Tín dụng ngân hàng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các chi nhánh Agribank TP.HCM

Luận án tiến sĩ nghiên cứu Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các chi nhánh ngân hàng nông nghiệp và phát, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Trần Trọng Huy
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Đỗ Linh Hiệp
• Trường học: Đại học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tín dụng ngân hàng
• Đề tài: Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.1. Khái niệm về doanh nghiệp và các loại hình doanh nghiệp
• 1.1.2. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.3. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.4. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.5. Vốn và nhu cầu vốn tín dụng của DNNVV
• 1.2. Tổng quan về tín dụng ngân hàng
• 1.2.1. Khái niệm và bản chất của tín dụng
• 1.2.2. Khái niệm và đặc điểm của tín dụng ngân hàng
• 1.2.3. Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.2.3.1. Hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại
• 1.2.3.2. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.2.4. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế và sự phát triển của DNNVV
• 1.2.4.1. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế
• 1.2.4.2. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với sự phát triển của DNNVV
• 1.3. Khái quát về mở rộng quy mô và chất lượng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.3.1. Khái quát về mở rộng quy mô tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.3.1.1. Khái niệm về mở rộng quy mô tín dụng
• 1.3.1.2. Sự cần thiết mở rộng quy mô tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.3.1.3. Các chỉ tiêu đánh giá mở rộng quy mô tín dụng đối với DNNVV
• 1.3.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.3.2. Khái quát về chất lượng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.3.2.1. Khái niệm về chất lượng tín dụng
• 1.3.2.2. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng
• 1.3.2.3. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tín dụng đối với DNNVV
• 1.3.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.3.3. Mối quan hệ giữa mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.4. Bài học kinh nghiệm từ một số quốc gia trên thế giới về mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 2. CHƯƠNG 2: QUY MÔ VÀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DNNVV TẠI CÁC CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TP.HCM
• 2.1. Sơ lược tình hình kinh tế xã hội thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Khái quát về hoạt động của DNNVV trên địa bàn TP.HCM
• 2.2.1. Số lượng và cơ cấu ngành nghề của DNNVV
• 2.2.2. Vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh
• 2.2.3. Công nghệ và thiết bị
• 2.2.4. Thị trường và sản phẩm
• 2.2.5. Nguồn nhân lực
• 2.2.6. Khả năng DNNVV tiếp cận vốn tín dụng và mức độ đáp ứng của ngân hàng
• 2.3. Giới thiệu Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam và các chi nhánh trên địa bàn TP.HCM
• 2.3.1. Hệ thống NHNo&PTNT Việt Nam
• 2.3.2. Hệ thống NHNo&PTNT Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.4. Kết quả hoạt động kinh doanh tín dụng tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.4.1. Kết quả hoạt động kinh doanh tín dụng
• 2.4.2. Đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh tín dụng
• 2.4.3. So sánh thị phần hoạt động kinh doanh giữa Agribank và các NHTM khác trên địa bàn TP.HCM
• 2.5. Thực trạng hoạt động tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.5.1. Hoạt động huy động vốn
• 2.5.2. Hoạt động cho vay DNNVV tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.5.2.1. Quy trình cho vay đối với DNNVV
• 2.5.2.2. Bảo đảm tiền vay
• 2.5.2.3. Thực trạng hoạt động cho vay đối với DNNVV tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.6. Thực trạng quy mô và chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh NHNo&PTNT Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.6.1. Quy mô tín dụng đối với DNNVV
• 2.6.1.1. Quy mô tín dụng đối với DNNVV qua các chỉ tiêu đánh giá
• 2.6.1.2. Quy mô tín dụng đối với DNNVV trong mối tương quan trong hệ thống Agribank
• 2.6.1.3. Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh NHNo&PTNT Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.6.2. Chất lượng tín dụng đối với DNNVV
• 2.6.2.1. Chất lượng tín dụng đối với DNNVV qua các chỉ tiêu tài chính
• 2.6.2.2. Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh NHNo&PTNT Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 2.7. Đánh giá quy mô và chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM qua mô hình SWOT
• 2.7.1. Thách thức
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP MỞ RỘNG QUY MÔ VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DNNVV TẠI CÁC CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TP.HCM
• 3.1. Định hướng và mục tiêu phát triển kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn đô thị loại 1 giai đoạn 2013 – 2015 và tầm nhìn chiến lược đến năm 2020
• 3.1.1. Tư tưởng chỉ đạo
• 3.1.2. Định hướng phát triển kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn đô thị loại 1
• 3.1.3. Mục tiêu thị phần
• 3.2. Giải pháp mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM - Giải pháp về phía ngân hàng
• 3.2.1. Giải pháp mở rộng quy mô tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 3.2.1.1. Giải pháp gia tăng nguồn vốn
• 3.2.1.2. Sắp xếp lại mạng lưới hoạt động của các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.1.3. Xây dựng mô hình tổ chức chuyên nghiệp, chuyên môn sâu phục vụ DNNVV
• 3.2.1.4. Hoàn thiện công nghệ và hệ thống hỗ trợ quản lý
• 3.2.1.5. Tăng cường các mối quan hệ giữa Ngân hàng với các tổ chức có liên quan
• 3.2.1.6. Tăng cường sự phối hợp với quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp
• 3.2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP.HCM
• 3.2.2.1. Bố trí hợp lý hơn quy trình thẩm định và cho vay tập trung hiện đang áp dụng
• 3.2.2.2. Xây dựng mô hình quản lý rủi ro tín dụng có hiệu quả phù hợp với thông lệ quốc tế
• 3.2.2.3. Hoàn thiện hệ thống chấm điểm tín dụng và xếp hạng khách hàng doanh nghiệp
• 3.2.2.4. Xúc tiến việc nghiên cứu để từng bước vận dụng một số nghiệp vụ phái sinh tín dụng
• 3.2.3. Giải pháp chung
• 3.2.3.1. Xây dựng và triển khai thực hiện quy trình tín dụng ngân hàng hiện đại dành cho DNNVV
• 3.2.3.2. Hoàn thiện nội dung phân tích doanh nghiệp, đánh giá phương án kinh doanh và tình hình tài chính doanh nghiệp chặt chẽ hơn
• 3.2.3.3. Nâng cao chất lượng cán bộ tín dụng về đạo đức nghề nghiệp, trình độ nghiệp vụ, năng lực chuyên môn
• 3.2.3.4. Hoàn thiện cơ chế bảo đảm tiền vay
• 3.3. Giải pháp đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.1. Tăng cường các kênh tiếp nhận thông tin kinh doanh
• 3.3.2. Nắm bắt nhu cầu thị trường, quản lý rủi ro trong kinh doanh
• 3.3.3. Phát huy tính linh hoạt và đa dạng của DNNVV
• 3.3.4. Đổi mới và cơ cấu lại hoạt động doanh nghiệp. Đổi mới mô hình quản lý và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh, đảm bảo sự chuyên nghiệp trong quản lý và hoạt động của doanh nghiệp
• 3.3.5. Đổi mới kinh doanh bằng nhiều hình thức khác nhau
• 3.3.6. Ổn định tình hình tài chính doanh nghiệp
• 3.3.7. Tổ chức hoạt động của doanh nghiệp và công tác phát triển nguồn nhân lực
• 3.3.8. DNNVV cần tận dụng các chính sách hỗ trợ dành cho DNNVV
• 3.4. Khuyến nghị đối với Chính phủ
• 3.5. Khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC SỐ 1
• PHỤ LỤC SỐ 2

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín dụng ngân hàng và doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) phát triển. Nghiên cứu này tập trung vào hoạt động tín dụng ngân hàng tại Agribank TP.HCM, nhằm phân tích sâu về các chính sách, quy trình và hiệu quả của việc cấp vốn cho DNNVV. Agribank TP.HCM là một trong những ngân hàng hàng đầu tại Việt Nam, với mạng lưới rộng khắp và cam kết hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nghiên cứu này cũng đề cập đến các chính sách tín dụng, thủ tục vay vốn, và lãi suất tín dụng, nhằm đánh giá mức độ hỗ trợ của ngân hàng đối với DNNVV.

1.1. Khái niệm và vai trò của tín dụng ngân hàng

Tín dụng ngân hàng là một công cụ tài chính quan trọng, giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh. Nghiên cứu này nhấn mạnh vai trò của tín dụng ngân hàng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, đặc biệt là đối với các DNNVV. Agribank TP.HCM đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ, bao gồm hỗ trợ tín dụng và giải pháp tài chính, nhằm giúp các doanh nghiệp vượt qua khó khăn trong việc tiếp cận vốn.

1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa có đặc điểm là quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, nhưng lại đóng góp đáng kể vào nền kinh tế. Nghiên cứu này phân tích các đặc điểm của DNNVV, bao gồm nhu cầu vốn, khả năng tiếp cận tín dụng, và các rào cản trong quá trình vay vốn. Agribank TP.HCM đã xây dựng các quy trình tín dụng linh hoạt, nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của các doanh nghiệp này.

II. Thực trạng tín dụng ngân hàng tại Agribank TP

Nghiên cứu này đi sâu vào phân tích thực trạng tín dụng ngân hàng tại Agribank TP.HCM, với trọng tâm là các hoạt động vay vốn doanh nghiệp và hỗ trợ tín dụng cho DNNVV. Agribank TP.HCM đã triển khai nhiều chính sách và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng, bao gồm việc cải thiện quy trình tín dụng và điều chỉnh lãi suất tín dụng. Nghiên cứu cũng đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu vốn của các DNNVV, cũng như các thách thức mà ngân hàng đang phải đối mặt.

2.1. Quy trình và thủ tục vay vốn

Quy trình tín dụng tại Agribank TP.HCM được thiết kế để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Nghiên cứu này phân tích các bước trong thủ tục vay vốn, từ việc nộp hồ sơ đến quyết định cấp vốn. Agribank TP.HCM cũng đã áp dụng các công nghệ hiện đại để đơn giản hóa quy trình, giúp các DNNVV dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn.

2.2. Hiệu quả của các chính sách tín dụng

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chính sách tín dụng mà Agribank TP.HCM đã triển khai. Các chính sách này bao gồm việc điều chỉnh lãi suất tín dụng, hỗ trợ tài chính, và cải thiện quy trình tín dụng. Kết quả cho thấy, các chính sách này đã giúp nhiều DNNVV tiếp cận được nguồn vốn, từ đó thúc đẩy sự phát triển của họ.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng ngân hàng

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp tài chính và chính sách tín dụng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng ngân hàng tại Agribank TP.HCM. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện quy trình tín dụng, điều chỉnh lãi suất tín dụng, và tăng cường hỗ trợ tín dụng cho DNNVV. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ trong quản lý tín dụng.

3.1. Cải thiện quy trình tín dụng

Nghiên cứu đề xuất việc cải thiện quy trình tín dụng tại Agribank TP.HCM, bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục vay vốn và tăng cường ứng dụng công nghệ. Các giải pháp này nhằm giảm thiểu thời gian và chi phí cho các DNNVV khi tiếp cận nguồn vốn.

3.2. Tăng cường hỗ trợ tín dụng

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp tài chính nhằm tăng cường hỗ trợ tín dụng cho DNNVV. Các giải pháp này bao gồm việc điều chỉnh lãi suất tín dụng, cung cấp các gói vay ưu đãi, và hỗ trợ tư vấn tài chính cho các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong cấu trúc kinh tế hiện đại, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò là "xương sống" tạo động lực tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội. Tại Việt Nam, khu vực kinh tế ngoài quốc doanh (chủ yếu là DNNVV) đóng góp khoảng 40% GDP, tạo ra 51% việc làm phi nông nghiệp tại nông thôn và thu hút 28% – 30% lực lượng lao động cả nước. Mặc dù vậy, điểm nghẽn lớn nhất kìm hãm sự bứt phá của khối doanh nghiệp này là sự hạn chế nghiêm trọng trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng. Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Trần Trọng Huy (Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đỗ Linh Hiệp) mang tên "Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" là công trình nghiên cứu tiên phong giải quyết bài toán mâu thuẫn: nghịch lý vốn khả dụng tại các ngân hàng thương mại (NHTM) rất dồi dào nhưng không thể giải ngân quy mô lớn cho DNNVV do lo ngại rủi ro tín dụng.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn hoạt động của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) tại đô thị loại 1 (TP.HCM) giai đoạn 2008 – 2012: mô hình quản trị tín dụng tập trung bộc lộ nhiều kẽ hở, thị phần sụt giảm, nợ xấu gia tăng và danh mục nợ tiềm ẩn nguy cơ mất vốn cao. Luận án đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. DNNVV giữ vị thế và cấu trúc vốn như thế nào trong nền kinh tế chuyển đổi?
2. Những rào cản nội tại và môi trường nào cản trở dòng vốn tín dụng từ Agribank đến DNNVV trên địa bàn TP.HCM?
3. Mô hình và quy trình tín dụng nào dung hòa được hai mục tiêu xung đột: mở rộng quy mô danh mục cho vay song hành với kiểm soát, nâng cao chất lượng tín dụng theo chuẩn mực quốc tế?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu tập trung kiểm định mối quan hệ biện chứng giữa việc chuẩn hóa quy trình thẩm định, cơ chế tài sản bảo đảm, hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ với hiệu quả mở rộng dư nợ và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu. Luận án khai thác khung lý thuyết trung gian tài chính (Financial Intermediation Theory) kết hợp các nguyên tắc quản trị rủi ro của Ủy ban Basel (Basel I, II, III). Nghiên cứu bao quát dữ liệu thực nghiệm trong 5 năm (2008 – 2012) tại mạng lưới chi nhánh cấp 1 của Agribank và các NHTM trên địa bàn TP.HCM, mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy nghiên cứu về tín dụng DNNVV vận động qua ba dòng tư tưởng chủ đạo:

• Dòng lý thuyết lượng hóa rủi ro và chấm điểm tín dụng: Khởi xướng bởi Edward Altman (1968) với Mô hình điểm số Z (Z-score model) sử dụng các tỷ số tài chính để dự báo xác suất vỡ nợ, tiếp nối bởi mô hình chấm điểm tín dụng FICO của Fair, Isaac (1993) cho phép thiết lập hạn mức tín dụng đến 250.000 USD dựa trên lịch sử giao dịch. Tuy nhiên, các mô hình này bộc lộ điểm nghẽn khi thuần túy khai thác dữ liệu quá khứ của người vay mà xem nhẹ tác động từ biến động kinh tế vĩ mô và quy trình vận hành nội tại của định chế cho vay.
• Dòng chuẩn mực an toàn vốn và quản trị rủi ro hệ thống: Phát triển qua các hiệp ước của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision). Từ Basel I (1988), Basel II (2004) đến Basel III (2010), hệ thống nguyên tắc dịch chuyển từ việc đo lường an toàn vốn đơn thuần sang thiết lập 3 trụ cột toàn diện: (1) Môi trường tín dụng thích hợp do Hội đồng quản trị phê duyệt; (2) Tiêu chí cấp tín dụng lành mạnh với hạn mức minh bạch; (3) Quy trình đo lường, theo dõi và xếp hạng tín dụng nội bộ độc lập.
• Dòng nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam: Các nghiên cứu trước đây phân tích đa chiều nhưng còn phân mảnh. Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương – CIEM (2009) chỉ ra rào cản tiếp cận vốn từ hai phía nhưng chưa đề cập kênh cung ứng vốn thay thế. Võ Việt Hùng (2009) nghiên cứu mở rộng tín dụng Agribank TP.HCM nhưng bỏ ngỏ kiểm soát chất lượng tín dụng và thiếu mô hình SWOT. Trương Quang Thông (2010) đánh giá thực nghiệm tài trợ vốn cho DNNVV tại TP.HCM nhưng dừng lại ở góc độ gợi ý chính sách vĩ mô. Võ Đức Toàn (2012) khảo sát tín dụng DNNVV tại các NHTM cổ phần nhưng chưa đi sâu vào cơ chế vận hành đặc thù của ngân hàng thương mại quốc doanh. Đoàn Thanh Hà cùng cộng sự (2013) nghiên cứu năng lực cạnh tranh của DNNVV Cần Thơ nhấn mạnh quy mô vốn nhỏ nhưng chưa cung cấp quy trình phân tích tín dụng chuyên sâu.

Trong bức tranh tổng thể, cuộc tranh luận học thuật đối lập gay gắt giữa hai quan điểm: một bên ủng hộ nới lỏng điều kiện thế chấp và đơn giản hóa thủ tục để thúc đẩy giải ngân cho khu vực tư nhân; bên kia khẳng định việc hạ chuẩn tín dụng đối với DNNVV thiếu minh bạch tài chính sẽ tất yếu dẫn tới bùng nổ nợ xấu. Luận án của Trần Trọng Huy định vị chính xác ở điểm giao thoa này, tiên phong xây dựng khung giải pháp đồng bộ kết hợp mở rộng quy mô có chọn lọc với tái cấu trúc quy trình kiểm soát rủi ro theo chuẩn mực quốc tế tại mạng lưới Agribank đô thị loại 1.

Công trình cũng thực hiện so sánh đối chuẩn với tiêu chí phân loại và chính sách tài trợ DNNVV tại các quốc gia trong khu vực và thế giới:

• Nhật Bản: Tiêu chí phân định linh hoạt theo ngành, công nghiệp sản xuất quy định lao động dưới 300 người hoặc vốn dưới 100 triệu Yên (khoảng 21,4 tỷ VND), bán buôn dưới 100 người (vốn dưới 30 triệu Yên), bán lẻ dưới 50 người (vốn dưới 10 triệu Yên).
• Thái Lan: DNNVV sản xuất và dịch vụ xác định theo trần lao động dưới 200 người hoặc vốn dưới 200 triệu Baht (tương đương 134,8 tỷ VND); bán lẻ dưới 30 lao động hoặc vốn dưới 60 triệu Baht.
• Hoa Kỳ, Canada, Indonesia và Đài Loan: Thiết lập các ngưỡng vốn, tài sản và doanh thu đặc thù gắn liền với quỹ bảo lãnh tín dụng quốc gia nhằm giảm áp lực tài sản bảo đảm.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc lý thuyết bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory) của Akerlof (1970) cùng Stiglitz & Weiss (1981) trong bối cảnh thị trường tài chính của nền kinh tế chuyển đổi. Luận án chỉ ra rằng sự bất cân xứng thông tin đối với DNNVV tại Việt Nam không chỉ bắt nguồn từ sự thiếu minh bạch của báo cáo tài chính nội bộ, mà còn bị khuếch đại bởi cơ chế quản trị tín dụng "tập trung" mang tính hành chính hóa tại các ngân hàng thương mại quốc doanh.

Luận án chứng minh quy luật vận động biện chứng giữa hai biến số: "Quy mô tín dụng" (Credit Scale) và "Chất lượng tín dụng" (Credit Quality). Tác giả làm rõ luận điểm: mở rộng quy mô tín dụng không đồng nghĩa với tăng trưởng nóng bằng mọi giá, mà phải là quá trình gia tăng dư nợ dựa trên sự sàng lọc nghiêm ngặt dòng tiền và khả năng hấp thụ vốn thực tế của doanh nghiệp. Ngược lại, nâng cao chất lượng tín dụng không phải là siết chặt room cho vay để triệt tiêu tăng trưởng, mà là thiết lập hàng rào quản trị rủi ro đa tầng nhằm bảo vệ biên lợi nhuận và hạn chế chi phí trích lập dự phòng rủi ro.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột nền tảng: Lý thuyết trung gian tín dụng ngân hàng, Khung quản trị rủi ro Basel II/III và Ma trận phân tích chiến lược SWOT. Tác giả xây dựng chuỗi mắt xích phân tích giá trị dòng vốn tín dụng: từ khâu huy động vốn (tài sản Nợ), phân bổ danh mục cho vay (tài sản Có), thẩm định dòng tiền dự án đến giám sát sau giải ngân và xử lý tổn thất.

Điểm đột phá trong khung phân tích là việc xác định các điều kiện biên (boundary conditions): cơ chế cấp tín dụng cho DNNVV trong môi trường đô thị loại 1 chịu sự chi phối chặt chẽ bởi mức độ phân cấp ủy quyền giữa Trụ sở chính và các Chi nhánh cấp 1, sự hỗ trợ từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) và hiệu quả vận hành của Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng (positivism) kết hợp cách tiếp cận thực tế biện chứng, sử dụng thiết kế nghiên cứu phương pháp hỗn hợp (mixed methods) lồng ghép chặt chẽ giữa phân tích định lượng dữ liệu chuỗi thời gian và khảo sát thực địa định tính. Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (multi-level design) được triển khai trên 3 tầng phân tích:

• Cấp độ vĩ mô: Thị trường tiền tệ, chính sách tín dụng của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và môi trường kinh tế xã hội TP.HCM.
• Cấp độ trung gian (định chế): Toàn hệ thống Agribank, phân khúc đô thị loại 1 và hệ thống 24 chi nhánh Agribank cấp 1 trên địa bàn TP.HCM đối chuẩn với các NHTM khác.
• Cấp độ vi mô: Khách hàng DNNVV thuộc các thành phần kinh tế (công ty TNHH, CTCP, DNTN) trong các lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế công phu qua phương pháp tam giác đạc dữ liệu (data triangulation):

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2008 – 2012 của Agribank, Văn phòng Đại diện Khu vực Miền Nam (VPĐD KVMN), NHNN Chi nhánh TP.HCM, Niên giám thống kê, báo cáo chuyên đề của World Bank và IMF.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phát phiếu điều tra khảo sát trực tiếp mẫu doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM nhằm đánh giá nhu cầu vốn thực tế, các điểm nghẽn hồ sơ, khả năng đáp ứng tài sản bảo đảm và mức độ hài lòng về quy trình tín dụng.
• Độ tin cậy và giá trị: Thước đo được chuẩn hóa dựa trên các chỉ tiêu tài chính chuẩn mực quốc tế (ROA, ROE, CAR, tỷ lệ nợ xấu NPL theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và Thông tư 02/2013/TT-NHNN).

Data và phân tích

Dữ liệu được bóc tách và phân tích qua các kỹ thuật thống kê mô tả, so sánh đa biến, chỉ số tăng trưởng liên hoàn và mô hình ma trận SWOT (Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức). Hệ thống phần mềm nghiệp vụ ngân hàng IPCAS (Interbank Payment and Customer Accounting System) cùng cổng dữ liệu CIC được sử dụng để truy xuất, đối chiếu lịch sử tín dụng và phân loại nhóm nợ (Nhóm 1 đến Nhóm 5).

Các chỉ tiêu tài chính định lượng được phân tích chi tiết:

• Dư nợ theo đối tượng khách hàng, kỳ hạn (ngắn hạn, trung - dài hạn) và loại tiền tệ (VND, ngoại tệ).
• Cơ cấu nguồn vốn huy động theo thành phần kinh tế và sự biến động nguồn vốn dân cư.
• Phân tích độ nhạy của chất lượng tín dụng trước biến động lãi suất và tỷ giá trong giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Công trình nghiên cứu công bố 5 phát hiện then chốt dựa trên số liệu thực chứng giai đoạn 2008 – 2012:

1. Nghịch lý cơ cấu vốn và hiệu suất tạo việc làm: Chi phí đầu tư tạo việc làm tại khu vực tư nhân thấp hơn rất nhiều so với doanh nghiệp nhà nước. "Lượng vốn trung bình cho một chỗ làm việc trong một doanh nghiệp tư nhân chỉ có 35 triệu đồng và trong công ty trách nhiệm hữu hạn là 45 triệu đồng, trong khi lượng vốn trung bình cho một chỗ làm việc tại doanh nghiệp nhà nước là 87,5 triệu đồng." Tuy nhiên, nguồn lực tín dụng phân bổ cho khu vực này lại chưa tương xứng với tiềm năng tạo việc làm.
2. Sự phụ thuộc quá mức vào nguồn thu tín dụng: "Trong hoạt động kinh doanh của NHTM, cấp tín dụng là hoạt động chủ yếu chiếm đến 90% thu nhập của NHTM Việt Nam (đối với các NHTM nước ngoài thì nguồn thu nhập từ tín dụng cũng là nguồn thu chủ yếu, chiếm khoảng 60% - 70% tổng thu nhập)." Sự chênh lệch lớn này khiến các ngân hàng trong nước chịu tổn thương sâu sắc khi rủi ro tín dụng bùng phát.
3. Sự suy giảm thị phần và điểm nghẽn tài sản thế chấp: Thị phần tín dụng của Agribank tại TP.HCM có xu hướng suy giảm trước sức ép cạnh tranh gay gắt từ khối NHTM cổ phần. Nguyên nhân chủ yếu khiến DNNVV không tiếp cận được vốn là do 80% – 90% các khoản vay đòi hỏi tài sản thế chấp là bất động sản, trong khi giá trị định giá của ngân hàng thường thấp hơn thị trường và thủ tục công chứng, đăng ký giao dịch bảo đảm còn rườm rà.
4. Hạn chế nội tại từ mô hình quản lý tín dụng "tập trung": Quy trình phê duyệt tín dụng tập trung tại các chi nhánh loại 1 phát sinh kẽ hở lớn do sự thiếu hụt nhân lực thẩm định chuyên sâu về phương án kinh doanh phi nông nghiệp, dẫn đến thời gian luân chuyển hồ sơ kéo dài và tăng rủi ro đạo đức.
5. Bất cập trong phân loại DNNVV theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP: Luận án phát hiện tiêu chí phân loại dựa trên "quy mô tổng nguồn vốn" (dưới 20 tỷ đồng cho doanh nghiệp nhỏ; 20 đến 100 tỷ đồng cho doanh nghiệp vừa) bộc lộ bất cập lớn trong thực tiễn vì tổng nguồn vốn bao gồm nợ phải trả thường xuyên biến động, khiến việc xác định đối tượng áp dụng chính sách ưu đãi thiếu ổn định. Tác giả đề xuất sử dụng tổng nguồn vốn bình quân năm trước liền kề làm căn cứ chuẩn xác hơn.

     THỰC TRẠNG PHÂN BỔ VỐN & THU NHẬP NGÂN HÀNG (2008-2012)

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính tất yếu của việc chuyển dịch từ mô hình cho vay dựa trên tài sản bảo đảm (Asset-based lending) sang cho vay dựa trên dòng tiền và xếp hạng tín nhiệm nội bộ (Cash-flow & Credit scoring lending) đối với nhóm khách hàng DNNVV.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá tín dụng tích hợp mô hình Z-score của Edward Altman và hệ thống xếp hạng nội bộ thích ứng với hệ số báo cáo tài chính đặc thù của doanh nghiệp Việt Nam.
• Ứng dụng thực tiễn cho Agribank: Luận án thiết kế chi tiết "Quy trình tín dụng ngân hàng hiện đại dành cho DNNVV" gồm 5 giai đoạn: Tiếp nhận nhu cầu ➔ Thẩm định đa chiều (năng lực quản trị, phương án kinh doanh, dòng tiền) ➔ Phê duyệt độc lập qua hội đồng rủi ro ➔ Thủ tục hồ sơ & giải ngân kiểm soát qua IPCAS ➔ Quản lý danh mục & cảnh báo sớm nợ có vấn đề.
• Khuyến nghị chính sách: Kiến nghị Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý về Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV; đề nghị Ngân hàng Nhà nước mở rộng hệ thống xếp hạng tín dụng CIC, cấp phép linh hoạt các công cụ phái sinh tín dụng và sản phẩm bao thanh toán (factoring), chiết khấu giấy tờ có giá.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn về không gian và phân khúc định chế: Dữ liệu tập trung vào hệ thống Agribank tại địa bàn đô thị loại 1 (TP.HCM), do đó một số đặc thù tín dụng nông nghiệp, nông thôn truyền thống của Agribank tại các tỉnh thành khác chưa được phản ánh trọn vẹn trong cùng mô hình.
2. Giới hạn về chuỗi thời gian: Khung số liệu 2008 – 2012 chịu tác động trực tiếp của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và giai đoạn tái cấu trúc ngân hàng giai đoạn đầu, có thể tạo ra các biến động bất thường về nợ xấu.
3. Độ tin cậy của báo cáo tài chính DNNVV: Do đặc điểm kế toán thuế hai sổ sách phổ biến tại nhiều DNNVV thời kỳ này, các chỉ số định lượng về doanh thu và lợi nhuận chưa đạt độ minh bạch tuyệt đối.

Các hướng nghiên cứu tiếp nối gợi mở:

• Mở rộng mô hình kiểm định định lượng hồi quy bảng (Panel Data Regression / SEM) phân tích tác động của các nhân tố kinh tế vĩ mô (lãi suất, lạm phát, tăng trưởng tín dụng) đến chất lượng nợ của DNNVV trên toàn quốc.
• Ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong tự động hóa quy trình chấm điểm tín dụng vi mô không cần tài sản thế chấp.
• Nghiên cứu các nghiệp vụ tài trợ chuỗi cung ứng (Supply Chain Finance) và phái sinh tín dụng dành riêng cho DNNVV trong bối cảnh thực thi đầy đủ Basel III.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, cung cấp hệ thống luận cứ thực chứng phong phú về kinh tế tín dụng đô thị.
• Chuyển đổi ngành ngân hàng: Khung quy trình tín dụng và bộ tiêu chí chấm điểm khách hàng đề xuất trong luận án đóng góp trực tiếp vào đề án tái cơ cấu và nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng của Agribank giai đoạn 2013 – 2015 và định hướng đến 2020.
• Tác động kinh tế xã hội: Việc khơi thông dòng vốn tín dụng cho DNNVV tạo đòn bẩy thúc đẩy mục tiêu huy động 6.230 nghìn tỷ đồng vốn khu vực dân cư và tư nhân (chiếm 35% tổng vốn đầu tư toàn xã hội 17.800 nghìn tỷ đồng giai đoạn 2010 – 2020), trực tiếp nâng cao thu nhập cho người lao động và giảm thiểu thất nghiệp đô thị.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu thực chứng, hệ thống chỉ tiêu đánh giá quy mô và chất lượng tín dụng đa biến, cùng mô hình kết hợp lý thuyết tài chính quốc tế vào bối cảnh Việt Nam.
• Hội đồng quản trị và Ban điều hành các NHTM: Sở hữu cẩm nang giải pháp tái cấu trúc quy trình thẩm định, tổ chức bộ máy chuyên trách phục vụ DNNVV, và áp dụng các nguyên tắc Basel về an toàn tín dụng.
• Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Nhận thức rõ ràng các tiêu chí thẩm định dòng tiền của ngân hàng, từ đó chủ động chuẩn hóa hệ thống sổ sách kế toán, nâng cao tính minh bạch tài chính để tiếp cận vốn vay chi phí thấp.
• Cơ quan hoạch định chính sách (NHNN, Bộ Tài chính): Có thêm luận cứ thực tiễn để hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký giao dịch bảo đảm, tiêu chí phân loại doanh nghiệp và phát triển thị trường bảo lãnh tín dụng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án mở rộng Lý thuyết Bất cân xứng thông tin và Hiệp ước Basel II/III bằng việc xác lập mô hình quan hệ phi tuyến tính giữa mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng tín dụng trong điều kiện thị trường tài chính đang phát triển. Công trình chứng minh việc phân cấp ủy quyền tín dụng gắn liền với chấm điểm định lượng dòng tiền sẽ triệt tiêu xung đột giữa tăng trưởng dư nợ và kiểm soát nợ xấu.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây?
So với các nghiên cứu của Võ Việt Hùng (2009) chỉ tập trung mở rộng quy mô hay Võ Đức Toàn (2012) dừng ở phân tích thống kê thuần túy, luận án của Trần Trọng Huy sử dụng phương pháp tam giác đạc dữ liệu đa nguồn (Agribank, NHTM đối chuẩn, NHNN, khảo sát doanh nghiệp), kết hợp ma trận SWOT đa chiều và mô hình hóa chi tiết quy trình tín dụng 5 bước khép kín.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất trong tập dữ liệu?
Phát hiện về sự bất hợp lý trong phân bổ nguồn lực: dù khu vực DNNVV tư nhân chỉ cần suất đầu tư tạo việc làm bằng 40% – 51% so với DNNN (35 – 45 triệu đồng/chỗ làm việc so với 87,5 triệu đồng), nhưng thị phần tín dụng của khối ngân hàng thương mại nhà nước cho phân khúc này tại TP.HCM trong giai đoạn 2008 – 2012 vẫn bị thắt chặt do rào cản tài sản bảo đảm và cơ chế quản lý tập trung cứng nhắc.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (replication protocol) chi tiết không?
Có. Toàn bộ hệ thống bảng biểu thống kê từ Bảng 1.1 đến Bảng 2.46, danh mục chỉ tiêu tài chính, sơ đồ quy trình tín dụng hiện đại (Hình 3.1) và mẫu phiếu điều tra khảo sát doanh nghiệp được chuẩn hóa chi tiết trong phần phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu tái lập tại các địa bàn đô thị khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao?
Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu chiến lược: giai đoạn 1 hoàn thiện công cụ chấm điểm tín dụng nội bộ và tái sắp xếp mạng lưới chi nhánh; giai đoạn 2 vận dụng các công cụ phái sinh tín dụng và chứng khoán hóa nợ; giai đoạn 3 phát triển hệ sinh thái ngân hàng số kết nối tự động dữ liệu thuế và chuỗi cung ứng của DNNVV.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Trần Trọng Huy đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò đòn bẩy của tín dụng ngân hàng đối với DNNVV trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Phân tích thực chứng sâu sắc thực trạng quy mô, chất lượng tín dụng và diễn biến nợ xấu tại 24 chi nhánh cấp 1 của Agribank trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2008 – 2012.
3. Chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế, bất cập trong tiêu chí phân loại doanh nghiệp theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP và kẽ hở của mô hình quản trị tín dụng tập trung.
4. Đề xuất mô hình quy trình tín dụng hiện đại 5 bước tích hợp tiêu chuẩn quản trị rủi ro Basel, chuyển trọng tâm thẩm định sang dòng tiền dự án.
5. Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ 3 bên: Tái cấu trúc tổ chức ngân hàng ➔ Nâng cao năng lực minh bạch tài chính của DNNVV ➔ Hoàn thiện khung khổ chính sách bảo lãnh tín dụng của Nhà nước.

Công trình ghi dấu ấn học thuật vững chắc, mở ra các hướng tiếp cận hiện đại cho công tác quản trị rủi ro ngân hàng thương mại trong kỷ nguyên hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Khái niệm doanh nghiệp và các loại hình doanh nghiệp 1. Khái niệm doanh nghiệp Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế được thành lập theo quy chế của pháp luật, nhằm thực hiện mục tiêu sản xuất, kinh doanh, hoặc cung ứng dịch vụ cho nền kinh tế - xã hội.

Ở Việt Nam, thuật ngữ doanh nghiệp có thể được tìm hiểu thông qua luật doanh nghiệp. Tại k hoản 1 điều 4 của l uật này, doanh nghiệp được hiểu theo khái niệm như sau: "Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện ổn định các hoạt động kinh doanh ". Tùy theo đặc thù về lĩnh vực hoạt động, hình thức tổ chức trong các lĩnh vực khác nhau, doanh nghiệp có thể hiểu dưới các thuật ngữ khác nhau: nhà máy, xí nghiệp, công ty, cửa hàng,. Các loại hình doanh nghiệp Căn cứ vào những tiêu chí khác nhau, doanh nghiệp có thể được phân loại như sau: - Căn cứ vào hình thức pháp lý doanh nghiệp Căn cứ vào hình thức pháp lý, doanh nghiệp được phân chia thành các loại hình chủ yếu sau đây: Công ty trách nhiệm hữu hạn (bao gồm công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên và công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên) là doanh nghiệp mà các thành viên trong công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty.

Công ty cổ phần là doanh nghiệp mà vốn điều lệ của công ty được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Cá nhân hay tổ chức sở hữu cổ phần của do anh nghiệp được gọi là cổ đông và chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp. Công ty hợp danh là doanh nghiệp trong đó có ít nhất hai thành viên là chủ sở hữu của công ty, cùng kinh doanh dưới một cái tên chung (gọi là thành viên hợp danh). 2 Thành viên hợp danh phải là cá nhân và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ty.

Ngoài ra trong công ty hợp danh còn có các thành viên góp vốn. Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt độn g của doanh nghiệp. Mỗi cá nhân chỉ được quyền thành lập một doanh nghiệp tư nhân. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được thành lập theo quy định của pháp luật bằng nguồn vốn chủ sở hữu của người nước ngoài.

- Căn cứ vào chế độ trách nhiệm Căn cứ vào chế độ trách nhiệm có thể phân loại các doanh nghiệp thành 02 loại + Doanh nghiệp có chế độ trách nhiệm vô hạn Doanh nghiệp có chế độ trách nhiệm vô hạn là loại hình doanh nghiệp mà ở đó chủ sở hữu doanh nghiệp có nghĩa vụ phải trả nợ thay cho doanh ng hiệp bằng tất cả tài sản của mình, khi doanh nghiệp không đủ tài sản để thực hiện các nghĩa vụ tài chính của nó. Theo pháp luật, có hai loại doanh nghiệp có chế độ trách nhiệm vô hạn là doanh nghiệp tư nhân và công ty hợp danh. + Doanh nghiệp có chế độ trách nhiệm hữu hạn Theo quy định của pháp luật, các doanh nghiệp có chế độ trách nhiệm hữu hạn cụ thể gồm: công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, doanh nghiệp liên doanh và doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài. Những doanh nghiệp có chế độ trách nhiệm hữu hạn là những doanh nghiệp mà ở đó chủ sở hữu chỉ phải chịu trách nhiệm về mọi kho ản nợ và nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp.

Điều đó có nghĩa là khi số tài sản của doanh nghiệp không đủ để trả nợ thì chủ sở hữu không có nghĩa vụ phải trả nợ thay cho doanh nghiệp. Chế độ trách nhiệm hữu hạ n của các loại doanh nghiệp trên thực chất là chế độ trách nhiệm hữu hạn của các nhà đầu tư - thành viên / chủ sở hữu công ty. - Căn cứ quy mô của doanh nghiệp, doanh nghiệp được phân chia thành các loại, như sau: Doanh nghiệp lớn; Doanh nghiệp vừa; Doanh nghiệp nhỏ; Doanh nghiệp siêu nhỏ. Để phân biệt từng loại doanh nghiệp theo tiêu chí quy mô doanh nghiệp, ta có thể dựa vào quy định cụ thể ở mỗi quốc gia khác nhau.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số quốc gia trên thế giới Thường khi nói đến doanh nghiệp nhỏ và vừa phải nói đến đặc điểm đầu tiên để phân biệt với doanh nghiệp lớn, đó là quy mô về vốn, lao động hay doanh thu hoặc phạm vi hoạt động của nó. Tùy theo điều kiện của từng quốc g ia, trình độ phát triển kinh tế, định hướng phát triển trong từng thời kỳ mà khái niệm này có thể thay đổi. Tham khảo tiêu chí xếp loại DNNVV ở một số nước cho thấy, những tiêu chí thường được các nước sử dụng để xác định DNNVV là vốn, lao động, doa nh thu.

Có nước chỉ dùng một, hai hoặc cả ba yếu tố đó, có nước còn tùy thuộc vào từng lĩnh vực sản xuất kinh doanh mà quy định các tiêu chí khác nhau. Bên cạnh đó có nước phân loại doanh nghiệp thành các nhóm theo quy mô như doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa để hoạch định các chính sách cụ thể cho các đối tượng DNNVV theo quy mô (xem bảng 1.1: Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa ở một số quốc gia trên thế giới Quốc gia Lao Vốn hoặc tài sản Doanh Thu Ngành kinh tế động Nguyên Quy đổi Nguyên Quy đổi (người) bản tệ VND bản tệ VND Công nghiệp, < 300 < 100 triệu < 21,4 tỷ sản xuất Nhật Bản - Bán buôn < 100 < 30 triệu < 6,42 tỷ (Yên) Bán lẻ & Dịch < 50 < 10 triệu < 2,14 tỷ vụ Sản xuất, xây < 200 dựng Đài Loan Nông lâm, < 50 ngư, dịch vụ. Sản xuất, dịch < 200 < 200 triệu < 134,8 tỷ Thái Lan vụ (Bath) Bán buôn < 50 < 100 triệu < 67,4 tỷ Bán lẻ < 30 < 60 triệu < 40,44 tỷ Canada < 20 < 406,26 < 500 (CAD) triệu tỷ Indonexia < 100 < 0,6 tỷ < 1,23 tỷ < 2 tỷ < 4,1 tỷ (Rubi) Công nghiệp, < 500 < 3,5 triệu < 74 tỷ Mỹ sản xuất (USD) Thương mại, < 100 < 3,5 triệu < 74 tỷ dịch vụ Nguồn : Tài liệu hội nghị thường niên các tổ chức tài chính khối APEC [48] 4 1. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam Hiện nay, quan niệm chính thức về doanh nghiệp nhỏ và vừa được quy định cụ thể trong Nghị định 56/2009/NĐ -CP ngày 30/06/2009 Về trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình qu ân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau (xem bảng 1.2: Tiêu chí xác định DNNVV ở Việt Nam Quy mô Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Tổng Số lao Số lao Tổng Số lao nguồn động động nguồn vốn động Khu vực vốn I. Nông, lâm 10 người 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 nghiệp và thủy trở xuống trở xuống người đến đồng đến người đến sản 200 người 100 tỷ đồng 300 người II. Công nghiệp 10 người 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 và xây dựng trở xuống trở xuống người đến đồng đến người đến 200 người 100 tỷ đồng 300 người III. Thương mại 10 người 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 tỷ từ trên 50 và dịch vụ trở xuống trở xuống người đến đồng đến 50 người đến 50 người tỷ đồng 100 người Nguồn : Nghị định 56/2009/NĐ -CP ngày 30/06/2009 Về trợ giúp phát triển DNNVV [26] Theo nghị định 56 việc phân loại DNNVV theo tiêu chí “quy mô tổng nguồn vốn” sẽ có khó khăn trong xác định loại hình doanh nghiệp do quy mô tổng nguồn vốn của doanh nghiệp thường xuyên thay đổi.

Tổng nguồn vốn của doanh nghiệp bao gồm: vốn nợ (vốn vay, phải trả người bán, nợ nhà nước và người lao động, phải trả khác…) và vốn chủ sở hữu. Trong khi vốn chủ sở hữu tương đối ổn định thì vốn nợ thường xuyên biến động , dẫn đến tổn g nguồn vốn cũng biết động theo. Vì tổng nguồn vốn của doanh nghiệp thường xuyên biến động, do đó một doanh nghiệp được xếp vào loại doanh nghiệp nhỏ hoặc vừa nhưng ngay sau đó tổng nguồn vốn biến động thì có thể được xếp vào loại ngược lại, hoặc không còn là DNNVV. Tuy nhiên, quan điểm của tác giả thống nhất với tiêu chí xác định DNNVV của Việt Nam theo nghị định 56 nêu trên vì phù hợp với điều kiện và trình độ phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam, đồng thời cũng khắc phục được những hạn chế trước đây 5 về tiêu chí xác định DNNVV theo nghị định 90/2001/NĐ -CP ngày 23/11/2001 “về trợ giúp phát triển DNNVV”.

Để hạn chế được việc biến động thường xuyên của nguồn vốn nêu trên, tác giả đề nghị xét trên tổng nguồn vốn bình quân trong năm trước và thời điểm liền kề với thời điểm xác định quy mô của doanh nghiệp. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Một là, DNNVV có tính năng động, nhạy bén và dễ thích nghi với sự thay đổi của thị trường Đây là một ưu thế nổi trội của DNNVV, với quy mô nhỏ và vừa, bộ máy quả n lý gọn nhẹ, DNNVV dễ dàng tìm kiếm và đáp ứng những yêu cầu có hạn trong thị trường chuyên môn hóa. Mặt khác, DNNVV có mối liên hệ trực tiếp với thị trường và người tiêu thụ nên có phản ứng nhanh nhạy với sự biến động của thị trường. Với cơ sở vật chất không lớn, DNNVV đổi mới linh hoạt hơn, dễ dàng chuyển đổi sản xuất hoặc thu hẹp quy mô mà không gây ra hậu quả nặng nề cho xã hội.