Luận văn thạc sĩ vnu ls sự tiếp nhận các nguyên tắc quản trị công ty của oecd trong pháp luật về tập đoàn kinh tế nhà nước việt nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ phân tích sự tiếp nhận nguyên tắc quản trị công ty OECD trong pháp luật tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Lê Thị Lâm
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Đức Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Tiếp Nhận Các Nguyên Tắc Quản Trị Công Ty Của OECD Trong Pháp Luật Về Tập Đoàn Kinh Tế Nhà Nước Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN PHÁP LUẬT VÀ CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Quan điểm về tiếp nhận pháp luật
• 1.2. Nội dung các nguyên tắc quản trị công ty của OECD
• 1.3. Quan niệm về quản trị công ty của OECD
• 1.4. Nội dung các nguyên tắc quản trị công ty của OECD áp dụng đối với doanh nghiệp nhà nước
• 1.5. Một số đặc trưng của tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam
• 1.6. Kinh nghiệm áp dụng Bộ nguyên tắc quản trị công ty trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở các nước thuộc OECD và một số nước không thuộc OECD
• 1.7. Tổng quan kinh nghiệm áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của các nước thành viên OECD
• 1.8. Kinh nghiệm Trung Quốc về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 1.9. Lợi ích của việc áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp của OECD đối với các tập đoàn kinh tế Nhà nước Việt Nam
• 1.10. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN TRỊ TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG MỐI LIÊN HỆ VỚI CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD
• 2.1. Cơ sở pháp lý của quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 2.2. Thực trạng pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam
• 2.3. Các quy định liên quan đến đảm bảo hoạt động của Nhà nước với tư cách một chủ sở hữu
• 2.4. Các quy định liên quan đến đối xử công bằng giữa các chủ sở hữu của tập đoàn kinh tế nhà nước
• 2.5. Các quy định về công khai, minh bạch của tập đoàn kinh tế nhà nước
• 2.6. Trách nhiệm của tập đoàn kinh tế nhà nước trong các giao dịch với các bên có liên quan
• 2.7. Các quy định về trách nhiệm của Hội đồng thành viên
• 2.8. Vai trò giám sát của công ty mẹ đối với các công ty con và giám sát thực hiện mục tiêu chung của cả tập đoàn
• 2.9. Thực tiễn quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam
• 2.10. Những hạn chế
• 2.11. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.12. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM VỚI SỰ CHÚ Ý, THAM KHẢO CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD
• 3.1. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.2. Quan điểm tiếp nhận pháp luật bên ngoài trong quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.3. Cơ chế tiếp nhận các nguyên tắc quản trị công ty vào hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3.4. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước trên cơ sở tham khảo các nguyên tắc quản trị công ty của OECD
• 3.5. Vấn đề hoàn thiện khung pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.6. Hoàn thiện các quy định pháp luật về vai trò của chủ sở hữu nhà nước
• 3.7. Bổ sung các quy định về thực thi quyền giám sát của chủ sở hữu đối với tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.8. Bổ sung những hướng dẫn để thực hiện quy định về quản trị nội bộ mang tính đặc thù của tập đoàn kinh tế nhà nước đạt hiệu quả cao
• 3.9. Hoàn thiện các quy định về minh bạch thông tin và chế độ kiểm toán đối với tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.10. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam hiện nay
• 3.11. Tiểu kết Chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết, thời sự, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Những điểm mới và những đóng góp của đề tài
• 0.7. Kết cấu của luận văn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nguyên Tắc Quản Trị Công Ty OECD Tại Việt Nam

Nguyên tắc quản trị công ty của OECD đã trở thành một phần quan trọng trong việc cải cách quản lý doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam. Những nguyên tắc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tập đoàn kinh tế nhà nước mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn. Việc tiếp nhận các nguyên tắc này là cần thiết để đảm bảo rằng các doanh nghiệp nhà nước hoạt động theo tiêu chuẩn quốc tế.

1.1. Nguyên Tắc Quản Trị Công Ty OECD Là Gì

Nguyên tắc quản trị công ty của OECD bao gồm các tiêu chí như quyền lợi của cổ đông, minh bạch thông tin và trách nhiệm của Hội đồng quản trị. Những nguyên tắc này được thiết kế để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan và thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

1.2. Tình Hình Tiếp Nhận Nguyên Tắc Tại Việt Nam

Việt Nam đã bắt đầu tiếp nhận các nguyên tắc quản trị công ty của OECD từ năm 2012 thông qua các quy định trong Luật Doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc áp dụng còn gặp nhiều thách thức do sự khác biệt trong văn hóa doanh nghiệp và cơ chế quản lý.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Trị Tập Đoàn Kinh Tế Nhà Nước

Mặc dù đã có những bước tiến trong việc áp dụng nguyên tắc quản trị công ty của OECD, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Các tập đoàn kinh tế nhà nước thường gặp khó khăn trong việc thực hiện các quy định về minh bạch và trách nhiệm giải trình.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quản Trị Tập Đoàn

Nhiều tập đoàn kinh tế nhà nước vẫn duy trì cơ cấu quản lý cồng kềnh và thiếu tính linh hoạt. Điều này dẫn đến việc không thể đáp ứng nhanh chóng với các thay đổi của thị trường.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Hoạt Động

Tình trạng thiếu minh bạch trong các giao dịch và quyết định của tập đoàn kinh tế nhà nước gây ra sự nghi ngờ từ phía cổ đông và các bên liên quan, làm giảm niềm tin vào hệ thống quản trị.

III. Phương Pháp Cải Cách Quản Trị Tập Đoàn Kinh Tế Nhà Nước

Để cải cách quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp phù hợp với nguyên tắc quản trị công ty của OECD. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng hơn.

3.1. Tăng Cường Minh Bạch Thông Tin

Cần thiết lập các quy định rõ ràng về công khai thông tin tài chính và hoạt động của tập đoàn. Điều này sẽ giúp các cổ đông và bên liên quan có thể theo dõi và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

3.2. Nâng Cao Trách Nhiệm Của Hội Đồng Quản Trị

Hội đồng quản trị cần được giao quyền hạn và trách nhiệm rõ ràng hơn trong việc quản lý và điều hành doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp tăng cường tính trách nhiệm và hiệu quả trong quản trị.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Các Nguyên Tắc Quản Trị Công Ty OECD

Việc áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD trong thực tiễn đã mang lại nhiều lợi ích cho các tập đoàn kinh tế nhà nước tại Việt Nam. Những lợi ích này không chỉ thể hiện qua hiệu quả kinh doanh mà còn qua sự cải thiện trong mối quan hệ với các bên liên quan.

4.1. Lợi Ích Từ Việc Áp Dụng Nguyên Tắc

Các tập đoàn kinh tế nhà nước đã ghi nhận sự cải thiện trong hiệu quả hoạt động và sự hài lòng của cổ đông khi áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD.

4.2. Kinh Nghiệm Từ Các Nước Khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các nước thành viên OECD cho thấy rằng việc áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty có thể giúp cải thiện đáng kể hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Quản Trị Tập Đoàn Kinh Tế Nhà Nước

Kết luận từ việc tiếp nhận các nguyên tắc quản trị công ty của OECD cho thấy rằng Việt Nam cần tiếp tục cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản trị doanh nghiệp nhà nước. Tương lai của quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng hiệu quả các nguyên tắc này.

5.1. Định Hướng Cải Cách Trong Tương Lai

Cần có một kế hoạch rõ ràng để tiếp tục cải cách quản trị doanh nghiệp nhà nước, bao gồm việc áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD một cách hiệu quả hơn.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Minh Bạch Và Trách Nhiệm

Minh bạch và trách nhiệm sẽ là hai yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến ngày 31 tháng 03 năm 2014, Việt Nam có 12 tập đoàn kinh tế nhà nước nắm giữ tổng số vốn đầu tư lên tới khoảng 470.100 tỷ đồng, chiếm xấp xỉ 40% tổng nguồn vốn nhà nước đầu tư vào khu vực doanh nghiệp nhà nước. Trong đó, chỉ có 2 đơn vị là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Tập đoàn Điện lực Việt Nam sở hữu quy mô tổng tài sản vượt ngưỡng 100.000 tỷ đồng. Mặc dù giữ vị thế đầu tàu kinh tế, hiệu quả vận hành của khối tập đoàn kinh tế nhà nước chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ, bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng về cấu trúc sở hữu, tình trạng đầu tư dàn trải ngoài ngành và sự thiếu hụt cơ chế giám sát minh bạch.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế tập trung phân tích sự tiếp nhận 6 nguyên tắc quản trị công ty của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vào hệ thống pháp luật Việt Nam, nhằm giải quyết triệt để sự xung đột giữa vai trò quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn diện giai đoạn từ khi bắt đầu thí điểm thành lập tập đoàn kinh tế theo Quyết định 91/TTg năm 1994 đến năm 2015 trên phạm vi cả nước. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện khung pháp lý theo Luật Doanh nghiệp 2014 và Nghị định 69/2014/NĐ-CP, hướng tới mục tiêu nâng cao 100% tính minh bạch tài chính và thiết lập sân chơi cạnh tranh bình đẳng giữa khu vực công và khối kinh tế tư nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết về tiếp nhận pháp luật (Legal Transplant) khởi xướng từ năm 1974 bởi Alan Watson kết hợp với quan điểm chọn lọc thể chế của các luật gia hiện đại, khẳng định quá trình du nhập chuẩn mực ngoại sinh cần phù hợp với đặc thù kinh tế chính trị bản địa. Bộ 6 nguyên tắc quản trị công ty của OECD ban hành lần đầu năm 1999, bổ sung năm 2004 và ban hành hướng dẫn chuyên biệt cho doanh nghiệp nhà nước năm 2005 đóng vai trò khung lý thuyết trung tâm. Mô hình phân định chức năng sở hữu tập trung như mô hình Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước (SASAC) của Trung Quốc quản lý 159 doanh nghiệp nhà nước lớn được vận dụng để làm sáng tỏ cơ chế đại diện chủ sở hữu.

Các khái niệm cốt lõi bao gồm: Quản trị công ty (Corporate Governance), Tập đoàn kinh tế nhà nước (State-Owned Conglomerates), Quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước, và Tính minh bạch giải trình (Accountability).

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 12 tập đoàn kinh tế nhà nước và 18 tổng công ty nhà nước quy mô lớn được thành lập theo Quyết định 90/TTg và Quyết định 91/TTg ngày 07/03/1994. Phương pháp chọn mẫu toàn diện có mục đích (purposive sampling) được lựa chọn vì 100% các đơn vị này đại diện cho các ngành kinh tế then chốt, nắm giữ hơn 470.100 tỷ đồng vốn ngân sách. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập có hệ thống từ các báo cáo chính thức của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, Ngân hàng Thế giới, Kiểm toán Nhà nước và hệ thống hơn 20 văn bản quy phạm pháp luật liên quan từ năm 1994 đến năm 2015.

Tác giả sử dụng kết hợp phương pháp phân tích luật học so sánh, phương pháp hệ thống hóa và phân tích chuẩn tắc. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm đối chiếu trực tiếp các tiêu chuẩn quản trị quốc tế của 30 quốc gia thành viên OECD với khung pháp lý Việt Nam, từ đó làm rõ mức độ tương thích và những lỗ hổng lập pháp cần bổ sung.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quá trình chuyển đổi mô hình còn mang nặng tính hành chính: Trong số 18 Tổng công ty 91 ban đầu, đã có 7 đơn vị (chiếm khoảng 38,8%) được chuyển đổi sang mô hình tập đoàn kinh tế trong giai đoạn 2005-2006, tuy nhiên quy chế pháp lý chưa phân định rõ ranh giới giữa công ty mẹ và các công ty con.

Thứ hai, sự tập trung vốn chưa đi kèm với hiệu quả quản trị tương xứng: Dù 11 tập đoàn nắm giữ khoảng 470.100 tỷ đồng vốn nhà nước (chiếm xấp xỉ 40% toàn khối doanh nghiệp nhà nước), chỉ có 2 tập đoàn đạt quy mô tài sản trên 100.000 tỷ đồng, trong khi các đơn vị còn lại đối mặt với rủi ro mất cân đối tài chính do đầu tư dàn trải ngoài ngành.

Thứ ba, khung pháp lý còn phân tán sâu sắc: Luận văn ghi nhận hơn 20 văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh từ Nghị định 99/2012/NĐ-CP, Nghị định 71/2013/NĐ-CP đến Nghị định 69/2014/NĐ-CP nhưng vẫn thiếu một đạo luật thống nhất về sở hữu nhà nước, khiến 100% cơ quan quản lý ngành vừa làm nhiệm vụ chính sách vừa thực hiện quyền chủ sở hữu.

Thứ tư, chế độ công khai và kiểm toán độc lập chưa tiệm cận thông lệ quốc tế: Tỷ lệ tập đoàn áp dụng đầy đủ chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS và công bố thông tin minh bạch theo Thông tư 121/2012/TT-BTC còn rất khiêm tốn ở mức dưới 30%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tư duy quản lý mang nặng cơ chế xin - cho và sự chồng chéo giữa quyền lực hành chính nhà nước với quyền kinh doanh thương mại. Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, các quốc gia OECD và cơ quan SASAC của Trung Quốc quản lý 159 doanh nghiệp trung ương đã chứng minh mô hình cơ quan chuyên trách tập trung giúp giảm thiểu xung đột lợi ích hơn hẳn mô hình quản lý theo bộ ngành truyền thống.

Để phản ánh trực quan sự dịch chuyển tài chính và cơ cấu quản trị, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua bảng phân tích chỉ tiêu tài chính đa chiều của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và sơ đồ cấu trúc bộ máy điều hành của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, giúp làm rõ mối liên kết phân cấp giữa Hội đồng thành viên và Ban giám đốc điều hành.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, khẩn trương thiết lập cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước tập trung chuyên trách: Chính phủ cần hoàn thiện đề án thành lập cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước trong giai đoạn 2016-2018 nhằm chuyển giao 100% quyền đại diện chủ sở hữu từ các Bộ ngành quản lý, tách bạch hoàn toàn chức năng quản lý hành chính khỏi quyền kinh doanh.

Thứ hai, tái cấu trúc toàn diện cơ chế kiểm toán và công khai thông tin: Bộ Tài chính và Kiểm toán Nhà nước ban hành quy chuẩn bắt buộc 12 tập đoàn kinh tế phải thực hiện kiểm toán độc lập thường niên theo chuẩn mực quốc tế trước năm 2018, đồng thời công khai báo cáo tài chính định kỳ theo đúng chuẩn mực của Thông tư 121/2012/TT-BTC.

Thứ ba, đổi mới cơ cấu và tăng cường tính độc lập của Hội đồng thành viên: Các tập đoàn kinh tế nhà nước phải triển khai bổ nhiệm thành viên Hội đồng thành viên độc lập chiếm tỷ lệ tối thiểu 30% cơ cấu trước năm 2020, thực hiện phân tách dứt khoát chức danh Chủ tịch Hội đồng thành viên với Tổng giám đốc điều hành.

Thứ tư, hoàn thiện khung chế tài xử lý trách nhiệm cá nhân và bảo vệ cổ đông: Quốc hội và các cơ quan tư pháp xây dựng cơ chế giám sát tài chính định lượng, áp dụng mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ thất thoát vốn nhà nước xuống dưới 1% trong giai đoạn 2016-2020, ràng buộc trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với 100% cá nhân quản trị vi phạm nghĩa vụ cẩn trọng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan soạn thảo pháp luật và quản lý nhà nước: Các chuyên viên tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tư pháp sử dụng luận văn làm tài liệu đối chiếu khi xây dựng Nghị định hướng dẫn Luật Doanh nghiệp 2014 và sửa đổi các quy định về quản lý vốn công với tỷ lệ điều chỉnh chính sách đạt hiệu quả cao.

Nhóm lãnh đạo và ban kiểm soát tại 12 tập đoàn kinh tế: Thành viên Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc áp dụng 6 nguyên tắc quản trị OECD để hoàn thiện Điều lệ nội bộ, chuẩn hóa 100% quy trình ra quyết định và kiểm soát rủi ro đầu tư.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Các học giả ngành Luật Kinh tế khai thác hệ thống dữ liệu so sánh 30 nước OECD và Trung Quốc để phục vụ giảng dạy các chuyên đề về quản trị công ty và pháp luật tập đoàn.

Nhóm nhà đầu tư và đối tác thương mại tư nhân: Các tổ chức tín dụng và cổ đông ngoài nhà nước sử dụng luận văn để đánh giá mức độ an toàn pháp lý khi tham gia liên doanh, mua cổ phần tại các tập đoàn sở hữu hơn 470.100 tỷ đồng vốn đầu tư công.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Việt Nam cần tiếp nhận 6 nguyên tắc quản trị công ty của OECD cho tập đoàn kinh tế nhà nước? Khối 12 tập đoàn kinh tế nhà nước đang nắm giữ hơn 470.100 tỷ đồng vốn ngân sách. Việc áp dụng 6 nguyên tắc chuẩn mực của OECD là giải pháp tất yếu nhằm xóa bỏ bao cấp hành chính, ngăn chặn thất thoát tài sản công và nâng cao năng lực cạnh tranh bình đẳng với khu vực tư nhân khi Việt Nam hội nhập sâu rộng vào thị trường quốc tế.

Sự khác biệt cơ bản giữa quản trị doanh nghiệp tư nhân và tập đoàn kinh tế nhà nước là gì? Điểm khác biệt cốt lõi là chủ sở hữu tập đoàn nhà nước mang quyền lực công quyền. Tại Việt Nam, các Bộ vừa ban hành chính sách vừa nắm giữ vốn, dễ dẫn đến méo mó cạnh tranh. Quản trị theo chuẩn OECD đòi hỏi tách bạch 100% vai trò quản lý nhà nước khỏi chức năng chủ sở hữu thương mại để đảm bảo tính minh bạch.

Mô hình quản lý tập trung SASAC của Trung Quốc mang lại bài học gì cho Việt Nam? Trung Quốc đã thành lập SASAC từ năm 2003 để quản lý trực tiếp 159 doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn. Mô hình này chứng minh tính ưu việt trong việc tách chức năng chủ sở hữu khỏi các Bộ chủ quản, giúp tập trung hóa việc giám sát vốn, đánh giá hiệu quả đầu tư và bổ nhiệm nhân sự theo chuẩn mực thị trường.

Thực trạng công khai minh bạch tài chính tại các tập đoàn kinh tế Việt Nam hiện nay ra sao? Tính đến giai đoạn nghiên cứu năm 2015, mức độ minh bạch của 12 tập đoàn kinh tế còn hạn chế. Hầu hết các đơn vị chưa áp dụng đầy đủ chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS và Thông tư 121/2012/TT-BTC. Tỷ lệ báo cáo tài chính hợp nhất được kiểm toán độc lập công khai đạt dưới 30%, gây khó khăn cho việc giám sát vốn nhà nước.

Luật Doanh nghiệp 2014 và Nghị định 69/2014/NĐ-CP đã đổi mới điều gì về quản trị tập đoàn? Các văn bản này chính thức thừa nhận địa vị pháp lý của tập đoàn kinh tế, xóa bỏ tư cách pháp nhân riêng của tập đoàn để xác định rõ cấu trúc công ty mẹ và công ty con. Đồng thời, pháp luật quy định chặt chẽ hơn nghĩa vụ giải trình của Hội đồng thành viên và cơ chế giám sát tài chính đối với 100% doanh nghiệp nhóm này.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tiếp nhận pháp luật và 6 nguyên tắc quản trị công ty của OECD áp dụng cho doanh nghiệp nhà nước.
• Phân tích thực trạng pháp lý và quản trị của 12 tập đoàn kinh tế nhà nước đang nắm giữ hơn 470.100 tỷ đồng vốn đầu tư.
• Chỉ rõ các hạn chế cốt tử về sự chồng chéo giữa quản lý hành chính và sở hữu vốn, tình trạng đầu tư ngoài ngành và thiếu minh bạch kiểm toán.
• Đúc kết bài học thực tiễn từ 30 quốc gia OECD và mô hình cơ quan chuyên trách SASAC quản lý 159 doanh nghiệp tại Trung Quốc.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đột phá giai đoạn 2016-2020 nhằm tách bạch 100% quyền chủ sở hữu và chuẩn hóa cơ chế giám sát.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế đã đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho công cuộc tái cơ cấu quản trị khối tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam. Trong giai đoạn 2016-2020 và định hướng 2030, việc luật hóa các chuẩn mực quốc tế là nhiệm vụ cấp bách. Các nhà hoạch định chính sách và ban lãnh đạo doanh nghiệp hãy chủ động tham khảo công trình nghiên cứu này để ứng dụng các chuẩn mực quản trị tiên tiến vào thực tiễn quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về tiếp nhận pháp luật và các nguyên tắc quản trị công ty của OECD đối với doanh nghiệp nhà nƣớc Chương 2: Thực trạng pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nƣớc Việt Nam trong mối liên hệ với các nguyên tắc quản trị công ty của OECD Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật quản trị tập đoàn kinh tế nhà nƣớc ở Việt Nam với sự chú ý, tham khảo các nguyên tắc quản trị công ty của OECD. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN PHÁP LUẬT VÀ CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1. Quan điểm về tiếp nhận pháp luật Tiếp nhận pháp luật là một lĩnh vực không mới ở nƣớc ngoài nhƣng còn là một khái niệm mới ở Việt Nam. Khi nghiên cứu việc áp dụng những quy phạm pháp luật nƣớc ngoài hay những học thuyết pháp lý, những thông lệ quốc tế thì có nhiều thuật ngữ khác nhau đƣợc sử dụng nhƣ: chuyển giao pháp luật, vay mƣợn pháp luật, hài hòa hóa pháp luật, thích nghi pháp luật, cấy ghép pháp luật.

Trong khoa học pháp lý, thuật ngữ chuyển giao pháp luật (legal transplant) lần đầu tiên đƣợc sử dụng vào năm 1974 trong hai nghiên cứu độc lập của Alan Watson và của Kahn Freund. Theo đó thì “legal transplant” là việc đƣa quy định pháp luật từ một quốc gia này sang áp dụng tại một quốc gia hay đây là quá trình mà luật và các chế định pháp lý đƣợc xây dựng ở một quốc gia sau đó đƣợc chấp nhận và thực hiện ở một quốc gia khác [30]. Nhà tƣ tƣởng Pháp Montesquieu và học giả Pierre Legrand lại có quan điểm phủ nhận khả năng tiếp nhận pháp luật nƣớc ngoài và cho rằng, "pháp luật của mỗi quốc gia gắn liền với điều kiện tự nhiên, xã hội và con người của quốc gia đó, cho nên nó không thể “sống” trong một môi trường khác" [36]. Và Pierre Legrand đã thẳng thừng bác bỏ: “Nói một cách thẳng thắn, trong trường hợp tốt nhất, điều có thể du nhập từ nước này vào nước khác chỉ là những từ ngữ vô hồn" [55].

Ở Việt Nam, áp dụng pháp luật trong quá trình xây dựng pháp luật trong nƣớc - legal transplant (trong tiếng Anh) thƣờng đƣợc sử dụng dƣới tên gọi “tiếp nhận” pháp luật nƣớc ngoài hoặc cấy ghép pháp luật. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo nhà luật học Bùi Xuân Hải "Cấy ghép pháp luật đƣợc hiểu là quá trình “di chuyển” của các quy tắc pháp lý hay các chế định pháp luật (hoặc có thể là các học thuyết pháp lý) từ nƣớc này sang nƣớc khác trong quá trình làm luật và cải cách pháp luật. Sự di chuyển này thể hiện ở việc các quy tắc, chế định, học thuyết pháp lý của nƣớc A đƣợc nƣớc B tiếp nhận và đƣa vào hệ thống pháp luật của mình. Việc tiếp nhận có thể thực hiện ở nhiều cấp độ: quy tắc đơn lẻ, một chế định, một nguyên tắc pháp lý và thậm chí, cả cấu trúc pháp luật [30].

Nhà luật học Phạm Duy Nghĩa cho rằng “tiếp nhận pháp luật không chỉ bao gồm việc vay mƣợn pháp luật ngoại quốc bởi các cơ quan soạn thảo và ban hành pháp luật. Cũng nhƣ văn hoá nói chung, sự tiếp nhận pháp luật diễn ra bởi nhiều kênh giao lƣu khác nhau; càng tự nhiên thì càng có hiệu quả; ngƣợc lại càng gƣợng ép hoặc bắt buộc thì dƣờng nhƣ càng thất bại”. Theo đó, tiếp nhận pháp luật không phải là việc máy móc áp dụng những quy phạm pháp luật, những nguyên tắc pháp lý trong các văn bản luật của một hay nhiều quốc gia vào pháp luật của nƣớc mình mà nó là quá trình nghiên cứu, học hỏi những quy tắc những chế định pháp lý trong từng lĩnh vực pháp luật khác nhau bằng nhiều cách thức khác nhau nhƣ: nội luật hoá các công ƣớc, điều ƣớc, hiệp định quốc tế song và đa phƣơng; những cam kết khi tham gia vào một tổ chức quốc tế; thông qua việc áp dụng các luật mẫu; các điều lệ của các tổ chức nghề nghiệp, các thông lệ quốc tế; nghiên cứu khoa học, đào tạo và trao đổi tƣ liệu [38, Chƣơng 3]. Thạc sỹ Nguyễn Đức Lam cùng quan điểm với học giả Teubner cho rằng: Lý luận về tiếp nhận pháp luật cần phải có “cái nhìn có tính chủ thuyết tinh tế về thực tiễn tiếp nhận”.

“Cái nhìn có tính chủ thuyết tinh tế” của ông bao gồm bốn luận điểm về hình dạng của những mối liên hệ pháp lý: thứ nhất, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các mối liên hệ của pháp luật hiện này không còn mang tính toàn diện nữa, mà trải từ những mối liên hệ lỏng lẻo đến chặt chẽ nhất; thứ hai, chúng không kết nối với toàn thể xã hội, mà với từng mảng trong xã hội; thứ ba, ở những nơi trƣớc đây pháp luật gắn với xã hội bởi tính đồng nhất của nó, thì giờ đây các mối liên hệ đƣợc thiết lập bởi tính khác biệt; thứ tƣ, các mối liên hệ không còn nhập vào một con đƣờng phát triển lịch sử chung nữa, mà tách thành hai hay ba con đƣờng tiến hóa độc lập và xung đột với nhau [33]. Xem xét những quan điểm nêu trên tác giả có cùng quan điểm về tiếp nhận pháp luật với nhà luật học Phạm Duy Nghĩa cho rằng tiếp nhận pháp luật là sự nghiên cứu, đánh giá và học hỏi và đƣa vào hệ thống pháp luật của mình một cách có chọn lọc các quy tắc pháp lý, chế định luật, học thuyết pháp lý hay các thông lệ quốc tế của các quốc gia khác hoặc tổ chức quốc tế, khu vực (thuộc chính phủ hoặc phi chính phủ). Sự tiếp nhận này đƣợc áp dụng ở mỗi nƣớc là khác nhau và đƣợc chọn lọc dựa trên các điều kiện về kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội và hệ thống pháp luật hiện tại của từng quốc gia. Với phạm vi nghiên cứu của đề tài, trong nội dung nghiên cứu lý luận về tiếp nhận pháp luật dƣới đây, tác giả tập trung nghiên cứu lý luận về tiếp nhận thông lệ quốc tế mà cụ thể là các nguyên tắc quản trị công ty của OECD với các nội dung về phƣơng thức tiếp nhận, điều kiện tiếp nhận hiệu quả và cơ chế tiếp nhận pháp luật đối với pháp luật về quản trị TĐKT nhà nƣớc Việt Nam.

Nội dung các nguyên tắc quản trị công ty của OECD 1. Quan niệm về quản trị công ty của OECD Tổ chức Phát triển và Hợp tác kinh tế thành lập năm 1961 trên cơ sở Tổ chức Hợp tác Kinh tế Châu Âu (OEEC) với 20 thành viên sáng lập gồm các nƣớc có nền kinh tế phát triển trên thế giới nhƣ Mỹ, Canada và các nƣớc Tây Âu. Hiện nay, số thành viên của OECD là 30 quốc gia, gồm Mỹ, Canada, Áo, Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Đức, Hy Lạp, Iceland, Ireland, Ý, Luxembourg, Hà Lan, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Na Uy, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Anh, Nhật Bản, Phần Lan, Úc, New Zealand, Hàn Quốc, Mexico, Cộng hòa Séc, Hungary, Ba Lan, Cộng hòa Slovakia [33]. Trên thế giới, OECD đã có nhiều các nghiên cứu và báo cáo đánh giá về tình hình quản trị công ty của các nƣớc nhƣng chủ yếu tập trung ở các nƣớc thành viên.

Trên cơ sở việc nghiên cứu và đánh giá đó năm 1999, OECD đã ban hành các nguyên tắc quản trị công ty. Bộ nguyên tắc này cung cấp các tiêu chuẩn không bắt buộc và các thông lệ tốt cũng nhƣ hƣớng dẫn thực hiện các tiêu chuẩn và thông lệ tốt này, có thể điều chỉnh cho phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể của từng quốc gia và khu vực. Tổ chức Phát triển và Hợp tác kinh tế (OECD) (2004) quan niệm "quản trị công ty liên quan tới một tập hợp các mối quan hệ giữa Ban Giám đốc, Hội đồng quản trị, cổ đông và các bên có quyền lợi liên quan khác" [40, tr. Khái niệm này đƣợc cho là phù hợp với yêu cầu của bối cảnh kinh tế mới khi mà quản trị công ty gắn chặt và bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu cũng nhƣ các chủ nợ, ngƣời cung cấp, ngƣời lao động, khách hàng của công ty.

Mục tiêu cải thiện quản trị công ty là nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thông qua các công cụ đòn bẩy và khuyến khích các nhà quản lý và ngƣời lao động tối đa hóa hiệu quả hoạt động của mình; hạn chế tình trạng lạm dụng quyền lực của các nhà quản lý; cung cấp các công cụ giám sát hành vi của ngƣời quản lý và đảm bảo trách nhiệm giải trình của ngƣời quản lý. Đồng thời, OECD cho rằng, các lỗ hổng về quản trị công ty là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến và làm trầm trọng thêm khủng hoảng tài chính năm 1997 ở châu Á nên đã phát triển và bổ sung hoàn thiện các nguyên tắc quản trị công ty (5 nguyên tắc) vào năm 1999 đến năm 2004 lại bổ sung thêm 1 nguyên tắc nữa. Sáu nguyên tắc này có thể tóm tắt ở các điểm mấu chốt sau: (1) quản trị công ty cần bảo đảm các quyền cơ bản của 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các chủ sở hữu; (2) quản trị công ty phải đối xử công bằng giữa các chủ sở hữu và bảo đảm quyền đƣợc bồi thƣờng khi quyền chủ sở hữu bị xâm phạm; (3) quản trị công ty phải đƣợc tôn trọng các quyền của chủ sở hữu đƣợc pháp luật quy định và khuyến khích hỗ trợ cho sự hợp tác giữa doanh nghiệp và chủ sở hữu vì sự thịnh vƣợng của doanh nghiệp, có việc làm và có nền tảng tài chính lành mạnh, bền vững; (4) quản trị công ty cần tạo cơ chế để tình hình tài chính, kết quả hoạt động, các thông tin về chủ sở hữu và giám sát doanh nghiệp đƣợc công khai một cách kịp thời và xác thực; (5) quản trị công ty phải đƣa ra những hƣớng dẫn chiến lƣợc của doanh nghiệp cũng nhƣ việc giám sát có hiệu quả công tác quản lý của Hội đồng quản trị và trách nhiệm giải trình của Hội đồng quản trị đối với chủ sở hữu; (6) quản trị công ty cần phù hợp với các quy định pháp lý; hỗ trợ cho các thị trƣờng một cách minh bạch và có hiệu quả; gắn chặt với việc phân chia trách nhiệm giữa các cơ quan giám sát, lập pháp và hành pháp có thẩm quyền.