Tích Hợp Giáo Dục Kỹ Năng Sống Cho Học Sinh Qua Dạy Học Thơ Việt Nam Từ Năm 1945 Đến 1975

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua dạy học thơ việt nam từ năm 1945 đến 1975, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Thị Loan
• Người hướng dẫn: TS. Dương Tuyết Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học (Bộ môn Ngữ văn)
• Đề tài: Tích Hợp Giáo Dục Kĩ Năng Sống Cho Học Sinh Qua Dạy Học Thơ Việt Nam Từ Năm 1945 Đến 1975 (Ngữ Văn 12, Tập 1)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Khái quát về kĩ năng sống
• 1.2. Khái niệm kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống
• 1.3. Phân loại kĩ năng sống
• 1.4. Tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
• 1.5. Vấn đề giảng dạy theo hướng tích hợp
• 1.5.1. Khái niệm “tích hợp”
• 1.5.2. Quan điểm dạy học tích hợp
• 1.5.3. Ý nghĩa của dạy học tích hợp
• 1.5.4. Tích hợp trong dạy học Ngữ văn
• 1.6. Sự cần thiết của việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong dạy học môn Ngữ văn
• 1.7. Đặc điểm tâm lí của học sinh Trung học phổ thông
• 1.8. Thực trạng tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong dạy học Ngữ văn
• 1.9. Các kĩ năng sống cơ bản hình thành cho HS trong môn Ngữ văn và dạy học thơ Việt Nam từ năm 1945 đến 1975 (Ngữ văn 12, tập 1)
• 1.10. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC THƠ VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN 1975 (NGỮ VĂN 12, TẬP 1) THEO HƯỚNG TÍCH HỢP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
• 2.1. Những nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 2.2. Đảm bảo tính giáo dục
• 2.3. Đảm bảo nguyên tắc về lượng
• 2.4. Đảm bảo tính thường xuyên, liên tục
• 2.5. Đảm bảo tính tương tác
• 2.6. Dạy học bám sát đặc trưng thể loại thơ trữ tình
• 2.7. Đề xuất một số biện pháp dạy học tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong phần dạy học thơ Việt Nam từ năm 1945 đến 1975 (Ngữ văn 12, tập 1)
• 2.8. Quy trình tích hợp
• 2.9. Sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực. Các bước thực hiện một bài dạy tích hợp giáo dục kĩ năng sống
• 2.10. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm. Thời gian thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Thiết kế bài dạy thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Đánh giá giờ dạy học thực nghiệm
• 3.8. Đánh giá kết quả thực nghiệm đối chứng
• 3.9. Tiểu kết Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tích Hợp Giáo Dục Kỹ Năng Sống Trong Dạy Học Thơ Việt Nam

Tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong dạy học thơ Việt Nam từ năm 1945 đến 1975 là một chủ đề quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc tích hợp này không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để thích ứng với cuộc sống. Thơ ca Việt Nam trong giai đoạn này phản ánh sâu sắc tâm tư, tình cảm và những giá trị nhân văn, từ đó tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện kỹ năng sống qua việc cảm thụ và phân tích tác phẩm.

1.1. Khái niệm về Tích Hợp Giáo Dục Kỹ Năng Sống

Tích hợp giáo dục kỹ năng sống là quá trình lồng ghép các kỹ năng cần thiết vào nội dung giảng dạy, giúp học sinh không chỉ học kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng sống thiết yếu. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại, nơi mà việc trang bị cho học sinh những kỹ năng mềm là rất cần thiết.

1.2. Lịch sử và Ý nghĩa của Dạy Học Thơ Việt Nam

Dạy học thơ Việt Nam từ năm 1945 đến 1975 không chỉ là việc truyền đạt kiến thức văn học mà còn là cơ hội để học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa, lịch sử và con người Việt Nam. Thơ ca trong giai đoạn này mang đậm tính nhân văn, giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và cảm xúc thẩm mỹ.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Tích Hợp Giáo Dục Kỹ Năng Sống

Mặc dù việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong dạy học thơ Việt Nam mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Nhiều giáo viên vẫn chưa được đào tạo đầy đủ về cách tích hợp kỹ năng sống vào chương trình giảng dạy.

2.1. Thiếu Tài Liệu và Phương Pháp Giảng Dạy

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào dạy học thơ. Điều này dẫn đến việc giảng dạy không đạt hiệu quả như mong muốn.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đánh Giá Kết Quả Học Tập

Việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống còn nhiều bất cập. Các tiêu chí đánh giá chưa rõ ràng, khiến giáo viên khó khăn trong việc xác định mức độ phát triển kỹ năng của học sinh.

III. Phương Pháp Tích Hợp Giáo Dục Kỹ Năng Sống Trong Dạy Học Thơ

Để tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào dạy học thơ Việt Nam, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống thông qua các hoạt động thực tiễn.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, đóng vai, và thực hành sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc học tập. Qua đó, các em có thể rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và tư duy phản biện.

3.2. Thiết Kế Bài Giảng Tích Hợp

Thiết kế bài giảng tích hợp giáo dục kỹ năng sống cần chú trọng đến việc lồng ghép các nội dung giáo dục vào trong từng tác phẩm thơ. Điều này giúp học sinh không chỉ hiểu rõ nội dung tác phẩm mà còn rút ra được những bài học quý giá cho cuộc sống.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong dạy học thơ Việt Nam đã được áp dụng tại nhiều trường học và đã đạt được những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nâng cao khả năng cảm thụ văn học mà còn phát triển các kỹ năng sống cần thiết cho tương lai.

4.1. Kết Quả Thực Nghiệm Sư Phạm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động tích hợp giáo dục kỹ năng sống có sự tiến bộ rõ rệt trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên và Học Sinh

Phản hồi từ giáo viên và học sinh cho thấy việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào dạy học thơ không chỉ giúp học sinh yêu thích môn học hơn mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tích Hợp Giáo Dục Kỹ Năng Sống

Tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong dạy học thơ Việt Nam từ năm 1945 đến 1975 là một hướng đi cần thiết trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp học sinh phát triển toàn diện mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục quốc gia.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Kỹ Năng Sống

Giáo dục kỹ năng sống đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh. Điều này càng trở nên cần thiết trong bối cảnh xã hội hiện đại.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào dạy học thơ, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thơ ca giai đoạn 1945 - 1975 giữ vai trò then chốt trong chương trình giáo dục phổ thông, chiếm tới 43,5% tổng số tiết phần Văn học Việt Nam trong sách giáo khoa Ngữ văn 12 tập 1. Trên phạm vi toàn cầu, hơn 155 quốc gia đã quan tâm đưa kĩ năng sống vào nhà trường, trong đó 143 quốc gia đã triển khai chính khóa ở bậc phổ thông. Tuy nhiên, tại Việt Nam, phương pháp giảng dạy tác phẩm văn học giai đoạn này phần lớn vẫn tập trung nặng về phân tích thi pháp, truyền thụ kiến thức một chiều mà chưa chú trọng chuyển hóa giá trị văn học thành kĩ năng sống thực tiễn cho học sinh lứa tuổi 16 đến 18.

Đề tài nghiên cứu hướng tới mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng dạy học và đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm nhằm tích hợp giáo dục kĩ năng sống thông qua các thi phẩm tiêu biểu như Tây Tiến của Quang Dũng, Việt Bắc của Tố Hữu, Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm và Sóng của Xuân Quỳnh. Nghiên cứu được triển khai khảo sát thực tế và thực nghiệm sư phạm tại trường Trung học phổ thông Gia Viễn A, tỉnh Ninh Bình trong năm học 2016 - 2017.

Ý nghĩa khoa học của đề tài thể hiện qua việc đổi mới phương thức tiếp cận tác phẩm văn chương từ định hướng nội dung sang phát triển năng lực người học. Việc trang bị các nhóm kĩ năng như tự nhận thức, giao tiếp, tư duy sáng tạo và xác định giá trị giúp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng mục tiêu đổi mới căn bản giáo dục theo tinh thần hội nhập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dạy học tích hợp hiện đại với ba cấp độ: tích hợp nội môn, tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn. Khung lý thuyết này kết hợp chặt chẽ với quan điểm bốn trụ cột giáo dục của UNESCO bao gồm học để biết, học để khẳng định bản thân, học để chung sống và học để làm việc.

Ba khái niệm cốt lõi được định hình rõ ràng: kĩ năng sống là năng lực tâm lý xã hội giúp cá nhân ứng xử tích cực trước các tình huống thực tế theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO); giáo dục kĩ năng sống là quá trình chuyển hóa nhận thức và thái độ thành hành vi lành mạnh; tích hợp kĩ năng sống trong môn Ngữ văn là việc khai thác các giá trị nhân văn của tác phẩm để rèn luyện năng lực ứng xử mà không làm phá vỡ đặc trưng nghệ thuật ngôn từ. Hệ thống kĩ năng trọng tâm bao gồm kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng xác định giá trị và kĩ năng giải quyết vấn đề.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu khảo sát thực trạng gồm 11 giáo viên tổ Ngữ văn và 90 học sinh khối 12 tại trường Trung học phổ thông Gia Viễn A, tỉnh Ninh Bình. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho môi trường giáo dục phổ thông vùng đồng bằng Bắc Bộ, nơi giáo viên và học sinh đã tiếp cận chương trình sách giáo khoa chuẩn nhưng còn thiếu phương tiện hỗ trợ chuyên sâu.

Nguồn dữ liệu được thu thập qua phiếu điều tra trắc nghiệm, bảng hỏi tự luận, phỏng vấn sâu, dự giờ quan sát sư phạm và bài kiểm tra thực nghiệm 45 phút. Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phân tích định tính giúp đo lường chính xác sự biến chuyển về nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh trước và sau khi áp dụng các biện pháp tích hợp. Toàn bộ tiến trình khảo sát và dạy học thực nghiệm diễn ra liên tục trong giai đoạn học kỳ 1 năm học 2016 - 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng 11 giáo viên cho thấy 72,8% giáo viên chỉ thỉnh thoảng thực hiện tích hợp kĩ năng sống, 27,2% thực hiện thường xuyên và 0% chưa từng thực hiện. Về cơ sở vận dụng, 54,5% giáo viên dựa vào kinh nghiệm cá nhân, 27,3% dựa trên các phương pháp được đào tạo và 18,2% học hỏi từ đồng nghiệp. 100% giáo viên sử dụng phương pháp thảo luận nhóm và vấn đáp, nhưng các kĩ thuật dạy học tích cực hiện đại lại rất hạn chế: kĩ thuật trình bày 1 phút chỉ đạt 36,4%, kĩ thuật động não đạt 27,3%, viết tích cực đạt 18,2% và kĩ thuật khăn trải bàn chỉ chiếm 9,1%.

Khảo sát 90 học sinh cho thấy chỉ 15,6% học sinh có nhận thức đúng đắn về bản chất kĩ năng sống, trong khi 44,4% hiểu đơn giản là kĩ năng làm việc hiệu quả. Mức độ tiếp nhận thông tin về kĩ năng sống ở mức thỉnh thoảng chiếm 63,3%, mức thường xuyên chỉ đạt 11,1% và có tới 25,6% chưa bao giờ nghe thấy. Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh chưa từng nghe về kĩ năng xác định giá trị lên đến 52,2% và kĩ năng đương đầu với cảm xúc là 45,5%. Dù 92,2% học sinh khẳng định việc giáo dục kĩ năng sống qua môn Ngữ văn là rất cần thiết, nhưng khi đến thư viện, 84,4% học sinh lựa chọn đọc các sách khác và chỉ 15,6% chọn đọc sách văn học.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ việc giáo viên thiếu tài liệu hướng dẫn bài bản và chịu áp lực phân bổ thời gian trong tiết dạy 45 phút. Tình trạng này phản ánh đúng thực tế khi một khảo sát ngành ghi nhận chỉ khoảng 2 đến 3 giáo viên trong tổng số 10 người đáp ứng tốt yêu cầu giảng dạy kĩ năng sống do thiếu hụt chương trình bồi dưỡng chuyên sâu.

Dữ liệu khảo sát khi được biểu diễn qua bảng đối chiếu tỷ lệ nhận thức cho thấy khoảng cách lớn giữa nhu cầu học sinh (92,2% mong muốn) và khả năng cung cấp kỹ năng thực tế của nhà trường (chỉ 15,6% hiểu đúng). Sự chênh lệch này khẳng định việc tích hợp hiện nay còn mang tính hình thức, chủ yếu là liên hệ đạo đức ở cuối bài đọc hiểu thay vì tổ chức thành chuỗi hoạt động khám phá. Bảng số liệu thực nghiệm bài thơ Tây Tiến chứng minh rằng khi áp dụng các kĩ thuật tương tác tích cực, mức độ hào hứng học tập của học sinh tăng lên rõ rệt, điểm số kiểm tra định kỳ cũng có sự phân hóa tích cực so với lớp đối chứng dạy theo phương pháp thuyết giảng truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Hệ thống 4 giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng tích hợp kĩ năng sống:

• Chuẩn hóa quy trình tích hợp 5 bước: Giáo viên bộ môn Ngữ văn thực hiện nghiêm ngặt quy trình gồm xác định mục tiêu kép, xác định nội dung tích hợp, lựa chọn phương pháp tích cực, tổ chức bài dạy trải nghiệm và kiểm tra đánh giá toàn diện cho 100% tiết dạy thơ từ năm 2017.
• Đa dạng hóa các kĩ thuật dạy học tích cực: Tổ chuyên môn đẩy mạnh ứng dụng kĩ thuật khăn trải bàn, động não, trình bày 1 phút, sắm vai và thảo luận nhóm nhỏ nhằm nâng tỷ lệ học sinh chủ động tham gia xây dựng bài học từ 27,3% lên trên 80% trong các giờ đọc hiểu.
• Cải tiến hình thức kiểm tra đánh giá năng lực: Giáo viên kết hợp kiểm tra trắc nghiệm khách quan với câu hỏi nghị luận xã hội gắn liền thông điệp tác phẩm như tinh thần vượt khó trong Tây Tiến, lý tưởng cống hiến trong Đất Nước, dành từ 20% đến 30% quỹ điểm để đánh giá kĩ năng giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh.
• Bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ sư phạm: Ban giám hiệu nhà trường phối hợp với các cấp quản lý giáo dục tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm học về phương pháp tích hợp kĩ năng sống cho 100% giáo viên tổ Ngữ văn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Ngữ văn cấp Trung học phổ thông: Nắm bắt giáo án mẫu, quy trình 5 bước và các kĩ thuật dạy học tích cực áp dụng trực tiếp cho các bài thơ Tây Tiến, Việt Bắc, Đất Nước, Sóng.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng làm tài liệu xây dựng chuyên đề sinh hoạt chuyên môn, xây dựng tiêu chí dự giờ và đánh giá giờ dạy tích hợp phát triển năng lực người học.
• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Phương pháp dạy học Ngữ văn: Tham khảo phương pháp nghiên cứu định lượng, công cụ điều tra khảo sát và mô hình thực nghiệm sư phạm trong nghiên cứu khoa học giáo dục.
• Chuyên gia phát triển chương trình và biên soạn sách giáo khoa: Khai thác ma trận tích hợp kĩ năng sống tương thích với các văn bản văn học giai đoạn 1945 - 1975 phù hợp với tâm lý lứa tuổi 16 đến 18.

Câu hỏi thường gặp

• Tích hợp kĩ năng sống có làm mất đi chất văn và đặc trưng thể loại thơ trữ tình không?
  Không, tích hợp dựa trên nguyên tắc bám sát đặc trưng thi pháp như tứ thơ, hình tượng và cảm xúc. Việc khai thác kĩ năng xuất phát tự nhiên từ chiều sâu tư tưởng tác phẩm, không gượng ép nên vừa giữ trọn vẹn xúc cảm thẩm mĩ, vừa làm tăng tính thực tiễn của bài học.

• Làm thế nào để giáo viên tránh tình trạng quá tải thời gian trong tiết học 45 phút?
  Giáo viên áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực như động não hoặc trình bày 1 phút vào các câu hỏi gợi mở, giao phiếu học tập chuẩn bị trước ở nhà, đảm bảo 100% thời lượng trên lớp tập trung vào thảo luận trọng tâm và đúc kết trải nghiệm.

• Các tác phẩm thơ cách mạng 1945 - 1975 có xa lạ với tâm lý học sinh thời đại mới không?
  Hoàn toàn không, những giá trị như lòng yêu nước, ý chí vượt khó của người lính Tây Tiến hay lòng thủy chung trong Việt Bắc là những giá trị nhân văn cốt lõi giúp 90 học sinh tham gia khảo sát dễ dàng liên hệ với lý tưởng sống của thanh niên ngày nay.

• Hình thức kiểm tra nào phản ánh chính xác nhất kĩ năng sống của học sinh qua môn Ngữ văn?
  Phương pháp hiệu quả nhất là kết hợp câu hỏi nghị luận xã hội dạng mở với việc đánh giá sản phẩm học tập, bài thuyết trình nhóm và quan sát thái độ ứng xử hàng ngày của học sinh trong các hoạt động học tập.

• Học sinh lớp 12 có bị phân tâm trước áp lực thi cử khi học tích hợp kĩ năng sống không?
  Ngược lại, việc rèn luyện kĩ năng tư duy phản biện, kĩ năng viết tích cực và kĩ năng làm chủ cảm xúc giúp 92,2% học sinh khảo sát tự tin hơn, nâng cao kĩ năng làm bài thi môn Ngữ văn đạt điểm số cao hơn.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích hợp và xác lập hệ thống kĩ năng sống phù hợp với đặc trưng thơ ca 1945 - 1975.
• Khảo sát thực tế 11 giáo viên và 90 học sinh phản ánh rõ nét thực trạng thiếu hụt kĩ năng sống và nhu cầu cấp thiết cần đổi mới phương pháp giảng dạy.
• Đề xuất quy trình sư phạm 5 bước và bộ công cụ dạy học tích cực giúp tiết học Ngữ văn trở nên sinh động, thực tiễn và hiệu quả.
• Kết quả thực nghiệm bài thơ Tây Tiến tại trường Trung học phổ thông Gia Viễn A khẳng định tính khả thi và ưu thế vượt trội của phương pháp tích hợp.
• Nghiên cứu đóng góp cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc chuyển đổi căn bản từ giáo dục truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học.

Lộ trình tiếp theo hướng tới việc nhân rộng mô hình tích hợp sang các thể loại văn xuôi, kịch bản văn học và mở rộng phạm vi thực nghiệm tại nhiều trường phổ thông trên cả nước giai đoạn 2018 - 2020. Các nhà trường và giáo viên cần chủ động nghiên cứu, áp dụng quy trình tích hợp để biến mỗi giờ học Ngữ văn thành không gian rèn luyện nhân cách và kĩ năng sống toàn diện cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2. Một số biện pháp dạy học thơ Việt Nam từ năm 1945 đến 1975 (Ngữ văn 12, tập 1) theo hướng tích hợp giáo dục kĩ năng sống Chƣơng 3. Thực nghiệm sư phạm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.

Khái quát về kĩ năng sống 1. Khái niệm kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống 1. Kĩ năng sống Khi nói về KNS thì có nhiều quan niệm khác nhau: - Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), KNS là những kĩ năng thiết thực mà con người cần có để có cuộc sống an toàn và khỏe mạnh. Hiểu rộng hơn, KNS là khả năng để có hành vi thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày [6, tr.

- Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), KNS là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng [6, tr. - Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO), KNS gắn liền với 4 trụ cột của giáo dục: học để biết (learning to know), học để khẳng định bản thân (learning to be), học để chung sống (learning to live together) và học để làm việc (learning to do) [6, tr. Tiếp cận theo 4 trụ cột trên thì KNS có thể hiểu là: kĩ năng học tập, kĩ năng làm chủ bản thân, kĩ năng thích ứng và hòa nhập với cuộc sống, kĩ năng làm việc.

Từ những quan niệm trên đây, có thể thấy KNS bao gồm nhiều kĩ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người. KNS là năng lực tâm lí – xã hội của mỗi cá nhân, năng lực này có được là do quá trình học tập và lĩnh hội, được thể hiện thông qua truyền thống, văn hóa, gia đình, cộng đồng và xã hội. Với cách phân tích nêu trên, tác giả luận văn sử dụng khái niệm KNS trong nghiên cứu với nội hàm: “KNS là khả năng làm chủ bản thân của mỗi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống ” [6, tr. Giáo dục kĩ năng sống KNS được hình thành thông qua quá trình xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp người học có cả kiến thức, giá trị và kĩ năng thích hợp.

Do vậy, KNS phải được hình thành cho học sinh thông qua con đường đặc trưng – hoạt động giáo dục. Theo Nguyễn Thị Mỹ Lộc “Giáo dục kĩ năng sống là một quá trình với những hoạt động giáo dục cụ thể nhằm tổ chức, điều khiển để học sinh biết cách chuyển tải những gì mình biết (nhận thức), những gì mình cảm nhận (thái độ), những gì mình quan tâm (giá trị) thành những khả năng thực thụ giúp học sinh biết phải làm gì và làm như thế nào (hành vi) trong những tình huống khác nhau của cuộc sống” [20, tr. Phân loại kĩ năng sống Có nhiều cách phân loại KNS: - Theo UNESCO, WHO và UNICEF, có thể xem KNS gồm các kĩ năng cốt lõi sau : + Kĩ năng giải quyết vấn đề (problem solving); + Kĩ năng suy nghĩ/ tư duy phê phán (critical thinking); + Kĩ năng giao tiếp hiệu quả (effective communication skills); + Kĩ năng ra quyết định (decision – making); + Kĩ năng tư duy sáng tạo (creative thinking); + Kĩ năng giao tiếp ứng xử cá nhân (interpersonal relationship skills); + Kĩ năng tự nhận thức/ tự trọng và tự tin của bản thân, xác định giá trị (selfawareness building skills, incl. Self-awareness, self-esteem and self- confidence, angd values analysis); + Kĩ năng thể hiện sự cảm thông (empathy) [6, tr.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Trong giáo dục ở nước ta những năm vừa qua, KNS thường được phân loại theo các mối quan hệ, bao gồm các nhóm sau: nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình; nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác; nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách có hiệu quả [6, tr. Trên đây chỉ là một số cách phân loại KNS. Tuy nhiên, các cách phân loại này chỉ mang tính tương đối. Trong thực tế cuộc sống, các KNS có sự đan xen, tương hỗ lẫn nhau.

Thống nhất với quan điểm trên, đồng thời xem xét sự tương thích với tính chất, đặc điểm của dạy học thơ Việt Nam từ năm 1945 đến 1975 (Ngữ văn 12, tập 1), chúng tôi giới hạn các KNS được nghiên cứu trong luận văn để tích hợp chủ yếu là các kĩ năng xác định giá trị (lòng yêu nước, sự đồng cảm, tình yêu thương), kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng tự nhận thức,… 1. Tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Theo UNESCO, ba thành tố hợp thành năng lực của con người là: kiến thức, kĩ năng và thái độ. Hai yếu tố sau thuộc về KNS, có vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách con người. Lứa tuổi học sinh là giai đoạn hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ song còn thiếu kinh nghiệm sống nên dễ bị lôi kéo hoặc dễ học theo, bắt chước một số thói hư, tật xấu du nhập từ thế giới bên ngoài, từ mạng internet.

Sống trong xã hội phát triển, với xu thế toàn cầu hóa, con người cần phải sớm được trang bị những kĩ năng cần thiết để hòa nhập với cộng đồng. Rèn kĩ năng sống lại càng cần thiết đối với thế hệ trẻ vì các em là những chủ nhân tương lai của đất nước. Giáo dục kĩ năng sống góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh. Kĩ năng sống tốt sẽ giúp học sinh vững vàng đối diện với mọi hoàn cảnh, là chìa khóa để các em mở ra cánh cửa thành công.

Vì vậy, việc giáo dục KNS cho HS có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vấn đề giảng dạy theo hƣớng tích hợp 1. Khái niệm “tích hợp” Tích hợp ban đầu có các tên gọi là: liên hệ (permeation), kết hợp (combination), phối hợp (coordination), tích hợp (intergration).

Về khái niệm tích hợp, có nhiều cách định nghĩa, quan niệm khác nhau. Theo Từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng. Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp” [33]. Theo Từ điển Giáo dục học cho rằng: “Tích hợp là những hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học” [11, tr.

Như vậy trong dạy học, tích hợp là sự liên kết các đối tượng trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất, hài hòa. Quan điểm dạy học tích hợp Dạy học tích hợp đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại hiện đang được quan tâm nghiên cứu và được áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. Hơn nữa, đây cũng là một trong những quan điểm chỉ đạo trong việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông nước ta sau năm 2015. Các hình thức dạy học tích hợp bao gồm: tích hợp trong nội bộ môn học, liên môn, xuyên môn.

Tích hợp trong nội bộ môn học là tổng hợp trong một đơn vị học, thậm chí trong 1 tiết học hay trong một bài tập gồm nhiều mảng kiến thức, kĩ năng liên quan đến nhau nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục. Có thể tích hợp theo chiều ngang hoặc theo chiều dọc. Tích hợp theo chiều ngang là tích hợp các mảng kiến thức, kĩ năng trong môn học theo nguyên tắc đồng quy: tích hợp các kiến thức, kĩ năng thuộc mạch, phân môn này với mạch/ phân môn khác. Tích hợp theo chiều dọc là tích hợp một đơn vị kiến thức, kĩ năng mới với 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những kiến thức, kĩ năng trước đó theo nguyên tắc đồng tâm.

Cụ thể là: kiến thức của lớp trên, bậc học trên bao hàm kiến thức, kĩ năng của lớp dưới, cấp học dưới [32]. Theo cách tiếp cận tích hợp liên môn, giáo viên tổ chức chương trình học tập xoay quanh các nội dung sau: các chủ đề, các khái niệm và kĩ năng liên ngành, liên môn. Hoặc lồng ghép các nội dung giáo dục cần thiết nhưng không thành một môn học (như các nội dung về môi trường, năng lượng, biến đổi khí hậu, kĩ năng sống, dân số, sức khỏe sinh sản.), vào nội dung của mỗi môn học tùy theo đặc trưng của từng môn [31]. Tích hợp xuyên môn là tích hợp bằng cách thiết kế các môn học tích hợp nhiều lĩnh vực khoa học, ví dụ: Vật lí, Hóa học, Sinh học thành môn Khoa học tự nhiên và các kiến thức về khoa học xã hội như Lịch sử, Địa lí, Đạo đức, Giáo dục công dân thành môn Tìm hiểu xã hội hoặc Khoa học xã hội [31].

Với nhu cầu của xã hội hiện đại đòi hỏi nhà trường phải hướng tới hai quan điểm liên môn và xuyên môn trong dạy học. Trong đó, quan điểm liên môn có sự phối hợp đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết mọi tình huống, còn quan điểm xuyên môn lại tìm cách phát triển ở học sinh những kĩ năng có thể áp dụng ở mọi nơi. Theo Trần Trung Ninh: “Tích hợp chương trình giảng dạy nhằm tạo mối liên hệ chặt chẽ giữa các môn học khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, hình thành hệ thống kiến thức thống nhất, từ đó bồi dưỡng năng lực khoa học và kĩ năng sống cho học sinh, tạo hứng thú và động lực cho việc học” [30]. Bên cạnh đó, nhà nghiên cứu Phạm Văn Lập cũng quan niệm rằng “dạy học tích hợp có nghĩa là những kiến thức, kĩ năng học được ở môn học này, phần này của môn học được sử dụng như những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong nhiều phần khác của cùng môn học” [17].

Trong bài phỏng vấn với báo Giáo dục và Thời đại, tác giả Đinh Quang Báo, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội, Ủy viên Hội đồng Quốc gia 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.