Chương 1 TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG GIAI ĐOẠN 2011-2015 Tình hình tội phạm với tư cách là một hiện tượng xã hội được thể hiện qua các thông số về số lượng lượng và chất. Các thông số của tình hình tội phạm là các thông tin, số liệu phản ánh mức độ tồn tại , tính phổ biến của THTP trên thực tế. Các thông số này biểu thị các đặc trưng về lượng và chất, bao gồm các thông số thực trạng, động thái, cơ cấu và tính chất của THTP. Thông số về lượng và chất có mối liên hệ tác động qua lại với nhau, có mối liên hệ và tạo thành một thể thống nhất biện chứng [6] Cũng như tình hình tội phạm (THTP) nói chung, tình hình các tội phạm về ma túy được tạo thành bởi hai phần không tách rời nhau.
Thực tế của THTP về ma túy ở thành phố Tuyên Quang bao giờ cũng là một chỉnh thể, vì thế ở mọi thời điểm nhận thức, THTP loại này hay loại khác, cũng có hai phần, một phần được phát hiện, xử lý theo quy định của pháp luật hình sự và được đưa vào thống kê của tội phạm được gọi là “Phần hiện của THTP”. Còn một phần khác là tuy tội phạm cũng đã xảy ra trên thực tế, song không được xử lý đúng theo pháp luật hình sự hoặc không có trong thống kê tội phạm, gọi là “Phần ẩn của THTP”. Để làm rõ cả hai phần - phần ẩn và phần hiện của THTP được đề cập đến trong đề tài về “Tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang giai đoạn 2011-2015”.1 Phần hiện của tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ năm 2011 - 2015 Phần hiện của tình hình tội phạm bao hàm tổng thể các hành vi phạm tội cùng với các chủ thể của các hành vi đó đã được phát hiện, xử lý theo pháp luật hình sự và có trong thống kê hình sự hàng năm. Để làm rõ THTP ở thành phố Tuyên Quang, tội phạm học đã chỉ ra phải làm rõ phần định lượng và định tính, 7 được biểu hiện thông qua các thông số được gọi là Mức độ (có thể gọi là tình trạng), Diễn biến (có thể gọi là động thái), Cơ cấu và tính chất của THTP loại này.
Mức độ của tình hình tội phạm Mức độ của tình hình tội phạm là đặc điểm định lượng của tình hình tội phạm, bao hàm những hành vi phạm tội đã xảy ra trong thực tế và các chủ thể thực hiện hành vi đó ở một đơn vị thời gian và không gian nhất định. Để mô tả và đánh giá một cách chính xác mức độ của tình hình tội phạm về tội phạm ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang, Luận văn đã sử dụng số liệu thống kê thường xuyên của Tòa án nhân dân thành phố Tuyên Quang từ năm 2010-2015, sổ thụ lý những vụ án hình sự sơ thẩm, sổ kết quả xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự cùng gần 100 bản án hình sự sơ thẩm và các bản báo cáo tổng kết hàng năm ngành tư pháp hình sự trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ năm 2011-2015 để làm chất liệu nghiên cứu cho Luận văn. Mức độ của tình hình tội phạm về ma túy có thể được làm rõ ở 3 phạm vi đó là: Mức độ tổng quan, mức độ nhóm và mức độ hành vi [ 26, tr17] a) Mức độ tổng quan Để mô tả và đánh giá một cách chính xác tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang thì mức độ tổng quan của tình hình tội phạm được chia thành hai loại đó là mức độ tuyệt đối (còn gọi là mức độ tổng quạn cơ bản) và mức độ tổng quan tương đối (còn gọi là mức độ so sánh). Mức độ cơ bản Mức độ cơ bản ở đây chỉ nhằm trả lời câu hỏi, hàng năm, trong giai đoạn 2011-2015, trên địa bàn thành phố Tuyên Quang, Tòa án nhân dân các cấp đã tiến hành xét xử sơ thẩm hình sự đối với bao nhiêu vụ và đối với bao nhiêu bị cáo phạm các tội về ma túy.1 sau đây là câu trả lời: 8 Bảng 1.
Mức độ tổng quan tuyệt đối (Mức độ cơ bản) của tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ năm 2011-2015 Năm Số vụ Số bị cáo 2011 52 61 2012 60 74 2013 71 80 2014 77 93 2015 85 102 Tổng 345 410 Trung bình 69 82 (Nguồn: Báo cáo tổng kết TAND thành phố Tuyên Quang từ năm 2011-2015) Qua bảng số liệu trên có thể thấy rằng trong thời gian từ năm 2011-2015 trên toàn thành phố Tuyên Quang, TAND thành phố đã xét xử 345 vụ án về ma túy với 410 bị cáo. Như vậy, trung bình mỗi năm trên địa bàn tp Tuyên Quang xảy ra 69 vụ với khoảng 82 bị cáo. Muốn biết mức độ như vậy là cao hay thấp thì phải đưa về số lượng tương đối để so sánh. Mức độ so sánh a.
Để so sánh mức độ của tình hình tội phạm ma túy với tình hình tội phạm nói chung trên địa bàn thành phố Tuyên Quang.2 sau đây sẽ cho thấy rõ tỉ phần của mức độ cơ bản về tội phạm ma túy nói so với mức độ của THTP chung trên địa bàn thành phố Tuyên Quang. Mức độ tổng quan tương đối – Tỷ lệ tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ năm 2011-2015 THTP về ma túy THTP (chung) Tỷ lệ % Năm Số vụ Số bị cáo Số vụ Số bị cáo (1)(3) (2)(4) (1) (2) (3) (4) 2011 52 61 160 177 32,5 34,5 2012 60 74 175 183 34,3 40,4 2013 71 80 183 198 38,8 40,4 2014 77 93 194 209 39,7 44,5 2015 85 102 210 222 40,5 45,9 Tổng 345 410 922 989 37,4 41,5 (Nguồn: Báo cáo tổng kết TAND thành phố Tuyên Quang từ năm 2011-2015) Qua bảng số liệu 1.2 trong thời gian từ năm 2011 đến năm 2015 trên địa bàn thành phố Tuyên Quang đã xảy ra 922 vụ phạm tội nói chung với tổng số 989 bị cáo; trong đó có 345 vụ với 410 bị cáo phạm tội về ma túy, chiếm 37,4% về số vụ và 41,5% về số bị cáo trên toàn thành phố. Đây là tỉ lệ khá cao ở nước ta, so sánh với các thành phố khác và so với cả nước. So sánh mức độ của THTP về ma túy trên địa bàn TP.
Tuyên Quang với các đơn vị hành chính khác thuộc tỉnh Tuyên Quang Để thấy rõ hơn mức độ của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang, một phép so sánh khác cũng đã được thực hiện, so sánh với mức độ của tình hình tội phạm cùng loại trên địa bàn ở các huyện thuộc tỉnh Tuyên Quang. Số vụ, bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang và các huyện thuộc tỉnh Tuyên Quang Địa phương TP Năm Chiêm Hàm Sơn Yên Na Lâm Tuyên Hóa Yên Dương Sơn Hang Bình Quang 2011 52/61 50/77 45/50 18/23 24/32 60/77 12/15 2012 60/74 62/84 49/53 21/26 25/33 71/89 17/20 2013 71/80 68/75 50/55 25/33 30/35 88/93 18/22 2014 77/93 89/93 60/64 28/30 33/41 92/98 22/26 2015 85/102 84/91 69/79 30/32 36/50 95/105 25/30 Tổng 345/410 353/420 273/301 122/144 148/191 406/462 94/113 số (Nguồn: TAND tỉnh Tuyên Quang) Qua bảng 1.3 cho thấy, tình hình tội phạm về ma túy trong 5 năm trên địa bàn thành phố Tuyên Quang với các huyện có sự chênh lệch khá rõ rệt. Từ số liệu này có thể đánh giá tình hình tội phạm về ma túy ở các huyện trong địa bàn tỉnh Tuyên Quang đề có sự tăng dần như thành phố Tuyên Quang. Điều đó cho thấy tình hình tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang ngày càng có chiều hướng gia tăng với số bị cáo tăng đáng kể.
b) Mức độ nhóm Xác định mức độ nhóm của tình hình tội phạm về ma túy là một bước đi sâu vào bên trong cái tổng đã được xác định ở trên. Thế nhưng, do đặc thù của đề tài đang nói ở đây, nên mức độ nhóm chỉ có thể là mức độ tổng quan đã trình bày ở trên được chia tiếp theo hệ thống nào, theo phương thức thực hiện tội phạm (một bước, hai bước hay ba bước), hoặc theo hệ thống giới tính, hoặc dân 11 tộc, tôn giáo v. Điều đó có nghĩa là mức độ trong cơ cấu. Vì thế, để tránh trùng lặp, mức độ này sẽ được làm rõ thông qua việc nghiên cứu cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy ở thành phố Tuyên Quang.
Các tội chiếm tỉ lệ rất nhỏ như: Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là 03 vụ/ 04 bị cáo (chiếm tỉ lệ 0,87% số vụ/0,98% số bị cáo), tội sử dụng trái phép chất ma túy là 06 vụ/ 08 bị cáo (chiếm tỉ lệ 1,74% số vụ/1,95% số bị cáo). Các tội danh không có mức độ phạm tội nào gồm: tội sản xuất trái phép chất ma túy, tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy (điều 192); tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất chất ma túy (điều 195); tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy (điều 198); tội cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy (điều 200) và tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây nghiện hoặc các chất ma túy khác (điều 201). Diễn biến của tình hình các tội phạm về may túy ở thành phố Tuyên Quang Diễn biến (hay còn gọi là động thái) của tình hình tội phạm là sự phản ánh xu hướng tăng, giảm hay ổn định tương đối của tội phạm xảy ra trong một khoảng thời gian nhất định và trên một địa bàn nhất định. Như vậy, ở đây phải áp dụng phương pháp so sánh.
Phương pháp so sánh được chọn ở đây là phương pháp so sánh định gốc theo năm và theo giai đoạn 3 năm. Diễn biến tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ năm 2011-2015 Năm Số vụ Số bị cáo 2011 52 100% 61 100% 2012 60 115,4% (+15,4%) 74 121,3% (+21,3%) 12 2013 71 136,5% (+36,5%) 80 131,1% (+31,1%) 2014 77 148,1% (+48,1%) 93 152,5% (+52,5%) 2015 85 163,5% (+63,5%) 102 167,2% (+67,2%) (Nguồn: TAND thành phố Tuyên Quang) Bảng 1.4 cho thấy xu hướng tăng liên tục về tình hình tội phạm ma túy những năm gần đây. Xu hướng tăng là điều khẳng định với mức tăng rõ rệt cả về số vụ và số bị cáo.