phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn dự kiến đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận của dạy học tích hợp bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Chƣơng 2: Xây dựng nội dung và thiết kế phƣơng án dạy học chủ đề tích hợp “Rƣợu với đời sống” cho học sinh trung học phổ thông. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH 1.
Tổng quan về dạy học tích hợp theo chủ đề 1. Khái niệm Tích hợp có nghĩa là lắp ráp, nối kết các thành phần của một hệ thống để tạo nên một hệ thống đồng bộ hay còn có thể đƣợc hiểu là xác lập cái toàn thể, cái thống nhất dựa trên cơ sở các bộ phận riêng lẻ. Tóm lại, ta có thể hiểu tích hợp là sự hợp nhất giữa các thành phần, bộ phận để tạo thành một chỉnh thể. Nhƣ vậy, hai tính chất cơ bản của tích hợp là tính liên kết và tính toàn vẹn.
Hai tính chất này liên hệ mật thiết với nhau và quy định lẫn nhau. Nhờ có tính liên kết mà có thể tạo nên một thực thể toàn vẹn, trong đó không cần phân chia ranh giới giữa các thành phần kết hợp [2]. Tính toàn vẹn đƣợc xây dựng dựa trên sự thống nhất chặt chẽ của các thành phần liên kết, chứ không đơn giản là sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau. Dạy học tích hợp liên môn là một phƣơng pháp dạy học tích cực, phát triển toàn diện các năng lực của HS.
Ngày nay, khi chúng ta đang trăn trở với phƣơng pháp dạy học tích cực, phát triển theo năng lực, dạy học tích hợp liên môn đã xuất hiện và trở thành một xu hƣớng giáo dục. Chính vì vậy, Bộ Giáo dục đã tổ chức các buổi tập huấn, mở ra các cuộc thi thiết kế dạy học tích hợp liên môn ở nhiều cấp học. Dạy học tích hợp liên môn là dạy học một nội dung nhƣng lại liên quan tới kiến thức của hai hay nhiều môn học khác nhau. Dạy học tích hợp ở mức độ thấp dừng lại ở việc lồng ghép những nội dung của các môn học khác nhau, có liên quan vào cùng một tiết học.
Khi việc dạy học tích hợp đòi hỏi HS tổng hợp các kiến thức liên quan của nhiều môn học để giải quyết một vấn đề thực tiễn trong học tập cũng nhƣ trong đời sống, dạy học nhƣ vậy gọi là dạy học tích hợp theo chủ đề. Đây là 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạy học tích hợp ở mức độ cao, trong đó các kiến thức đƣợc tổ chức theo hƣớng tích hợp thành các chủ đề. Trong dạy học tích hợp theo chủ đề thì việc đầu tiên ngƣời GV phải làm là lựa chọn đƣợc chủ đề phù hợp. Những chủ đề đƣợc lựa chọn phải đảm bảo nội dung liên quan tới kiến thức của hai hay nhiều môn học và liên quan tới những vấn đề thực tiễn trong đời sống.
Mục tiêu c dạy học tích hợp theo ch Việc áp dụng dạy học tích hợp nhằm đạt các mục tiêu cơ bản sau [2]: - Tránh trùng lặp nội dung ở các môn học khác nhau. Trong chƣơng trình giáo dục phổ thông, các môn học có mối liên hệ mật thiết đến nhau. Nội dung của một bài học trong một môn học có khi lại nhắc lại nội dung đã học của môn học khác. Ví dụ, trong chƣơng Điện tích - Điện trƣờng chƣơng trình Vật lí 11, bài Thuyết electron.
Định luật bảo toàn điện tích có phần kiến thức vế cấu tạo nguyên tử về phƣơng diện điện, học sinh lại một lần nữa đƣợc nhắc lại nội dung này đã đƣợc học nhƣng ở môn Hóa học. Chính vì vậy, việc dạy học tích hợp theo chủ đề giúp cho việc lăp lại nội dung kiến thức không còn nữa. Nó vừa giúp tiết kiệm thời gian, vừa làm cho học sinh cảm thấy không nhàm chán, và luôn mới mẻ. - Tạo mối liên hệ giữa các môn học khác nhau và với kiến thức thực tiễn.
Nhƣ chúng ta đã biết, mọi khía cạnh trong xã hội đều chi phối lẫn nhau, các môn học và thực tiễn cũng nhƣ vậy. Tuy nhiên, việc dạy học theo các truyền thống khiến cho học sinh đôi khi cảm thấy cứng nhắc, không cảm thấy thú vị và có ích. Học sinh chán nản với các bài tập tính toán trong tất cả các môn học tự nhiên cũng nhƣ những bài học thuộc lòng đối với các môn xã hội. Việc dạy học tích hợp theo chủ để làm cho các môn học gắn kết với nhau, giải thích đƣợc chính những vấn đề trong đời sống hàng ngày.
Điều đó giúp cho học sinh nâng cao hiểu biết xã hội, đƣa các môn học trở nên gần gũi hơn với thực tiễn, tăng sự hứng thú với các môn học, từ đó kết quả học tâp sẽ đƣợc nâng cao. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phát triển tƣ duy, kĩ năng sống và làm việc, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề. Giống nhƣ các mô hình dạy học tích hợp khác, mục tiêu chính của dạy học tích hợp theo chủ để là phát triển tƣ duy, kĩ năng sống và làm việc, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề ở học sinh. hi đƣợc tham gia vào một tiết học tích hợp, học sinh sẽ phát triển đƣợc nhiều kĩ năng sống và làm việc nhƣ kĩ năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác, kĩ năng trình bày và ra quyết định… Từ đó năng lực giải quyết vấn đề của học sinh cũng đƣợc trau dồi và phát triển ở nhiều khía cạnh nhƣ kĩ năng phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và trình bày, bảo vệ kết quả.
Học sinh đƣợc học tập theo mô hình tích hợp sẽ năng động hơn, nhanh nhẹn hơn trong các tình huống bất ngờ trong học tập cũng nhƣ trong đời sống. Đặc iểm c a dạy học tích hợp theo ch Dạy học tích hợp theo chủ đề có các đặc điểm sau: - Mang tính tích hợp: Dạy học kết hợp kiến thức của nhiều môn học, kết hợp kiến thức sách giáo khoa với kiến thức thực tiễn trong đời sống. - Mang tích thực tiễn: Chủ đề dạy học là những nội dung thực tiễn, gắn liền với đời sống hàng ngày của HS [2]. - Mang tính hợp tác: Trong hoạt động dạy và học tích hợp theo chủ đề, HS cần có sự hợp tác chặt chẽ với nhau và với GV để thực hiện tốt các nhiệm vụ mà GV giao cho.
- Phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS: Dạy học tích hợp theo chủ đề kích thích óc tò mò, cũng nhƣ sự tích cực và sáng tạo trong mỗi HS từ những vấn đề thực tiễn gắn liền với kiến thức khoa học tƣởng nhƣ xa vời. Mỗi học sinh có thể tự do phát huy sự sáng tạo của bản thân thông qua cách trình bày cùng nhƣ cách giải quyết vấn đề đƣợc giao cho [2]. Việc lựa chọn chủ đề tích hợp trong chƣơng trình phổ thông cần tuân theo các nguyên tắc sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nguyên tắc 1: Đảm bảo mục tiêu giáo dục hình thành và phát triển năng lực cần thiết cho ngƣời học. Có hai con đƣờng logic để lựa chọn chủ đề trong dạy học tích hợp: + Con đƣờng thứ nhất ứng với cách tiếp cận nội dung.
Chủ đề → các năng lực riêng lẻ ứng với mục tiêu cụ thể → năng lực ứng với mục tiêu kết thúc một giai đoạn. + Con đƣờng thứ hai ứng với tiếp cận phát triển năng lực. Mục tiêu tích hợp → các năng lực riêng lẻ ứng với mục tiêu cụ thể → chủ đề. Con đƣờng thứ nhất chỉ là một giải pháp tình thế khi chúng ta thay đổi từ phƣơng pháp dạy học tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực.
Để tránh đƣợc sự quá tải chƣơng trình hoặc sự rời xa thực tế ta chọn cách tiếp cận theo con đƣờng thứ hai. Con đƣờng này cho phép lựa chọn những nội dung có nghĩa thiết thực trong đời sống [2]. - Nguyên tắc 2: Đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội, mang tính thiết thực và có nghĩa với ngƣời học. Việc chọn chủ đề theo nguyên tắc này giúp HS nhận thấy sự thiết yếu của việc đi học.
Từ đó tạo động lực và niềm thích thú trong quá trình học tập của các em. - Nguyên tắc 3: Đảm bảo tính khoa học và tiếp cận những thành tựu của khoa học kĩ thuật nhƣng phù hợp với học sinh. - Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính giáo dục và giáo dục phát triển bền vững. Nội dung của các chủ đề tích hợp phải vừa giúp HS tiếp cận thế giới thực tiễn, vừa hình thành thái độ sống văn minh.
- Nguyên tắc 5: Tăng tính thực hành, thực tiễn, ứng dụng và quan tâm tới các vấn đề xã hội mang tính địa phƣơng. - Nguyên tắc 6: Việc xây dựng các bài học, chủ đề tích hợp phải dựa trên chƣơng trình giáo dục hiện hành. Chƣơng trình học trên lớp của HS phải luôn đƣợc đảm bảo đầy đủ để phục vụ cho nhu câu thi cử của các em. Chính vì vậy, dù sử dụng phƣơng pháp giáo dục nào thì đều phải dựa trên chƣơng trình giáo dục 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện hành.
Tuy nhiên, đối với dạy học tích hợp theo chủ đề, các kiến thức lựa chọn cần có mối liên hệ, có nét tƣơng đồng và bổ trợ cho nhau trong một số nội dung nhất định [14]. Quy trình dạy học tích hợp Quy trình để xây dựng chủ đề tích hợp đƣợc thực hiện trải qua các bƣớc: - Bƣớc 1: Lựa chọn chủ đề + Cần xác định những nội dung, những vấn đề thực tiễn vừa gần gũi với đối tƣợng HS lại vừa liên quan đến nội dung kiến thức, phù hợp với trình độ nhận thức để xác định vấn đề cần giải quyết trong chủ đề tích hợp. + Cần thống kê lại các nội dung dạy học gần trung nhau hoặc có mối liên hệ chặt chẽ trong các môn học của chƣơng trình giáo dục hiện hành bằng việc nghiên cứu chƣơng trình tổng thể, sách giáo khoa. + Nêu tên của chủ đề.
- Bƣớc 2: Xác định mục tiêu dạy học chủ đề tích hợp. Mục tiêu này bao gồm các mục tiêu về kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hƣớng phát triển năng lực. - Bƣớc 3: Dự kiến thời gian cho thực hiện chủ đề. Chủ đề đƣợc xây dựng và tiến hành trong khoảng thời gian năm học.
- Bƣớc 4: Xây dựng nội dung của chủ đề tích hợp.