Phòng Ngừa Tình Hình Các Tội Xâm Phạm Quyền Sở Hữu Trí Tuệ Ở Việt Nam Hiện Nay

Quyền Sở hữu trí tuệ (SHTT) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm Quyền tác giả (QTG)… 190 trang · Học viện Khoa học Xã hội · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Văn Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hữu Tráng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
• Đề tài: Phòng Ngừa Tình Hình Các Tội Xâm Phạm Quyền Sở Hữu Trí Tuệ Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 0.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài
• 0.3. Nhóm các công trình nghiên cứu tiếp cận vấn đề dưới góc độ luật hình sự
• 0.4. Nhóm các công trình nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học
• 0.5. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 0.6. Nhóm các công trình nghiên cứu dưới góc độ luật hình sự và quyền sở hữu trí tuệ
• 0.7. Nhóm công trình nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học
• 0.8. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu và câu hỏi, giả thuyết nghiên cứu
• 0.8.1. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.8.2. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, mục đích của phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.1.1. Khái niệm phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.1.2. Đặc điểm phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.1.3. Mục đích phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.2. Đối tượng, nội dung và nguyên tắc phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.2.1. Đối tượng phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.2.2. Nội dung của phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.2.3. Nguyên tắc phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.3. Cơ sở của phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.3.1. Cơ sở chính trị
• 1.3.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Chủ thể và các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.4.1. Chủ thể phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.4.2. Các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực tiễn tổ chức lực lượng phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.1.1. Kết quả đạt được
• 2.1.2. Những hạn chế
• 2.2. Thực tiễn thực hiện biện pháp tuyên truyền, giáo dục pháp luật liên quan đến phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.2.1. Kết quả đạt được
• 2.2.2. Những hạn chế
• 2.3. Thực tiễn thực hiện biện pháp kinh tế liên quan đến phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 2.4. Thực tiễn thực hiện biện pháp văn hóa-giáo dục phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.4.1. Kết quả đạt được
• 2.4.2. Những hạn chế
• 2.5. Thực tiễn thực hiện biện pháp tổ chức - quản lý trong bảo vệ các quyền sở hữu trí tuệ
• 2.5.1. Kết quả đạt được
• 2.5.2. Những hạn chế
• 2.6. Thực tiễn thực hiện biện pháp chống các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.6.1. Kết quả đạt được
• 2.6.2. Những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: DỰ BÁO VÀ CÁC BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Dự báo tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam
• 3.1.1. Cơ sở của dự báo
• 3.1.2. Nội dung dự báo
• 3.2. Các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam
• 3.2.1. Biện pháp tăng cường giáo dục pháp luật và nâng cao nhận thức của cộng đồng về phòng ngừa các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 3.2.2. Biện pháp khắc phục hạn chế trong nền kinh tế - xã hội
• 3.2.3. Biện pháp khắc phục hạn chế trong văn hoá, giáo dục
• 3.2.4. Biện pháp khắc phục hạn chế trong hoạt động quản lý Nhà nước
• 3.2.5. Biện pháp khắc phục hạn chế trong hoạt động chống tội phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng
• 3.2.6. Biện pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 3.2.7. Biện pháp tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng ngừa các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tội Xâm Phạm Quyền Sở Hữu Trí Tuệ Việt Nam

Quyền Sở hữu trí tuệ (SHTT) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm Quyền tác giả (QTG) và quyền liên quan đến QTG, quyền Sở hữu công nghiệp (SHCN) và quyền đối với giống cây trồng. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và cạnh tranh toàn cầu, vấn đề bảo vệ quyền SHTT trở nên đặc biệt quan trọng, là mối quan tâm hàng đầu trong quan hệ kinh tế quốc tế. Bảo hộ quyền SHTT thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững. Từ khi Việt Nam gia nhập WTO, bảo vệ quyền SHTT, chống hàng giả ngày càng được quan tâm, đòi hỏi các giải pháp phòng ngừa hữu hiệu. Nghiên cứu khoa học, toàn diện về phòng ngừa tội xâm phạm quyền SHTT là rất cần thiết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Sở Hữu Trí Tuệ Trong Kinh Tế

Bảo vệ quyền SHTT là một yếu tố then chốt để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế. Khi các nhà sáng tạo và doanh nghiệp có thể tin tưởng vào việc bảo vệ các tài sản trí tuệ của họ, họ sẽ có động lực để đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới. Điều này dẫn đến sự cạnh tranh gia tăng, tạo việc làm và cải thiện chất lượng cuộc sống. Theo tài liệu gốc, việc bảo hộ quyền SHTT là một biện pháp chiến lược thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế.

1.2. Thực Trạng Xâm Phạm Quyền Sở Hữu Trí Tuệ Hiện Nay

Tình hình xâm phạm quyền SHTT đang diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp và nền kinh tế. Các hành vi vi phạm bao gồm sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái, sao chép trái phép các tác phẩm QTG và SHCN. Các vi phạm này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các thương hiệu Việt Nam và làm suy yếu niềm tin của người tiêu dùng. Mặc dù các lực lượng chức năng đã tích cực đấu tranh, nhưng việc xử lý vẫn còn nhiều hạn chế, chủ yếu dừng lại ở xử phạt hành chính, thiếu tính răn đe.

II. Thách Thức Trong Phòng Ngừa Tội Xâm Phạm Quyền SHTT

Nhận thức về bảo vệ quyền SHTT và pháp luật còn hạn chế, tác động tiêu cực đến hiệu quả phòng ngừa. Tính phức tạp, đan xen giữa các loại vi phạm và tội phạm SHTT gây khó khăn trong xử lý. Hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền SHTT còn bất cập, thiếu cụ thể. Tình hình tội xâm phạm quyền SHTT gia tăng, diễn biến phức tạp, thủ đoạn tinh vi, thiệt hại nghiêm trọng. Số lượng tội phạm ẩn chiếm tỷ lệ lớn. Điều này đòi hỏi nỗ lực lớn hơn trong việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.Theo luận án, nhiều nguyên nhân dẫn đến kém hiệu quả, trong đó có tính phức tạp của các vi phạm.

2.1. Nhận Thức Pháp Luật Về Sở Hữu Trí Tuệ Còn Hạn Chế

Một trong những thách thức lớn nhất trong phòng ngừa tội xâm phạm quyền SHTT là nhận thức còn hạn chế về pháp luật liên quan. Nhiều doanh nghiệp và người dân chưa hiểu rõ về các quyền và nghĩa vụ của mình trong lĩnh vực này, dẫn đến việc vô tình hoặc cố ý vi phạm pháp luật. Thiếu kiến thức về quyền SHTT cũng khiến cho các chủ thể quyền khó khăn trong việc phát hiện và bảo vệ tài sản trí tuệ của mình. Theo luận án, nhận thức hạn chế về lý luận và thực tiễn bảo vệ quyền SHTT tác động tiêu cực đến hiệu quả công tác phòng ngừa.

2.2. Khó Khăn Trong Phát Hiện Và Xử Lý Vi Phạm

Việc phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHTT gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp và tinh vi của các hành vi này. Các đối tượng vi phạm thường sử dụng các thủ đoạn gian lận, che giấu để trốn tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng. Ngoài ra, việc xác định thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra cũng là một thách thức lớn, đặc biệt đối với các tài sản trí tuệ phi vật chất. Theo luận án, tính phức tạp và đan xen của các vi phạm pháp luật và tội phạm SHTT gây khó khăn cho việc xử lý và truy cứu trách nhiệm.

2.3. Bất Cập Trong Hệ Thống Pháp Luật Về Sở Hữu Trí Tuệ

Hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền SHTT ở Việt Nam còn nhiều bất cập, thiếu tính cụ thể và chưa theo kịp với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và kinh tế. Một số quy định còn chung chung, khó áp dụng vào thực tế. Bên cạnh đó, chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe. Điều này tạo điều kiện cho các hành vi xâm phạm quyền SHTT tiếp tục diễn ra. Theo luận án, hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền SHTT còn nhiều điểm bất cập, thiếu tính cụ thể và chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn.

III. Giải Pháp Tăng Cường Giáo Dục Pháp Luật Sở Hữu Trí Tuệ

Tăng cường giáo dục pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng ngừa tội xâm phạm quyền SHTT. Cần có các chương trình giáo dục, tuyên truyền sâu rộng, đa dạng hình thức, phù hợp với từng đối tượng. Giáo dục từ nhà trường, doanh nghiệp, cộng đồng. Nâng cao nhận thức về giá trị của tài sản trí tuệ, hậu quả của hành vi xâm phạm, trách nhiệm của mỗi cá nhân và tổ chức. Xây dựng văn hóa tôn trọng quyền SHTT. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường giáo dục pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng để phòng ngừa tội phạm.

3.1. Xây Dựng Chương Trình Giáo Dục Về Sở Hữu Trí Tuệ

Cần xây dựng các chương trình giáo dục về quyền SHTT phù hợp với từng cấp học và trình độ nhận thức. Các chương trình này nên bao gồm các nội dung cơ bản về quyền SHTT, các hành vi xâm phạm quyền SHTT và hậu quả của các hành vi này. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc trang bị cho học sinh, sinh viên kỹ năng tự bảo vệ tài sản trí tuệ của mình. Chương trình giáo dục cần được xây dựng một cách bài bản và có hệ thống, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn.

3.2. Tuyên Truyền Nâng Cao Nhận Thức Cho Cộng Đồng

Bên cạnh giáo dục trong nhà trường, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền SHTT cho cộng đồng thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, các hội thảo, tập huấn và các hoạt động cộng đồng khác. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về giá trị của tài sản trí tuệ, tác hại của các hành vi xâm phạm quyền SHTT và trách nhiệm của mỗi cá nhân và tổ chức trong việc bảo vệ quyền SHTT. Theo luận án, cần tăng cường giáo dục pháp luật và nâng cao nhận thức của cộng đồng về phòng ngừa các tội xâm phạm quyền SHTT.

IV. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Phòng Ngừa Tội Xâm Phạm SHTT

Hoàn thiện các quy định của pháp luật về quyền SHTT để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu cụ thể. Nâng cao tính minh bạch, rõ ràng của pháp luật. Tăng cường chế tài xử phạt đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng ngừa các tội xâm phạm quyền SHTT.

4.1. Rà Soát Và Sửa Đổi Các Quy Định Pháp Luật

Cần tiến hành rà soát toàn diện hệ thống pháp luật về quyền SHTT để phát hiện và sửa đổi các quy định còn bất cập, thiếu sót hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Việc sửa đổi cần tập trung vào việc làm rõ các khái niệm, định nghĩa, quy trình thủ tục và chế tài xử phạt. Đồng thời, cần đảm bảo tính tương thích của pháp luật Việt Nam với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Theo luận án, cần hoàn thiện các quy định của pháp luật để đảm bảo tính cụ thể, rõ ràng và khả thi.

4.2. Tăng Cường Chế Tài Xử Phạt Vi Phạm Sở Hữu Trí Tuệ

Chế tài xử phạt đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT cần được tăng cường để đảm bảo tính răn đe và ngăn chặn các hành vi vi phạm. Mức phạt tiền cần được điều chỉnh tăng lên, đồng thời cần áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh. Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, cần truy cứu trách nhiệm hình sự để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

4.3. Hợp Tác Quốc Tế Trong Phòng Ngừa Tội Phạm

Xâm phạm quyền SHTT là vấn đề toàn cầu, đòi hỏi sự hợp tác quốc tế để phòng ngừa và đấu tranh hiệu quả. Cần tăng cường hợp tác với các quốc gia và tổ chức quốc tế trong việc trao đổi thông tin, kinh nghiệm, đào tạo cán bộ và phối hợp điều tra, xử lý các vụ án xuyên quốc gia. Hợp tác quốc tế cũng cần được mở rộng sang lĩnh vực xây dựng và hoàn thiện pháp luật về quyền SHTT. Luận án đề xuất tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng ngừa các tội xâm phạm quyền SHTT.

V. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước Về Sở Hữu Trí Tuệ Hiện Nay

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong bảo vệ quyền SHTT. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là các lĩnh vực có nguy cơ cao xảy ra vi phạm. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng trong phát hiện, xử lý vi phạm. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật về quyền SHTT.

5.1. Thanh Tra Kiểm Tra Các Hoạt Động Sản Xuất Kinh Doanh

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các hoạt động sản xuất, kinh doanh để kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHTT. Hoạt động thanh tra, kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên, định kỳ và đột xuất, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ cao xảy ra vi phạm như sản xuất hàng giả, hàng nhái, sao chép trái phép phần mềm, phim ảnh, âm nhạc. Cơ quan chức năng cần chủ động phối hợp với các hiệp hội ngành nghề, các doanh nghiệp để nắm bắt thông tin và phát hiện các hành vi vi phạm.

5.2. Cơ Chế Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Chức Năng

Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng như công an, quản lý thị trường, hải quan, thanh tra khoa học và công nghệ, tòa án, viện kiểm sát trong việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án xâm phạm quyền SHTT. Cơ chế phối hợp cần quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, quy trình phối hợp, cơ chế trao đổi thông tin và phối hợp nghiệp vụ. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm xâm phạm quyền SHTT.

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phòng Ngừa Tội Xâm Phạm Quyền SHTT

Cần có sự đầu tư cho nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực phòng ngừa tội xâm phạm quyền SHTT. Nghiên cứu các phương pháp mới, công nghệ mới để phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm. Ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo vào công tác phòng ngừa. Thúc đẩy sự hợp tác giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan chức năng trong nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

6.1. Nghiên Cứu Phát Triển Các Phương Pháp Phòng Ngừa Mới

Đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các phương pháp phòng ngừa mới, hiệu quả hơn để đối phó với các hành vi xâm phạm quyền SHTT ngày càng tinh vi và phức tạp. Nghiên cứu cần tập trung vào việc phát triển các công cụ, kỹ thuật để phát hiện hàng giả, hàng nhái, theo dõi các hoạt động vi phạm trên internet và các biện pháp bảo vệ tài sản trí tuệ trên môi trường số. Sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển sẽ giúp tạo ra các giải pháp phòng ngừa tiên tiến, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Vào Phòng Ngừa

Ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới khác vào công tác phòng ngừa tội xâm phạm quyền SHTT. Xây dựng các hệ thống cơ sở dữ liệu về tài sản trí tuệ, thông tin về các hành vi vi phạm, các đối tượng vi phạm. Sử dụng công nghệ để giám sát, phát hiện các hành vi vi phạm trên internet, mạng xã hội. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu, dự báo nguy cơ vi phạm và hỗ trợ công tác điều tra, xử lý vi phạm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học "Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam hiện nay" được tác giả Nguyễn Văn Tùng thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (năm 2023), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Hữu Tráng, thuộc chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm (mã số 9 38 01 05).

Tính cấp thiết của đề tài và khoảng trống nghiên cứu xuất phát từ bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên quá trình này phát sinh nhiều diễn biến phức tạp. Cơ sở xác định tính cấp thiết gồm bốn khía cạnh:

1. Nhận thức lý luận và thực tiễn bảo vệ quyền SHTT cũng như việc áp dụng pháp luật còn vướng mắc; có sự đan xen, xâm nhập giữa dấu hiệu vi phạm hành chính và tội phạm hình sự, dẫn đến khó khăn trong lựa chọn biện pháp xử lý.
2. Chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước luôn đặt trọng tâm vào bảo vệ quyền SHTT và cải cách tư pháp nhằm nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng.
3. Tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT gia tăng với thủ đoạn tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng; tỷ lệ tội phạm ẩn lớn; các hành vi diễn ra phổ biến từ hàng tiêu dùng thông thường đến hàng hóa thiết yếu (thuốc chữa bệnh, phân bón, thực phẩm, xăng dầu, thiết bị điện, mỹ phẩm). Thực tế công tác đấu tranh phần lớn dừng lại ở xử phạt vi phạm hành chính, thiếu tính răn đe, dẫn đến tái phạm kéo dài.
4. Yêu cầu hoàn thiện chính sách pháp luật để tương thích với Hiệp định TRIPS và các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT, đánh giá quy định pháp luật hình sự và thực trạng hoạt động phòng ngừa, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT ở Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành năm nội dung:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài; đánh giá kết quả, xác định nội dung kế thừa và các vấn đề cần tiếp tục giải quyết.
2. Phân tích, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận: khái niệm, đặc điểm, mục đích, cơ sở, nguyên tắc, nội dung, biện pháp và chủ thể phòng ngừa.
3. Đánh giá tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT giai đoạn 2012–2022; phân tích nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm.
4. Đánh giá thực trạng phòng ngừa giai đoạn 2012–2022 trên các phương diện nhận thức, tổ chức chủ thể, cơ chế phối hợp và áp dụng biện pháp; chỉ ra hạn chế, yếu kém cùng nguyên nhân.
5. Xây dựng dự báo tình hình tội phạm, nhận diện yếu tố tác động và đề xuất các biện pháp tăng cường phòng ngừa trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT; thực trạng quy định pháp luật; thực tiễn phòng ngừa tại Việt Nam giai đoạn 2012–2022 và các biện pháp tăng cường hiệu quả phòng ngừa.
• Phạm vi nội dung: Thuộc khoa học Tội phạm học, chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm, từ năm 2012 đến năm 2022.
• Phạm vi không gian: Toàn lãnh thổ Việt Nam.
• Tính pháp lý: Nghiên cứu quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 1999 và BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Trọng tâm nghiên cứu là Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 225) và Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226) thuộc Chương XVIII BLHS năm 2015 (BLHS năm 2015 đã phi tội phạm hóa Điều 170 BLHS năm 1999 về Tội vi phạm quy định về cấp văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp), cùng các tội phạm liên quan đến hàng giả tại các Điều 192, 193, 194, 195.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và hệ thống hóa tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm tiếp cận: luật hình sự và tội phạm học.

Các công trình nghiên cứu ngoài nước

• Góc độ luật hình sự: Onimi Erekosima và Brian Koosed (2004) trong "Intellectual Property Crimes" phân tích cấu thành pháp lý, trách nhiệm hình sự của tổ chức và lượng hình theo án lệ Hoa Kỳ. Tài liệu "Sổ tay luật sư Hoa Kỳ" (USAM, 2007) do USAID công bố nêu các yếu tố xác định mức độ nguy hiểm của hành vi xâm phạm và sự cần thiết truy cứu trách nhiệm hình sự khi chế tài dân sự bị xem là chi phí kinh doanh. "Mẫu cáo trạng và hướng dẫn của bồi thẩm đoàn về các hành vi giả mạo nhãn hiệu" (2007) diễn giải các yếu tố cấu thành theo Điều 18, Mục 2320 (a) BLHS Hoa Kỳ. Roderick Munday (2003) trong "Chứng cứ" phân tích tiêu chuẩn đánh giá nhân thân theo luật Anh. Neil Boister (2012) trong "Giới thiệu về luật hình sự xuyên quốc gia" phân tích xu hướng hình sự hóa tội phạm SHTT xuyên biên giới.
• Góc độ tội phạm học và chính sách: Can Uea (1989) nghiên cứu nguyên nhân xã hội và tác động đô thị hóa đối với tội phạm tại Nhật Bản. Larry Siegel (2014) trong "Criminology - The Core" khảo sát quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội cùng nguy cơ tái phạm. Hennessy Hayes và Tim Prenzler (2014) phân tích nguyên nhân tội phạm từ môi trường xã hội và chính sách pháp luật. James W. Osterburg và Richard H. Ward (2013) nghiên cứu phương pháp điều tra hình sự dựa trên nguồn thông tin truyền thông. Stephen R. nghiên cứu phòng ngừa qua kiểm soát cơ hội tiếp cận. Fiona Brookman (2010) trong "Handbook on crime" tổng hợp các dạng tội phạm hàng giả, tội phạm mạng. J. Kelly Strader (2011) và David O. Friedrichs (2010) phân tích tội phạm cổ cồn trắng và trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Petter Gottschalk (2010) phân loại tội phạm tài chính. Interpol công bố cẩm nang "Against Organized Crime". Motoo Noguchi (1998) nghiên cứu tội phạm kinh tế ở Nhật Bản. Sean Lavin cùng các cộng sự (2019) nghiên cứu toàn diện các tội phạm SHTT. Peter N. Fowler, Teerin Charoenpot, Cheepchanok Chernkwanma (2015) khảo sát SHTT tại khu vực ASEAN. Các báo cáo chuyên đề của Europol (2017, 2019) và IPO (2017/18) cung cấp dữ liệu về tội phạm SHTT trên không gian mạng Darknet và đánh giá mối đe dọa. Nicole Leeper Piquero và Tamara Hubanova cùng các cộng sự (2020) nghiên cứu nguyên tắc tội phạm học đặc biệt trong phòng ngừa tội phạm SHTT.

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Góc độ luật hình sự và SHTT: Các công trình bình luận khoa học BLHS của GS. Nguyễn Ngọc Hòa (2018), tập thể tác giả do PGS. Trần Văn Luyện chủ biên (2017), Nguyễn Ngọc Điệp (2017), TS. Nguyễn Đức Mai (2018), PGS. Cao Thị Oanh và TS. Lê Đăng Doanh (2017). Các luận án tiến sĩ của Nguyễn Chí Công (2016), Trần Văn Hải (2021), Phạm Tài Tuệ (2019), Hà Thị Nguyệt Thu (2018), cùng các bài viết của Lê Đình Duy (2018), Mai Thị Thanh Nhung (2022). Các nghiên cứu thực thi SHTT của Viện Khoa học Pháp lý (PGS. Lê Hồng Hạnh và ThS. Đinh Thị Mai Phương, 2004), Lê Xuân Thảo (2005), Trần Văn Nam (2014), TS. Vũ Thị Phương Lan (2018), Nguyễn Thanh Tùng (2016), Hứa Thị Hồng (2016), Nguyễn Phương Thảo (2018), Trần Nguyên Cường (2018).
• Góc độ tội phạm học và phòng ngừa: Giáo trình của GS. Võ Khánh Vinh (Đại học Huế), GS. Đỗ Ngọc Quang (Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001), sách chuyên khảo của GS. Nguyễn Xuân Yêm (2001), GS. Đào Trí Úc (1994). Các luận án tiến sĩ của Nguyễn Vĩnh Diện (2014) về thực thi quyền SHTT của lực lượng Công an nhân dân, Lê Việt Long (2009) về đấu tranh phòng chống tội xâm phạm SHTT, Nguyễn Đức Nga (2008) về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, Trần Ngọc Việt (2001) về tội làm và buôn bán hàng giả.

Nhóm nghiên cứu	Công trình / Tác giả tiêu biểu	Trọng tâm nội dung
Quốc tế - Luật hình sự	Onimi Erekosima & Brian Koosed (2004), USAM (2007), Neil Boister (2012)	Dấu hiệu định tội, truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân, yếu tố xuyên quốc gia.
Quốc tế - Tội phạm học	Larry Siegel (2014), Europol & EUIPO (2017, 2019), Tamara Hubanova và cs (2020)	Mối quan hệ nạn nhân - thủ phạm, tội phạm mạng/Darknet, nguyên tắc phòng ngừa đặc biệt.
Trong nước - Luật hình sự	GS. Nguyễn Ngọc Hòa (2018), Trần Văn Hải (2021), Hà Thị Nguyệt Thu (2018)	Cấu thành tội phạm Điều 225, 226 BLHS 2015; phân định ranh giới hành chính - hình sự.
Trong nước - Tội phạm học	GS. Nguyễn Xuân Yêm (2001), Lê Việt Long (2009), Nguyễn Vĩnh Diện (2014)	Lý luận phòng ngừa tội phạm, hoạt động thực thi của lực lượng Công an nhân dân.

Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình trước đây phần lớn tiếp cận đơn lẻ dưới góc độ luật hình sự thực định hoặc nghiên cứu thực thi mang tính ngành hẹp, chưa bao quát bức tranh toàn cảnh về tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT sau khi BLHS năm 2015 có hiệu lực; thiếu vắng công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống dưới góc độ tội phạm học về nguyên nhân, điều kiện, thực trạng các biện pháp phòng ngừa và dự báo tình hình tội phạm này trong giai đoạn 2012–2022 tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung khái niệm

• Quyền sở hữu trí tuệ: Được xác định theo khoản 1 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam và Điều 2 (viii) Công ước Stockholm năm 1967, bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
• Khái niệm các tội xâm phạm quyền SHTT: Là những hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội được quy định trong BLHS, do người đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện với lỗi cố ý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu tài sản trí tuệ và theo quy định của BLHS phải chịu hình phạt.
• Đặc điểm pháp lý và tội phạm học: Tội phạm có tính gây thiệt hại cho trật tự quản lý kinh tế; nguồn luật điều chỉnh duy nhất là BLHS (Điều 225, 226); chủ thể gồm cả cá nhân (từ đủ 16 tuổi trở lên) và pháp nhân thương mại; hình thức lỗi bắt buộc là lỗi cố ý; biện pháp xử lý mang tính cưỡng chế nghiêm khắc nhất.
• Khái niệm tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT: Là hiện tượng xã hội, pháp lý - hình sự mang tính lịch sử và giai cấp, bao gồm tổng thể thống nhất các tội xâm phạm quyền SHTT do các cá nhân hoặc pháp nhân thương mại thực hiện tại Việt Nam trong một khoảng thời gian xác định.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm cải cách tư pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam, kết hợp cách tiếp cận đa ngành giữa luật học với chính trị học, giáo dục học, đạo đức học, xã hội học và tâm lý học. Các phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu cụ thể bao gồm:

1. Phương pháp thống kê: Thu thập, xử lý số liệu mặt lượng để phân tích bản chất, quy luật mặt chất của tội phạm trên toàn quốc.
2. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng hợp báo cáo công tác, chuyên đề thực tiễn phòng ngừa tội phạm SHTT.
3. Phương pháp phân tích, tổng hợp, bình luận, quy nạp, diễn dịch: Đánh giá tình hình, làm rõ nguyên nhân, điều kiện và thực trạng hoạt động phòng ngừa.
4. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích hệ thống văn bản pháp luật, án văn và tài liệu khoa học liên quan.
5. Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến các nhà khoa học có chuyên môn sâu trong lĩnh vực pháp lý và tội phạm học.
6. Phương pháp nghiên cứu điển hình: Phân tích các vụ án cụ thể để làm rõ phương thức, thủ đoạn phạm tội và quy trình xử lý.
7. Phương pháp trao đổi, tọa đàm: Thu thập dữ liệu thực tế thông qua hội thảo, tọa đàm với cán bộ các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan thực thi.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan ở trong và ngoài nước. Tác giả chỉ ra các điểm đồng thuận trong khoa học pháp lý (khái niệm tội phạm SHTT, dấu hiệu pháp lý, hệ thống chủ thể phòng ngừa, các nhóm biện pháp phòng ngừa chung và chuyên ngành). Đồng thời, chương 1 xác định những vấn đề còn tranh luận về dấu hiệu định tội, ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự, cũng như khoảng trống về dữ liệu thực tiễn tội phạm học tại Việt Nam trong giai đoạn mới.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam

Chương 2 xây dựng khung lý thuyết toàn diện về phòng ngừa tình hình tội phạm SHTT:

• Xác định mục đích phòng ngừa: (1) hạn chế, triệt tiêu nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm; (2) ngăn chặn kịp thời hành vi phạm tội, xử lý nghiêm minh người phạm tội và ngăn ngừa tái phạm; (3) bảo vệ quyền sở hữu tài sản trí tuệ và quyền con người.
• Phân tích cơ sở chính trị và cơ sở thực tiễn của hoạt động phòng ngừa. Tác giả dẫn chứng thực trạng giảm nghèo theo chuẩn World Bank (tỷ lệ sống dưới 1,90 USD/ngày giảm từ 18,6% năm 2008 xuống 1,8% năm 2018; mức 3,2 USD/ngày giảm bình quân 17,63%/năm; mức 5,5 USD/ngày giảm 11,71%/năm). Dữ liệu này chỉ ra khó khăn kinh tế và việc làm là điều kiện làm nảy sinh vi phạm.
• Về thực tiễn xử lý, dẫn số liệu thống kê từ Chương trình 168: năm 2020 các lực lượng chức năng đã xử phạt 1.300 vụ xâm phạm quyền SHTT với tổng số tiền 25 tỷ đồng (xâm phạm nhãn hiệu, tên thương mại, sáng chế, bí mật kinh doanh và vi phạm trên Internet); trong đó 95% số vụ chỉ dừng lại ở xử lý vi phạm hành chính, thể hiện sự hạn chế về hiệu quả răn đe hình sự.
• Hệ thống hóa chủ thể phòng ngừa (các cơ quan Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Tòa án, Viện kiểm sát, Công an, các cơ quan quản lý chuyên ngành, tổ chức xã hội và công dân) cùng các nhóm biện pháp phòng ngừa (tuyên truyền, kinh tế - xã hội, văn hóa - giáo dục, tổ chức - quản lý và các biện pháp tố tụng chống tội phạm).

Chương 3: Thực tiễn phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam

Chương này tập trung đánh giá kết quả đạt được và chỉ ra các hạn chế trong thực tiễn triển khai sáu nhóm nội dung phòng ngừa:

• Tổ chức lực lượng: Hệ thống cơ quan chuyên trách được củng cố nhưng năng lực chuyên môn của cán bộ còn chưa đồng đều, đào tạo còn mang tính thời vụ, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ giám định và phát hiện tội phạm công nghệ cao còn thiếu.
• Tuyên truyền, giáo dục pháp luật: Hoạt động tuyên truyền đã được triển khai nhưng hình thức chưa đa dạng, chưa tạo được ý thức tự giác sâu rộng trong cộng đồng người tiêu dùng và doanh nghiệp.
• Biện pháp kinh tế: Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp cận nguồn vốn và đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ còn gặp rào cản.
• Biện pháp văn hóa - giáo dục: Ý thức tôn trọng quyền tác giả và tài sản trí tuệ trong xã hội chưa cao, thói quen tiêu dùng hàng giả giá rẻ còn phổ biến.
• Biện pháp tổ chức - quản lý: Hoạt động thanh tra, kiểm tra thị trường còn chồng chéo; sự phối hợp giữa cơ quan Hải quan, Quản lý thị trường, Thanh tra chuyên ngành và lực lượng Công an kinh tế tại các điểm nóng (đặc biệt là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh) chưa đồng bộ.
• Biện pháp chống tội phạm: Hoạt động điều tra, truy tố, xét xử đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT chiếm tỷ lệ rất thấp so với tổng số vụ việc phát hiện (đa số chuyển xử lý hành chính); công tác thu thập chứng cứ chứng minh yếu tố "quy mô thương mại" hoặc "thu lợi bất chính" gặp nhiều vướng mắc.

Chương 4: Dự báo và các biện pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam

Chương 4 đưa ra dự báo khoa học dựa trên các yếu tố phát triển kinh tế số, thương mại điện tử và quá trình thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Luận án đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Tăng cường giáo dục pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng ngừa các tội xâm phạm quyền SHTT.
2. Khắc phục hạn chế trong phát triển kinh tế - xã hội, tạo việc làm và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các cơ chế bảo hộ hợp pháp.
3. Khắc phục hạn chế trong văn hóa, giáo dục, xây dựng đạo đức kinh doanh và văn hóa tôn trọng tài sản trí tuệ.
4. Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng cường phối hợp liên ngành giữa Quản lý thị trường, Hải quan, Thanh tra khoa học công nghệ và Công an.
5. Nâng cao hiệu quả hoạt động chống tội phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án), chú trọng điều tra các vụ án có tổ chức, sử dụng công nghệ cao.
6. Hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và văn bản hướng dẫn áp dụng nhằm giải quyết vướng mắc về định lượng thu lợi bất chính, quy mô thương mại.
7. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong chia sẻ thông tin, đào tạo cán bộ và tương trợ tư pháp phòng ngừa tội phạm xuyên biên giới.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác định 5 điểm đóng góp mới về mặt khoa học:

1. Về mặt lý luận: Bổ sung, hoàn thiện và hệ thống hóa lý luận về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT trong khoa học Tội phạm học tại Việt Nam, làm rõ khái niệm, đặc điểm, mục đích, nguyên tắc và hệ thống chủ thể phòng ngừa.
2. Về nhận diện tình hình tội phạm: Phân tích, làm rõ các thông số phần hiện và phần ẩn của tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT giai đoạn 2012–2022; xác định nguyên nhân và điều kiện kinh tế - xã hội, quản lý nhà nước dẫn đến loại tội phạm này.
3. Về đánh giá thực tiễn: Đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng các biện pháp phòng ngừa, chỉ ra các hạn chế căn bản (đặc biệt là tình trạng hành chính hóa các hành vi vi phạm hình sự) và nguyên nhân của những tồn tại đó.
4. Về công tác dự báo: Xây dựng các dự báo có căn cứ khoa học về diễn biến của tội phạm SHTT trong bối cảnh bùng nổ công nghệ số và thực thi các cam kết quốc tế.
5. Về giải pháp: Đề xuất hệ thống 7 nhóm biện pháp đồng bộ, từ nâng cao nhận thức, hoàn thiện thể chế quản lý, đổi mới hoạt động tố tụng hình sự đến tăng cường hợp tác quốc tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn phạm vi nghiên cứu chuyên sâu về khoa học Tội phạm học giai đoạn 2012–2022, luận án tập trung phân tích hai tội danh cốt lõi tại Điều 225 và Điều 226 BLHS năm 2015, chưa đi sâu giải quyết toàn diện các khía cạnh dân sự, hành chính chuyên ngành hay pháp luật quốc tế về sở hữu trí tuệ ngoài phạm vi lãnh thổ Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp được xác định gồm:

• Tiếp tục theo dõi, cập nhật tình hình tội phạm SHTT phát sinh trên môi trường Internet, mạng xã hội và không gian số sau năm 2022.
• Nghiên cứu cơ chế chuyên biệt về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong các vụ án xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
• Hoàn thiện quy trình giám định tư pháp kỹ thuật số đối với các chứng cứ điện tử trong hoạt động xử lý tội phạm sở hữu trí tuệ.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo phục vụ các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên ngành luật: Tham khảo khung lý thuyết tội phạm học, phương pháp phân tích thực tiễn và hệ thống tài liệu tổng quan trong nước và quốc tế về tội phạm SHTT.
• Cán bộ cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Vận dụng các luận cứ phân tích dấu hiệu pháp lý, phương thức phân biệt ranh giới hành chính - hình sự và kinh nghiệm thu thập chứng cứ chứng minh lỗi cố ý, quy mô thương mại.
• Cán bộ cơ quan quản lý nhà nước và thực thi pháp luật (Hải quan, Quản lý thị trường, Thanh tra SHTT, Cục SHTT): Sử dụng các phát hiện thực tiễn để hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành, nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và ngăn chặn hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT từ cửa khẩu đến thị trường nội địa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tập trung nghiên cứu những tội danh cụ thể nào theo Bộ luật Hình sự hiện hành?
Luận án tập trung nghiên cứu hai tội danh chính được quy định tại Chương XVIII BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) là: Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 225) và Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226). Đồng thời, luận án liên hệ đối chiếu với nhóm tội phạm về hàng giả tại các Điều 192, 193, 194, 195.

2. Dữ liệu thực tiễn giai đoạn 2012–2022 phản ánh thực trạng xử lý vi phạm quyền SHTT tại Việt Nam như thế nào?
Dữ liệu chỉ ra rằng việc xử lý vi phạm quyền SHTT phần lớn dừng lại ở xử phạt vi phạm hành chính. Điển hình theo báo cáo Chương trình 168 năm 2020, trong số 1.300 vụ việc xâm phạm quyền SHTT bị xử phạt với tổng số tiền 25 tỷ đồng, có đến 95% số vụ được giải quyết bằng biện pháp hành chính, tỷ lệ xử lý hình sự rất thấp.

3. Khái niệm các tội xâm phạm quyền SHTT được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án định nghĩa các tội xâm phạm quyền SHTT là những hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội được quy định trong BLHS, do người đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu tài sản trí tuệ và theo quy định của BLHS phải chịu hình phạt.

4. Luận án đề xuất bao nhiêu nhóm biện pháp nhằm tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm này?
Luận án đề xuất hệ thống 7 nhóm biện pháp: (1) Nâng cao nhận thức và giáo dục pháp luật; (2) Khắc phục hạn chế kinh tế - xã hội; (3) Khắc phục hạn chế văn hóa - giáo dục; (4) Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước; (5) Tăng cường hoạt động chống tội phạm của cơ quan tiến hành tố tụng; (6) Hoàn thiện quy định pháp luật; (7) Đẩy mạnh hợp tác quốc tế.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Văn Tùng là công trình khoa học nghiên cứu có hệ thống về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT tại Việt Nam dưới góc độ Tội phạm học. Bằng việc kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và cách tiếp cận đa ngành, công trình đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng tội phạm và đánh giá hiệu quả áp dụng các biện pháp phòng ngừa giai đoạn 2012–2022. Hệ thống 7 nhóm giải pháp được đề xuất trong luận án cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực tố tụng và tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong điều kiện hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu. Chương 2: Những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam. Chương 3: Thực tiễn phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam. Chương 4: Dự báo và các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài Trong thời gian gần đây tình hình các tội xâm phạm quyền SHTT có nhiều diễn biến phức tạp, đã và đang thu hút nhiều sự quan tâm của cộng đồng quốc tế và rất nhiều tổ chức, nhà nghiên cứu tội phạm học ở các quốc gia như: Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Australia, Cộng hòa liên bang Đức. Với nhiều cấp độ nghiên cứu và khía cạnh khác nhau về các tội xâm phạm quyền SHTT, các nhà nghiên cứu đã đưa ra không ít những luận cứ khoa học, những biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn các tội xâm phạm quyền SHTT. Trong số đó, có nhiều công trình mang tính khái quát cao ở tầm quốc gia và có liên quan trực tiếp đến nội dung đề tài luận án.

Tuy nhiên, sự khác biệt về chế độ chính trị, truyền thống pháp luật và tổ chức bộ máy nên mỗi quốc gia lại có cách thức phòng ngừa tội phạm khác nhau. Qua nghiên cứu một số công trình cho thấy, hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa một số loại tội phạm cụ thể luôn là đối tượng nghiên cứu của khoa học pháp lý và tội phạm học, trong đó có một số công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm quyền SHTT như sau: 1. Nhóm các công trình nghiên cứu tiếp cận vấn đề dưới góc độ luật hình sự - Cuốn sách “Các tội phạm về sở hữu trí tuệ” (Intellectual Property Crimes) đăng trên Tạp chí Luật hình sự Hoa Kỳ (American Criminal Law Review) số 41:809 (2004) [225] của tác giả Onimi Erekosima và Brian Koosed. Các tác giả đề cập đến các tội phạm về SHTT dưới góc độ luật hình sự theo pháp luật Hoa Kỳ.

Các tội phạm như chiếm đoạt bí mật thương mại, giả mạo nhãn hiệu hàng hóa, xâm phạm QTG, giả mạo sáng chế, tội phạm liên quan đến các tác phẩm nghệ thuật có giá trị đã được các tác giả phân tích từ dấu hiệu pháp lý đến các tình tiết loại trừ trách nhiệm hình sự và hình phạt quy định. Việc phân tích dấu hiệu pháp lý của tội phạm cho thấy những tội phạm này có thể được thực hiện bởi các tổ chức, doanh nghiệp. Các tác giả bình luận về việc quyết định hình phạt đối với tội phạm này theo luật thành văn và theo các án lệ. - “Sổ tay luật sư Hoa Kỳ” (USAM), Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ, Các quy định về kết án, Hội thảo về thực thi quyền SHTT dành cho các Kiểm sát viên và Thẩm phán, (2007) [233].

Công trình đã khẳng định tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi xâm phạm được thể hiện bởi các hệ số thông thường, trong đó quan trọng nhất là mối đe dọa tiềm năng của hành vi đó đối với sức khỏe và sự an toàn, khối lượng xâm phạm, số lượng doanh thu và lợi nhuận, số người tham gia, mức độ tội phạm có tổ chức, mức độ tổn thất hoặc tổn thất tiềm năng của nạn nhân. Khi hành vi của đối tượng vi phạm có tính liên tục, nguy hiểm, vụ lợi, lừa đảo hoặc chiếm hữu thì việc áp dụng các 7 biện pháp chế tài phi hình sự sẽ không đủ mạnh để xử lý toàn bộ các đặc điểm sai trái của hành vi đó.