mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu làm bốn chương: Chƣơng 1. Cơ sở khoa học về tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của chính quyền cấp huyện. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3 : Thực trạng , tổ chức thực hiện chính sách bồi thường , hỗ trợ , tái định cư khi nhà nước thu hồi đất của thị xã Thái Hòa Chƣơng 4. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức thực hiện chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất của UBND thị xã Thái Hòa 5 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÁI ĐỊNH CƢ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN 1.
Chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất của chính quyền cấp huyện 1. Nhu cầu thu hồi đất cho phát triển kinh tế xã hội Thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia và đầu tư xây dựng các công trình công cộng, phát triển đô thị, các dự án sản xuất, kinh doanh là một tất yếu khách quan trong quá trình phát triển. Nhu cầu thu hồi đất để xây dựng các công trình công nghiệp, giao thông, thuỷ lợi, các công trình về y tế, văn hoá, giáo dục, các công trình du lịch dịch vụ… công trình an ninh quốc phòng là rất lớn. Với đặc thù là một nước nông nghiệp ( gần 80% dân số sản xuất nông nghiệp ) do đó diện tích đất để sử dụng vào mục đích xây dựng các công trình mở rộng đô thị, mở rộng hệ thống giao thông, các khu công nghiệp dịch vụ thương mại… công trình quốc phòng an ninh chủ yếu là lấy từ đất nông nghiệp, đất làm nhà ở tại khu vực nông thôn và ven đô thị.
Nếu Nhà nước không có chính sách và những quy định phù hợp thì dễ dẫn đến tình trạng là sau mỗi lần Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia sẽ có thêm nhiều hộ gia đình, cá nhân lâm vào tình trạng không còn ruộng đất- tư liệu sản xuất chính để nuôi sống gia đình và bản thân họ. Theo nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam của Ngân hàng thế giới, 2011. Thực tiễn cho thấy BTHTTĐC khi Nhà nước thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội, nhân văn của nhiều người, của cả cộng đồng dân cư. Nếu giải quyết không thoả đáng quyền lợi của người có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất dễ bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người làm cho tình hình trở nên phức tạp, từ đó gây ra sự mất ổn định về kinh tế, xã hội, chính trị nói chung, 6 z theo số liệu thống kê năm 2012 cho thấy trên cả nước số lượng các khiếu nại về hành chính đối với BTHTTĐC chiếm 70,64% các khiếu nại tố cáo về đất đai.
Theo Báo cáo cơ chế nhà nước thu hồi đất và chuyển dịch đất đai tự nguyện đã cho thấy rằng khi thu hồi đất bị trì hoãn thì nền kinh tế chịu nhiều thiệt hại, và nảy sinh các vấn đề bất ổn xã hội của Ngân hàng thế giới, 2011. Trong những năm gần đây vấn đề này trở thành trung tâm của dư luận, là một trong những mối quan tâm hàng đầu của các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý, nhà đầu tư. Thực tiễn chứng minh rằng làm tốt công tác giải phóng mặt bằng không chỉ tạo được môi trường thông thoáng cho phát triển, thu hút được đầu tư mà còn góp phần làm lành mạnh nhiều quan hệ xã hội, củng cố được lòng tin của nhân dân, giải quyết được các vấn đề về an sinh xã hội. Từ những cơ sở trên cho thấy việc thu hồi đất để phát triển kinh tế xã – hội là tất yếu khách quan nhưng để tổ chức thực hiện chính sách BTHTTĐC thành công là vấn đề rất phức tạp và đặt ra nhiều thử thách.
Khái niệm chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của chính quyền cấp huyện. Luật đất đai năm 2003 của Việt Nam quy định: “đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước quản lý”. Nhà nước với vai trò là người đại diện quản lý đất đai trên phạm vi lãnh thổ nước mình. Nhà nước nắm trong tay quyền chiếm hữu, quyền định đoạt và quyền sử dụng đất đai trong phạm vi cả nước, quyết định số phận pháp lý của đất đai đồng thời có quyền lợi dụng tính năng của đất để phục vụ cho lợi ích kinh tế và đời sống con người.
Nhà nước giao một phần quyền sử dụng đất đai cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài dưới hình thức giao đất (thu tiền hoặc không thu tiền sử dụng đất). Người sử dụng đất có quyền lợi sử dụng tính năng của đất phục vụ cho lợi ích của mình nhưng phải sử dụng đúng mục đích và thực hiện nghĩa vụ đối với đất đai theo đúng quy định của Nhà nước, nghĩa vụ đó còn bao gồm người sử dụng đất đai phải trao trả Nhà nước diện tích đất đã được giao khi trường hợp nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích phục vụ lợi ích quốc gia. 7 z Đứng trên góc độ pháp lý thì đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý, cho nên Nhà nước có quyền thu hồi đất để phục vụ cho phát triển kinh tế và đời sống vì lợi ích quốc gia, vì lợi ích nhân dân. Nhưng về mặt kinh tế thì khi nhà nước thu hồi đất thì phải đền bù cho đối tượng bị thu hồi đất.
Thu hồi đất Thu hồi đất là việc nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của pháp luật (Khoản 5 điều 4 Luật Đất đai 2003). Thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng là việc chuyển đổi quyền sử dụng đất từ một chủ thể đang sử dụng sang một chủ thể khác, việc thu hồi đất có thể có rất nhiều lý do, tuy nhiên thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng là thu hồi đất do thực hiện quy hoạch xây dựng công cộng, mà cần đất để phục vụ các mục đích công cộng, quốc phòng an ninh, hoặc để phát triển kinh tế theo đồ án quy hoạch xây dựng đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, trong các đặc điểm của thu hồi đất luôn gắn liền với việc bồi thường. Bồi thƣờng Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất (Khoản 6 Điều 4 Luật Đất đai 2003). Bồi thường là sự đền trả lại tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tương xứng, trong quy hoạch xây dựng, thiệt hại gây ra có thể là thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất trong giải phóng mặt bằng, cùng với các quy định về bồi thường là các quy định về hỗ trợ, tái định cư.
Hỗ trợ Hỗ trợ là khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới ( Khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai 2003). Hỗ trợ nhằm trợ giúp thêm cho người bị thu hồi đất để tái lập cuộc sống mới để chuyển đổi nghề nghiệp, để giải quyết khó khăn về mặt kinh tế. 8 z Tái định cƣ Tái định cư được hiểu là quá trình định cư, ổn định và khôi phục cuộc sống cho những người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất hoặc bị mất chỗ sinh sống do các nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan. Trong việc triển khai các dự án, tái định cư còn bao gồm các hoạt động nhằm hỗ trợ cho những người bị ảnh hưởng do việc thực hiện dự án gây ra, khôi phục và cải thiện mức sống, cũng như những cơ sở kinh tế và văn hóa – xã hội của họ và cộng đồng, nhằm giảm nhẹ các tác động xấu đối với bộ phận dân cư trong diện giải tỏa.
Theo các quy định hiện hành của Nhà nước thì bồi thường, hỗ trợ gồm: - Bồi thường hoặc hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi; - Bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản có gắn liền với đất và các chi phí đầu tư vào đất bị Nhà nước thu hồi; - Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và các hỗ trợ khác cho người bị thu hồi đất; - Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống tại khu tái định cư. Bản chất của BTHTTĐC khi Nhà nước thu hồi đất hiện nay không chỉ đơn thuần là việc bồi thường trả lại về giá trị vật chất mà còn đảm bảo lợi ích chính đáng cho người có đất bị thu hồi. Nhà nước sẽ đảm bảo cho họ có một cuộc sống mới ổn định, một điều kiện sống tốt hơn hoặc ít nhất bằng với điều kiện sống nơi ở cũ, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm….để họ yên tâm sinh sống, sản xuất, làm việc và cống hiến cho xã hội ngày càng tốt hơn. Như vậy, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là tổng thể các quan điểm, các giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các đối tượng bị thu hồi đất nhằm có đất để xây dựng cơ sở hạ tầng cho phát triển kinh tế xã hội theo định hướng mục tiêu đề ra.