Tình hình bệnh mạch vành và nguyên nhân gây tử vong tại Việt Nam

Nghiên cứu giá trị thang điểm syntax trong tiên lượng bệnh nhân sau can thiệp mạch vành qua da, cung cấp thông tin quan trọng cho điều trị.

• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Tình Hình Bệnh Mạch Vành Và Các Yếu Tố Nguy Cơ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: bài báo
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tình hình bệnh mạch vành của Việt Nam và thế giới
• 1.2. Giải phẫu chức năng động mạch vành
• 1.3. Phân loại và chẩn đoán bệnh động mạch vành

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình bệnh mạch vành tại Việt Nam

Bệnh mạch vành (BMV) đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, BMV là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tình hình bệnh lý này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở nhóm người trưởng thành. Việc nhận thức và hiểu rõ về tình hình BMV là rất cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Tình hình bệnh mạch vành tại Việt Nam hiện nay

Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh mạch vành tại Việt Nam đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ nhập viện do bệnh mạch vành đã tăng từ 11,2% năm 2003 lên 24% vào năm 2007. Điều này cho thấy sự gia tăng đáng lo ngại của bệnh lý này trong cộng đồng.

1.2. Nguyên nhân gia tăng bệnh mạch vành

Sự gia tăng bệnh mạch vành có thể được quy cho nhiều yếu tố, bao gồm lối sống không lành mạnh, chế độ ăn uống không hợp lý, và sự gia tăng các yếu tố nguy cơ như tiểu đường, huyết áp cao. Những yếu tố này đã góp phần làm tăng tỷ lệ mắc bệnh mạch vành trong cộng đồng.

II. Các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành tại Việt Nam

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành rất đa dạng và phức tạp. Việc nhận diện và quản lý các yếu tố này là rất quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm: tuổi tác, giới tính, di truyền, lối sống, và các bệnh lý nền như tiểu đường và tăng huyết áp.

2.1. Yếu tố di truyền và tuổi tác

Di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bệnh mạch vành. Những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch có nguy cơ cao hơn. Tuổi tác cũng là một yếu tố không thể bỏ qua, khi nguy cơ mắc bệnh tăng lên theo độ tuổi.

2.2. Lối sống và chế độ ăn uống

Lối sống không lành mạnh, bao gồm việc thiếu hoạt động thể chất, chế độ ăn uống nhiều chất béo bão hòa và đường, là những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến bệnh mạch vành. Việc thay đổi lối sống có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

2.3. Các bệnh lý nền

Các bệnh lý như tiểu đường, tăng huyết áp, và rối loạn lipid máu là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Những bệnh này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành nếu không được kiểm soát tốt.

III. Phương pháp điều trị bệnh mạch vành hiệu quả

Điều trị bệnh mạch vành bao gồm nhiều phương pháp khác nhau, từ thay đổi lối sống đến can thiệp y tế. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

3.1. Thay đổi lối sống và chế độ ăn uống

Thay đổi lối sống là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong điều trị bệnh mạch vành. Điều này bao gồm việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, và từ bỏ thuốc lá.

3.2. Sử dụng thuốc điều trị

Các loại thuốc như statin, thuốc chống đông máu, và thuốc hạ huyết áp thường được sử dụng để kiểm soát các yếu tố nguy cơ và điều trị bệnh mạch vành. Việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ.

3.3. Can thiệp y tế

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, can thiệp y tế như đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành có thể cần thiết. Những phương pháp này giúp cải thiện lưu thông máu đến tim và giảm nguy cơ biến chứng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh mạch vành

Nghiên cứu về bệnh mạch vành tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều thông tin quan trọng về tình hình bệnh lý này. Các kết quả nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức và cải thiện các biện pháp phòng ngừa và điều trị.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ mắc bệnh

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh mạch vành tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi. Điều này đòi hỏi cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Ứng dụng các phương pháp điều trị mới

Các phương pháp điều trị mới như can thiệp mạch vành qua da đã được áp dụng rộng rãi tại Việt Nam, mang lại nhiều hy vọng cho bệnh nhân mắc bệnh mạch vành.

V. Kết luận và tương lai của bệnh mạch vành tại Việt Nam

Bệnh mạch vành là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam. Việc nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của phòng ngừa

Phòng ngừa bệnh mạch vành thông qua việc thay đổi lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng. Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức trong cộng đồng.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về bệnh mạch vành cần tiếp tục được đẩy mạnh để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Các nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 §Æt vÊn ®Ò BÖnh ®éng m¹ch vµnh ®ang lµ c¨n nguyªn tö vong lín nhÊt vμ còng lμ nguyªn nh©n chÝnh cña g¸nh nÆng bÖnh tËt t¹i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. Theo b¸o c¸o cña tæ chøc y tÕ thÕ giíi n¨m 2001, bÖnh m¹ch vµnh lμ c¨n nguyªn g©y tö vong cho 7,3 triÖu ng−êi vμ 58 triÖu sè n¨m sèng ®iÒu chØnh theo møc ®é tμn phÕ (DALY) trªn toμn thÕ giíi [71. T¹i Mü hµng n¨m cã trªn 700.000 bÖnh nh©n ph¶i nhËp viÖn do nhåi m¸u c¬ tim cÊp, cã tíi 50% sè bÖnh nh©n NMCT cÊp tö vong tr−íc khi ®Õn bÖnh viÖn. Ngay c¶ ë mét bÖnh viÖn cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh hiÖn ®¹i th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp vÉn lμ 7%.

BÖnh viÖn kh«ng cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp lμ 33%. Kho¶ng 4% sè bÖnh nh©n sèng sãt sau lÇn nhËp viÖn ®Çu tiªn tö vong trong n¨m tiÕp theo [22. Theo thèng kª cña Ph¹m ViÖt Tu©n, NguyÔn L©n ViÖt tû lÖ c¸c bÖnh tim thiÕu m¸u côc bé ®iÒu trÞ t¹i ViÖn Tim m¹ch Quèc gia ViÖt Nam cã khuynh h−íng t¨ng lªn râ rÖt trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y (11,2% n¨m 2003 t¨ng lªn tíi 24% trong tæng sè bÖnh nh©n nhËp viÖn tim m¹ch trong n¨m 2007). Cã sù dÞch chuyÓn c¬ cÊu bÖnh tËt cña bÖnh nh©n ®iÒu trÞ néi tró t¹i ViÖn Tim m¹ch ViÖt Nam, c¸c nhãm bÖnh THA, BTTMCB, nhãm bÖnh ®éng m¹ch, bÖnh m¹ch m¸u n·o cã sù gia t¨ng vÒ sè l−îng vμ tû lÖ so víi c¸c nhãm bÖnh kh¸c mét c¸ch râ rÖt [11.] 2 Chôp vµ nong ®éng m¹ch vµnh qua ®îcîc Andreas îc Gruentzig thùc hiÖn ®Çu tiªn n¨m 1977 t¹i Zurich cho ®Õn nay ®· cã nhiÒu bíc tiÕn bé vît bËc mang l¹i hiÖu qu¶ to lín trong ®iÒu trÞ bÖnh nh©n bÖnh §MV.

Tõ ®ã ®· më ra mét kû nguyªn míi trong lÜnh vùc ®iÒu trÞ bÖnh m¹ch vµnh. NhiÒu nghiªn cøu lín trªn thÕ giíi ®· chØ ra ®îc u ®iÓm vît tréi cña can thiÖp ®éng m¹ch qua da. Bªn c¹nh sù hoµn thiÖn vÒ mÆt kü thuËt lµ sù ra ®êi nhiÒu lo¹i stent, ®Æc biÖt stent phñ thuèc ®· gãp phÇn cøu sèng nhiÒu bÖnh nh©n. §Æt stent ®· ®îc øng dông triÓn khai mét c¸ch réng r·i trªn thÕ giíi vµ nã lµ thµnh phÇn thiÕt yÕu cña ®iÒu trÞ bÖnh §MV.

Tuy nhiªn, sau nhiÒu n¨m tiÕn hµnh can thiÖp ®iÒu lµm c¸c nhµ tim m¹ch lo l¾ng hiÖn t¹i lµ tû lÖ t¸i hÑp còng nh c¸c biÕn cè tim m¹ch sau can thiÖp vÉn cßn chiÕm tû lÖ nhÊt ®Þnh. Mét nghiªn cøu ®a trung t©m tiÕn hµnh t¹i nhiÒu níc ch©u ©u cho thÊy sau 12 th¸ng tû lÖ ph¶i can thiÖp l¹i lµ 14,3% [24. T¹i ViÖn tim m¹ch ViÖt nam trong nghiªn cøu cña NguyÔn Quang TuÊn theo dâi nh÷ng bÖnh nh©n sau can thiÖp m¹ch vµnh qua da víi thêi gian 21± 4,5 th¸ng cã 18,1% tö vong trong qu¸ tr×nh theo dâi [10. Lùa chän ph¬ng ph¸p can thiÖp nµo lµ tèi u tríc nh÷ng trêng hîp tæn th¬ng m¹ch vµnh phøc t¹p, tæn th¬ng th©n chung ®ang lµ nh÷ng th¸ch thøc lín cho nh÷ng nhµ can thiÖp tim m¹ch.

VÊn ®Ò tiªn lîng bÖnh nh©n sau can thiÖp cÇn dùa vµo nh÷ng yÕu tè nµo. §· cã nhiÒu nghiªn cøu trªn thÕ giíi ®a ra nh÷ng thang ®iÓm gãp phÇn tiªn lîng bÖnh nh©n, trong ®ã cã hÖ thèng thang ®iÓm chØ dùa vµo tæn 3 th¬ng ®éng m¹ch vµnh nh b¶ng ph©n lo¹i cña AHA/ACC (1988), thang ®iÓm leaman (1981). Tuy nhiªn nh÷ng thang ®iÓm nµy còng cã nhiÒu h¹n chÕ nhÊt ®Þnh nªn cho ®Õn nay cha ®îc ¸p dông réng r·i trong l©m sµng. Thang ®iÓm SYNTAX ra ®êi n¨m 2005 kÕ thõa vµ ph¸t triÓn c¸c thang ®iÓm tríc ®ã vµ ®· ®îc c¸c nghiªn cøu trªn thÕ giíi chøng minh cã nhiÒu u ®iÓm vît tréi.

Tuy nhiªn ë ViÖt nam cha cã t¸c gi¶ nµo ®i s©u nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy. Chóng t«i tiÕn hµnh ®Ò tµi víi nh»m môc tiªu: 1. Nghiªn cøu gi¸ trÞ cña thang ®iÓm SYNTAX trong tiªn lîng bÖnh nh©n sau can thiÖp m¹ch vµnh qua da. So s¸nh vai trß cña thang ®iÓm SYNTAX víi c¸c yÕu tè tiªn lîng kh¸c cña bÖnh nh©n sau can thiÖp m¹ch vµnh qua da.

4 Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1. T×nh h×nh bÖnh m¹ch vµnh cña viÖt nam vµ thÕ giíi 1. Trªn thÕ giíi. §Çu thÕ kû XX tû lÖ tö vong do bÖnh tim m¹ch (BTM) trªn toμn thÕ giíi lμ d−íi 10%, nh−ng ®Õn n¨m 2001 tû lÖ nμy ®· lμ 30%.

Murray CJ and Lopez AD 1996 ®· dù ®o¸n r»ng BTM sÏ lμ c¨n nguyªn g©y tμn tËt vμ tö vong hμng ®Çu vμo n¨m 2020 v× BTM ngμy cμng gia t¨ng ë c¸c n−íc cã thu nhËp thÊp vμ trung b×nh [56. N¨m 2001 BTM ®· lμ c¨n nguyªn g©y tö vong hμng ®Çu ë c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, gièng nh− ®iÒu ®· tõng x¶y håi gi÷a thÕ kû XX ®èi víi c¸c n−íc ph¸t triÓn. Cã tíi 50% sè ca tö vong ë c¸c n−íc cã thu nhËp cao vμ kho¶ng 28% sè ca tö vong ë c¸c n−íc cã thu nhËp thÊp vμ trung b×nh lμ do BTM [54. Trong c¸c BTM th× BTTMCB, ®ét quÞ vμ suy tim chiÕm Ýt nhÊt 80% kÓ c¶ ë c¸c n−íc giμu còng nh− ë c¸c n−íc nghÌo [71.

ë c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn BTTMCB lμ c¨n nguyªn tö vong lín nhÊt vμ còng lμ nguyªn nh©n chÝnh cña g¸nh nÆng bÖnh tËt. Hai biÓu hiÖn l©m sμng chÝnh cña BTTMCB lμ c¬n ®au th¾t ngùc vμ NMCT cÊp. N¨m 2001, BTTMCB lμ c¨n nguyªn g©y tö vong cho 7,3 triÖu ng−êi vμ 58 triÖu sè n¨m sèng ®iÒu chØnh theo møc ®é tμn phÕ (DALY) trªn toμn thÕ giíi [71. 75% sè tö vong vμ 82% sè n¨m sèng cã ®iÒu chØnh theo møc ®é tμn phÕ trªn toμn thÕ giíi lμ ë c¸c n−íc cã thu 5 nhËp thÊp vμ trung b×nh.

§au th¾t ngùc lμ c¬n ®au ®Æc tr−ng cña BTTMCB, nguyªn nh©n lμ do m¶ng x¬ v÷a lμm hÑp (t¾c 1 phÇn) cña mét hoÆc nhiÒu nh¸nh ®éng m¹ch vμnh. Tû lÖ tö vong hμng n¨m cña nh÷ng bÖnh nh©n bÞ c¬n ®au th¾t ngùc æn ®Þnh lμ thÊp h¬n 2%. Tû lÖ tö vong ë ngμy thø 3 sau NMCT lμ cao, lªn tíi 33% mÆc dï ®· ®−îc ®iÒu trÞ b»ng c¸c biÖn ph¸p tèi −u, 50% sè bÖnh nh©n NMCT cÊp tö vong tr−íc khi ®Õn bÖnh viÖn. Ngay c¶ ë mét bÖnh viÖn cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh hiÖn ®¹i th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp vÉn lμ 7%.

ë mét bÖnh viÖn kh«ng cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp lμ 33%. 4% sè bÖnh nh©n sèng sãt sau lÇn nhËp viÖn ®Çu tiªn tö vong trong n¨m tiÕp theo [56. T¹i bÖnh viÖn B¹ch Mai, tõ nhiÒu n¨m nay, bÖnh nh©n ®Õn kh¸m, ®iÒu trÞ còng nh− tö vong do BTM lu«n ®øng vÞ trÝ hμng ®Çu, theo sè liÖu tõ n¨m 1992 ®Õn 1996 cña Ng« V¨n Thμnh vμ NguyÔn Thu H−¬ng th× tö vong do BTM chiÕm 33,1% tæng sè tö vong ë BÖnh viÖn B¹ch Mai, chØ ®øng sau tö vong do tÊt c¶ c¸c bÖnh nhiÔm trïng céng l¹i (37,2%), v−ît xa tû lÖ tö vong do Ung th− (8,87%) vμ tû lÖ tö vong do c¸c bÖnh kh¸c (20,1%) [9. 6 N¨m 1998 sè bÖnh nh©n tim m¹ch ®iÒu trÞ néi tró lμ 2.220 bÖnh nh©n, chiÕm 12,42% tæng sè bÖnh nh©n ®iÒu trÞ néi tró trong n¨m ë bÖnh viÖn B¹ch Mai, ®øng hμng ®Çu trong c¸c nhãm bÖnh [8.

Trong nghiªn cøu cña Ph¹m ViÖt Tu©n cho thÊy tæng sè bÖnh nh©n nhËp ViÖn Tim m¹ch ViÖt Nam ®· t¨ng mét c¸ch râ rÖt trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y (tõ 7.821 bÖnh nh©n vμo n¨m 2007) tøc lμ t¨ng 53.5% sè bÖnh nh©n nhËp viÖn trong vßng 5 n¨m [11. §Æc ®iÓm gi¶i phÉu chøc n¨ng ®éng m¹ch vµnh. Gi¶i phÉu §MV Tim ®îc nu«i dìng bëi hÖ tuÇn hoµn vµnh. Cã hai ®éng m¹ch vµnh (§MV): §MV ph¶i vµ §MV tr¸i xuÊt ph¸t ë gèc §MC qua trung gian lµ nh÷ng xoang Valsalva, vµ ch¹y trªn bÒ mÆt cña tim (gi÷a c¬ tim vµ ngo¹i t©m m¹c).

Nh÷ng xoang Valsalva cã vai trß nh mét b×nh chøa ®Ó duy tr× mét cung l- îng vµnh kh¸ æn ®Þnh. §o¹n ng¾n ®ã gäi lµ th©n chung §MV tr¸i. Trong 1/3 trêng hîp, cã sù chia 3 (thay v× chia 2). Nh¸nh ®ã gäi lµ nh¸nh ph©n gi¸c, t¬ng ®¬ng víi nh¸nh chÐo ®Çu 7 tiªn cña §MLTTr cung cÊp m¸u cho thµnh tríc bªn (h×nh 1.

§ M nót xoang Th©n chung § MV tr¸i § M cÊp m¸u cho nhÜtr¸i § éng m¹ch mò § MV TM tim lí n ph¶i § éng m¹ch TM tim liªn thÊt tr­ í c tr­ í c TM tim nhá MÆt t r ­ í c bª n H×nh H×nh Gi¶i 1.1: 1: Gi¶i phÉu§MV phÉu § MVnh×n nh× n mÆ t tr­tríc mÆt í c bªn bªn §MLTTr: Ch¹y däc theo r·nh liªn thÊt tríc vÒ phÝa mám tim, ph©n thµnh nh÷ng nh¸nh v¸ch vµ nh¸nh chÐo [6. + Nh÷ng nh¸nh v¸ch ch¹y xuyªn vµo v¸ch liªn thÊt. Sè l- îng vµ kÝch thíc rÊt thay ®æi, nhng ®Òu cã mét nh¸nh lín ®Çu tiªn t¸ch ra th¼ng gãc vµ chia thµnh c¸c nh¸nh nhá. + Nh÷ng nh¸nh chÐo ch¹y ë thµnh tríc bªn, cã tõ 1-3 nh¸nh chÐo.

Trong 80% trêng hîp, §MLTTr ch¹y vßng ra tíi mám tim, cßn 20% trêng hîp cã §MLTS cña §MV ph¶i ph¸t triÓn h¬n. §M mò: Ch¹y trong r·nh nhÜ thÊt, cã vai trß rÊt thay ®æi tïy theo sù u n¨ng hay kh«ng cña §MV ph¶i. §M mò cho 8 2-3 nh¸nh bê cung cÊp m¸u cho thµnh bªn cña thÊt tr¸i. Trêng hîp ®Æc biÖt, §MLTTr vµ §M mò cã thÓ xuÊt ph¸t tõ 2 th©n riªng biÖt ë §MC [6.

§MV ph¶i (cã nguyªn uû xuÊt ph¸t tõ xoang Valsalva tríc ph¶i): §MV ph¶i ch¹y trong r·nh nhÜ thÊt ph¶i. ë ®o¹n gÇn cho nh¸nh vµo nhÜ (§M nót xoang) vµ thÊt ph¶i (§M phÔu) råi vßng ra bê ph¶i, tíi ch÷ thËp cña tim chia thµnh nh¸nh §MLTS vµ quÆt ngîc thÊt tr¸i. Khi u n¨ng tr¸i, §MLTS vµ nh¸nh quÆt ngîc thÊt tr¸i ®Õn tõ §M mò (h×nh 1. § M nót xoang TM nhÜtr¸i TM tim lí n Nót xoang § M mò Xoang vµnh TM tim nhá TM timtr¸i sau § M vµnh TM liªn thÊt ph¶i sau § M liªn thÊt sau hghhhjjjnvnnfjgjgjgjjggj gjg H×nh 1.2: Gi¶i phÉu §MV nh×n mÆt hoµnh 1.

C¸ch gäi tªn theo nghiªn cøu phÉu thuËt ®éng m¹ch vµnh [6. 9 * Th©n chung §MV tr¸i: tõ lç §MV tr¸i tíi chç chia thµnh §MLTTr vµ §M mò. * §éng m¹ch liªn thÊt tríc chia lµm 3 ®o¹n: + §o¹n gÇn: tõ chç chia cho tíi nh¸nh v¸ch ®Çu tiªn + §o¹n gi÷a: tõ nh¸nh v¸ch ®Çu tiªn cho tíi nh¸nh chÐo hai. + §o¹n xa: tõ sau nh¸nh chÐo thø hai * §éng m¹ch mò chia lµm 2 ®o¹n: + §o¹n gÇn: tõ chç chia cho tíi nh¸nh bê 1.

+ §o¹n xa: tõ sau nh¸nh bê 1.