MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phát triển nông thôn là lĩnh vực rất quan trọng và cấp thiết trong chiến lược kinh tế, xã hội và hiện đại hóa đất nước. Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển chung của đất nước, nông thôn đã có sự phát triển và đổi mới đáng kể. Đây là những vẫn đề đang được Đảng và Nhà nước rất quan tâm cả về tổng kết lý luận, thực tiễn và đầu tư cho phát triển.
Để phát triển nông thôn theo đúng hướng, có cơ sở khoa học, đảm bảo phát triển bền vững thì phải tiến hành quy hoạch phát triển nông thôn, đây là một vấn đề hết sức quan trọng. Nhưng trước khi tiến hành quy hoạch thì trước mắt ta phải tiến hành nghiên cứu, đánh giá nông thôn để tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và những thách thức ở vùng nghiên cứu để từ đó mới đưa ra được những định hướng cho sự phát triển. Sự phát triển của nông thôn sẽ tạo điều kiện cho đất nước bước vào giai đoạn CNH - HĐH, ổn định về KT – CT – XH. Vì vậy để phát triển các vùng nông thôn một cách toàn diện và bền vững, nhà nước ta đã đưa ra chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2020 trong phạm vi cả nước về tất cả các mặt với mục đích thay đổi bộ mặt của các vùng nông thôn.
Nông thôn mới có 5 nội dung cơ bản: Thứ nhất nông thôn có làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; Hai là sản xuất bền vững, theo hướng hàng hóa; Ba là đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; Bốn là bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; Năm là xã hội nông thôn được quản lý tốt và dân chủ. Để xây dựng nông thôn với năm nội dung đó, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 491/QĐ – TTg ban hành về Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới bao gồm 19 tiêu chí. Năm 2013 Thủ Tướng Chính Phủ ban hành Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 sửa đổi một số tiêu chí của bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. n 2 Phúc Sen là xã nằm ở phía Đông của tỉnh Cao Bằng, cách thị trấn huyện Quảng Uyên 5 km.
Xã có 10 xóm hành chính với 441 hộ dân, 1.915 nhân khẩu, diện tích đất tự nhiên 1.290,43 ha, chỉ có duy nhất một dân tộc Nùng An sinh sống, có 6/10 xóm vừa sản xuất nông nghiệp vừa có nghề truyền thống Rèn đúc, dệt vải nhuộm chàm. Những năm gần đây, mặc dù chịu nhiều tác động của sự biến động thị trường quốc tế cũng như ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu nhưng kinh tế xã Phúc Sen vẫn phát triển tương đối ổn định. Chất lượng hàng hóa và dịch vụ ngày càng được nâng cao. Cơ sở hạ tầng, kinh tế - văn hóa và xã hội từng bước được đầu tư xây dựng đồng bộ và hoàn thiện, đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu phục vụ phát triển sản xuất, dân sinh.
Tuy nhiên, tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở Phúc Sen còn một số hạn chế, tồn tại đó là: Kinh tế tăng trưởng chưa vững chắc, chất lượng, hiệu quả sản xuất nông nghiệp thấp, hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp chưa cao. Cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội như giao thông, thủy lợi, điện, trường học… tuy đã được đầu tư xây dựng nhưng vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu phát triển mới. Môi trường ngày càng ô nhiễm, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch. Công tác xây dựng nông thôn tại xã Phúc Sen đã được thực hiện qua nhiều thế hệ, đã thu được những kết quả ban đầu.
Tuy nhiên, qua nhiều năm xây dựng và phát triển, đến nay đã phát sinh nhiều bất cập, các nhân tố mới hình thành phát triển thiếu sự điều chỉnh phù hợp với giai đoạn CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn, bên cạnh đó, công tác chỉ đạo còn nhiều lúng túng vừa làm vừa rút kinh nghiệm, cơ sở hạ tầng của xã đã được cải thiện tuy nhiên vẫn còn nhiều thiếu và yếu, tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp so với yêu cầu, vấn đề môi trường chưa được cải thiện. Do đó việc xây dựng nông thôn mới cấp xã là hết sức cần thiết. Xuất phát từ thực trạng trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Thực trạng và giải pháp xây dựng nông thôn mới tại xã Phúc Sen, huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2013 - 2015’’. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng xây dựng phát triển nông thôn và đưa ra một số giải pháp nhằm xây dựng NTM tại xã Phúc Sen theo những tiêu chí mới đáp ứng yêu cầu CNH – HĐH nông thôn, nâng cao đời sống cho cộng đồng trong giai đoạn hội nhập nền kinh tế thế giới. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tại xã Phúc Sen. - Phân tích điều kiện- tự nhiên kinh tế xã hội của xã liên quan đến 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới. - Thực trạng xây dựng nông thôn mới xã Phúc Sen.
- Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Phúc Sen. - Đề xuất một số giải pháp phát triển xây dựng nông thôn mới của xã Phúc Sen trong giai đoạn tới. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Nâng cao nhận thức, sự hiểu biết về mô hình nông thôn mới và những chính sách liên quan đến phát triển nông thôn trong giai đoạn hiện nay.
Quá trình thực hiện đề tài thực tập sẽ nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân sinh viên. Góp phần hoàn thiện những lý luận về NTM. Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng NTM tại xã Phúc Sen. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Phúc sen có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Các khái niệm về nông thôn * Khái niệm nông thôn: Cho đến nay, vẫn chưa có khái niệm chuẩn xác nào được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn, có rất nhiều các quan điểm khác nhau về nông thôn, và khi nói về nông thôn người ta thường đặt nó trong mối tương quan với đô thị. Trong từ điển Tiếng Việt của viện ngôn ngữ học, nông thôn được định nghĩa “là khu vực tập trung chủ yếu dân cư làm nghề nông”.
Thành thị được định nghĩa “là khu vực dân cư làm các ngành nghề ngoài nông nghiệp”. Hai định nghĩa nêu trên mới chỉ nói lên một đặc điểm cơ bản khác nhau giữa nông thôn và thành thị. Thực tế sự khác nhau giữa nông thôn và thành thị không phải chỉ ở đặc điểm nghề nghiệp của dân cư, mà còn khác nhau về mặt tự nhiên, kinh tế và xã hội. Về tự nhiên, nông thôn là vùng đất đai rộng lớn, thường bao quanh các đô thị.
Những vùng đất đai này khác nhau về địa hình, khí hậu, thủy văn.Về kinh tế, nông thôn chủ yếu làm nông nghiệp. Cơ sở hạ tầng ở vùng nông thôn lạc hậu, thấp kém hơn đô thị. Trình độ phát triển cơ sở vật chất và kỹ thuật, trình độ sản xuất hàng hóa.cũng kém hơn đô thị. Về xã hội, trình độ học vấn, điều kiện cho giáo dục, y tế, đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn thấp hơn dân cư thành thị.
Tuy nhiên những di sản văn hóa, phong tục tập quán cổ truyền ở nông thôn lại thường phong phú hơn thành thị. Quan điểm khác lại nêu ra chỉ cần dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường. Nhưng có ý kiến khác lại cho rằng, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp chủ yếu, tức nguồn sinh kế chính của dân cư trong vùng đều từ sản xuất nông nghiệp. Những quan điểm này chỉ đúng khi đặt n 5 trong bối cảnh cụ thể của từng nước.
Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối theo thời gian, theo tiến trình phát triển kinh tế xã hội. Khái niệm về nông thôn chỉ có tích chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”.
[5] Như vậy khi nói về nông thôn người ta nghĩ ngay đến các hoạt động nông nghiệp và những hoạt động, tổ chức liên quan đến nông nghiệp. * Khái niệm về phát triển nông thôn: Phát triển vùng nông thôn phải đảm bảo sự bền vững về môi trường, ngày nay vấn đề phát triển nông thôn bền vững được đặt ra nhằm tạo ra sự phát triển lâu dài, ổn định không những cho các vùng nông thôn mà còn đối với cả quốc gia. Có thể hiểu phát triển nông thôn bền vững một cách ngắn gọn là sự phát triển tập trung vào người dân (tiếp cận từ dưới lên), đồng thời phải phát triển đa ngành và giải quyết thích đáng mối liên hệ đa ngành (tiếp cận tổng hợp) và phát triển đảm bảo sự cân xứng với việc quản lý môi trường (tiếp cận quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên). Phát triển nông thôn là sự phát triển tổng hợp của tất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hoá, xã hội, thể chất và môi trường.
Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia. Sự phát triển của các vùng nông thôn sự đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của cả đất nước. Có rất nhiều quan điểm về khái niệm phát triển nông thôn.