Thực trạng đời sống người dân sau tái định cư tại thành phố Cần Thơ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh thực trạng đời sống người dân sau tái định cư nghiên cứu tiểu dự án nâng cấp đô thị tp cần thơ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trịnh Văn Tùng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã Hội Học
• Đề tài: Thực Trạng Đời Sống Ngƣời Dân Sau Tái Định Cƣ (Trƣờng Hợp Tiểu Dự Án Nâng Cấp Đô Thị Thành Phố Cần Thơ - Dự Án Nâng Cấp Đô Thị Việt Nam)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan nghiên cứu
• 0.2.1. Những nghiên cứu nước ngoài về đời sống người dân sau tái định cư
• 0.2.2. Những nghiên cứu trong nước về đời sống người dân sau tái định cư
• 0.3. Ý nghĩa nghiên cứu
• 0.3.1. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 0.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5.2. Khách thể nghiên cứu
• 0.5.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 0.6.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7.1. Phương pháp luận
• 0.7.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7.3. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 0.7.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 0.7.5. Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi
• 0.7.6. Mẫu nghiên cứu
• 0.7.6.1. Phương pháp chọn mẫu
• 0.7.6.2. Giới thiệu mẫu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Các khái niệm công cụ
• 1.1.1. Đời sống và đời sống sau tái định cư
• 1.1.2. Nâng cấp đô thị
• 1.1.3. Lý thuyết hệ thống của Talcott Parsons
• 1.1.4. Lý thuyết phát triển bền vững
• 1.2. Chính sách của Ngân hàng thế giới và chính phủ Việt Nam về tái định cư và khôi phục mức sống người dân sau tái định cư
• 1.2.1. Chính sách của Ngân hàng về tái định cư và khôi phục mức sống người dân sau tái định cư
• 1.2.2. Chính sách của Chính phủ Việt Nam về tái định cư và khôi phục mức sống người dân sau tái định cư
• 1.3. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TẾ TỔ CHỨC THỰC HIỆN TIỂU DỰ ÁN NÂNG CẤP ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 2.1. Mục tiêu và nguyên tắc thực hiện Tiểu DA Nâng cấp đô thị thành phố Cần Thơ
• 2.2. Các hạng mục Tiểu dự án Nâng cấp đô thị thành phố Cần Thơ
• 2.2.1. Kế hoạch hành động tái định cư của Tiểu dự án Nâng cấp đô thị thành phố Cần Thơ (RAP)
• 2.2.2. Quá trình tổ chức thực hiện thiết kế RAP
• 2.2.3. Lộ trình triển khai thực hiện đền bù tái định cư theo RAP
• 2.2.4. Thực tế thực hiện hoạt động trong RAP
• 2.2.5. Cơ cấu tổ chức thực hiện đền bù tái định cư theo RAP
• 2.2.6. Thực tế thực hiện đền bù, tái định cư
• 2.2.7. Thực tế thực hiện xây dựng nhà ở và cơ sở hạ tầng tái định cư
• 2.2.8. Thực tế truyền thông và tham vấn cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ THAY ĐỔI ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN SAU TÁI ĐỊNH CƯ TIỂU DỰ ÁN NÂNG CẤP ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 3.1. Đời sống kinh tế người dân sau tái định cư Tiểu dự án Nâng cấp đô thị thành phố Cần Thơ
• 3.1.1. Điều kiện sinh hoạt hộ gia đình
• 3.1.2. Thu nhập và chi tiêu
• 3.1.3. Mức độ hài lòng của người dân sau tái định cư về đời sống kinh tế
• 3.2. Đời sống văn hóa, xã hội, giáo dục và y tế người dân tái định cư tiểu dự án nâng cấp đô thị thành phố Cần Thơ
• 3.2.1. Đời sống Giáo dục
• 3.2.1.1. Nơi học của trẻ em
• 3.2.1.2. Khoảng cách từ nhà đến trường
• 3.2.1.3. Cơ sở hạ tầng và các dịch vụ trong trường học
• 3.2.1.4. Mức độ hài lòng của người về giáo dục sau tái định cư
• 3.2.2. Đời sống Y tế
• 3.2.2.1. Tình trạng sức khỏe và hành vi khám bệnh người dân
• 3.2.2.2. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ của cơ sở y tế trước và sau tái định cư
• 3.2.2.3. Mức độ hài lòng của người dân về y tế sau tái định cư
• 3.2.3. Đời sống Văn hóa - xã hội
• 3.2.3.1. Quan hệ hàng xóm láng giềng
• 3.2.3.2. Liên kết xã hội
• 3.2.3.3. Mức độ hài lòng của người dân về văn hóa – xã hội sau tái định cư
• 3.2.4. Đời sống chính trị của người dân tái định cư Tiểu dự án Nâng cấp đô thị thành phố Cần Thơ
• 3.2.4.1. Quyền được thông tin về các vấn đề của địa phương
• 3.2.4.2. Quyền được tham gia về các vấn đề của địa phương
• 3.2.4.3. Mức độ hài lòng của người dân về đời sống chính trị sau tái định cư
• 3.2.5. Một số khía cạnh khác về đời sống người dân sau tái định cư
• 3.2.5.1. Môi trường sống
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng đời sống người dân sau tái định cư tại Cần Thơ

Tái định cư là một vấn đề quan trọng trong quá trình phát triển đô thị tại Cần Thơ. Việc thực hiện các dự án nâng cấp đô thị đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống của người dân. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình kinh tế, xã hội và văn hóa của người dân sau khi tái định cư.

1.1. Tình hình kinh tế của người dân sau tái định cư

Đời sống kinh tế của người dân sau tái định cư tại Cần Thơ đã có những thay đổi đáng kể. Nhiều hộ gia đình đã phải đối mặt với khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và duy trì thu nhập ổn định. Các yếu tố như khoảng cách từ nơi ở mới đến nơi làm việc và sự thay đổi trong cơ cấu nghề nghiệp đã ảnh hưởng đến thu nhập của họ.

1.2. Đời sống xã hội và văn hóa sau tái định cư

Đời sống xã hội và văn hóa của người dân cũng bị ảnh hưởng bởi quá trình tái định cư. Sự thay đổi về môi trường sống, quan hệ hàng xóm và các hoạt động văn hóa đã tạo ra những thách thức mới cho cộng đồng. Nhiều người dân cảm thấy thiếu kết nối với cộng đồng mới của họ.

II. Các thách thức trong đời sống người dân sau tái định cư tại Cần Thơ

Sau khi tái định cư, người dân phải đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc sống hàng ngày. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế mà còn tác động đến sức khỏe và tinh thần của họ.

2.1. Vấn đề về nhà ở và cơ sở hạ tầng

Nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc thích nghi với nhà ở mới. Cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, thiếu các dịch vụ thiết yếu như điện, nước sạch và giao thông công cộng đã gây ra nhiều bất tiện cho người dân.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục

Việc tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục cũng trở nên khó khăn hơn. Khoảng cách từ nhà đến các cơ sở y tế và trường học đã tăng lên, ảnh hưởng đến sức khỏe và học tập của trẻ em trong khu vực tái định cư.

III. Phương pháp cải thiện đời sống người dân sau tái định cư tại Cần Thơ

Để cải thiện đời sống của người dân sau tái định cư, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống.

3.1. Chính sách hỗ trợ tái định cư

Chính phủ và các tổ chức phi chính phủ cần triển khai các chính sách hỗ trợ tái định cư hiệu quả. Điều này bao gồm việc cung cấp thông tin, hỗ trợ tài chính và đào tạo nghề cho người dân.

3.2. Nâng cấp cơ sở hạ tầng và dịch vụ công

Cần đầu tư vào nâng cấp cơ sở hạ tầng và cải thiện các dịch vụ công như y tế, giáo dục và giao thông. Điều này sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và cải thiện chất lượng cuộc sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đời sống người dân sau tái định cư

Nghiên cứu này đã chỉ ra những thay đổi trong đời sống của người dân sau tái định cư. Các kết quả cho thấy rằng mặc dù có nhiều thách thức, nhưng cũng có những cơ hội để cải thiện đời sống.

4.1. Kết quả khảo sát về đời sống kinh tế

Kết quả khảo sát cho thấy rằng thu nhập của nhiều hộ gia đình đã giảm sau khi tái định cư. Tuy nhiên, một số hộ đã tìm được việc làm mới và cải thiện thu nhập nhờ vào các chương trình hỗ trợ.

4.2. Đánh giá mức độ hài lòng của người dân

Mức độ hài lòng của người dân về đời sống sau tái định cư cũng được khảo sát. Nhiều người cho biết họ cảm thấy không hài lòng với điều kiện sống hiện tại, nhưng cũng có những người cảm thấy tích cực hơn về tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho người dân sau tái định cư tại Cần Thơ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc tái định cư đã tạo ra nhiều thay đổi trong đời sống của người dân. Tuy nhiên, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình hiện tại và đảm bảo sự phát triển bền vững cho cộng đồng.

5.1. Tương lai của chính sách tái định cư

Chính sách tái định cư cần được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân. Việc lắng nghe ý kiến của cộng đồng sẽ giúp cải thiện hiệu quả của các chương trình hỗ trợ.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho cộng đồng

Cần có một kế hoạch phát triển bền vững cho cộng đồng tái định cư, bao gồm việc nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa tại Việt Nam diễn ra với tốc độ nhanh chóng, đóng góp trung bình khoảng 70% đến 75% GDP cả nước và trở thành động lực then chốt thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Đến cuối năm 2012, toàn quốc có 765 đô thị với tỷ lệ đô thị hóa đạt 32%, và ước tính đạt 38% vào năm 2015 với khoảng 35 triệu dân cư đô thị. Tuy nhiên, diện tích đất đô thị thực tế mới đạt khoảng 105.000 ha, chỉ đáp ứng 1/4 so với nhu cầu 450.000 ha theo quy chuẩn 100 m² một người. Thực trạng phát triển mở rộng kết cấu hạ tầng đòi hỏi việc thu hồi đất và giải phóng mặt bằng quy mô lớn, kéo theo thách thức phức tạp về an toàn xã hội và ổn định sinh kế cho cộng đồng dân cư bị thu hồi đất.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào sự biến đổi toàn diện đời sống người dân sau khi thực hiện di dời tái định cư tại Tiểu dự án Nâng cấp đô thị thành phố Cần Thơ, thuộc khuôn khổ Dự án Nâng cấp đô thị Việt Nam do Ngân hàng Thế giới tài trợ. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá thực trạng biến đổi đời sống trên các phương diện kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế và đời sống chính trị; đồng thời lượng giá mức độ hài lòng của người dân đối với các chính sách bồi thường, hỗ trợ.

Không gian nghiên cứu được xác lập tại khu tái định cư Thới Nhựt thuộc khu vực 4 và khu vực 5, phường An Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. Khung thời gian khảo sát thực địa được triển khai từ tháng 9/2013 đến tháng 10/2014 đối với các hộ gia đình chuyển đến sinh sống trong giai đoạn 2008 - 2012. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học từ dữ liệu của 1.041 hộ di dời thực tế, giúp các nhà quản lý hoàn thiện chính sách an toàn xã hội và nâng cao năng lực triển khai các dự án nâng cấp đô thị trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết xã hội học hiện đại để luận giải sự thích ứng và biến đổi của cộng đồng dân cư sau tái định cư:

• Lý thuyết hệ thống và cơ cấu chức năng của Talcott Parsons: Tiếp cận cộng đồng tái định cư như một chỉnh thể hữu cơ gồm các tiểu hệ thống kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị và môi trường. Bất kỳ sự xáo trộn nào về không gian cư trú cũng dẫn tới sự biến đổi dây chuyền, phá vỡ trạng thái cân bằng động của hệ thống và đòi hỏi các can thiệp chính sách phù hợp để tái lập cân bằng xã hội mới.
• Lý thuyết phát triển bền vững: Dựa trên khung quan điểm của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới năm 1987 và Ngân hàng Phát triển Châu Á, nhấn mạnh việc phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo tồn nguồn lực xã hội, bảo đảm công bằng sinh kế và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài cho thế hệ tương lai.
• Các khái niệm công cụ then chốt: Khái niệm tái định cư bắt buộc theo hướng dẫn an toàn xã hội OP 4.30 của Ngân hàng Thế giới và Kế hoạch hành động tái định cư; khái niệm nâng cấp đô thị đa lĩnh vực; cùng hệ thống chỉ báo cấu trúc đời sống gồm 4 chiều kích theo Từ điển Xã hội học của Günter Endruweit và Gisela Trommsdorff bao gồm đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa và đời sống chính trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu điều tra: Áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách 1.041 hộ gia đình nhận nền tái định cư do Ban Quản lý dự án cung cấp. Với bước nhảy chọn mẫu được tính toán là k = 1.041 / 200 ≈ 5, tác giả tiến hành điều tra bảng hỏi bán cấu trúc với cỡ mẫu 200 hộ gia đình (tương đương 20% tổng thể theo chuẩn khuyến nghị của Ngân hàng Thế giới, bao gồm 835 nhân khẩu), phân bổ đồng đều 100 hộ tại khu vực 4 và 100 hộ tại khu vực 5 thuộc phường An Khánh.
• Phương pháp thu thập dữ liệu định tính: Thực hiện phỏng vấn sâu 10 đối tượng then chốt gồm 1 cán bộ phụ trách chính sách xã hội thuộc Ban Quản lý dự án thành phố Cần Thơ, 1 lãnh đạo phụ trách văn hóa xã hội thuộc Ủy ban nhân dân phường An Khánh, 2 cán bộ đại diện khu phố 4 và 5, cùng 6 người dân đại diện cho 3 nhóm hạng mục công trình bị ảnh hưởng.
• Phương pháp phân tích tài liệu và xử lý số liệu: Thu thập và đối chiếu các văn bản pháp lý như Nghị định 22/1998/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP, Quyết định 53/2005/QĐ-UBND, Quyết định 12/2010/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ. Toàn bộ dữ liệu định lượng được làm sạch, mã hóa và phân tích thống kê mô tả, kiểm định tương quan chéo bằng phần mềm SPSS 16.0 nhằm so sánh sự biến thiên các chỉ số trước và sau tái định cư.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng tại khu tái định cư Thới Nhựt mang lại nhiều phát hiện quan trọng về sự thay đổi đời sống cư dân:

• Xu hướng biến đổi nhân khẩu học và phân hóa hộ gia đình: Quy mô hộ gia đình trung bình giảm từ 4,98 người một hộ trước di dời xuống còn 4,38 người một hộ sau khi tái định cư. Quá trình nhận tiền bồi thường đã tạo điều kiện thúc đẩy việc tách hộ của các gia đình trẻ để hình thành mô hình gia đình hạt nhân độc lập. Tỷ lệ phụ nữ làm chủ hộ chiếm tới 32,3% và nữ giới chiếm 53,8% tổng nhân khẩu khảo sát, thuộc nhóm đối tượng dễ bị tổn thương cần trợ lực xã hội.
• Thách thức lớn về cơ cấu lao động và chuyển đổi sinh kế: Trình độ học vấn của người dân còn nhiều hạn chế với 63,3% có trình độ dưới trung học cơ sở và 0,6% mù chữ; nhóm có trình độ cao đẳng, đại học chỉ chiếm 12,9%. Nghề nghiệp của cư dân tập trung vào buôn bán dịch vụ chiếm 23,7% và lao động tự do chiếm 12,9%. Nhóm dân số phụ thuộc không trực tiếp tạo ra thu nhập chiếm xấp xỉ 50% (trong đó 24,3% làm nội trợ hoặc cao tuổi, 19,5% là học sinh), đặt áp lực kinh tế nặng nề lên nhóm lao động chính khi một người đi làm phải gánh vác nuôi thêm hai người.
• Sự cải thiện hạ tầng kỹ thuật đối lập với việc suy giảm không gian công cộng: 100% hộ dân được sử dụng hệ thống điện sinh hoạt và nước máy có đồng hồ riêng. Tuy nhiên, khoảng cách di chuyển bình quân từ nơi ở cũ đến nơi ở mới là 4 km (với 38,4% dưới 1 km; 25,4% từ 1 đến 5 km; 36,2% trên 5 km). Đặc biệt, do áp lực phát sinh ngoài dự toán hơn 300 nền tái định cư, chủ đầu tư đã chuyển đổi quỹ đất quy hoạch công viên cây xanh thành đất nền ở, làm triệt tiêu không gian vui chơi giải trí ngoài trời của 19,3% người cao tuổi và 9,8% trẻ em dưới 13 tuổi.
• Mức độ minh bạch thông tin và tham vấn cộng đồng: Dự án đã tổ chức 30 cuộc họp đại hội cộng đồng với 22.425 lượt người tham gia (nữ giới chiếm 39,56%). Hơn 80% người dân khẳng định được tham vấn trước về phương án bồi thường, và trên 90% tiếp cận thông tin chính thức từ chính quyền địa phương hoặc Ban Quản lý dự án.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu phản ánh sự đan xen giữa thành tựu cải thiện hạ tầng đô thị và những rủi ro an sinh xã hội phát sinh. Việc gia tăng kinh phí đền bù thực tế ở Hạng mục 2 từ 186 tỷ đồng lên 354 tỷ đồng (tăng gần gấp đôi) chủ yếu xuất phát từ độ trễ thời gian 3 năm giữa lúc lập kế hoạch và thời điểm chi trả trong bối cảnh lạm phát.

Để làm rõ các quy luật biến đổi, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua các bảng phân tích chéo đa biến và biểu đồ so sánh lệch đại. Cụ thể, các bảng tương quan giữa nghề nghiệp, học vấn, giới tính với mức độ hài lòng về kinh tế cho thấy nhóm buôn bán nhỏ lẻ chịu nhiều tổn thương nhất do mất đi địa bàn kinh doanh truyền thống tại các chợ trung tâm như An Nghiệp hay Xuân Khánh. Biểu đồ so sánh chất lượng điện, nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường minh chứng cho sự thăng tiến vượt bậc về tiện nghi vật chất, nhưng bảng kiểm định tương quan khoảng cách trường học lại chỉ ra sự bất tiện gia tăng trong việc đưa đón con em của các hộ di dời xa trên 5 km.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, phát hiện này có nhiều nét tương đồng với báo cáo của tác giả Sunardi về dự án đập Saguling tại Indonesia khi người dân được nâng cấp điều kiện ở nhưng gặp khủng hoảng sinh kế kéo dài. Hiện tượng này khẳng định luận điểm của Talcott Parsons: sự can thiệp đơn ngành vào hạ tầng vật chất nếu thiếu các chính sách phục hồi kinh tế đồng bộ sẽ làm gián đoạn trạng thái cân bằng xã hội của cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm ổn định và nâng cao chất lượng đời sống người dân sau tái định cư:

• Tái thiết sinh kế và hỗ trợ đào tạo nghề trọng điểm: Giao Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ban Quản lý dự án tổ chức các lớp đào tạo nghề ngắn hạn phi nông nghiệp và chuyển đổi kỹ năng kinh doanh số cho 100% lao động tự do có nhu cầu. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ lao động có kỹ năng nghề chuyên môn từ 12,9% lên mức 30% đến 40% trong lộ trình 18 tháng, giúp các hộ kinh doanh buôn bán khôi phục ít nhất 90% mức thu nhập trước khi di dời.
• Quy hoạch bổ sung hạ tầng xã hội và không gian công cộng: Ủy ban nhân dân quận Ninh Kiều cùng Ủy ban nhân dân phường An Khánh cần khẩn trương rà soát lại quỹ đất công phụ cận để xây dựng bổ sung công viên cây xanh, sân thể thao và nhà sinh hoạt cộng đồng nhằm bù đắp phần diện tích công viên đã bị chuyển đổi thành lô nền. Chỉ tiêu thực hiện là hoàn thành bàn giao tối thiểu 1.500 m² không gian sinh hoạt công cộng trong vòng 12 tháng.
• Mở rộng nguồn vốn tín dụng vi mô hỗ trợ phụ nữ và hộ thu nhập thấp: Hội Liên hiệp Phụ nữ phối hợp với Ngân hàng Chính sách Xã hội đẩy mạnh giải ngân nguồn vốn vay quay vòng cải tạo nhà ở từ Hạng mục 5 của dự án. Ưu tiên cấp hạn mức tín dụng ưu đãi cho 32,3% số hộ có nữ làm chủ hộ và các gia đình có tỷ lệ phụ thuộc cao, chu kỳ hoàn vốn linh hoạt trong 24 đến 36 tháng nhằm giúp người dân chủ động tạo việc làm tại chỗ.
• Thiết lập cơ chế đối thoại và giám sát xã hội định kỳ: Ban Quản lý dự án phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường duy trì lịch tiếp công dân định kỳ mỗi tháng một lần và khảo sát mức độ hài lòng hàng quý. Thiết lập đường dây nóng tiếp nhận xử lý 100% khiếu nại phát sinh về cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà đất trong thời hạn tối đa 30 ngày làm việc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực chứng của luận văn mang lại giá trị tham chiếu thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Các cán bộ thuộc Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài chính có thể sử dụng các chỉ số thực nghiệm về biến động giá đất, chi phí đền bù thực tế để xây dựng các khung chính sách bồi thường, hỗ trợ sát với biến động thị trường và bảo đảm an sinh xã hội bền vững.
• Ban quản lý các dự án phát triển và dự án ODA: Các giám đốc dự án và chuyên gia xã hội học có thể vận dụng quy trình 13 bước triển khai Kế hoạch hành động tái định cư (RAP) cùng bài học kinh nghiệm về dự báo quỹ đất nền dự phòng nhằm tránh tình trạng thiếu hụt hạ tầng công cộng.
• Giới học thuật, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Xã hội học: Các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống với bước nhảy k = 5, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi so sánh lệch đại trước - sau, cũng như ứng dụng lý thuyết hệ thống cơ cấu chức năng của Talcott Parsons trong nghiên cứu phát triển đô thị.
• Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới an sinh xã hội: Các tổ chức hoạt động vì quyền bình đẳng giới và phát triển cộng đồng có nguồn dữ liệu tin cậy để thiết kế các gói cứu trợ sinh kế, hỗ trợ kỹ thuật có mục tiêu cho nhóm phụ nữ chủ hộ và lao động phi chính thức.

Câu hỏi thường gặp

• Quy mô hộ gia đình tại khu tái định cư Thới Nhựt thay đổi như thế nào sau khi chuyển về nơi ở mới?
  Quy mô hộ trung bình giảm từ 4,98 người xuống 4,38 người một hộ do việc nhận tiền bồi thường đã tạo điều kiện kinh tế cho các cặp vợ chồng trẻ tách hộ sống riêng. Quá trình này thúc đẩy hình thành mô hình gia đình hạt nhân hiện đại, tuy nhiên cũng làm tăng tỷ lệ người già neo đơn cần chăm sóc.

• Vì sao nhóm hộ gia đình do nữ giới làm chủ hộ lại cần chính sách hỗ trợ đặc biệt?
  Nghiên cứu chỉ ra có 32,3% chủ hộ là nữ giới, đa phần có trình độ học vấn dưới trung học cơ sở và làm công việc buôn bán nhỏ lẻ hoặc nội trợ. Nhóm này chịu rủi ro cao nhất trước các cú sốc kinh tế và xáo trộn sinh kế, đòi hỏi các chính sách vay vốn vi mô và bảo trợ xã hội riêng biệt.

• Hạ tầng kỹ thuật tại khu tái định cư Thới Nhựt có đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn quy hoạch không?
  Khu tái định cư quy mô 16,67 ha bảo đảm 100% hộ dân được cấp điện lưới, nước sạch có đồng hồ riêng, đường nhựa đồng bộ kèm trạm y tế và trường học. Điểm hạn chế duy nhất là việc cắt giảm đất công viên cây xanh để bù đắp hơn 300 nền phát sinh ngoài dự toán.

• Yếu tố khoảng cách di dời tác động ra sao đến sinh hoạt thường nhật của người dân?
  Khoảng cách di chuyển bình quân 4 km (với 36,2% hộ cách nơi ở cũ trên 5 km) tạo ra rào cản đáng kể đối với thói quen đi lại, làm tăng chi phí nhiên liệu và thời gian đưa đón con em đến các trường học cũ tại các phường trung tâm như Xuân Khánh, An Nghiệp.

• Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống trong luận văn được thực hiện như thế nào?
  Từ tổng thể 1.041 hộ dân chuyển về khu tái định cư, tác giả xác định bước nhảy k = 1.041 / 200 = 5,21 (lấy xấp xỉ k = 5). Cứ cách 5 hộ trong danh sách nhận nền, tác giả chọn ngẫu nhiên 1 hộ để phỏng vấn bảng hỏi, bảo đảm cỡ mẫu 200 hộ đạt tính đại diện cao.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu với các đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về an toàn xã hội và đời sống tái định cư thông qua việc kết hợp lý thuyết hệ thống của Talcott Parsons và lý thuyết phát triển bền vững.
• Cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng 200 hộ dân tại khu tái định cư Thới Nhựt với dữ liệu định lượng chuẩn xác về nhân khẩu, kinh tế, hạ tầng và các tương quan xã hội.
• Làm rõ nghịch lý giữa sự thăng tiến về tiện nghi vật chất (100% hộ có điện nước sinh hoạt) và sự suy giảm cơ hội sinh kế buôn bán truyền thống cùng không gian sinh hoạt công cộng.
• Đánh giá hiệu quả thực tế của công tác tham vấn cộng đồng với 30 cuộc họp thu hút 22.425 lượt người tham gia, khẳng định vai trò then chốt của dân chủ cơ sở.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình hành động từ 12 đến 24 tháng cho các cơ quan quản lý đô thị.

Bước tiếp theo, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý cần tiến hành các cuộc khảo sát đánh giá dọc định kỳ 3 năm và 5 năm nhằm đo lường mức độ phục hồi thu nhập thực tế dài hạn của cư dân. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và các chuyên gia phát triển đô thị quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu để ứng dụng vào công tác hoạch định và thực thi các dự án an toàn xã hội trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Đất đai là tài nguyên vô giá đối với sự sống của con ngƣời, là sản phẩm của sự tác động đồng thời của nhiều yếu tố tự nhiên và kinh tế-xã hội. Vai trò của đất đai càng lớn hơn khi dân số ngày càng đông, nhu cầu dùng đất làm nơi cƣ trú, làm tƣ liệu sản xuất… ngày càng gia tăng. Luật đất đai 1993 của Việt nam đã ghi rõ: “Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cƣ, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh quốc phòng.

Trải qua nhiều thế hệ, nhân dân ta đã tốn biết bao công sức, xƣơng máu mới tạo dựng, bảo vệ đƣợc vốn đất đai nhƣ ngày hôm nay". Trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế xã hội, khi mức sống và trình độ sản xuất của con ngƣời còn thấp, công năng chủ yếu của đất đai tập trung chủ yếu vào sản xuất vật chất, đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp. Thời kì cuộc sống xã hội phát triển ở mức cao, công năng của đất đai từng bƣớc đƣợc mở rộng, sử dụng đất đai cũng phức tạp hơn. Điều này có nghĩa đất đai đã cung cấp cho con ngƣời tƣ liệu vật chất để sinh tồn và phát triển, cũng nhƣ cung cấp những điều kiện cần thiết về hƣởng thụ và đáp ứng nhu cầu cho cuộc sống của nhân loại.

Vấn đề đất đai đƣợc biểu lộ càng rõ nét trong các khu vực kinh tế phát triển nhƣ ở các khu vực thành thị và đô thị hóa. Đô thị hóa là xu thế tất yếu trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia. Khu vực đô thị hàng năm đóng góp trung bình khoảng 70-75% GDP của cả nƣớc. Đô thị đã khẳng định vai trò là động lực cho phát triển, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động ở mỗi địa phƣơng, mỗi vùng và cả nƣớc.

Trong những năm qua, Việt Nam đang có tốc độ đô thị hóa nhanh do phát triển cùng với sự tăng trƣởng kinh tế. Hệ thống các đô thị đã có sự phát triển nhanh cả về số lƣợng, chất lƣợng và quy mô; diện mạo đô thị có nhiều khởi sắc theo hƣớng hiện đại, tạo dựng đƣợc những không gian đô thị mới, từng bƣớc đáp ứng nhu cầu về môi trƣờng sống và làm việc có chất lƣợng cho ngƣời dân. Tính đến tháng 12/2012, Việt Nam đã có 765 đô thị; trong đó có 2 đô thị loại đặc biệt (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh); 7 đô thị loại I; 13 đô thị loại II; 44 đô thị loại III; 44 đô thị loại IV và số còn lại là loại V.

Tỷ lệ đô thị hoá đạt 32% vào thời điểm này. Diện tích đất toàn đô thị là 48.965 km2 chiếm 14,78% tổng diện tích đất tự nhiên của cả nƣớc; trong đó đất nội thị là 14.104 km2 (chiếm4,26%) đất ngoại thị là 34. Song song với sự gia tăng của các đô thị, các số liệu đƣợc thống kê cũng cho thấy dân số của khu vực đô thị cũng gia tăng nhanh chóng. Vào năm 1989, dân số Việt Nam là 64,8 triệu ngƣời, trong đó có 12,9 triệu ngƣời (chiếm 20%) sống 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tại khu vực thành thị.

Đến năm 2010, tỷ lệ này đã tăng lên khoảng 32% với ƣớc tính 28,5 triệu ngƣời. Theo nhận định của chuyên gia phát triển đô thị của Ngân hàng thế giới Ông Dean Cira, Việt Nam còn đang ở giai đoạn đầu của đô thị hoá và chuyển dần sang giai đoạn giữa. Tỷ lệ dân đô thị trên toàn quốc tăng 3,4%/năm với 34% dân số Việt Nam sống ở đô thị. Dự báo đến 2025 tổng số đô thị cả nƣớc đạt khoảng trên 1000 đô thị.

Dân số đô thị năm 2015 đạt khoảng 35 triệu ngƣời, tỉ lệ đô thị hóa đạt khoảng 38%; năm 2025 khoảng 52 triệu ngƣời, tỉ lệ đô thị hóa đạt khoảng 50%. Trong đó, mục tiêu đề ra cho diện tích bình quân đầu ngƣời là 100m2/ngƣời. Nếu đạt tỷ lệ 100m2/ngƣời, Việt Nam cần có khoảng 450.000ha đất đô thị, nhƣng hiện nay, diện tích đất đô thị chỉ có 105.000ha, bằng 1/4 so với yêu cầu. Trong quá trình đô thị hóa và thực hiện các dự án đầu tƣ cho phát triển kinh tế, xã hội, giáo thông vận tải, v.

không thể tránh khỏi việc ảnh hƣởng đến đất và các tài sản trên đất của ngƣời dân ở khu vực dự án để phục vụ cho việc mở mang, xây dựng các công trình. Điều này dẫn đến việc thu hồi đất đai của ngƣời dân (trong trƣờng hợp ảnh hƣởng một phần) hoặc phải thực hiện giải tỏa và di dời, tái định cƣ cho ngƣời dân (trong trƣờng hợp ảnh hƣởng toàn bộ). Việc thu hồi đất, tái định cƣ sẽ gây ảnh hƣởng đến cuộc sống của ngƣời dân tại các khu vực dự án. Việc giải tỏa, di dời tái định cƣ không đơn giản là đƣa một bộ phận dân cƣ từ nơi này sang nơi khác còn liên quan đến nhiều vấn đề xã hội khác nhƣ phục hồi kinh tế, việc làm, giáo dục, y tế, khả năng tiếp cận với các dịch vụ đô thị, các quan hệ xã hội, v.

Do đó, công việc này phải đƣợc xem là công tác an toàn xã hội và là một nhiệm vụ then chốt mà bất kể một dự án đầu tƣ hay phát triển đô thị nào cũng cần phải thực hiện tốt bởi nó sẽ góp phần vào sự thành công và bền vững của dự án. Tái định cƣ là một hiện tƣợng xuất hiện khá sớm trên thế giới. Khi các cuộc cách mạng công nghiệp bùng nổ, hàng trăm nhà máy xí nghiệp tại các thành phố lớn xuất hiện, nó thu hút một lực lƣợng lao động khổng lồ. Trƣớc sức hút đó, hàng ngàn ngƣời dân ở khu vực nông thôn đã di chuyển ra các thành phố lớn để tìm kiếm việc làm và cơ hội phát triển.

Tại đây, đời sống của họ gặp nhiều khó khăn và bất cập, chất lƣợng cuộc sống không đƣợc đảm bảo: họ sống trong những khu nhà trọ tạm thời hoặc/và những khu ổ chuột tồi tàn lộn xộn với điều kiện vệ sinh thấp kém. Do đó, cần thiết một hệ thống quản lý để cải thiện tình trạng vệ sinh thấp kém ở những khu thu nhập thấp này. Hơn nữa, nhu cầu phát triển không ngừng của các thành phố lớn nhƣ: Phát triển thƣơng mại, phát triển dầu tƣ, nhu cầu chỉnh trang đô thị, cải thiện cơ sở hạ tầng cũng đòi hỏi phải có sự điều chỉnh và di dời một số bộ phận dân cƣ có liên quan, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đó chính là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hoạt động giải tỏa, di dời và tái định cƣ. Tái định cƣ bao hàm tất cả những thiệt hại trực tiếp về kinh tế và xã hội gây ra bởi việc thu hồi đất và hạn chế sự tiếp cận, cùng với những biện pháp đền bù và sửa chữa.

Tái định cƣ không hạn chế ở sự di dời về mặt vật chất. Tái định cƣ có thể tùy thuộc vào từng trƣờng hợp cụ thể, bao gồm (a) thu hồi đất và các công trình trên đất, bao gồm cả việc kinh doanh, buôn bán; (b) sự di dời về mặt vật chất; (c) sự khôi phục kinh tế của những ngƣời bị ảnh hƣởng nhằm cải thiện (hoặc ít nhất là phục hồi) thu nhập và mức sống. Ngân hàng Thế giới (WB) và Chính phủ Việt Nam đều ban hành những chính an toàn xã hội nhằm giảm thiểu tối đa những ảnh hƣởng của các dự án đầu tƣ và phát triển lên ngƣời dân ở khu vực dự án. Những chính sách này hƣớng tới việc hạn chế tối đa việc di dời để đối với những hộ tái định cƣ, cuộc sống của họ phải đƣợc ít nhất bằng hoặc hơn nơi ở cũ.

Nguyên tắc này của WB đã đƣợc hầu hết các dự án có quy mô lớn liên quan đến Tái định cƣ trên thế gới áp dụng, bao gồm cả Chính phủ Việt Nam. Việc sử dụng các nguyên tắc của Ngân hàng Thế giới trong thực hiện công tác Giải tỏa, di dời, tái định cƣ đã giúp Việt Nam giảm thiểu tối đa những thiệt hại có thể xảy đến với ngƣời dân bị ảnh hƣởng đồng thời giúp ngƣời dân khôi phục, nâng cao chất lƣợng cuộc sống. Nhận thức rõ về tầm quan trọng của công tác an toàn xã hội, tái định cƣ, Tác giả lựa chọn Đề tài nghiên cứu “Thực trạng đời sống của ngƣời dân sau tái định cƣ”. Mục đích của Đề tài nhằm mô tả thực trạng cuộc sống của ngƣời dân đang sinh sống tại khu tái định cƣ Thới Nhựt thuộc Tiểu dự án Nâng cấp đô thị TP.Cần Thơ - Dự án Nâng cấp đô thị Việt Nam.

Tổng quan nghiên cứu An toàn xã hội và Tái định cƣ là hoạt động gặp ở các nƣớc trên thế giới, khi mà có các hoạt động đầu tƣ và phát triển. Hiện nay, có rất nhiều ngành, nhà khoa học xã hội nghiên cứu về vấn đề này. Các nghiên cứu đều đã chỉ ra rằng, đời sống ngƣời dân có những thay đổi nhất định sau khi thực hiện Tái định cƣ. Những nghiên cứu nƣớc ngoài về đời sống ngƣời dân sau tái định cƣ Tại Indonesia, một quốc gia đang phát triển tƣơng tự nhƣ Việt Nam, năm 2013, Hội thảo quốc tế "Phục hồi sinh kế của ngƣời dân tái định cƣ bị ảnh hƣởng bởi dự án xây dựng đập: Các trƣờng hợp ở châu Á" đã đƣợc tổ chức.

Đề tài của tác giả Sunardi “Thực trạng đời sống ngƣời sau 25 năm tái định cƣ do dự án đập Saguling-1 "Livelihood status of resettlers affected by the Saguling Dam project, 25 years after 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] inundation" đã đƣợc trình bày tại Hội thảo. Nghiên cứu này đã sử dụng phƣơng pháp khảo sát bằng bảng hỏi bán cấu trúc. Kết quả thu đƣợc là một bức tranh khá toàn diện về cuộc sống của ngƣời dân sau tái định cƣ nhƣ tình trạng nhà ở, dịch vụ công, cơ sở hạ tầng (điện, đƣờng xá, trƣờng, trạm y tế, nƣớc sạch), cơ hội học tập, việc làm, hoạt động tôn giáo. Báo cáo có so sánh giữa trƣớc khi có dự án và sau tái định cƣ 25 năm; so sánh giữa ngƣời dân từ Bongas và ngƣời dân từ Sarinagen để thấy sự ảnh hƣởng khác biệt đặc trƣng của dân cƣ hai vùng với dự án.

Tuy nhiên, báo cáo mới dừng ở mô tả hiện trạng, còn thiếu dữ liệu định tính để đi sâu phân tích nguyên nhân của các vấn đề ngƣời dân sau tái định cƣ. Marko Valenta, Tác giả đề tài "Quan hệ xã hội sau tái định cư - Finding friends after resettlement" PhD.