CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Quản lý chất lượng giáo dục đại học nước ta trong thời kỳ chuyển đổi hiện nay là vấn đề được dư luận rất quan tâm. Đã có nhiều tác giả đề cập đến vấn đề quản lý chất lượng giáo dục - đào tạo nói chung, vấn đề quản lý việc dạy và học các bộ môn nói riêng. Đối với bộ môn ngoại ngữ đã có nhiều bài tham luận bàn về vấn đề "Nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ không chính qui đáp ứng nhu cầu hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội" tại Hội thảo quốc gia - Đại học quốc gia Hà Nội - năm 2001.[ 113, 29 ] - Đề tài " Nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ hệ không chính qui của Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học quốc gia Hà Nội" do Phó Giáo sư - Tiến sĩ Trần Hữu Luyến trình bày tại hội thảo đã nêu rõ đặc điểm, định hướng, thành tích, tồn tại và nguyên nhân của tình hình đào tạo ngoại ngữ không chính qui của trường, đồng thời đưa ra những phương hướng và giải pháp nhằm tạo bước phát triển mới về chất lượng đào tạo, góp phần thiết thực vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
- Đề tài " Nâng cao chất lượng đào tạo không chính qui nhìn từ góc độ động lực "do Giảng viên Trần Xuân Điệp - Cán bộ giảng dạy Khoa Anh, Đại học Ngoại ngữ - Đại học quốc gia Hà Nội trình bày. Vắn tắt, quan điểm của đề tài này là: Động lực là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo ngoại ngữ không chính qui, chất lượng chưa được như mong muốn là do vấn đề động lực chưa được giải quyết tới mức cần thiết. Tác giả của đề tài đã đề cập đến vai trò của yếu tố động lực trong toàn bộ quá trình đào tạo và đào tạo ngoại ngữ nói chung: trong địa hạt quản lý và trong địa hạt chuyên môn, từ khâu xác định phương hướng đến phương pháp, từ khâu soạn chương trình đến giáo trình, từ thủ thuật trên lớp đến hoạt động ngoại khóa, kiểm tra, đánh giá và việc áp dụng những lý luận đó để soi sáng cho việc đào tạo ngoại ngữ không chính qui ở nước ta, từ đó chỉ ra những điều chưa làm được và cần phải làm để nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ không chính qui. - " Một vài biện pháp góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ không chính qui" của tác giả Kim Văn Tắt - Giảng viên Khoa Ngôn ngữ & Văn hóa Anh Mỹ, Đại học Ngoại ngữ - Đại học quốc gia Hà Nội đã khẳng định yếu tố quyết định số một về chất lượng đào tạo là cách dạy của thầy, cách học của trò và vai trò cần thiết của giáo trình sử dụng trên lớp cũng như sách hỗ trợ dạy và học bộ môn.
Đồng thời, tác giả còn nêu rõ những điểm cần cải tiến và các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo từ khâu tổ chức giảng dạy, điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy, đổi mới cách kiểm tra, đánh giá sao cho phù hợp với đối tượng đào tạo, để tạo ra chất lượng giảng dạy và học tập có hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu của xã hội. - Đề tài " Phát huy tính tích cực học tập- là một biện pháp nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ không chính qui" của Tiến sĩ Đỗ Thị Châu - Tổ Tâm lý-Giáo dục, Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học quốc gia Hà Nội đà nêu rõ: Chất lượng đào tạo nói chung phụ thuộc vào các yếu tố như mục đích, kế hoạch, nội dung, phương pháp, tổ chức, phương tiện, kỹ thuật đào tạo, các yếu tố này quan hệ biện chứng với nhau ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo, trong đó, yếu tố phương pháp đào tạo nói chung và phương pháp dạy học nói riêng giữ vai trò vô cùng quan trọng. Trong phạm vi bài này, tác giả đề cập đến cách dạy học chú trọng vào việc rèn luyện phương pháp tự học - một trong những biện pháp phát huy tính tích cực của người học để nâng cao chất lượng đào tạo nói chung và đào tạo ngoại ngữ nói riêng. -Đề tài "Từng bước nâng cao chất lượng dạy - học ngoại ngữ không chính qui để xứng đáng với vai trò lịch sử của nó "của tác giả Quách Công Đông đã đề cập đến vấn đề cần phải chuẩn hóa đội ngũ giáo viên ngoại ngữ hiện nay.
Bởi vì, đội ngũ giáo viên tiếng Anh của một số trường phần đông đều là giáo viên tại chức. Vấn đề đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn hóa, nâng cao trình độ của đội ngũ giáo viên được đặt ra rất cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng ngoại ngữ cho những người cần sử dụng nó, tạo ra những sản phẩm mong muốn đáp ứng với nhu cầu của xã hội. Và tại Trường Đại học Sư phạm-Thành phố Hồ Chí Minh đã có một số bài tham luận nhỏ đề cập đến các vấn đề: - "Tính khoa học của việc dạy tiếng Anh chuyên ngành ở các khoa không chuyên ngữ" của Thạc sĩ Huỳnh Công Minh Hùng - Giảng viên Tổ Ngoại ngữ, Trường Đại học Sư phạm -Thành phố Hồ Chí Minh - năm 1999. Trong bài viết của mình, Thạc sĩ Huỳnh Công Minh Hùng đã nêu rõ tính chất dạy-học ở trường đại học Sư phạm khác với trường phổ thông và các trường đại học khác, cho nên chương trình bộ môn tiếng Anh chuyên ngành cũng phải mang đậm dấu ấn tính sư phạm.
[112, 10] - "Tiếng Anh chuyên ngành-một nhu cầu cấp bách" của Thạc sĩ Lê Thúy Hằng- Giảng viên Tổ Ngoại ngữ, Trường Đại học Sư phạm-Thành phố Hồ Chí Minh -năm 1999. Xuất phát từ mục đích học tiếng Anh của sinh viên tại các khoa không chuyên ngữ, bài viết đã nêu rõ, việc sử dụng một giáo trình tiếng Anh riêng cho từng chuyên môn là rất cần thiết. Sự liên quan mật thiết giữa tiếng Anh với chuyên môn đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy động cơ và hứng thú học tập của sinh viên, nhờ đó sinh viên học sẽ có kết quả tốt hơn, hiệu quả hơn. [112, 14] - "Thực trạng và một số kiến nghị đối với việc dạy và học tiếng Anh tại các khoa không chuyên ngữ - Trường Đại học sư phạm -Thành phố Hồ Chí Minh"của 02 tác giả: Hà Thanh Liêm và Hồ Thị Phượng - Cán bộ giảng dạy Tổ Ngoại ngữ, Đại học Sư phạm -Thành phố Hồ Chí Minh – năm l999.
Bài viết đã nêu rõ sự chênh lệch quá nhiều cấp độ về trình độ tiếng Anh của sinh viên tại các khoa không chuyên ngữ khi phân bố xếp lớp học bộ môn từ đầu năm học thứ nhất. Hiện tượng này đã gây khó khăn, hạn chế nhiều đến hiệu quả của việc dạy và học ngoại ngữ của thầy và trò. Chính vì vậy, họ đã có những kiến nghị cần thiết yêu cầu cho phân loại trình độ tiếng Anh của sinh viên khi phân bố xếp lớp. [111,7] Các đề tài trên đã nghiên cứu nhiều vấn đề, nhiều mặt của việc giảng dạy tiếng Anh, tuy nhiên chưa có một đề tài nào nghiên cứu sâu đến vấn đề tìm hiểu thực trạng dạy và học tiếng Anh với việc đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý việc giảng dạy tiếng Anh ở các khoa không chuyên ngữ tại các trường đại học chính qui một cách qui mô và cụ thể.
Vì thế, chúng tôi mong rằng đề tài nghiên cứu này sẽ góp phần thiết thực vào việc cải tiến nội dung, chương trình giảng dạy và đề xuất việc tăng thời lượng đối với bộ môn ngoại ngữ cho phù hợp với đối tượng sinh viên các khoa không chuyên ngữ; đồng thời tạo điều kiện cho việc cải tiến phương pháp dạy học nhằm đưa lại hiệu quả thật sự cho sinh viên trong việc sử dụng ngoại ngữ phục vụ học tập và nghiên cứu, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sinh viên Đại học sư phạm -Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và chất lượng giáo dục đại học Việt Nam nói chung, đáp ứng nhu cầu hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quá trình dạy học ở đại học: 1. Khái niệm chung về quá trình dạy học đại học: Quá trình dạy học là một hệ thống hoàn chỉnh trong đó tất cả các nhân tố cơ bản tác động qua lại lẫn nhau theo những qui luật nhất định nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy học.
Các nhân tố cơ bản trong quá trình dạy học: - Mục đích, nhiệm vụ dạy học - Nội dung dạy học - Người dạy (hoạt động dạy) - Người học (hoạt động học) - Tập thể (vì việc dạy và học diễn ra trong tập thể) - Phương tiện dạy học (lời nói, phương tiện kỹ thuật dạy học) - Phương pháp dạy học (cách thức làm việc của thầy giáo và học sinh thông qua việc sử dụng các phương tiện dạy học để đạt được các nhiệm vụ dạy học) - Môi trường kinh tế xã hội, văn hóa, khoa học kỹ thuật trong đó diễn ra việc dạy học. Qui luật cơ bản của quá trình dạy học: hoạt động dạy và hoạt động học phải thống nhất biện chứng với nhau. Dạy và học là hai mặt không thể thiếu được của quá trình dạy học. Hoạt động của người thầy giáo nhằm lãnh đạo, tổ chức và điều khiển quá trình nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và nghiên cứu khoa học của học sinh trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật có liên quan đến nghề nghiệp tương lai của họ.
Người thầy giáo đại học phải hoạt động với ba tư cách: nhà sư phạm, nhà khoa học, nhà hoạt động chính trị xã hội. Học là một hoạt động của học sinh, là sự tự giác và tích cực huy động mọi chức năng tâm lý từ cảm giác, tri giác, trí nhớ, tưởng tượng, tư duy, ngôn ngữ đến tình cảm, ý chí, hành động thực tiễn xã hội và nghiên cứu khoa học. Hoạt động học tập của học sinh đại học có nhiều nét khác với học sinh phổ thông, đòi hỏi họ phải có trình độ tư duy lý luận cao, tự giác nắm chân lý cũ và góp phần tìm chân lý mới; kết hợp học tập với lao động sản xuất theo ngành nghề, với thực nghiệm và nghiên cứu khoa học; có tính độc lập cao, có bản lĩnh trong việc đề ra và bảo vệ ý kiến của mình v. Học sinh đại học phải luôn luôn có ý thức mình vừa là người tập dượt nghiên cứu, vừa là cán bộ khoa học kỹ thuật trong tương lai của một nghề nhất định.
