Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP TÀI SẢN 1. Khái niệm, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản 1. Khái niệm phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản Trong cuộc đấu tranh với tội phạm hiện nay thì phòng ngừa tội phạm là phương hướng chính. Vì thế nghiên cứu khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm có ý nghĩa nhận thức, lý luận và thực tiễn quan trọng Xét về thuật ngữ, ở nước ta hiện nay các nhà nghiên cứu đã sử dụng hai thuật ngữ là “phòng ngừa tội phạm” và “phòng ngừa tình hình tội phạm”.
Tuy nhiên cả hai cách thức diễn đạt này đều làm rõ mục đích của phòng ngừa tình hình tội phạm là hạn chế và loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội. Một số nước trên thế giới hiện nay đều thống nhất quan điểm cho rằng: việc phòng ngừa tội phạm là không để cho tội phạm xảy ra, thủ tiêu các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm. hoặc là không để cho tội phạm gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, khắc phục nguyên nhân và kiểm soát được tội phạm, hoàn thiện hệ thống pháp luật về đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật cũng như có biện pháp cải tạo, giáo dục người phạm tội, đưa họ trở thành những công dân có ích cho xã hội và cộng đồng. Tuy nhiên ở Việt Nam hiện nay các nhà nghiên cứu có quan điểm khác nhau chưa thống nhất được về định nghĩa phòng ngừa tình hình tội phạm.
Theo quan điểm thứ nhất một số nhà nghiên cứu cho rằng phòng ngừa tình hình tội phạm bao gồm cả hoạt động phòng và chống tội phạm; quan điểm thứ hai cho rằng phòng ngừa chỉ bao gồm hoạt động tác động vào nguyên nhân và điều kiện của tội phạm nhằm ngăn ngừa trước không để tội phạm xảy ra. TS Võ Khánh Vinh “việc phòng ngừa tình hình tội phạm là hệ thống nhiều mức độ các biện pháp mang tính chất nhà nước, xã hội, và nhà nước – xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hoá (làm yếu; hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và dần dần loại bỏ tình hình tội phạm” [66, tr. 7 `` Từ những nhận thức cơ bản về phòng ngừa tình hình tội phạm chúng ta mới có cơ sở đưa ra những quan điểm đúng đắn về phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản. Tóm lại phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản là hệ thống nhiều mức độ các biện pháp mang tính chất nhà nước, xã hội, và nhà nước – xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân làm nảy sinh và điều kiện của tội cướp tài sản.
Mặt khác còn phải sử dụng các biện pháp để phát hiện, xử lý kịp thời khi có tội cướp tài sản xảy ra không để cho tội phạm gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, đồng thời có biện pháp giáo dục cải tạo người phạm tội để họ trở thành những công dân có ích cho xã hội. Ý nghĩa của việc phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản Hiện nay tình hình tội phạm cướp tài sản đã gây ra những hậu quả, những mất mát to lớn cả về vật chất lẫn tinh thần cho nhân dân và toàn xã hội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến TTATXH chính vì vậy phòng ngừa tình hình tội phạm có ý nghĩa quan trọng và thiết thực trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm và xây dựng, phát triển đất nước: Làm tốt công tác phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản chính là tạo môi trường chính trị, xã hội ổn định để phát triển các lĩnh vực khác như kinh tế, văn hoá, giáo dục, ANQP.góp phần phòng ngừa tội phạm nói chung. Ngoài ra, phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản còn mang ý nghĩa chính trị xã hội sâu sắc, phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản giúp giữ vững an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của nhân dân và xã hội. Tạo niềm tin của nhân dân vào các cơ quan bảo vệ pháp luật, vào chế độ xã hội chủ nghĩa.
Một nguyên nhân sâu xa có tính quyết định việc phạm tội cướp tài sản đó là ở môi trường xã hội. Phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản là dần loại trừ những nguyên nhân điều kiện phạm tội, cụ thể là việc cải thiện điều kiện kinh tế, xã hội. Mặt khác phải xây dựng một xã hội lành mạnh thì người phạm tội hoàn toàn có thể rèn luyện trở thành người có ích cho xã hội. Vì vậy có thể khẳng định việc nghiên cứu tình hình tội cướp tài sản có ý nghĩa nhân đạo và tiến bộ xã hội.
Về mặt kinh tế: Phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản một cách có hiệu quả sẽ ngăn chặn những thiệt hại to lớn về kinh tế do tội phạm gây ra, kể cả những thiệt hại 8 `` gián tiếp mà nhà nước và xã hội phải chi trả để khác phục hậu quả. Đồng thời nếu hoạt động phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản đạt hiệu quả cao sẽ kéo giảm tỷ lệ tội phạm cướp tài sản. Theo đó ngân sách nhà nước chi trả cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, cải tạo người phạm tội cũng sẽ giảm xuống đáng kể. Về mặt quản lý xã hội: Phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản có ý nghĩa quan trọng trong việc làm giảm áp lực công việc lên các cơ quan bảo vệ pháp luật và cán bộ thực thi công vụ trong các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và giáo dục cải tạo người phạm tội.
Thông qua hoạt động phòng ngừa tội cướp tài sản nhà nước có thể kiểm soát được một mảng tối của xã hội là tình hình tội cướp tài sản, qua đó nâng cao tính hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước, đồng thời tăng cường hiệu quả trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Mục đích, các nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 1. Mục đích phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản Phòng ngừa tình hình tội phạm là vấn đề lí luận và thực tiễn phức tạp và quan trọng trong tội phạm học. Để đạt được mục đích loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội Đảng và nhà nước ta rất coi trọng công tác phòng ngừa tình hình tội phạm và coi đây là hoạt động thường xuyên, liên tục.
Cụ thể Đảng ta đã ban hành chỉ thị số 48/CT/TW “về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới” trong đó Đảng ta đã chỉ rõ “trong thời gian tới công tác phòng chống tội phạm phải kiềm chế, làm giảm các loại tội phạm, nhất là các loại tội phạm nghiêm trọng, tội phạm mới, tạo môi trường lành mạnh phục vụ có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ cuộc sống hạnh phúc và bình yên của nhân dân”. Nhà nước rất coi trọng vấn đề phòng ngừa tình hình tội phạm. Bởi vì bản chất của nhà nước ta là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, không ngừng đấu tranh vì công bằng và sự tiến bộ xã hội. Mục đích của phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản là khắc phục hoặc làm vô hiệu hoá các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm đó là vai trò cơ bản, quan 9 `` trọng trong công tác đấu tranh với tình hình tội cướp tài sản.
Phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản hướng tới các mục đích sau: Thứ nhất hạn chế, xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội cướp tài sản, không để nảy sinh và phát triển loại tội phạm này. Muốn hạn chế, xoá bỏ nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm nói chung và tội cướp tài sản nói riêng là công việc không dễ dàng, đây là công việc lâu dài, khó khăn, phức tạp mà không thể sử dụng một hoặc một số biện pháp là thực hiện được. Công việc này đòi hỏi sự tham gia và phối hợp chặt trẽ, mang tính hệ thống đồng bộ của Đảng, nhà nước và cả xã hội (tổ chức xã hội, cá nhân, công dân) theo khu vực địa lí, theo chương trình cấp địa phương và toàn quốc mà trong đó đặt dưới sự lãnh đạo chặt chẽ của Đảng, nhà nước và các tổ chức xã hội nhằm khắc phục nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, làm giảm bớt hoặc tiến tới loại trừ tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội. Việc xây dựng chương trình phòng ngừa tình hình tội phạm đòi hỏi phải có chủ trương, chính sách đúng đắn, hợp lý, toàn diện của Đảng và Nhà nước đối với từng lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội phù hợp với các đặc điểm tâm lý, kinh tế, xã hội và các đặc điểm truyền thống của từng địa bàn.
Thứ hai ngăn chặn kịp thời, không để xảy ra các hành vi phạm tội mới. Một trong những mục đích của phòng ngừa tình hình tội cướp tài sản là ngăn chặn kịp thời, không để xảy ra các hành vi phạm tội mới. Khác với nội dung xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện của tội phạm thì cần có các biện pháp mang tính chiến lược, lâu dài, liên tục thì ngược lại ngăn chặn là hoạt động có tính tức thời, cấp bách, khi đối tượng đang có ý đồ, âm mưu và chuẩn bị thực hiện hành vi phạm tội. Ngăn chặn hành vi phạm tội trộm cắp tài sản là việc tác động cụ thể đến đối tượng, môi trường, hoàn cảnh phạm tội trộm cắp tài sản làm cho đối tượng phạm tội tự giác từ bỏ hoặc không thể thực hiện được hành vi phạm tội của mình, làm cho tội phạm không xảy ra, không gây ra hậu quả, tác hại.
Thứ ba phòng ngừa tái phạm tội. 10 `` Phòng ngừa tái phạm tội thực chất cũng là một bộ phận, một nội dung của hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung.TS Nguyễn Xuân Yêm cho rằng: “Hoạt động phòng ngừa tái phạm tội đối với người đã chấp hành xong bản án hình sự là hình thức phòng ngừa cá biệt của các biện pháp phòng ngừa tội phạm” [68, tr. Như vậy phòng ngừa tái phạm tội là hướng đến mục tiêu cảm hóa, giáo dục không để cho những người đã bị kết án có hành vi tái phạm tội, khắc phục loại trừ nguyên nhân, điều kiện của tái phạm tội.