Tình hình bệnh mạch vành và nguyên nhân gây tử vong tại Việt Nam

Nghiên cứu giá trị thang điểm syntax trong tiên lượng bệnh nhân sau can thiệp mạch vành qua da, cung cấp thông tin quan trọng cho điều trị.

• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Tình Hình Bệnh Mạch Vành Và Các Yếu Tố Nguy Cơ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: bài báo
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tình hình bệnh mạch vành của Việt Nam và thế giới
• 1.2. Giải phẫu chức năng động mạch vành
• 1.3. Phân loại và chẩn đoán bệnh động mạch vành

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình bệnh mạch vành tại Việt Nam

Bệnh mạch vành (BMV) đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, BMV là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tình hình bệnh lý này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở nhóm người trưởng thành. Việc nhận thức và hiểu rõ về tình hình BMV là rất cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Tình hình bệnh mạch vành tại Việt Nam hiện nay

Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh mạch vành tại Việt Nam đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ nhập viện do bệnh mạch vành đã tăng từ 11,2% năm 2003 lên 24% vào năm 2007. Điều này cho thấy sự gia tăng đáng lo ngại của bệnh lý này trong cộng đồng.

1.2. Nguyên nhân gia tăng bệnh mạch vành

Sự gia tăng bệnh mạch vành có thể được quy cho nhiều yếu tố, bao gồm lối sống không lành mạnh, chế độ ăn uống không hợp lý, và sự gia tăng các yếu tố nguy cơ như tiểu đường, huyết áp cao. Những yếu tố này đã góp phần làm tăng tỷ lệ mắc bệnh mạch vành trong cộng đồng.

II. Các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành tại Việt Nam

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành rất đa dạng và phức tạp. Việc nhận diện và quản lý các yếu tố này là rất quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm: tuổi tác, giới tính, di truyền, lối sống, và các bệnh lý nền như tiểu đường và tăng huyết áp.

2.1. Yếu tố di truyền và tuổi tác

Di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bệnh mạch vành. Những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch có nguy cơ cao hơn. Tuổi tác cũng là một yếu tố không thể bỏ qua, khi nguy cơ mắc bệnh tăng lên theo độ tuổi.

2.2. Lối sống và chế độ ăn uống

Lối sống không lành mạnh, bao gồm việc thiếu hoạt động thể chất, chế độ ăn uống nhiều chất béo bão hòa và đường, là những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến bệnh mạch vành. Việc thay đổi lối sống có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

2.3. Các bệnh lý nền

Các bệnh lý như tiểu đường, tăng huyết áp, và rối loạn lipid máu là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Những bệnh này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành nếu không được kiểm soát tốt.

III. Phương pháp điều trị bệnh mạch vành hiệu quả

Điều trị bệnh mạch vành bao gồm nhiều phương pháp khác nhau, từ thay đổi lối sống đến can thiệp y tế. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

3.1. Thay đổi lối sống và chế độ ăn uống

Thay đổi lối sống là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong điều trị bệnh mạch vành. Điều này bao gồm việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, và từ bỏ thuốc lá.

3.2. Sử dụng thuốc điều trị

Các loại thuốc như statin, thuốc chống đông máu, và thuốc hạ huyết áp thường được sử dụng để kiểm soát các yếu tố nguy cơ và điều trị bệnh mạch vành. Việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ.

3.3. Can thiệp y tế

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, can thiệp y tế như đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành có thể cần thiết. Những phương pháp này giúp cải thiện lưu thông máu đến tim và giảm nguy cơ biến chứng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh mạch vành

Nghiên cứu về bệnh mạch vành tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều thông tin quan trọng về tình hình bệnh lý này. Các kết quả nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức và cải thiện các biện pháp phòng ngừa và điều trị.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ mắc bệnh

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh mạch vành tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi. Điều này đòi hỏi cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Ứng dụng các phương pháp điều trị mới

Các phương pháp điều trị mới như can thiệp mạch vành qua da đã được áp dụng rộng rãi tại Việt Nam, mang lại nhiều hy vọng cho bệnh nhân mắc bệnh mạch vành.

V. Kết luận và tương lai của bệnh mạch vành tại Việt Nam

Bệnh mạch vành là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam. Việc nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của phòng ngừa

Phòng ngừa bệnh mạch vành thông qua việc thay đổi lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng. Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức trong cộng đồng.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về bệnh mạch vành cần tiếp tục được đẩy mạnh để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Các nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ.

Nội dung chính

GIÁ TRỊ CỦA THANG ĐIỂM SYNTAX TRONG TIÊN LƯỢNG BỆNH NHÂN CAN THIỆP ĐỘNG MẠCH VÀNH QUA DA TẠI VIỆT NAM

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Thang điểm SYNTAX (SYNTAX Score) có giá trị thực tiễn và độ chính xác như thế nào trong việc phân tầng nguy cơ và tiên lượng dài hạn các biến cố tim mạch chính (MACE) ở bệnh nhân sau can thiệp động mạch vành qua da (PCI) tại Việt Nam?
• Tổng quan phương pháp (Methodology Snapshot): Nghiên cứu cắt ngang mô tả hồi cứu kết hợp phân tích so sánh và theo dõi dọc đoàn hệ (longitudinal follow-up) trên 307 bệnh nhân can thiệp động mạch vành (ĐMV) qua da tại Viện Tim mạch Quốc gia Việt Nam trong giai đoạn 01/2006 – 02/2008, đánh giá kết quả tại các mốc thời gian 1, 12, 24 và 36 tháng.
• Phát hiện chính (Key Findings): Thang điểm SYNTAX phản ánh chính xác độ phức tạp giải phẫu cây động mạch vành (gồm 16 phân đoạn, tổn thương chỗ phân nhánh, canxi hóa, tắc mạn tính). Điểm SYNTAX cao tương quan thuận rõ rệt với tỷ lệ gia tăng các biến cố tim mạch bất lợi sau can thiệp (tử vong do mọi nguyên nhân, nhồi máu cơ tim tái phát, tai biến mạch máu não và tỷ lệ tái can thiệp mạch máu đích).
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Khẳng định vai trò thiết yếu của việc ứng dụng thường quy thang điểm SYNTAX trong thực hành tim mạch can thiệp tại Việt Nam, giúp các bác sĩ cá thể hóa chiến lược tái tưới máu và tối ưu hóa quyết định điều trị giữa PCI và phẫu thuật bắc cầu nối chủ - vành (CABG).

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Bệnh động mạch vành (ĐMV) và bệnh tim thiếu máu cục bộ (BTTMCB) hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu cũng như tạo ra gánh nặng bệnh tật khổng lồ trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), BTTMCB cướp đi sinh mạng của hơn 7,3 triệu người và làm mất đi 58 triệu năm sống điều chỉnh theo mức độ tàn phế (DALY) mỗi năm. Tại Việt Nam, mô hình bệnh tật đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ: tỷ lệ bệnh nhân điều trị nội trú do bệnh tim thiếu máu cục bộ tại Viện Tim mạch Quốc gia gia tăng đột biến từ 11,2% năm 2003 lên 24% năm 2007, với tổng lượng bệnh nhân nhập viện tăng hơn 53,5% chỉ trong vòng 5 năm.

Kể từ ca nong ĐMV qua da đầu tiên do Andreas Gruentzig thực hiện năm 1977, chuyên ngành tim mạch can thiệp đã có những bước tiến vượt bậc, đặc biệt là sự ra đời của stent phủ thuốc (Drug-Eluting Stent - DES). Tuy nhiên, những thách thức lớn vẫn hiện hữu như tỷ lệ tái hẹp trong stent, huyết khối sau can thiệp, và các ca bệnh tổn thương giải phẫu phức tạp (tổn thương thân chung ĐMV trái LMCA, bệnh nhiều nhánh, tổn thương phân nhánh, vôi hóa nặng).

Trước đây, các hệ thống phân loại như AHA/ACC (1988) hay thang điểm Leaman (1981) bộc lộ nhiều hạn chế do chưa bao quát đầy đủ tính chất đa dạng của tổn thương vi mạch và hình thái học phức tạp. Thang điểm SYNTAX ra đời năm 2005 đã khắc phục các nhược điểm này bằng cách kết hợp vị trí giải phẫu, mức độ hẹp và đặc tính tổn thương. Tuy nhiên, dữ liệu nghiên cứu bài bản về giá trị tiên lượng của thang điểm SYNTAX trên quần thể bệnh nhân Việt Nam vẫn còn là một khoảng trống lớn. Do đó, nghiên cứu này mang tính cấp thiết nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu thực chứng cho lâm sàng trong nước.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

• Thiết kế nghiên cứu (Research Design): Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp cắt ngang mô tả hồi cứu có đối chứng, kết hợp theo dõi dọc đoàn hệ (longitudinal study) để ghi nhận các biến cố tim mạch chính theo thời gian.
• Mẫu nghiên cứu và Tiêu chuẩn chọn lựa: Nghiên cứu thu thập dữ liệu từ 307 bệnh nhân liên tiếp được chụp và can thiệp ĐMV qua da tại Viện Tim mạch Quốc gia Việt Nam từ tháng 01/2006 đến tháng 02/2008.
  • Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân có chống chỉ định với thuốc chống ngưng tập tiểu cầu (Aspirin, Clopidogrel); có tiền sử tai biến mạch máu não hoặc xuất huyết tiêu hóa trong vòng 3 tháng trước can thiệp; bệnh van tim nặng; suy thận/suy gan nặng, ung thư giai đoạn cuối, hôn mê do đái tháo đường, hoặc mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) giai đoạn nặng; hồ sơ bệnh án không đầy đủ.
• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu:
  1. Đánh giá giải phẫu và chấm điểm SYNTAX: Phân tích lại toàn bộ phim chụp mạch vành của 307 bệnh nhân bằng phần mềm chuyên dụng. Cây mạch vành được phân chia thành 16 phân đoạn giải phẫu (dựa trên hệ ưu năng phải hoặc trái). Lượng hóa hệ số theo vị trí, mức độ hẹp (50–99%, tắc hoàn toàn CTO), tổn thương chỗ chia nhánh (Bifurcation theo phân loại Medina/Duke/ICPS, Trifurcation), tổn thương lỗ vào (Aorto-ostial), mức độ uốn khúc, canxi hóa nặng, và chiều dài tổn thương (>20 mm).
  2. Đánh giá huyết động và tưới máu mô: Kết hợp đo đạc dòng chảy ĐMV theo thang điểm TIMI, đếm khung hình TIMI hiệu chỉnh (CTFC) và thang điểm tưới máu cơ tim vi mạch (TMP Score), phân tích biến đổi đoạn ST trên điện tâm đồ sau can thiệp và chức năng tâm thu thất trái (LVEF) qua siêu âm tim theo phương pháp Simpson.
  3. Theo dõi biến cố lâm sàng: Phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân hoặc người nhà định kỳ tại các mốc 1, 12, 24 và 36 tháng nhằm ghi nhận các biến cố tim mạch chính (MACE), bao gồm: tử vong do mọi nguyên nhân, nhồi máu cơ tim tái phát, tai biến mạch máu não và nhu cầu can thiệp tái tưới máu lại (PCI tái can thiệp hoặc mổ CABG).
• Tính giá trị và độ tin cậy: Quy trình đọc tổn thương mạch vành được chuẩn hóa độc lập dựa trên phần mềm SYNTAX Score quốc tế, hạn chế tối đa sai số chủ quan của người làm can thiệp.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu mang lại những kết quả quan trọng về đặc điểm giải phẫu và giá trị tiên lượng của thang điểm SYNTAX trên bệnh nhân tim mạch Việt Nam:

1. Khả năng lượng hóa chính xác độ phức tạp giải phẫu mạch vành: Thang điểm SYNTAX đã phân nhóm thành công 307 bệnh nhân thành các phân tầng nguy cơ rõ rệt (thấp, trung bình, cao). Các dạng tổn thương phức tạp như tổn thương nhiều nhánh ĐMV, tổn thương thân chung ĐMV trái (LMCA), tổn thương tại chỗ phân nhánh (bifurcation/trifurcation) và tổn thương canxi hóa nặng được tính điểm chuẩn xác, phản ánh độ khó thực tế của thủ thuật can thiệp.

2. Mối liên quan chặt chẽ với các biến cố tim mạch chính (MACE) dài hạn: Tỷ lệ xảy ra MACE sau can thiệp tại các mốc 1 tháng, 12 tháng, 24 tháng và 36 tháng tăng tỷ lệ thuận với mức điểm SYNTAX. Nhóm bệnh nhân có điểm SYNTAX cao có tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân, nhồi máu cơ tim tái phát và nhu cầu can thiệp lại mạch máu đích cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm có điểm SYNTAX thấp và trung bình ($p < 0,05$).

3. Giá trị tiên lượng vượt trội khi kết hợp dòng chảy vi mạch và điện tâm đồ: Bên cạnh giải phẫu học, mức độ tái tưới máu ở mức vi tuần hoàn đóng vai trò sống còn. Nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh nhân đạt dòng chảy TIMI-3 nhưng có thang điểm tưới máu cơ tim kém (TMP 0–1) vẫn có tỷ lệ tử vong cao hơn 2,5 lần so với nhóm đạt TMP-3 ($p = 0,007$). Đặc biệt, sự tồn tại dai dẳng của đoạn ST chênh lên trên điện tâm đồ sau can thiệp kết hợp với điểm SYNTAX cao là yếu tố dự báo độc lập mạnh mẽ cho tỷ lệ tử vong sau 1 năm.

4. Tác động của các yếu tố lâm sàng đi kèm: Các yếu tố nguy cơ lâm sàng như tuổi cao, giới nữ, tiền sử đái tháo đường, suy tim phân độ Killip cao và suy giảm phân suất tống máu thất trái (LVEF $\le 30%$) làm gia tăng đáng kể nguy cơ biến cố sau đặt stent. Bệnh nhân đái tháo đường có tổn thương mạch vành phức tạp (điểm SYNTAX cao) có tỷ lệ tái hẹp và tử vong trong viện cao gấp nhiều lần so với nhóm không mắc đái tháo đường.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Đóng góp về mặt lý thuyết: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu lâm sàng và dịch tễ học thực chứng đầu tiên tại Viện Tim mạch Quốc gia về phân bố thang điểm giải phẫu SYNTAX trên bệnh nhân Việt Nam, củng cố cơ sở lý luận về mối liên hệ mật thiết giữa độ phức tạp giải phẫu học và tiên lượng sống còn sau can thiệp mạch vành.
• Đổi mới về phương pháp luận: Ứng dụng thành công hệ thống phần mềm chấm điểm SYNTAX chi tiết trên 16 phân đoạn ĐMV, chuyển dịch từ cách đánh giá tổn thương định tính truyền thống (AHA/ACC) sang mô hình lượng hóa đa yếu tố chính xác cao.
• Giá trị ứng dụng thực tiễn: Cung cấp công cụ khách quan hỗ trợ Hội đồng Tim mạch (Heart Team) đưa ra quyết định tối ưu: xác định trường hợp nào phù hợp can thiệp qua da (PCI) và trường hợp nào nên ưu tiên phẫu thuật bắc cầu nối chủ - vành (CABG), đặc biệt ở bệnh nhân tổn thương thân chung hoặc 3 thân mạch vành.
• Hàm ý chính sách y tế: Là cơ sở định hướng các trung tâm tim mạch trên cả nước đưa thang điểm SYNTAX vào quy trình hội chẩn và hồ sơ bệnh án can thiệp thường quy, nâng cao an toàn người bệnh và tối ưu hóa chi phí điều trị tái can thiệp.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu đem lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm chuyên môn trong hệ thống y tế:

• Bác sĩ tim mạch can thiệp (Interventionists): Sử dụng thang điểm SYNTAX để tiên lượng mức độ khó khăn của thủ thuật, dự phòng các tai biến nguy hiểm như hiện tượng không có dòng chảy (No-reflow), huyết khối trong stent hoặc thủng mạch vành, từ đó lựa chọn loại stent và áp lực nong bóng tối ưu.
• Bác sĩ lâm sàng và Hồi sức tim mạch: Hỗ trợ phân tầng nguy cơ bệnh nhân sau can thiệp, lập kế hoạch điều trị thuốc kháng kết tập tiểu cầu kép (DAPT - Aspirin kết hợp Clopidogrel), kiểm soát tích cực lipid máu bằng Statin liều cao và theo dõi sát các mốc 12 - 36 tháng.
• Học viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tim mạch: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp đánh giá hình ảnh chụp mạch vành, phân tích tổn thương phân nhánh và phân tích biến cố tim mạch.
• Nhà quản lý bệnh viện và bảo hiểm y tế: Dự báo gánh nặng tái nhập viện, từ đó phân bổ nguồn lực kỹ thuật và trang thiết bị vật tư y tế can thiệp phù hợp.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?
Nghiên cứu khẳng định thang điểm SYNTAX là công cụ tiên lượng độc lập, chính xác cao đối với các biến cố tim mạch chính (MACE) trong thời gian theo dõi kéo dài đến 36 tháng ở bệnh nhân can thiệp mạch vành qua da tại Việt Nam.

2. Thang điểm SYNTAX vượt trội hơn các thang điểm cũ (AHA/ACC, Leaman) ở điểm nào?
SYNTAX đánh giá toàn diện 16 phân đoạn ĐMV kết hợp với nhiều biến số phức tạp: tổn thương tắc hoàn toàn mạn tính (CTO), mức độ canxi hóa, chiều dài tổn thương >20 mm, tổn thương chỗ phân nhánh (bifurcation/trifurcation) và tổn thương lỗ vào.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho toàn bộ bệnh nhân mạch vành không?
Kết quả có độ tin cậy cao cho nhóm bệnh nhân có chỉ định can thiệp mạch vành qua da. Tuy nhiên, cần lưu ý nghiên cứu đã loại trừ các trường hợp bệnh nặng giai đoạn cuối (suy gan/thận nặng, COPD nặng, xuất huyết gần đây) nên khi áp dụng trên các nhóm bệnh nhân đặc thù này cần kết hợp thêm đánh giá lâm sàng.

4. Hướng phát triển tiếp theo của nghiên cứu này là gì?
Cần mở rộng nghiên cứu sang thang điểm SYNTAX II (tích hợp các yếu tố lâm sàng như tuổi, độ thanh thải creatinin, chức năng thất trái LVEF, bệnh phổi tắc nghẽn) và theo dõi kết quả trên các thế hệ stent phủ thuốc mới nhất.

5. Ứng dụng thực hành quan trọng nhất tại phòng Cathlab là gì?
Giúp bác sĩ xác định nhanh chóng ranh giới điều trị an toàn: điểm SYNTAX thấp/trung bình ưu tiên PCI, trong khi điểm SYNTAX cao cần cân nhắc hội chẩn mổ bắc cầu chủ - vành (CABG) để đảm bảo lợi ích lâu dài cho người bệnh.

---

Kết luận (150 từ)

Nghiên cứu đã chứng minh vai trò tiên lượng then chốt của thang điểm SYNTAX đối với tỷ lệ sống còn và biến cố tim mạch dài hạn ở bệnh nhân can thiệp mạch vành qua da tại Viện Tim mạch Quốc gia Việt Nam. Việc lượng hóa độ phức tạp giải phẫu không chỉ nâng cao độ chính xác trong tiên lượng mà còn là kim chỉ nam giúp tối ưu hóa chỉ định giữa PCI và CABG.

Trong tương lai, việc kết hợp thang điểm SYNTAX với các chỉ số huyết động vi mạch (TIMI, TMP) và các dấu ấn lâm sàng sẽ tạo nên mô hình tiên lượng toàn diện hơn. Các trung tâm tim mạch can thiệp trên toàn quốc được khuyến nghị áp dụng thường quy thang điểm SYNTAX trong hội chẩn lâm sàng nhằm giảm thiểu biến cố tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 §Æt vÊn ®Ò BÖnh ®éng m¹ch vµnh ®ang lµ c¨n nguyªn tö vong lín nhÊt vμ còng lμ nguyªn nh©n chÝnh cña g¸nh nÆng bÖnh tËt t¹i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. Theo b¸o c¸o cña tæ chøc y tÕ thÕ giíi n¨m 2001, bÖnh m¹ch vµnh lμ c¨n nguyªn g©y tö vong cho 7,3 triÖu ng−êi vμ 58 triÖu sè n¨m sèng ®iÒu chØnh theo møc ®é tμn phÕ (DALY) trªn toμn thÕ giíi [71. T¹i Mü hµng n¨m cã trªn 700.000 bÖnh nh©n ph¶i nhËp viÖn do nhåi m¸u c¬ tim cÊp, cã tíi 50% sè bÖnh nh©n NMCT cÊp tö vong tr−íc khi ®Õn bÖnh viÖn. Ngay c¶ ë mét bÖnh viÖn cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh hiÖn ®¹i th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp vÉn lμ 7%.

BÖnh viÖn kh«ng cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp lμ 33%. Kho¶ng 4% sè bÖnh nh©n sèng sãt sau lÇn nhËp viÖn ®Çu tiªn tö vong trong n¨m tiÕp theo [22. Theo thèng kª cña Ph¹m ViÖt Tu©n, NguyÔn L©n ViÖt tû lÖ c¸c bÖnh tim thiÕu m¸u côc bé ®iÒu trÞ t¹i ViÖn Tim m¹ch Quèc gia ViÖt Nam cã khuynh h−íng t¨ng lªn râ rÖt trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y (11,2% n¨m 2003 t¨ng lªn tíi 24% trong tæng sè bÖnh nh©n nhËp viÖn tim m¹ch trong n¨m 2007). Cã sù dÞch chuyÓn c¬ cÊu bÖnh tËt cña bÖnh nh©n ®iÒu trÞ néi tró t¹i ViÖn Tim m¹ch ViÖt Nam, c¸c nhãm bÖnh THA, BTTMCB, nhãm bÖnh ®éng m¹ch, bÖnh m¹ch m¸u n·o cã sù gia t¨ng vÒ sè l−îng vμ tû lÖ so víi c¸c nhãm bÖnh kh¸c mét c¸ch râ rÖt [11.] 2 Chôp vµ nong ®éng m¹ch vµnh qua ®îcîc Andreas îc Gruentzig thùc hiÖn ®Çu tiªn n¨m 1977 t¹i Zurich cho ®Õn nay ®· cã nhiÒu bíc tiÕn bé vît bËc mang l¹i hiÖu qu¶ to lín trong ®iÒu trÞ bÖnh nh©n bÖnh §MV.

Tõ ®ã ®· më ra mét kû nguyªn míi trong lÜnh vùc ®iÒu trÞ bÖnh m¹ch vµnh. NhiÒu nghiªn cøu lín trªn thÕ giíi ®· chØ ra ®îc u ®iÓm vît tréi cña can thiÖp ®éng m¹ch qua da. Bªn c¹nh sù hoµn thiÖn vÒ mÆt kü thuËt lµ sù ra ®êi nhiÒu lo¹i stent, ®Æc biÖt stent phñ thuèc ®· gãp phÇn cøu sèng nhiÒu bÖnh nh©n. §Æt stent ®· ®îc øng dông triÓn khai mét c¸ch réng r·i trªn thÕ giíi vµ nã lµ thµnh phÇn thiÕt yÕu cña ®iÒu trÞ bÖnh §MV.

Tuy nhiªn, sau nhiÒu n¨m tiÕn hµnh can thiÖp ®iÒu lµm c¸c nhµ tim m¹ch lo l¾ng hiÖn t¹i lµ tû lÖ t¸i hÑp còng nh c¸c biÕn cè tim m¹ch sau can thiÖp vÉn cßn chiÕm tû lÖ nhÊt ®Þnh. Mét nghiªn cøu ®a trung t©m tiÕn hµnh t¹i nhiÒu níc ch©u ©u cho thÊy sau 12 th¸ng tû lÖ ph¶i can thiÖp l¹i lµ 14,3% [24. T¹i ViÖn tim m¹ch ViÖt nam trong nghiªn cøu cña NguyÔn Quang TuÊn theo dâi nh÷ng bÖnh nh©n sau can thiÖp m¹ch vµnh qua da víi thêi gian 21± 4,5 th¸ng cã 18,1% tö vong trong qu¸ tr×nh theo dâi [10. Lùa chän ph¬ng ph¸p can thiÖp nµo lµ tèi u tríc nh÷ng trêng hîp tæn th¬ng m¹ch vµnh phøc t¹p, tæn th¬ng th©n chung ®ang lµ nh÷ng th¸ch thøc lín cho nh÷ng nhµ can thiÖp tim m¹ch.

VÊn ®Ò tiªn lîng bÖnh nh©n sau can thiÖp cÇn dùa vµo nh÷ng yÕu tè nµo. §· cã nhiÒu nghiªn cøu trªn thÕ giíi ®a ra nh÷ng thang ®iÓm gãp phÇn tiªn lîng bÖnh nh©n, trong ®ã cã hÖ thèng thang ®iÓm chØ dùa vµo tæn 3 th¬ng ®éng m¹ch vµnh nh b¶ng ph©n lo¹i cña AHA/ACC (1988), thang ®iÓm leaman (1981). Tuy nhiªn nh÷ng thang ®iÓm nµy còng cã nhiÒu h¹n chÕ nhÊt ®Þnh nªn cho ®Õn nay cha ®îc ¸p dông réng r·i trong l©m sµng. Thang ®iÓm SYNTAX ra ®êi n¨m 2005 kÕ thõa vµ ph¸t triÓn c¸c thang ®iÓm tríc ®ã vµ ®· ®îc c¸c nghiªn cøu trªn thÕ giíi chøng minh cã nhiÒu u ®iÓm vît tréi.

Tuy nhiªn ë ViÖt nam cha cã t¸c gi¶ nµo ®i s©u nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy. Chóng t«i tiÕn hµnh ®Ò tµi víi nh»m môc tiªu: 1. Nghiªn cøu gi¸ trÞ cña thang ®iÓm SYNTAX trong tiªn lîng bÖnh nh©n sau can thiÖp m¹ch vµnh qua da. So s¸nh vai trß cña thang ®iÓm SYNTAX víi c¸c yÕu tè tiªn lîng kh¸c cña bÖnh nh©n sau can thiÖp m¹ch vµnh qua da.

4 Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1. T×nh h×nh bÖnh m¹ch vµnh cña viÖt nam vµ thÕ giíi 1. Trªn thÕ giíi. §Çu thÕ kû XX tû lÖ tö vong do bÖnh tim m¹ch (BTM) trªn toμn thÕ giíi lμ d−íi 10%, nh−ng ®Õn n¨m 2001 tû lÖ nμy ®· lμ 30%.

Murray CJ and Lopez AD 1996 ®· dù ®o¸n r»ng BTM sÏ lμ c¨n nguyªn g©y tμn tËt vμ tö vong hμng ®Çu vμo n¨m 2020 v× BTM ngμy cμng gia t¨ng ë c¸c n−íc cã thu nhËp thÊp vμ trung b×nh [56. N¨m 2001 BTM ®· lμ c¨n nguyªn g©y tö vong hμng ®Çu ë c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, gièng nh− ®iÒu ®· tõng x¶y håi gi÷a thÕ kû XX ®èi víi c¸c n−íc ph¸t triÓn. Cã tíi 50% sè ca tö vong ë c¸c n−íc cã thu nhËp cao vμ kho¶ng 28% sè ca tö vong ë c¸c n−íc cã thu nhËp thÊp vμ trung b×nh lμ do BTM [54. Trong c¸c BTM th× BTTMCB, ®ét quÞ vμ suy tim chiÕm Ýt nhÊt 80% kÓ c¶ ë c¸c n−íc giμu còng nh− ë c¸c n−íc nghÌo [71.

ë c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn BTTMCB lμ c¨n nguyªn tö vong lín nhÊt vμ còng lμ nguyªn nh©n chÝnh cña g¸nh nÆng bÖnh tËt. Hai biÓu hiÖn l©m sμng chÝnh cña BTTMCB lμ c¬n ®au th¾t ngùc vμ NMCT cÊp. N¨m 2001, BTTMCB lμ c¨n nguyªn g©y tö vong cho 7,3 triÖu ng−êi vμ 58 triÖu sè n¨m sèng ®iÒu chØnh theo møc ®é tμn phÕ (DALY) trªn toμn thÕ giíi [71. 75% sè tö vong vμ 82% sè n¨m sèng cã ®iÒu chØnh theo møc ®é tμn phÕ trªn toμn thÕ giíi lμ ë c¸c n−íc cã thu 5 nhËp thÊp vμ trung b×nh.

§au th¾t ngùc lμ c¬n ®au ®Æc tr−ng cña BTTMCB, nguyªn nh©n lμ do m¶ng x¬ v÷a lμm hÑp (t¾c 1 phÇn) cña mét hoÆc nhiÒu nh¸nh ®éng m¹ch vμnh. Tû lÖ tö vong hμng n¨m cña nh÷ng bÖnh nh©n bÞ c¬n ®au th¾t ngùc æn ®Þnh lμ thÊp h¬n 2%. Tû lÖ tö vong ë ngμy thø 3 sau NMCT lμ cao, lªn tíi 33% mÆc dï ®· ®−îc ®iÒu trÞ b»ng c¸c biÖn ph¸p tèi −u, 50% sè bÖnh nh©n NMCT cÊp tö vong tr−íc khi ®Õn bÖnh viÖn. Ngay c¶ ë mét bÖnh viÖn cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh hiÖn ®¹i th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp vÉn lμ 7%.

ë mét bÖnh viÖn kh«ng cã ®¬n vÞ can thiÖp m¹ch vμnh th× tû lÖ tö vong do NMCT cÊp lμ 33%. 4% sè bÖnh nh©n sèng sãt sau lÇn nhËp viÖn ®Çu tiªn tö vong trong n¨m tiÕp theo [56. T¹i bÖnh viÖn B¹ch Mai, tõ nhiÒu n¨m nay, bÖnh nh©n ®Õn kh¸m, ®iÒu trÞ còng nh− tö vong do BTM lu«n ®øng vÞ trÝ hμng ®Çu, theo sè liÖu tõ n¨m 1992 ®Õn 1996 cña Ng« V¨n Thμnh vμ NguyÔn Thu H−¬ng th× tö vong do BTM chiÕm 33,1% tæng sè tö vong ë BÖnh viÖn B¹ch Mai, chØ ®øng sau tö vong do tÊt c¶ c¸c bÖnh nhiÔm trïng céng l¹i (37,2%), v−ît xa tû lÖ tö vong do Ung th− (8,87%) vμ tû lÖ tö vong do c¸c bÖnh kh¸c (20,1%) [9. 6 N¨m 1998 sè bÖnh nh©n tim m¹ch ®iÒu trÞ néi tró lμ 2.220 bÖnh nh©n, chiÕm 12,42% tæng sè bÖnh nh©n ®iÒu trÞ néi tró trong n¨m ë bÖnh viÖn B¹ch Mai, ®øng hμng ®Çu trong c¸c nhãm bÖnh [8.

Trong nghiªn cøu cña Ph¹m ViÖt Tu©n cho thÊy tæng sè bÖnh nh©n nhËp ViÖn Tim m¹ch ViÖt Nam ®· t¨ng mét c¸ch râ rÖt trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y (tõ 7.821 bÖnh nh©n vμo n¨m 2007) tøc lμ t¨ng 53.5% sè bÖnh nh©n nhËp viÖn trong vßng 5 n¨m [11. §Æc ®iÓm gi¶i phÉu chøc n¨ng ®éng m¹ch vµnh. Gi¶i phÉu §MV Tim ®îc nu«i dìng bëi hÖ tuÇn hoµn vµnh. Cã hai ®éng m¹ch vµnh (§MV): §MV ph¶i vµ §MV tr¸i xuÊt ph¸t ë gèc §MC qua trung gian lµ nh÷ng xoang Valsalva, vµ ch¹y trªn bÒ mÆt cña tim (gi÷a c¬ tim vµ ngo¹i t©m m¹c).

Nh÷ng xoang Valsalva cã vai trß nh mét b×nh chøa ®Ó duy tr× mét cung l- îng vµnh kh¸ æn ®Þnh. §o¹n ng¾n ®ã gäi lµ th©n chung §MV tr¸i. Trong 1/3 trêng hîp, cã sù chia 3 (thay v× chia 2). Nh¸nh ®ã gäi lµ nh¸nh ph©n gi¸c, t¬ng ®¬ng víi nh¸nh chÐo ®Çu 7 tiªn cña §MLTTr cung cÊp m¸u cho thµnh tríc bªn (h×nh 1.

§ M nót xoang Th©n chung § MV tr¸i § M cÊp m¸u cho nhÜtr¸i § éng m¹ch mò § MV TM tim lí n ph¶i § éng m¹ch TM tim liªn thÊt tr­ í c tr­ í c TM tim nhá MÆt t r ­ í c bª n H×nh H×nh Gi¶i 1.1: 1: Gi¶i phÉu§MV phÉu § MVnh×n nh× n mÆ t tr­tríc mÆt í c bªn bªn §MLTTr: Ch¹y däc theo r·nh liªn thÊt tríc vÒ phÝa mám tim, ph©n thµnh nh÷ng nh¸nh v¸ch vµ nh¸nh chÐo [6. + Nh÷ng nh¸nh v¸ch ch¹y xuyªn vµo v¸ch liªn thÊt. Sè l- îng vµ kÝch thíc rÊt thay ®æi, nhng ®Òu cã mét nh¸nh lín ®Çu tiªn t¸ch ra th¼ng gãc vµ chia thµnh c¸c nh¸nh nhá. + Nh÷ng nh¸nh chÐo ch¹y ë thµnh tríc bªn, cã tõ 1-3 nh¸nh chÐo.

Trong 80% trêng hîp, §MLTTr ch¹y vßng ra tíi mám tim, cßn 20% trêng hîp cã §MLTS cña §MV ph¶i ph¸t triÓn h¬n. §M mò: Ch¹y trong r·nh nhÜ thÊt, cã vai trß rÊt thay ®æi tïy theo sù u n¨ng hay kh«ng cña §MV ph¶i. §M mò cho 8 2-3 nh¸nh bê cung cÊp m¸u cho thµnh bªn cña thÊt tr¸i. Trêng hîp ®Æc biÖt, §MLTTr vµ §M mò cã thÓ xuÊt ph¸t tõ 2 th©n riªng biÖt ë §MC [6.

§MV ph¶i (cã nguyªn uû xuÊt ph¸t tõ xoang Valsalva tríc ph¶i): §MV ph¶i ch¹y trong r·nh nhÜ thÊt ph¶i. ë ®o¹n gÇn cho nh¸nh vµo nhÜ (§M nót xoang) vµ thÊt ph¶i (§M phÔu) råi vßng ra bê ph¶i, tíi ch÷ thËp cña tim chia thµnh nh¸nh §MLTS vµ quÆt ngîc thÊt tr¸i. Khi u n¨ng tr¸i, §MLTS vµ nh¸nh quÆt ngîc thÊt tr¸i ®Õn tõ §M mò (h×nh 1. § M nót xoang TM nhÜtr¸i TM tim lí n Nót xoang § M mò Xoang vµnh TM tim nhá TM timtr¸i sau § M vµnh TM liªn thÊt ph¶i sau § M liªn thÊt sau hghhhjjjnvnnfjgjgjgjjggj gjg H×nh 1.2: Gi¶i phÉu §MV nh×n mÆt hoµnh 1.

C¸ch gäi tªn theo nghiªn cøu phÉu thuËt ®éng m¹ch vµnh [6. 9 * Th©n chung §MV tr¸i: tõ lç §MV tr¸i tíi chç chia thµnh §MLTTr vµ §M mò. * §éng m¹ch liªn thÊt tríc chia lµm 3 ®o¹n: + §o¹n gÇn: tõ chç chia cho tíi nh¸nh v¸ch ®Çu tiªn + §o¹n gi÷a: tõ nh¸nh v¸ch ®Çu tiªn cho tíi nh¸nh chÐo hai. + §o¹n xa: tõ sau nh¸nh chÐo thø hai * §éng m¹ch mò chia lµm 2 ®o¹n: + §o¹n gÇn: tõ chç chia cho tíi nh¸nh bê 1.

+ §o¹n xa: tõ sau nh¸nh bê 1.