CHƯƠNG 1 NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại các tội phạm về ma túy 1. Khái niệm các tội phạm về ma túy Tội phạm về ma túy được quy định tại Chương XX của BLHS năm 2015 và BLHS sửa đổi, bổ sung năm 2017 từ Điều 247 đến điều 259, bao gồm các nhóm các tội: Trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy; sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy; sử dụng trái phép chất ma túy; sản xuất trái phép chất ma túy; tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy; tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng để sản xuất trái phép chất ma túy; cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy; tổ chức sử dụng dụng trái phép chất ma túy; chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy; vi phạm các quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây nghiện hoặc các chất ma túy khác[36][38]. Đặc điểm các tội phạm về ma túy Các tội phạm về ma túy có những đặc điểm sau: Thứ nhất, tội phạm về ma túy hoạt động mang tính quốc tế, có xu hướng mang tính quốc tế.
Thứ hai, tội phạm về ma túy thường hoạt động có tổ chức, theo đường dây, ổ nhóm và là nguồn gốc hình thành mafia ma túy, tội phạm về ma túy thường hoạt động theo đường dây, ổ nhóm có tổ chức chặt chẽ, có sự phân công vai trò, vị trí theo từng đối tượng trong tổ chức đó và hoạt động với nhiều thủ đoạn tinh vi. Thứ ba, hoạt động của các tội phạm về ma túy thường rất ngoan cố, liều lĩnh, tinh vi, xảo quyệt và manh động, các hành vi phạm tội về ma túy được 7 quy định trong BLHS hiện hành hầu hết là những tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng, có mức hình phạt cao nhất là tử hình. Thứ tư, tội phạm về ma túy thường gắn với nhiều tội phạm khác như tội phạm tài chính, hoạt động rửa tiền, và tội phạm khủng bố. Hoạt động tội phạm ma túy mang lại lợi nhuận cao, nguồn tài chính thu được rất lớn nhưng để che giấu các cơ quan pháp luật, các đối tượng phạm tội về ma túy luôn tìm cách hợp pháp hóa các nguồn tiền này.
Thứ năm, các đối tượng phạm tội về ma túy thường ở nhiều thành phần khác nhau với nhiều hoàn cảnh khác nhau. Nhóm đối tượng phạm tội mang tính chuyên nghiệp: đây là những đối tượng phạm tội về ma túy hoạt động với những phương thức, thủ đoạn rất tinh vi, hoạt động thường có tổ chức, đường dây, ổ nhóm và luôn quan tâm đến việc củng cố tổ chức đường dây đó. Nhóm đối tượng cơ hội, lợi dụng vị trí công tác, điều kiện tự nhiên và hoàn cảnh cuộc sống để hoạt động phạm tội: đặc điểm nổi bật của nhóm đối tượng này là hám lợi, dễ bị cám dỗ bởi vật chất, những đối tượng này thường lợi dụng việc đi công tác hoặc đi du lịch… đến nơi có nguồn gốc ma túy để mua bán các chất ma túy hoặc thực hiện việc vận chuyển thuê nhằm kiếm lời. Nhóm đối tượng bị lôi kéo vào con đường phạm tội: đây là những đối tượng bị khống chế hoặc bị lôi kéo vào con đường phạm tội thường có đặc tính là dễ tin, hám lợi, phần lớn không có nghề nghiệp, họ là những người có khó khăn về kinh tế, có những mâu thuẫn về tình cảm, bị lệ thuộc và bị ràng buộc về một yếu tố nào đó đối với đối tượng lôi kéo.
Các tội phạm về ma túy trong Bộ luật hình sự Việt Nam Trong cấu thành tội phạm của các tội phạm ma tuý cơ bản giống nhau ở các dấu hiệu là khách thể, chủ thể, mặt chủ quan, giữa chúng khác nhau về mặt khách quan. Vì vậy khi đề cập đến các dấu hiệu của mỗi cấu thành tội phạm chúng ta chỉ cần đề cập đến nội dung các dấu hiệu trong mặt khách quan. 8 (1) Tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma tuý (Điều 247, BLHSsửa đổi bổ sung năm 2017): Là hành vi trồng trái phép các loại cây có chứa chất ma tuý. Hành vi này chỉ cấu thành tội phạm nếu thoả mãn đầy đủ 3 điều kiện sau: - Đã được giáo dục nhiều lần: Người phạm tội đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phổ biến chính sách, pháp luật của Nhà nước về việc trồng các loại cây đó, đã được nhắc nhở từ 2 lần trở lên yêu cầu chấm dứt việc trồng loại cây này và yêu cầu vứt bỏ những cây đã trồng.
- Đã được tạo điều kiện để ổn định cuộc sống: Là đã được hỗ trợ tiền vốn, kỹ thuật, cây giống thay thế cây thuốc phiện. - Đã bị xử phạt hành chính về hành vi này: Tức là người phạm tội đã bị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm[38]. (2) Tội sản xuất trái phép chất ma tuý (Điều 248, BLHS sửa đổi bổ sung năm 2017): Là hành vi sản xuất trái phép chất ma tuý dưới bất kỳ hình thức nào. Ví dụ: Lấy nhựa cây cần sa, cây thuốc phiện, chiết xuất dầu cần sa, cao cô ca, điều chế nhựa thuốc phiện thành moóc phin, từ moóc phin thành hêrôin.
Hoặc pha chế trộn các chất ma tuý tạo thành hỗn hợp ở thể rắn hay thể lỏng. Thành viên nén, thành bánh[38]. Được thực hiện bởi một trong các hành vi sau: - Hành vi tàng trữ trái phép chất ma tuý: Là hành vi cất giữ bất hợp pháp chất ma tuý ở bất kỳ nơi nào mà không nhằm mục đích mua bán hay sản xuất trái phép chất ma tuý khác. - Hành vi mua bán trái phép chất ma tuý: Là hành vi mua và bán, hoặc hành vi mua nhằm mục đích để bán hoặc hành vi bán trái phép chất ma tuý nhằm kiếm lời.
9 - Hành vi chiếm đoạt chất ma tuý: Là hành vi lấy trái phép chất ma tuý của người khác bằng các hành vi cướp, cướp giật, trộm cắp, lừa đảo. Hành vi khách quan của tội phạm được thực hiện bằng hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý. Hành vi này thể hiện ở các dạng như sau: Hành vi cung cấp trái phép chất ma tuý cho người khác sử dụng (trừ hành vi bán); Hành vi cung cấp công cụ, phương tiện để người khác sử dụng trái phép chát ma tuý; Hành vi tập hợp, lôi kéo những người có nhu cầu sử dụng trái phép chất ma tuý; Hành vi cho thuê, cho mượn địa điểm để người khác sử dụng trái phép chất ma tuý[38]. Được thực hiện bằng hành vi chứa chấp người khác sử dụng trái phép chất ma tuý.
Hành vi này được thực hiện như: cho thuê, cho mượn, địa điểm để người khác sử dụng trái phép chất ma tuý.Các hành vi trên mang tính bị động hay nói cách khác người cho thuê cho mượn địa điểm thực hiện sau khi con nghiện yêu cầu, còn hành vi cho thuê cho mượn địa điểm của tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý mang tính chủ động tức là người cho thuê cho mượn địa điểm có ý định trước khi con nghiện yêu cầu[38]. Được thực hiện bằng hành vi sử dụng trái phép chất ma tuý Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc dùng thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần của người khác để buộc họ phải sử dụng trái phép chất ma túy trái với ý muốn của họ, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.Người nào rủ rê, dụ dỗ, xúi giục hoặc bằng các thủ đoạn khác nhằm lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm[38]. Khái niệm, mục tiêu, yêu cầu, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy 1. Khái niệm phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy Phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy luôn là vấn đề được tội phạm học tìm hiểu, nghiên cứu.
Trong luận văn này sử dụng khái niệm phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy như sau: Phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy là hoạt động sử dụng các biện pháp xã hội và nhà nước tác động vào nguyên nhân, điều kiện các tội phạm về ma túy nhằm ngăn ngừa trước không cho tội phạm về ma túy xảy ra và tiến hành những biện pháp kịp thời phát hiện, xử lý tội phạm về ma túy nhằm tiếp tục phòng ngừa tội phạm về ma túy. Mục tiêu phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy Thứ nhất, phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy không để tội phạm về ma túy xảy ra, xóa bỏ môi trường và điều kiện phát triển tình hình các tội phạm về ma túy. Để đạt được mục tiêu này cần tất cả các cơ cấp ủy đảng, chính quyền, các ban, các ngành và quần chúng nhân dân… nhận thức đúng và tham gia nghiêm túc vào phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy. Thứ hai, phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy để chủ động phương hướng ngăn chặn đối với các tội phạm về ma túy, để đạt mục tiêu này các cơ quan chuyên trách, lực lượng nòng cốt phải chủ động ngăn chặn các 11 nguyên nhân, điều kiện tội phạm cũng như đối với các tội phạm đã xảy ra.
Thứ ba, phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy nhằm làm rõ xu hướng phạm tội qua đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa phù hợp đối với tình hình các tội phạm này. Yêu cầu của phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy (1) Phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và mọi công dân.