đặt vấn đề thảo luận dạy học tích hợp là cần hay không nữa. Câu trả lời khẳng định là : Cần phải tích hợp các môn học, 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhƣng thực hiện dạy học tích hợp nhƣ thế nào? Sau đây là một số quan điểm tích hợp đối với các môn học. Điều cần thiết đầu tiên là phải “vƣợt lên trên cách nhìn bộ môn”, tức là vƣợt lên trên cách nhìn quen thuộc về vai trò của từng môn học riêng rẽ, quan niệm đúng hơn về tƣơng tác giữa các môn học. Theo d‟ Hainaut (1977) [33,tr.47] có 4 quan điểm khác nhau đối với các môn học.
- Quan điểm “đơn môn”: có thể xây dựng chƣơng trình học tập theo hệ thống của mỗi môn học riêng biệt. Các môn học đƣợc tiếp cận một cách riêng rẽ. - Quan điểm “đa môn”: thực chất là những tình huống, những “đề tài” đƣợc nghiên cứu theo những quan điểm khác nhau, nghĩa là theo những môn học khác nhau. Ví dụ, ngƣời học có thể nghiên cứu vấn đề nhà ở theo quan điểm kiến trúc, theo quan điểm mỹ học, theo quan điểm lịch sử, theo quan điểm nhân chủng học.theo quan điểm này, các môn học đƣợc tiếp cận một cách riêng rẽ và chỉ gặp nhau ở một số thời điểm trong quá trình nghiên cứu các đề tài.
Nhƣ vậy, các môn học không thật sự đƣợc tích hợp. - Quan điểm “liên môn”: trong dạy học những tình huống chỉ có thể đƣợc tiếp cận hợp lý qua sự soi sáng của nhiều môn học. Ở đây chúng ta nhấn mạnh đến sự liên kết các môn học, làm cho chúng tích hợp với nhau để giải quyết một tình huống cho trƣớc. Các quá trình học tập sẽ không đƣợc đề cập một cách rời rạc mà phải liên kết với nhau xung quanh vấn đề phải giải quyết.
- Quan điểm “xuyên môn”: có thể phát triển những kỹ năng mà học sinh có thể sử dụng trong tất cả các môn học, trong tất cả các tình huống. Chẳng hạn, nêu một giả thuyết, đọc các thông tin, thông báo thông tin, giải một bài toán. Những kỹ năng này chúng ta sẽ gọi là kỹ năng xuyên môn. Có thể lĩnh hội những kỹ năng này trong từng môn học hoặc nhân dịp có những hoạt động chung cho nhiều môn học.
Nhu cầu phát triển xã hội hiện đại đòi hỏi nhà trƣờng hƣớng tới quan điểm liên môn và xuyên môn. Trong đó, quan điểm liên môn phối hợp sự đóng góp 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết mọi tình huống, còn quan điểm xuyên môn lại tìm cách phát triển ở học sinh những kỹ năng xuyên môn, nghĩa là những kỹ năng có thể áp dụng ở mọi nơi. Theo Xavier Roegiers, có 4 cách tích hợp sau đây: Cách 1: Những ứng dụng chung cho nhiều môn học đƣợc thực hiện ở cuối năm học hay cuối cấp học. Ví dụ: các môn Vật lý, Hoá học, Sinh học vẫn đƣợc dạy riêng rẽ nhƣng đến cuối năm hoặc cuối cấp có một phần, một chƣơng về những vấn đề chung của khoa học tự nhiên và thành tựu ứng dụng thực tiễn, học sinh đƣợc đánh giá bằng bài thi tổng hợp kiến thức.
Cách 2: Những ứng dụng chung cho nhiều môn học đƣợc thực hiện ở những thời điểm cụ thể đều đặn trong năm học. Ví dụ: các môn Lý, Hoá, Sinh vẫn đƣợc dạy riêng rẽ, hoặc vì bản chất và logic phát triển nội dung từng môn học, hoặc vì các môn học này do các giáo viên khác nhau đảm nhiệm. Tuy nhiên, chƣơng trình có bố trí xen một số chƣơng trình tích hợp liên môn nhằm làm cho học sinh quen dần với việc sử dụng kiến thức những môn học gần gũi nhau. Cách 3: Phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng đề tài tích hợp.
Cách này đƣợc áp dụng cho những môn học gần nhau về bản chất, mục tiêu hoặc cho những môn học có đóng góp bổ sung nhau, thƣờng dựa vào một môn học công cụ nhƣ Tiếng Việt, Toán. Trong trƣờng hợp này môn học tích hợp đƣợc một giáo viên giảng dạy. Cách này có giá trị chủ yếu ở bậc tiểu học, ở đó các vấn đề phải xử lý thƣờng là những đề tài đơn giản có giới hạn. Ví dụ: bài Tập đọc tích hợp kiến thức Lịch sử, Khoa học; bài Toán tích hợp kiến thức dân số, môi trƣờng.
Cách tiếp cận này cố gắng khai thác tính bổ sung lẫn nhau của các môn học, theo đuổi những mục tiêu bổ sung cho nhau bằng các hoạt động trên chủ đề nội dung. Cách 4: Phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng các tình huống tích hợp, xoay quanh những mục tiêu chung cho một nhóm môn, tạo thành môn học tích hợp. Ví dụ: môn Tự nhiên và xã hội ở tiểu học tích hợp 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các kiến thức về con ngƣời và sức khỏe, gia đình và nhà trƣờng với môi trƣờng xã hội, động vật và thực vật, bầu trời và mặt đất. Lên cấp THCS, THPT hệ thống khái niệm trong các môn học phức tạp hơn, đòi hỏi sự phát triển tuần tự chặt chẽ hơn, mỗi môn học thƣờng do một giáo viên đƣợc đào tạo chuyên đảm nhiệm, do đó cách tích hợp thứ 3 khó thực hiện, ngƣời ta thiên về áp dụng cách 4, tuy có nhiều khó khăn nhƣng phải tìm cách vƣợt qua vì dạy học tích hợp là xu hƣớng tất yếu, đem lại nhiều lợi ích.
Vai trò của tích hợp trong dạy học. Dạy học từng môn riêng rẽ giúp học sinh hình thành kiến thức khoa học một cách hệ thống, dạy học tích hợp giúp học sinh liên hệ kiến thức trong nhà trƣờng và thực tiễn cuộc sống. Dạy học tích hợp giúp học sinh trở thành ngƣời lao động tích cực, ngƣời công dân có năng lực giải quyết tốt các tình huống có vấn đề mang tính tích hợp trong thực tiễn cuộc sống. Khuynh hƣớng dạy học theo hƣớng tích hợp cho phép rút ngắn đƣợc thời gian dạy học, đồng thời tăng cƣờng đƣợc khối lƣợng và chất lƣợng thông tin của chƣơng trình và nội dung SGK phổ thông.
Hiện nay còn tình trạng tách biệt giữa các bộ môn trong nhà trƣờng phổ thông, nhất là tình trạng biệt lập giữa chƣơng trình và SGK ở các cấp học, đặc biệt ở một số môn đồng tâm. Việc giảng dạy tích hợp rèn cho học sinh ý thức và kỹ năng vận dụng kiến thức đã học để xử lý các vấn đề đặt ra trong học tập. Đối với một số nội dung kiến thức, ngƣời giáo viên chỉ nên giới thiệu ở chừng mực cần thiết cho sự hiểu biết tối thiểu về khía cạnh đang đề cập. Nhờ đó, có thể khơi gợi trí tò mò, tinh thần ham hiểu biết của ngƣòi học.
Cần đánh giá cao những học sinh biết sử dụng kiến thức phân môn này để tham gia giải quyết những vấn đề của phân môn khác. Đó là những thói quen, cơ sở để sau này các em có điều kiện tiếp thu và vận dụng dễ dàng hơn phƣơng pháp nghiên cứu liên ngành ở các bậc học cao hơn, cũng nhƣ khi vào đời, có khả năng giải quyết dễ dàng hơn 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các vấn đề thực tiễn, vì mọi tình huống xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng là tình huống tích hợp. Dạy học tích hợp giúp học sinh sử dụng một cách tối đa các kiến thức đã học ở tất cả các môn vào giải quyết một vấn đề, đồng thời kéo kiến thức trong nhà trƣờng gần lại với kiến thức xã hội. Dạy học tích hợp giúp học sinh học tập thông minh và vận dụng sáng tạo kiến thức, kỹ năng và phƣơng pháp của khối tri thức toàn diện, hài hoà và hợp lý trong giải quyết những tình huống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiện đại.
Ngoài ra, dạy học tích hợp còn đảm bảo cho học sinh khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện, và nếu có thể, để đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chƣa gặp. Học sinh có thể học tập nhiều hơn nếu đƣợc cung cấp đầy đủ các tƣ liệu học tập đƣợc biên soạn trong khuôn khổ một chƣơng trình tích hợp các khoa học một cách hợp lý. Học sinh có thể làm đƣợc nhiều hơn và tốt hơn nếu PPDH của thầy thực sự chuyển hoá thành phƣơng pháp dạy cách học cho trò, theo cách tiếp cận dạy học giải quyết vấn đề mà học sinh là trung tâm, tập dƣợt cho học sinh cách vận dụng tổng hợp các tri thức vào thực tiễn. Hơn nữa, dạy học tích hợp giúp học sinh rèn luyện tƣ duy khái quát, năng lực liên hệ và mở rộng kiến thức; giúp học sinh dễ hiểu bài, dễ khắc sâu kiến thức; giảm cƣờng độ học tập cho học sinh.
Vận dụng tích hợp trong dạy học tạo điều kiện cho học sinh phát triển tốt các kỹ năng. Khi vận dụng tích hợp vào dạy học, các quá trình học tập không tách rời cuộc sống hàng ngày cũng nhƣ không tách rời các môn học riêng rẽ mà có sự liên hệ các môn học với nhau và với thực tiễn cuộc sống. Không còn sự tách rời hai thế giới nhà trƣờng và thực tiễn cuộc sống, dạy học riêng rẽ từng môn một sẽ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách có hệ thống nhƣng 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khó áp dụng vào thực tiễn vốn mang các tình huống tích hợp. Dạy học tích hợp nhằm nêu bật cách sử dụng kiến thức, nhằm giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống, giúp học sinh khi ra đời sẽ trở thành ngƣời lao động có ý thức và tự lập, ngƣời công dân có trách nhiệm với xã hội, ngƣời chủ của đất nƣớc.
Dạy học tích hợp giúp học sinh phát triển phối hợp nhiều kỹ năng, trong đó có những kỹ năng mà các môn học đơn lẻ khó hình thành đƣợc. Tuy nhiên khi dạy học tích hợp cũng gặp phải những khó khăn sau: - Cả giáo viên và học sinh phải làm quen với PPDH mới. Trong khi giáo viên cũng nhƣ học sinh chủ yếu thụ động, sức ỳ lớn. - Nhìn chung khối lƣợng kiến thức trong chƣơng trình còn nặng so với nhận thức của học sinh.
- Phần lớn các trƣờng phổ thông, các tƣ liệu giảng dạy bổ sung cho bài giảng, các phƣơng tiện dạy học còn thiếu. - Để dạy theo hƣớng tích hợp, giáo viên phải mất rất nhiều thời gian để nghiên cứu tài liệu và soạn giáo án, lập kế hoạch dạy học.