho việc thiết lập các biện pháp phòng ngừa ở nghĩa ngăn chặn tội phạm. Ý nghĩa về mặt thực tế Kết quả nghiên cứu THTP nói chung và tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cho chúng ta nhìn được toàn cảnh về các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt đã xảy ra. Cái nhìn toàn cảnh về các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt đã xảy ra không chỉ thể hiện tình trạng tĩnh của các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt đã xảy ra mà còn thể hiện cả diễn biến (tăng, giảm hoặc tương đối ổn định về số lượng cũng như về tính chất) của tình trạng này.
Để có được một cái nhìn đầy đủ như vậy đòi hỏi việc nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng phải thực hiện các nội dung nghiên cứu cụ thể và cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù họp với các nội dung nghiên cứu cụ thể đó. Nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng không chi dừng lại ở việc mô tả về tình hình tội phạm mà đòi hỏi còn phải phân tích, so sánh về tình hình tội phạm để qua đó có được sự đánh giá đầy đủ và toàn diện tính nghiêm trọng của tội phạm XPSH có tính chất chiếm đoạt đã xảy ra - nghiêm trọng về mức độ cũng như nghiêm trọng về tính chất. Từ những kết quả mà luận văn đạt được, tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng được khái quát một cách rõ nét và từ đó, mục đích của luận văn là trở thành tư liệu nghiên cứu cho nhân dân và các cơ quan chính quyền, các cơ quan tố tụng đưa ra các giải pháp đấu tranh, phòng ngừa tình hình tội phạm này. Phần hiện của tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng “Phần hiện của tình hình tội phạm là toàn bộ những hành vi phạm tội và chủ thể của các hành vi đó đã bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự ở từng đơn vị hành chính - lãnh thổ hay trên phạm vi toàn quốc, trong những khoảng thời gian nhất định và được ghi nhận kịp thời trong thống kê hình sự” [49, tr.
Theo 9 chúng tôi, đây là quan điểm tương đối chính xác và đầy đủ về phần hiện của THTP, mang tính lý luận và thực tiễn cao. Để nghiên cứu tình hình các tội XPSH mang tính chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tác giả sẽ sử dụng số liệu thống kê các bản án xét xử hình sự sơ thẩm đã có hiệu lực pháp luật của TAND thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2014-2018. Nghiên cứu chi tiết số liệu thống kê trên cơ sở các bản án kết tội của Tòa án có hiệu lực pháp luật để làm rõ tình hình các tội XPSH mang tính chiếm đoạt trong giai đoạn nghiên cứu. Mặt khác, việc nghiên cứu tổng số chung được hợp thành một cách chính xác từ những con số của từng vụ án đã được xét xử hàng năm và tập hợp lại của nhiều năm sẽ đưa ra được những khuynh hướng, quy luật nhất định của tình hình các tội XPSH mang tính chiếm đoạt.