Luận văn thạc sĩ: Tiềm năng văn hóa trong phát triển du lịch tại Mộc Châu, Sơn La

Luận văn thạc sĩ hóa học phân tích văn hóa học tiềm năng văn hóa trong phát triển du lịch tại huyện mộc châu tỉnh sơn la, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Kiều Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: PTS. Quý Đức
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Tiềm Năng Văn Hóa Phát Triển Du Lịch Mộc Châu, Sơn La
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIỀM NĂNG VĂN HÓA VÀ KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LA
• 1.1. Những vấn đề lý luận về tiềm năng văn hoá
• 1.1.1. Quan niệm về tiềm năng văn hoá
• 1.1.2. Cơ cấu của tiềm năng văn hoá
• 1.1.3. Vai trò của tiềm năng văn hoá với sự phát triển nói chung và du lịch nói riêng
• 1.2. Khái quát về huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La
• 1.2.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên, lịch sử, kinh tế - xã hội
• 1.2.2. Một số quan điểm chỉ đạo về phát huy các tiềm năng văn hoá du lịch Mộc Châu
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: NHẬN DIỆN TIỀM NĂNG VĂN HÓA ĐỂ PHÁT TRIỂN DU LỊCH HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LA
• 2.1. Tiềm năng văn hoá vật thể
• 2.1.1. Di tích lịch sử - cách mạng
• 2.1.2. Di tích văn hoá tín ngưỡng
• 2.1.3. Danh lam, thắng cảnh
• 2.2. Tiềm năng văn hoá phi vật thể
• 2.2.1. Nghề truyền thống
• 2.2.2. Hội và lễ hội
• 2.2.3. Một số loại hình nghệ thuật
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG KHAI THÁC TIỀM NĂNG VĂN HÓA PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LA
• 3.1. Khai thác tiềm năng văn hoá trong phát triển các loại hình du lịch
• 3.1.1. Du lịch văn hoá lịch sử
• 3.1.2. Du lịch văn hoá tộc người
• 3.1.3. Du lịch thưởng ngoạn danh thắng
• 3.2. Hiệu quả phát huy tiềm năng văn hoá qua du lịch đối với kinh tế - xã hội và văn hoá
• 3.2.1. Đối với lĩnh vực kinh tế - xã hội
• 3.2.2. Đối với lĩnh vực văn hoá
• 3.3. Những vấn đề đặt ra và cần bàn luận về việc khai thác tiềm năng văn hoá trong phát triển du lịch tại Mộc Châu, Sơn La
• 3.3.1. Những hạn chế và nguyên nhân của nó trong việc phát huy tiềm năng văn hoá trong phát triển du lịch
• 3.3.2. Bàn luận về các vấn đề cần thực hiện để phát huy tiềm năng văn hoá trong phát triển du lịch tại Mộc Châu, Sơn La
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tiềm năng văn hóa phát triển du lịch Mộc Châu Sơn La

Mộc Châu, một huyện thuộc tỉnh Sơn La, nổi bật với tiềm năng du lịch phong phú nhờ vào văn hóa Mộc Châu đặc sắc. Nơi đây không chỉ có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số với văn hóa dân tộc Sơn La đa dạng. Du lịch Mộc Châu đang trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước. Theo thống kê, lượng khách du lịch đến Mộc Châu ngày càng tăng, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của du lịch sinh thái Mộc Châu. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa Mộc Châu.

II. Đặc điểm văn hóa và cảnh quan du lịch Mộc Châu

Mộc Châu được biết đến với cảnh đẹp Sơn La tuyệt vời, từ những đồi chè xanh mướt đến những thung lũng hoa cải trắng. Ẩm thực Mộc Châu cũng là một phần không thể thiếu trong trải nghiệm du lịch, với các món ăn đặc trưng như thịt trâu gác bếp, cá nướng, và các loại rau củ tươi ngon. Các hoạt động du lịch Mộc Châu như tham quan các bản làng, trải nghiệm văn hóa dân tộc, và tham gia các lễ hội truyền thống là những điểm nhấn thu hút du khách. Những hoạt động này không chỉ giúp du khách hiểu rõ hơn về văn hóa Mộc Châu mà còn tạo cơ hội cho người dân địa phương phát triển kinh tế thông qua du lịch cộng đồng Mộc Châu.

III. Khai thác tiềm năng văn hóa trong phát triển du lịch

Việc khai thác tiềm năng văn hóa trong phát triển du lịch Mộc Châu cần được thực hiện một cách bền vững. Các nhà quản lý cần xây dựng các chương trình du lịch kết hợp với bảo tồn văn hóa dân tộc Sơn La. Điều này không chỉ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa mà còn tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn. Lễ hội văn hóa Sơn La là một ví dụ điển hình, nơi du khách có thể tham gia vào các hoạt động văn hóa truyền thống, từ đó nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của địa phương. Sự kết hợp giữa du lịch văn hóa và du lịch sinh thái sẽ tạo ra một mô hình phát triển du lịch bền vững cho Mộc Châu.

IV. Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch Mộc Châu

Mặc dù du lịch Mộc Châu đã có những bước phát triển đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng đủ nhu cầu, và việc quảng bá hình ảnh Mộc Châu còn hạn chế. Để phát triển du lịch một cách hiệu quả, cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Các giải pháp như tổ chức các khóa đào tạo cho người dân địa phương về du lịch cộng đồng Mộc Châu cũng rất cần thiết. Hơn nữa, việc xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo dựa trên văn hóa Mộc Châu sẽ giúp thu hút nhiều du khách hơn.

V. Kết luận

Tiềm năng văn hóa phát triển du lịch Mộc Châu, Sơn La là rất lớn. Việc khai thác và phát huy tiềm năng văn hóa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Chỉ khi đó, du lịch Mộc Châu mới có thể phát triển bền vững và trở thành một điểm đến hấp dẫn trong lòng du khách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nằm ở độ cao trung bình 1.050 mét so với mực nước biển và cách thủ đô Hà Nội khoảng 180 km, huyện Mộc Châu thuộc tỉnh Sơn La sở hữu diện tích tự nhiên 108.166 ha cùng nguồn tài nguyên thiên nhiên và nhân văn vô cùng trù phú. Giai đoạn 2010–2015 ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ của ngành du lịch địa phương khi lượng khách đạt 750.000 lượt vào năm 2015, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 18,1%/năm và tạo ra doanh thu 500 tỷ đồng, gấp 8,8 lần so với năm 2010. Tuy nhiên, việc khai thác các giá trị di sản văn hóa của 12 dân tộc anh em sinh sống trên địa bàn vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, mang tính tự phát và chưa tương xứng với vị thế của một trung tâm du lịch vùng Tây Bắc.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa hiệu quả các tiềm năng văn hóa phong phú thành động lực kinh tế - xã hội bền vững trong bối cảnh Mộc Châu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 theo Quyết định số 2050/QĐ-TTg ngày 12/11/2014. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về tiềm năng văn hóa trong du lịch; khảo sát, nhận diện toàn diện các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể tại địa bàn; đánh giá thực trạng khai thác giai đoạn 2010–2015 để đề xuất định hướng phát triển phù hợp.

Phạm vi khảo sát không gian bao trùm các điểm di tích lịch sử, danh thắng tự nhiên và bản làng văn hóa tiêu biểu tại 2 thị trấn và 13 xã của huyện Mộc Châu. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống luận cứ vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách nâng cao chỉ số giá trị văn hóa du lịch, thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế địa phương đạt trên 15%/năm và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng quan điểm triết học Mác - Lênin về bản chất sáng tạo của con người trong thực tiễn và định nghĩa của UNESCO, nhìn nhận văn hóa là tổng thể sống động các giá trị vật chất và tinh thần biểu thị bản sắc riêng biệt của cộng đồng. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết nguồn lực văn hóa và vốn xã hội của các học giả chuyên ngành như Lê Quý Đức và Trần Hữu Dũng, khẳng định di sản văn hóa không chỉ là đối tượng bảo tồn tĩnh mà là nguồn vốn kinh tế có khả năng tái sinh và sinh lời khi được chuyển hóa đúng cách.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được làm rõ gồm: văn hóa, tiềm năng văn hóa, tài nguyên du lịch tự nhiên - nhân văn và sản phẩm du lịch. Trong đó, tiềm năng văn hóa được định nghĩa là toàn bộ các năng lực tiềm tàng, thế mạnh vật thể và phi vật thể chưa được khai thác hoặc khai thác chưa tương xứng với giá trị vốn có. Luận văn áp dụng công thức xác định giá trị văn hóa du lịch tại điểm đến: Giá trị VHDL = (T + DD + NB + HT + TL + BS) chia cho Điểm du lịch. Trong đó, các biến số lần lượt đại diện cho thời gian tồn tại (T), tính độc đáo (DD), tính nguyên bản (NB), giá trị huyền thoại (HT), giá trị tâm linh (TL) và dịch vụ bổ sung (BS).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hai kênh chính: dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội của Ủy ban Nhân dân huyện Mộc Châu, số liệu thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Sơn La giai đoạn 2010–2015; dữ liệu sơ cấp thu thập qua các đợt điều tra thực địa.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp khảo sát điền dã nhân học tại 10 cụm không gian văn hóa trọng điểm, bao gồm Hang Dơi, Ngũ Động Bản Ôn, đồi chè Tân Lập, di tích Đồn Mộc Ly, bia lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến và khu rừng thông Bản Áng. Cỡ mẫu phỏng vấn định tính chuyên sâu gồm 45 đối tượng, chia thành 3 nhóm: 15 cán bộ quản lý văn hóa - du lịch, 15 nghệ nhân và hộ gia đình làm du lịch cộng đồng người Thái, Mông, Dao, cùng 15 du khách nội địa và quốc tế.

Lý do lựa chọn phương pháp nghiên cứu liên ngành giữa văn hóa học, nhân học và kinh tế du lịch xuất phát từ tính chất đa chiều của đối tượng nghiên cứu. Việc kết hợp phân tích định tính từ phỏng vấn sâu với phân tích định lượng các chỉ tiêu tăng trưởng du lịch cho phép đánh giá chuẩn xác cả chiều sâu bản sắc văn hóa lẫn hiệu quả thương mại hóa di sản trong giai đoạn 2010–2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Mộc Châu sở hữu hệ thống tài nguyên văn hóa vật thể phong phú với 3 cụm di tích lịch sử cách mạng nổi bật (khu lưu niệm Bác Hồ về thăm Nông trường Mộc Châu xây dựng trên khuôn viên hồ nước 2,5 ha với kinh phí gần 3 tỷ đồng, di tích Đồn Mộc Ly và bia lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến trên đỉnh đồi Nà Bó) cùng các danh thắng cấp quốc gia như Hang Dơi rộng 6.915 m2 chứa dấu tích người tiền sử 3.000–3.500 năm trước và hệ thống 5 hang động Ngũ Động Bản Ôn.

Thứ hai, kho tàng văn hóa phi vật thể mang tính đặc sắc cao nhờ sự đan xen của 12 tộc người, trong đó dân tộc Kinh chiếm 38,5%, Thái chiếm 30,1%, Mường chiếm 12,4%, Mông chiếm 12,2% và Dao chiếm 5,7%. Nền ẩm thực bản địa tạo nên sức hút độc đáo với các món ăn truyền thống như thịt trâu gác bếp, Pa Pinh Tộp của người Thái, thịt chua của người Dao, thắng cố của người Mông và dòng rượu cần nồng độ 12–20 độ. Đồng thời, mô hình ẩm thực cá hồi lạnh tại tiểu khu Vườn Đào với set 6 món đặc trưng mức giá 200.000 đồng/suất đã làm phong phú chuỗi trải nghiệm.

Thứ ba, sự tăng trưởng vượt bậc của hạ tầng và dịch vụ du lịch giai đoạn 2010–2015. Toàn huyện đã phát triển được 110 cơ sở lưu trú với 1.000 phòng nghỉ. Doanh thu du lịch tăng vọt từ 56,8 tỷ đồng năm 2010 lên 500 tỷ đồng năm 2015. Nông nghiệp công nghệ cao kết hợp du lịch sinh thái đạt bước tiến lớn với 120 ha rau hoa chất lượng cao (tăng 40%), vùng trồng chè mang lại giá trị thu hoạch 55 triệu đồng/ha và tạo thu nhập ổn định 4,5–10 triệu đồng/tháng cho mỗi lao động địa phương.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu cho thấy sự bùng nổ du lịch Mộc Châu xuất phát từ sự cộng hưởng giữa điều kiện tự nhiên lý tưởng (nhiệt độ trung bình năm 18,5°C) và chủ trương mở cửa đón dòng vốn đầu tư theo Quyết định số 2050/QĐ-TTg. Khi so sánh với các trung tâm du lịch vùng cao như Sa Pa hay Đà Lạt, Mộc Châu có lợi thế vượt trội về tính hoang sơ và tính nguyên bản của văn hóa tộc người.

Dữ liệu nghiên cứu về sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lượng khách có thể được mô hình hóa hiệu quả qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng doanh thu 8,8 lần qua 5 năm, kết hợp bảng thống kê ma trận so sánh điểm đến dựa trên 6 chỉ số giá trị văn hóa du lịch. Tuy nhiên, điểm hạn chế lớn nằm ở chỉ số dịch vụ bổ sung (BS) còn thấp. Đa phần các danh thắng như Ngũ Động Bản Ôn vẫn thiếu đường dẫn an toàn, du khách phải tự trang bị đèn pin và thang gỗ thô sơ; các lễ hội truyền thống như Hết Chá hay Tết Độc Lập 2/9 chưa được khai thác thành chuỗi sự kiện thương mại có tính định kỳ cao. Nguyên nhân chủ yếu do nguồn nhân lực du lịch tại chỗ thiếu kỹ năng chuyên nghiệp và liên kết chuỗi giá trị giữa người dân - doanh nghiệp lữ hành - chính quyền còn lỏng lẻo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp hạ tầng kết nối và bảo tồn không gian di sản. Ủy ban Nhân dân huyện Mộc Châu cần phối hợp với Sở Giao thông Vận tải và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Sơn La giải ngân nguồn vốn đầu tư công khoảng 150 tỷ đồng trong giai đoạn 2016–2020 để hoàn thiện các tuyến đường dẫn vào Ngũ Động Bản Ôn, Thác Dải Yếm và mở rộng quy hoạch hạ tầng 62 ha tại khu rừng thông Bản Áng.

Thứ hai, chuẩn hóa và đa dạng hóa chuỗi sản phẩm du lịch văn hóa. Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Mộc Châu chủ trì phối hợp với các công ty lữ hành xây dựng 5 tuyến tour chuyên đề đặc trưng (hành trình Di tích Tây Tiến, tour trải nghiệm Nông trường chè và Làng nghề dệt thổ cẩm Đông Sang) trước quý 4 năm 2018, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ chi tiêu bình quân của du khách thêm 25%.

Thứ ba, đào tạo phát triển nguồn nhân lực du lịch cộng đồng. Trung tâm Dạy nghề huyện Mộc Châu liên kết với các trường đại học chuyên ngành tổ chức tập huấn nghiệp vụ đón tiếp, kỹ năng ngoại ngữ và vệ sinh an toàn thực phẩm cho 500 lao động bản địa mỗi năm, đảm bảo đến năm 2020 có ít nhất 60% nhân lực phục vụ du lịch trực tiếp được qua đào tạo chuẩn hóa.

Thứ tư, đẩy mạnh quảng bá số hóa và liên kết xúc tiến vùng. Hiệp hội Du lịch tỉnh Sơn La chủ trì triển khai chiến dịch truyền thông đa nền tảng "Mộc Châu - Sắc màu cao nguyên", xây dựng hệ thống bản đồ số du lịch văn hóa và đẩy mạnh liên kết tour liên tỉnh Hà Nội - Hòa Bình - Sơn La - Điện Biên, phấn đấu cán mốc 1,2 triệu lượt khách và doanh thu 1.200 tỷ đồng vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà quản lý văn hóa và cơ quan hoạch định chính sách du lịch cấp tỉnh, huyện. Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và khung lý luận để xây dựng kế hoạch hành động triển khai hiệu quả Quy hoạch tổng thể Khu du lịch quốc gia Mộc Châu theo Quyết định số 2050/QĐ-TTg.

Thứ hai, các doanh nghiệp lữ hành, công ty tổ chức sự kiện và nhà đầu tư du lịch nghỉ dưỡng. Luận văn cung cấp bức tranh chi tiết về tài nguyên văn hóa, đặc điểm ẩm thực và lễ hội bản địa, hỗ trợ xây dựng các tour du lịch sinh thái - nhân văn và định giá sản phẩm dịch vụ chuẩn xác.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Văn hóa học, Du lịch học và Dân tộc học. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu liên ngành, mô hình tính toán giá trị văn hóa du lịch và hệ thống tư liệu điền dã phong phú tại vùng Tây Bắc.

Thứ tư, cộng đồng cư dân địa phương và các hợp tác xã du lịch cộng đồng homestay tại Mộc Châu. Nội dung đề tài giúp người dân nhận thức sâu sắc giá trị kinh tế của nghề dệt thổ cẩm, kiến trúc nhà sàn và văn hóa ẩm thực truyền thống, từ đó chủ động chuyển đổi mô hình sinh kế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn xác định tiềm năng văn hóa nổi bật nhất của huyện Mộc Châu là gì? Đề tài xác định thế mạnh lớn nhất của Mộc Châu là sự hòa quyện giữa danh lam thắng cảnh độc đáo (Hang Dơi rộng 6.915 m2, Ngũ Động Bản Ôn, đồi chè Tân Cờ Đỏ) và bản sắc văn hóa phi vật thể phong phú của 12 dân tộc, đặc biệt là hệ thống lễ hội, nghệ thuật xòe Thái và ẩm thực đặc sản vùng cao.

Tốc độ tăng trưởng du lịch của Mộc Châu trong giai đoạn khảo sát đạt mức nào? Trong giai đoạn 2010–2015, lượng khách du lịch đến Mộc Châu duy trì tốc độ tăng bình quân 18,1%/năm, chạm mốc 750.000 lượt khách vào năm 2015 với 110 cơ sở lưu trú và 1.000 phòng nghỉ. Doanh thu toàn ngành đạt 500 tỷ đồng, tăng gấp 8,8 lần so với năm 2010.

Khung lý thuyết nào được áp dụng để lượng hóa giá trị văn hóa du lịch? Luận văn áp dụng công thức đánh giá giá trị văn hóa du lịch điểm đến dựa trên 6 tham số: hàm lượng thời gian (T), tính độc đáo (DD), tính nguyên bản (NB), giá trị huyền thoại (HT), giá trị tâm linh (TL) và giá trị dịch vụ bổ sung (BS), kết hợp lý thuyết vốn văn hóa của các học giả chuyên ngành.

Văn hóa ẩm thực đóng vai trò như thế nào trong phát triển sản phẩm du lịch Mộc Châu? Ẩm thực bản địa là tài nguyên phi vật thể có sức hút đặc biệt với các món Pa Pinh Tộp, thịt trâu hun khói, thịt chua, thắng cố và rượu ngô men lá. Ngoài ra, việc phát triển thành công sản phẩm cá hồi 6 món giá 200.000 đồng/suất đã tạo nét chấm phá mới cho du lịch ẩm thực địa phương.

Những rào cản lớn nhất trong việc phát huy tiềm năng văn hóa tại địa phương là gì? Nghiên cứu chỉ rõ các rào cản gồm cơ sở hạ tầng tiếp cận danh thắng còn thô sơ, sản phẩm du lịch mang tính mùa vụ cao, nguồn nhân lực cộng đồng thiếu kỹ năng đón tiếp chuyên nghiệp và công tác xúc tiến quảng bá thương hiệu văn hóa còn phân tán, chưa có sự liên kết chặt chẽ.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận văn hóa học về tiềm năng văn hóa và xác lập mô hình lượng hóa giá trị văn hóa du lịch tại điểm đến.
• Khảo sát và phân loại chi tiết kho tàng di sản vật thể gồm 3 di tích lịch sử cách mạng trọng điểm, danh thắng Hang Dơi cùng hệ sinh thái đa dạng 43 ha rừng thông Bản Áng.
• Làm rõ bản sắc văn hóa phi vật thể độc đáo của 12 dân tộc qua trang phục, nghề thủ công truyền thống, các lễ hội dân gian và văn hóa ẩm thực đặc trưng Tây Bắc.
• Đánh giá chân thực bước nhảy vọt du lịch giai đoạn 2010–2015 với 750.000 lượt khách và 500 tỷ đồng doanh thu, đồng thời chỉ ra các hạn chế về hạ tầng và dịch vụ bổ sung.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi về quy hoạch hạ tầng 150 tỷ đồng, đa dạng hóa sản phẩm, đào tạo 500 nhân lực/năm và đẩy mạnh xúc tiến quảng bá số hóa.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là tạo lập cơ sở khoa học thực tiễn giúp địa phương chuyển hóa nguồn lực văn hóa nội sinh thành động lực phát triển kinh tế du lịch bền vững. Các bước tiếp theo cần tập trung cụ thể hóa quy hoạch theo Quyết định số 2050/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đến năm 2020 và tầm nhìn 2030. Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp lữ hành và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình để xây dựng chiến lược phát triển du lịch di sản hiệu quả cho vùng cao nguyên Mộc Châu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I NHUNG VAN DE LY LUAN VE TIEM NANG VAN HOA VA KHAI QUAT VE HUYEN MOC CHAU, TINH SON LA 1. Những vấn đề lý luận về tiềm năng văn hoá 1. Quan niệm về tiểm năng văn hoá Để hiểu về khái niệm “tiềm năng văn hoá”, trước hết cần thống nhất khái niệm “văn hoá”. Luận văn dựa vào quan niệm của chủ nghĩa Mác, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên Hợp Quốc đề xác định khái niệm “văn hoá” sử dụng trong nghiên cứu để ài luận văn.

Khải niệm vẫn hoá Dưới góc nhìn bản thể luận của C.Mác:“Căn cứ vào mức độ tự nhiên được. con người biến thành bản chất người, tức là mức độ tự nhiên được con người khai thi tạo thì có thể xét được trình độ văn hoá chung của con ngườ , 1.127] Quan niệm triết học này đã chỉ ra nguồn gốc của văn hoá là hoạt động thực tiễn của con người và bản chất của văn hoá là năng lực sáng tạo của con ngư Theo Hé Chi Minh, inh tn cing như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoa. Bên cạnh việc chỉ ra nguồn gốc bản chất của văn hoá giống như C Mác, định nghĩa của Hồ Chí Minh còn chỉ rõ chức năng xã hội của van hoa: “vi mục đích sinh tồn” và đáp ứng “nhu cầu của cuộc sống” con người.

Những quan niệm của C.Mác và Hồ Chí Minh là cơ sở tìm đến một định nghĩa có tính khái quát của UNESCO về văn hoá: “Văn hoá là tổng thể sống động, c hoạt độn, lg tạo (của cá nhân và cộng đồng) trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị các truyền thống và thị hiểu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc 43, tral] 16 Định nghĩa này chỉ ra được nguồn gốc, bản chất của văn hoá, đề cập được các đặc trưng của văn hoá: tính nhân sinh, tính lịch sử, tính giá trị và tính đân tộc. Trong đó, tính giá trị của văn hoá là cơ sở tạo nên “nguồn lực văn hoá” của sự phát triển kinh tế - xã hội ở mỗi cộng đồng, bao gồm tat cả các giá trị vật chất, tinh than, tác động trực tiếp hoặc gián tiếp và là sức mạnh vô hình, hữu hình cổ vũ sự phát triên. 'Văn hoá là phạm trù đa diện, có biểu hiện bề ngoài và chiều sâu bên trong, vừa là hiện tượng vừa là bản chất, vừa là giá trị vừa là sức mạnh của con người.

Cần phải hiểu nội hàm của khái niệm văn hoá như một chinh thể với ba chiều cạnh. cơ bản: + Vin hod 1a trình độ phát triển con người, phát triển xã hội - tiếp cận từ góc độ lịch sử; «_ Văn hoá là toàn bộ giá trị vật thể, giá trị phi vật thể do con người sáng tạo. ra - tiếp cận từ góc độ giá trị; « Văn hoá là những năng lực, phẩm chất người - tiếp cận từ góc độ nhân cách. Trong luận văn này, học viên sử dụng nội hàm khái niệm văn hoá tiếp cận từ góc độ gid tri; bao gồm giá trị văn hoá vật thé và giá trị văn hoá phi vật thể làm cơ sở hình thành khái niệm "tiềm năng văn hoá” trong phát triển du lịch.

Khái niệm tiềm năng và năng văn hod Từ điễn tiếng Việt của Trung tâm từ điển học giải thích rằng: “Tiềm năng là khả năng, năng lực m tàng. Ví dụ: tiềm năng du lịch” [37, tr. “Theo Từ điển mở Wiktionary: *Tiềm năng là khả năng, năng lực tiềm tàng, là những thế mạnh chưa được khai thác, chưa được biết đến” [36] Bên cạnh đó, “tiềm năng” không chỉ được hiểu là khả năng, năng lực tiềm tàng chưa được biết đến, chưa được khai thác (trong tự nhiên) mà còn là những giá trị đã được biết đến, đã được khai thác (các giá trị gắn với con người: văn hoá, lịch 17 sử). Đồng thờ những gì được xem là tiềm năng có nghĩa là khi chúng còn giá trị để tận dụng nhằm đạt được mục đích nhất định.

Như vậy, hiểu một cách cơ bản thì tiềm năng là những khả năng, năng lực tiềm tàng, những thế mạnh của một đối tượng cụ thể (con người hoặc tự nhiên). chưa được biết đến, chưa được khai thác; hoặc đã được biết đến, đã được khai thác, nhưng chưa đạt đến hiệu quả một cách triệt để, tương xứng với khả năng, năng lực, thể mạnh đó Dựa trên cơ sở phân tích khái niệm “tiềm năng” và “văn hoá” nói trên, khái niệm tiềm năng văn hoá được xác định như sau: Tiểm năng văn hoá là những khá năng, năng lực tiềm tàng, những thế mạnh của văn hoá (vật thể và phi vật thê), là các giá trị văn hoá, các di sản văn hoá có thể chưa được khai thác; hoặc đang trong quá trình khai thác nhưng chưa đạt đến hiệu quả tương xứng với các giá trị vẫn có của nó. Cơ cấu của tiềm năng văn hoá. “Thực tế tồn tại nhiều cách phân loại tiềm năng văn hoá.

Các tài nguyên văn hoá có tiềm năng trong phát triển du lịch luôn xâm nhập, tác động và biểu hiện thông qua nhau. Vì thế, những cách phân chia cơ cấu tiềm năng văn hoá dưới đây chỉ mang tính chất tương đối. Cách phân loại thứ nhất Theo quan diém du lich học, tiểm năng văn hoá được phân chia thành hai bộ phận là: tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn. ~ Tài nguyên du lịch tự nhiên được hiểu là các đối tượng và hiện tượng trong, môi trường tự nhiên bao quanh chúng ta, nó trực tiếp hay gián tiếp được khai thác sử dụng tạo ra các sản phẩm du lịch mới được xem là tài nguyên văn hoá du lịch tự nhiên.

Tải nguyên du lich tự nhiên gồm 4 dạng: địa hình, khí hậu, tải nguyên nước, tải nguyên sinh vật ~ Tài nguyên du lịch nhân văn là loại tải nguyên do con người sáng tạo ra. Hay nói cách khác, nó là đối tượng, là hiện tượng được tạo ra một cách nhân tạo. 18 Các tài nguyên nhân văn có tác dụng nhận thức nhiều hơn, tác dụng giải trí không, điển hình hoặc có ý nghĩa thứ yếu. Các dạng của tài nguyên du lịch nhân văn bao sồm: các di tích lịch sử văn hoá, lễ hội, các đối tượng gắn với dân tộc học (phong tục, tập quán, trang phục, ẩm thực,.) và các đối tượng văn hoá, thể thao cùng hoạt động nhận thức khác (viện khoa học, các trường đại học, các thư viện lớn, triển lãm nghệ thuật, các trung tâm liên hoan âm nhạc, sân khấu, điện ảnh, các cuộc thi thể thao quốc tế, cuộc thi hoa hậu,.

Cách phân loại trên nhìn nhận tiềm năng văn hoá ở 2 khía cạnh tự nhiên, nhân văn. Tuy nhiên, phân loại dựa theo 2 tiêu chí rạch rồi này nhiều khi cũng gây tranh cãi. Bởi lẽ, trong một số tiềm năng văn hoá nhân văn vẫn có cái tự nhiên và ngược lại, tiềm năng văn hoá tự nhiên vẫn có bàn tay con người sáng tạo, cải biến nó, 1. Cách phân loại thứ hai “Trong luận văn này, học viên lựa chọn cách phân loại tiểm năng văn hoá dựa trên quan điềm về nguôn lực văn hoá và luật di sản văn hoá nước ta sau đây làm cơ.

sở nghiên cứu. Tiềm năng văn hoá gồm: tiềm năng văn hoá vật thể (hữu thê) và tiềm năng văn hoá phi vật thể (vô thể) và tiềm năng trong chính con người. - Tiềm năng văn hoá vật thể là các giá trị văn hoá tồn tại một cách hữu hình, con người có thể nhận biết một cách cảm tính qua các giác quan (đền, dai, đình, điện, chủa tháp, hiện vật được trưng bảy trong bao tang, thắng cảnh thiên nhiên,. Đó “là sản phẩm vật chất có giá trị văn hoá, lịch sử, khoa học bao gồm.

di tích lịch sử, danh lam - thắng cảnh, di vật, cô vật, bảo vật quốc gia”[12] được cộng đồng dân tộc, nhân loại thừa nhận. Văn hoá vật thể bao gồm: +Di tích “Di tích: Các công trình kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội hoạ hoành tráng, các yếu tố hay cấu trúc có tính chất khảo cổ, các văn tự, các hang động và các công tình có sự kết hợp nhiều đặc điểm, có giá trị nỗi bật toàn cầu, xét theo. quan điểm lịch sử, nghệ thuật hay khoa học” [17, tr. 19 Căn cứ Điều 4 Luật đi sản văn hoá, Điều 14, các di tích được phân loại như.

sau: «Di tích lịch sử- văn hoá Di tích lịch sử - văn hoá là công trình xây dưng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lich sử, văn hoá, khoa học. Dĩ tích lịch sử - văn hóa phải có một trong các tiêu chi sau đây: Công trình xây dưng, địa điểm gắn với sự kiên lịch sử tiêu biểu trong quá trình dựng nước và giữ nước. Công trình xây. dưng, địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân của đất nước.

Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu của các thời kỳ cách mang, kháng chiến «_ Di tích kiến trúc nghệ thuật Di tích kiến trúc nghệ thuật là công trình kiến trúc nghệ thuật, tổng thể kiến trúc đô thị và đô thị có giá trị tiêu biểu trong các giai đoạn phát triển nghệ thuật kiến trúc của dân tộc. Quần thể các công trình kiến trúc hoặc. công trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc nhiều giai đoạn lịch sử. * Ditich khảo cổ Di tích khảo cổ là những địa điểm khảo cổ có giá trị nỗi bật đánh dấu các giai đoạn phát triển của các văn hoá khảo cổ.

«_ Di tích lịch sử cách mạng Di tích cách mạng - kháng chiến là một bộ phận cấu thành hệ thống các di tích lịch sử - văn hoá, tuy nhiên, nó có những điểm khác với các di tích tôn giáo tín ngưỡng như đình, đền, chùa, miếu. ở chỗ: đó là những, địa điểm cụ thể, công trình kiến trúc có sẵn (nhà ở, đường phó.), là những công trình được con người tạo nên phù hợp với mục đích sir dung (địa đạo, hầm bí mật.) gắn liền với những sự kiện cụ thể, nhân vật lịch sử cụ thể mà trở thành di tích.