Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý về áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Chương 2: Thực trạng áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc tại huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai. Chương 3: Quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc tại huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai. 6 Luan van CHƢƠNG I.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƢA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC 1. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đƣa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Khái niệm biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là một trong bốn biện pháp xử lý hành chính.
Cùng với biện pháp giáo dục tại phường, xã, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được áp dụng đối với cá nhân vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm [11, khoản 3 Điều 2]. Về mặt nội dung, biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được quy định lần đầu tiên ở Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995 (Điều 20 và Điều 24); tuy nhiên ở Pháp lệnh này và các văn bản pháp luật trước Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 biện pháp có tên là đưa vào cơ sở chữa bệnh áp dụng với hai đối tượng là người nghiện ma túy và người bán dâm với điều kiện về độ tuổi nhất định. Về mặt hình thức, như trên đã trình bày trước Luật năm 2012, không sử dụng tên gọi “đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” mà sử dụng tên gọi “đưa vào cơ sở chữa bệnh”. Đến Luật XLVPHC năm 2012, tên gọi “biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” được quy định chính thức tại Điều 95 “Đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là biện pháp xử lý hành chính áp dụng đối với người có hành vi vi phạm quy định tại Điều 96 của Luật này để chữa bệnh, lao động, học văn hóa, học nghề dưới sự quản lý của cơ sở cai nghiện bắt buộc”.
Như vậy, đối tượng đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc chỉ còn là người nghiện ma túy, còn người bán dâm không là đối tượng của biện pháp 7 Luan van này bởi lẽ mại dâm không còn được coi là “bệnh” mà là một vấn đề xã hội nên chỉ là đối tượng của xử lý hành chính. Mục đích của biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là chữa bệnh, giáo dục tư tưởng cho người bị nghiện nên biện pháp này có tính cưỡng chế chế cao khi nội dung của nó là tước bỏ một số quyền nhân thân của người bị áp dụng trong một thời gian. Người bị nghiện sẽ phải sinh sống, học tập, lao động, dưới sự quản lý nghiêm ngặt, điều này đã hạn chế một phần quyền con người khi áp dụng biện pháp nên biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được xem là biện pháp xử lý hành chính nghiêm khắc nhất. Đặc điểm biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.
Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là một biện pháp xử lý hành chính đặc biệt nhằm ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật; biện pháp này có những đặc điểm sau: Thứ nhất, biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là biện pháp có tính cưỡng chế hành chính nhà nước; biện pháp này do cơ quan có thẩm quyền thi hành bằng cưỡng chế nhà nước, từ giai đoạn lập hồ sơ đến giai đoạn xem xét, đề nghị và giai đoạn áp dụng biện pháp trên là do các cơ quan có thẩm quyền thực hiện như công an xã, phòng Lao động thương binh xã hội và Tòa án nhân dân cấp huyện và chỉ có những cơ quan được pháp luật quy định mới được quyền áp dụng biện pháp này. Biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc có tính pháp lý, bởi lẽ nó được quy định trong các văn bản pháp quy như Luật của Quốc hội, Pháp lệnh của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Nghị định của Chính Phủ… Tính cưỡng chế còn được thể hiện ở hiện ở chỗ biện pháp này mang tính bắt buộc thực hiện đối với người bị áp dụng, đây cũng là biện pháp cưỡng chế mang tính nghiêm khắc nhất trong bốn biện biện pháp xử lý hành chính vì nó hạn chế quyền tự do nhân thân của người bị áp dụng trong một khoảng thời gian nhất định. 8 Luan van Thứ hai là biện pháp chỉ áp dụng đối với cá nhân; đối tượng bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là cá nhân (người nghiện ma túy từ 18 tuổi trở lên và có điều kiện như Điều 96 Luật 2012), vì bản chất của biện pháp này là hạn chế quyền tự do của đối tượng trong một thời gian nhất định. Biện pháp này chỉ áp dụng đối với cá nhân mà không áp dụng đối với tổ chức như các biện pháp xử phạt hành chính.
Một lưu ý, đối với trường hợp cá nhân thì phải là công dân Việt Nam, còn người nước ngoài vi phạm tại lãnh thổ Việt Nam thì theo quy định tại khoản 7 Điều 21 Nghị định 167/2013/NĐ-CP ngày 12 tháng 11 năm 2013 về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; cháy, phòng và chữa; phòng, chống bạo lực gia đình thì tùy theo mức độ vi phạm có thể bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất khỏi nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thứ ba, đối tượng bị áp dụng biện pháp xử lý vi phạm hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là người nghiện ma túy; cụ thể là người nghiện ma tuý từ đủ 18 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc chưa bị áp dụng biện pháp này nhưng không có nơi cư trú nhất định. Việc áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với nhóm đối tượng trên là một giải pháp để phòng ngừa những hành vi nguy hiểm cho xã hội. Thứ tư, trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp này rất chặt chẽ; bản chất của biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là hạn chế quyền tự do của đối tượng bị áp dụng cho nên đối với việc áp dụng biện pháp này về trình tự, thủ tục đã được quy định tương đối chặt chẽ; điều này đảm bảo hạn chế vi phạm các quyền con người trong quá trình áp dụng của các cơ quan có thẩm quyền.
Nguyên tắc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. 9 Luan van Nguyên tắc là những tư tưởng, quan điểm chỉ đạo làm nền tảng tư tưởng cho tổ chức và hoạt động quản lý nhà nước. Về bản chất, biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là biện pháp cưỡng chế hành chính đặc biệt, do vậy quá trình xem xét, áp dụng cần tuân thủ một số nguyên tắc dưới đây: Một là cá nhân chỉ bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc nếu thuộc đối tượng được quy định tại Điều 96 Luật XLVPHC năm 2012. Điều này thể hiện chỉ khi một người có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy thỏa mãn các điều kiện được quy định tại Điều 96 thì mới bị áp dụng biện pháp trên.
Tuân thủ nguyên tắc này sẽ giúp các cơ quan có thẩm quyền dễ dàng xác định được đối tượng áp dụng của biện pháp, hạn chế sự tùy tiện áp dụng và hạn chế được việc xâm phạm các quyền cơ bản của công dân. Hai là áp dụng nhanh chóng, công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, đúng quy định của pháp luật; mục đích của nguyên tắc là để việc áp dụng biện pháp một cách thống nhất, đúng trình tự thủ tục. Việc tuân thủ nguyên tắc này sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc nhanh chóng, tránh việc kéo dài ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân cũng như hạn chế tình trạng ban hành quyết định không đúng, không có căn cứ pháp luật. Áp dụng biện pháp xử lý hành chính được hiểu là toàn bộ quá trình lập hồ sơ, xem xét hồ sơ vụ việc và ra quyết định áp dụng.
Yêu cầu “nhanh chóng” đòi hỏi mọi hoạt động từ lúc lập hồ sơ đến giai đoạn tư vấn, xem xét, đề nghị và áp dụng đều phải tiến hành nhanh, trong hoặc trước thời hạn luật định; điều này đòi hỏi, mỗi chủ thể với thẩm quyền riêng phải nhanh chóng hoàn thành được nhiệm vụ được phân công. Yêu cầu “công khai” là việc đảm bảo cho quá trình xem xét, áp dụng có của những người tham gia tiến hành việc xem xét, áp dụng và đối tượng bị áp dụng; việc xác minh, thu thập chứng cứ phải tiến hành công khai. Yêu cầu “khách quan” đòi hỏi các chứng cứ trong hồ sơ phải được xem xét 10 Luan van một cách toàn diện, đầy đủ; đồng thời việc áp dụng biện pháp phải trên cơ sở vô tư, không thiên vị, không vì vụ lợi cá nhân. Đúng thẩm quyền là việc các cơ quan đã được pháp luật quy định tham gia vào quá trình xây dựng hồ sơ và áp dụng biện pháp thì chỉ được làm những gì pháp luật quy định về thẩm quyền của mình.
Bảo đảm công bằng là làm sao cho thời hạn đối tượng bị áp dụng biện pháp phải tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm. Đúng quy định của pháp luật là việc xử lý đúng hành vi, áp dụng đúng quy định của pháp luật và đúng trình tự thủ tục luật định. Đảm bảo được nguyên tắc này khi áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là một nguyên tắc mang tính “bắt buộc”, bởi lẽ bản chất của biện pháp này là hạn chế quyền tự do, danh sự, nhân phẩm của công dân, vì thế, trong quá trình giải quyết đòi hỏi các cơ quan chức năng phải thận trọng, khách quan, công bằng, phù hợp với các chủ trương, chính sách cải cách của Đảng và Nhà nước; với luật pháp quốc tế, đặc biệt là các công ước quốc tế về quyền con người.