Đặt vấn đề Nông nghiệp là một trong 2 ngành sản xuất vật chất chủ yếu, giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Nó càng trở nên quan trọng đối với một quốc gia với gần 80% dân số sống ở nông thôn và gần 70% lao động làm việc trong các ngành thuộc lĩnh vực nông nghiệp như đất nước việt nam ta.[8] Có thể khẳng định trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn, kinh tế hộ nông dân giữ vai trò không thể thiếu, đó là đơn vị đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp của nước ta hiện nay. Cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức quản lý kinh tế của nhà nước, kinh tế hộ nông dân được coi trọng và đã thúc đẩy sự phát triển ngành nông nghiệp nước ta. Như vậy kinh tế hộ nông dân đã tỏ ra là một đơn vị kinh tế phù hợp với đặc thù sản xuất nông nghiệp, góp phần vào vấn đề giải quyết việc làm xây dựng cuộc sống nông thôn mới, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của con người trong các mặt của đời sống.
Mặc dù trong những năm qua kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu to lớn như: đưa giống cây trồng vật nuôi có năng suất và chất lượng cao vào sản xuất, cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá trình sản xuất nông nghiệp đã từng bước được cải thiện, nâng cấp cùng với chính sách hỗ trợ ưu đãi của nhà nước. Tuy nhiên kinh tế hộ còn tồn tại những mặt cơ bản cần được giải quyết: - Sản xuất kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, khó áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất do diện tích đất của người dân nhỏ, thiếu tập trung - Mâu thuẫn giữa dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo nên hiện tượng dư thừa lao động dấn đến năng suất lao động thấp. e 2 - Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn trong quá trình đầu tư luôn là tình trạng trung của các hộ gia đình, khó xác định việc sử dụng nguồn vốn có hiệu quả. - Sản xuất nông nghiệp vẫn mang tính chất lẫy công làm lãi, năng suất chất lượng chưa cao, tiềm năng chưa được khai thác một cách triệt để.
Những tồn tại này chủ yếu thường gặp phải ở các tỉnh miền núi, vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa… gây trở ngại cho tiến trình phát triển chung của đất nước. Nà Phặc là thị trấn thuộc huyện Ngân Sơn - tỉnh Bắc Kạn nền sản xuất chủ yếu vấn dựa vào nông nghiệp. Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế hộ của thị trấn nói riêng đang từng bước phát triển theo đà phát triển chung của cả nước song không tránh khỏi những mâu thuẫn còn tồn tại cần được giải quyết. Xuất phát từ thực trạng đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại thị trấn Nà Phặc - huyện Ngân Sơn - tỉnh Bắc Kạn”.
Mục tiêu nghiên cứu đề tài * Mục tiêu chung Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này là tìm hiểu thực trạng và tình hình phát triển kinh tế nông hộ tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu để giải quyết những khó khăn, nhằm phát triển kinh tế nông hộ tại địa phương. * Mục tiêu cụ thể: - Đánh giá được thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân, xác định những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế nông hộ tại địa phương. - Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn trong việc phát triển kinh tế nông hô trên địa bàn Nà Phặc. - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế nông hộ trong những năm tới.
Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Quá trình thực tập tốt nghiệp giúp cho sinh viên củng cố kiến thức đã được học, vận dụng và phát huy những kiến thức đã được học vào thực tế, nâng cao kỹ năng, kiến thức trong quá trình thực tập từ đó rút ra những kinh nghiệm để phục vụ cho sau này. * Ý nghĩa trong thực tiến Kết quả của đề tài nghiên cứu giúp UBND thị trấn Nà Phặc đánh giá được thực trạng phát triển kinh tế, xã hội cũng như thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân là cơ sở để các cấp lãnh đạo tại địa phương đưa ra những giải pháp khắc phục những tồn tại, phát huy nhũng lợi thế, đưa ra phương hướng phát triển kinh tế trong thời gian tới, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tại địa phương. e 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm cơ bản 1.
Khái niệm về hộ Có rất nhiều quan điểm khác nhau về hộ: Trong một số từ điển kinh tế người ta định nghĩa về hộ như sau: “hộ là tất cả những người sống chung một mái nhà, nhóm người nào đó bao gồm cả những người cùng chung một huyết tộc và những người làm công”.[9] Liên hợp quốc cho rằng: “hộ là những người cùng sống chung một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quý”.[9] Tại hội thảo quốc tế lần thứ 2 về quản lí nông trại tại Hà Lan (năm 1980) các đại biểu nhất trí cho rằng: “hộ là đơn vị cơ bản của xã hội có liên quan đến sản xuất, tiêu dùng, xem như là một đơn vị kinh tế”.[9] Từ các quan điểm trên có thể hiểu hộ được hiểu như sau: - Thứ nhất, hộ là tập hợp chủ yếu và phổ biến những thành viên có trung huyết thống, tuy nhiên cũng có trường hợp ngoại lệ thành viên không phải chung huyết thông (con nuôi) - Thứ hai, hộ nhất thiết phải là một đơn vị kinh tế, có nguồn lực lao động và phân công lao động chung; có ngân quý trung và được phân phối lợi ích theo thỏa thuận có tính chất gia đình. - Thứ ba, hộ không đồng nhất với gia đình mặc dù cùng chung huyết thống bởi vì hộ là một đơn vị kinh tế riêng, còn gia đình có thể không phải là một đơn vị kinh tế (gia đình có nhiều thế hệ sinh sông cùng chung huyết thống song độc lập về ngân quý) e 5 1. Khái niệm hộ nông dân Tác giả Frank Ellis định nghĩa: “Hộ nông dân là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm sinh nhai trên những mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao”. Theo ông Đào Thế Tuấn (1997) cho rằng: “Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn” [4] Theo nhà khoa học Lê Đình Thắng (1993) cho rằng: “Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn” [3] Còn theo nhà khoa học Nguyễn Sinh Cúc trong phân tích điều tra nông thôn năm 2001 cho rằng: “Hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thủy nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật…) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp”.
Khái niệm về kinh tế nông hộ Theo Trần Văn Hà thì: “kinh tế nông hộ là đơn vị khai thác kinh doanh nông nghiệp của những người cùng sống chung một mái nhà. Người chủ sản xuất là trưởng gia, là chủ hộ cùng những thân nhân sử dụng tổng hợp những yếu tố lao động, đất, vốn, phương tiện sản xuất tác động vào môi trường sinh thái để làm ra sản phẩm nhằm thỏa mãn nhu cầu về đời sống vật chất của gia đình và cộng đồng xã hội”. Kinh tế nông hộ là đơn vị sản xuất tiêu dùng của nền kinh tế nông thôn, kinh tế nông hộ chủ yếu dựa vào lao động gia đình để khai thác đất và các yếu tố khác nhằm đạt thu nhập cao nhất. Kinh tế nông hộ là một hình thức e 6 cơ bản và tự chủ trong nông nghiệp.
Nó được hình thành và phát triển một cách khách quan, lâu dài, dựa trên sự tư hữu các yếu tố sản xuất, là loại hình kinh tế có hiệu quả, phù hợp với sản xuất nông nghiệp. Đặc trưng của kinh tế nông hộ - Về mặt kinh tế: Các thành viên trong nông hộ được gắn bó với nhau dựa trên những quan hệ thật sự bình đẳng đó là quan hệ sở hữu về tài sản, quan hệ phân phối các nguồn thu nhập và chủ trương và chi tiêu. Đó là những lợi ích về mặt kinh tế cho nên trong gia đình gia đình gắn bó và cảm thông với nhau. - Về quản lý phân công lao động: Trong nông hộ việc quản lý và phân công lao động khác hẳn với các ngành nghề khác là người quản lý cũng là người trực tiếp lao động.
Do đó việc phân công lao động hết sức thuận lợi, hợp lý vì mọi người đều hiểu nhau về năng lực và trình độ. Hơn nữa vì mục đích của mỗi thành viên trong nông hộ cũng thống nhất là làm thế nào để gia đình giàu có, động lực đó cũng thúc đẩy mọi người làm hết mình và có tính tự giác cao, điều mà không có hình thức kinh doanh nào có được. - Về tài sản và tư liệu sản xuất: Các thành viên trong hộ đều bình đẳng, sử dụng chung mọi tài sản phục vụ cho sản xuất và đời sống của gia đình, mọi người đều hiểu rõ tính chất giá trị của tài sản cho nên họ đều có ý thức sử dụng và bảo quản cao nhất. Bởi vì chúng cũng là những yếu tố kinh tế của gia đình (Chu Văn Vũ, 1995)[5].
Phân loại nông hộ - Hộ thuần nông là các hộ có thu nhập chủ yếu từ ngành trồng trọt và chăn nuôi. Đặc trưng của các hộ này là chịu ảnh hương của điều kiện tự nhiên lớn. Trong sản xuất nông nghiệp kinh tế hộ gia đình là loại hình kinh tế được e 7 phát triển từ thấp lên cao từ tự cung thự cấp sang sản xuất hàng hóa.