ĐẶT VẤN ĐỀ Mục tiêu “Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho toàn dân” đã được Đảng, Nhà nước và các cấp bộ ngành hết sức quan tâm trong thời gian qua là chiến lược không chỉ tại Việt Nam mà còn ở tất cả các quốc gia trên thế giới. Nội dung chính để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn dân là nâng cao chất lượng các cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc. Quyết định 6858/QĐ-BYT ngày 18/11/2016 của Bộ Y tế ban hành Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện với mục tiêu khuyến khích, định hướng và thúc đẩy các bệnh viện tiến hành các hoạt động cải tiến và nâng cao chất lượng nhằm cung ứng dịch vụ y tế an toàn, chất lượng, hiệu quả và đem lại sự hài lòng cho người bệnh, người dân và nhân viên y tế, đồng thời phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội đất nước. Phần C9 trong bộ tiêu chí đưa ra các bậc thang chất lượng về quản lý cung ứng và sử dụng thuốc, tuy nhiên tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên để đạt được các nấc thang chất lượng cụ thể theo bộ tiêu chí thì việc khắc phục các tồn tại trong hoạt động cung ứng và sử dụng thuốc như việc kê đơn thuốc không hiệu quả và bất hợp lý, công tác triển khai các văn bản chỉ đạo như Quy chế kê đơn nội trú, ngoại trú chưa kịp thời và đầy đủ…Đó là một trong những nguyên nhân chính làm giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của bệnh viện.
Bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên là bệnh viện chuyên khoa hạng II, chịu trách nhiệm chính trong khám, điều trị các bệnh liên quan đến rối loạn tâm thần và động kinh. Việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú của bệnh viện ngoài những nét chung còn có những nét đặc thù của một bệnh viện chuyên khoa tâm thần. Với sự phát triển của bệnh viện, sự nâng cao về trình độ chuyên môn và nhận thức của cán bộ y tế cũng như nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của nhân dân tỉnh nhà, các tỉnh lân cận, bệnh viện không 1 những phải cung ứng đủ thuốc mà còn phải đảm bảo sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, hợp lý đồng thời phải tiến hành đánh giá và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động quản lý cung ứng và sử dụng thuốc từ đó để từng bước đạt được các nấc thang chất lượng. Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại đơn vị mình như thế nào? Sự tuân thủ điều trị ngoại trú của người bệnh ra sao? Có vấn đề gì cần cải thiện trong việc sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện? Bệnh viện đã có một số nghiên cứu về việc sử dụng thuốc điều trị nội trú, tuy nhiên cho đến nay chưa có nghiên cứu nào về việc sử dụng thuốc điều trị ngoại trú.
Vì vậy chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu: “Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021”. Với hai mục tiêu sau: 1. Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021. Đánh giá việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021.
Từ đó đưa ra một số kiến nghị và đề xuất giúp cho việc kê đơn và sử dụng thuốc điều trị ngoại trú hợp lý, an toàn và hiệu quả. Khái quát về hoạt động kê đơn – sử dụng thuốc 1. Hoạt động kê đơn thuốc trong chu trình sử dụng thuốc Hoạt động kê đơn thuốc trong chu trình sử dụng thuốc được sơ đồ hóa như hình 1. Chu trình hoạt động sử dụng thuốc Chẩn đoán, kê đơn là hoạt động của bác sĩ xác định xem người bệnh cần dùng những thuốc gì, liều dùng cùng với liệu trình điều trị phù hợp.
Kê đơn hợp lý thông qua việc kê những thuốc hiệu quả, an toàn cho bệnh nhân không những giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân tại các cơ sở y tế mà còn góp phần giảm chi phí điều trị. Một đơn thuốc tốt phải đạt được các yêu cầu: hiệu quả chữa bệnh cao, an toàn trong dùng thuốc và tiết kiệm. Nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều sai sót trong kê đơn như kê sai tên thuốc, nhầm lẫn liều lượng, kê quá nhiều thuốc gây tương tác và tăng gánh nặng chi phí y tế… Trên thế giới, WHO đã ban hành và khuyến cáo áp dụng “Hướng dẫn thực hành kê đơn thuốc tốt”. Theo đó, quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm các bước [1].
Bước 1: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân 3 Bước 2: Xác định mục tiêu điều trị: Bạn muốn đạt được gì sau điều trị? Bước 3: Xác định tính phù hợp của phương pháp điều trị riêng của bạn: Kiểm tra tính hiệu quả và an toàn. Bước 4: Bắt đầu điều trị (Kê đơn) Một đơn thuốc đầy đủ bao gồm nội dung sau: - Tên, địa chỉ, số điện thoại của người kê đơn. - Ngày tháng kê đơn - Tên gốc của thuốc, hàm lượng. - Dạng thuốc, tổng số thuốc - Nhãn thuốc: Hướng dẫn, cảnh báo - Tên, địa chỉ, tuổi bệnh nhân - Chữ ký của người kê đơn Bước 5: Cung cấp thông tin, hướng dẫn và cảnh báo Bước 6: Theo dõi và dừng điều trị Ở Việt Nam, việc chẩn đoán và kê đơn được Bộ Y tế quy định rất chặt chẽ thông qua các văn bản pháp quy.
Thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú và Thông tư 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của TT 52/2017 ngày 29/12/2017. Luật khám bệnh có hiệu lực từ ngày 01/01/2011 quy định: khi kê đơn thuốc, người hành nghề phải ghi đầy đủ, rõ ràng vào đơn thuốc hoặc bệnh án thông tin về tên thuốc, hàm lượng, liều dùng, cách dùng và thời gian dùng thuốc. Việc kê đơn phải phù hợp với chẩn đoán bệnh, tình trạng bệnh của người bệnh [2]. Sai sót trong kê đơn Sai sót chính của quá trình sử dụng thuốc bao gồm các sai sót trong kê đơn “Prescribing errors”, sai sót trong cấp phát “Dispensing error” và sai sót trong thực hành “Administration error”, như vây trong chu trình sử dụng thuốc sai sót có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào [1].
Trong kê đơn, sai sót được định 4 nghĩa là sự kê đơn sai thuốc (sai so với chỉ định, chống chỉ định, thuốc gây dị ứng đã biết trước và thuốc trùng với thuốc đang dùng), sai liều, sai hàm lượng, sai dạng bào chế, sai số lượng, sai đường dùng, sai nồng độ, sai số lần dùng thuốc, phối hợp tương kỵ, hướng dẫn sai cách dùng, chữ viết không đọc được dẫn đến dùng sai [3]. Nhưng cũng có cách định nghĩa về sai sót trong kê đơn khác: sai sót trong kê đơn được coi là kết quả của một quyết định dùng thuốc hoặc quá trình viết đơn mà nó làm giảm đáng kể hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ có hại khi so sánh với hướng dẫn thực hành [2].Phân tích thực trạng kê đơn ngoài các chỉ số sử dụng thuốc theo khuyến cáo của WHO [5], một số nghiên cứu khác lại hướng tới vấn đề sai sót trong kê đơn. Đơn thuốc là đối tượng dễ tiếp cận, mặt khác sai sót trong kê đơn có thể là nguyên nhân gây ra sai sót trong các giai đoạn sau của chu trình sử dụng thuốc. Quy chế kê đơn thuốc ngoại trú 1.
Khái niệm đơn thuốc Đơn thuốc là văn bản để thầy thuốc chỉ định và hướng dẫn dùng thuốc cho bệnh nhân và là căn cứ để hiệu thuốc bán thuốc cho bệnh nhân. Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh. Đơn thuốc là căn cứ để bán thuốc, cấp thuốc, pha chế thuốc, cân thuốc, sử dụng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc. Bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho người bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của BYT) hoặc sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính gọi chung là đơn thuốc.
Đơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể tự mua. Đơn thuốc là chỉ định của người thầy thuốc đối với bệnh nhân nhằm giúp họ có được những thứ thuốc theo đúng phác đồ điều trị. Quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Việc kê đơn thuốc ngoại trú thực hiện theo Thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 của Bộ Y tế và Thông tư 18/2018/TT-BYT ngày 22/08/2018 5 của Bộ Y tế. Thông tư 27/2021/TT-BYT ngày 20/12/2021 Quy định kê đơn thuốc bằng hình thức điện tử có hiệu lực ngày 15/02/2022.
* Nguyên tắc kê đơn - Việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện theo các nguyên tắc sau đây: + Chỉ được kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. + Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh. + Việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic.
- Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: + Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế; + Quyết định số 2058/QĐ-BYT, ngày 14/5/2020 của Bộ Trưởng Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số rối loạn tâm thần thường gặp” + Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã được phép lưu hành; + Dược thư quốc gia của Việt Nam; - Số lượng thuốc được kê đơn thực hiện theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện 6 trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế.