Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI 1. Nhà ở xã hội và chính sách nhà ở xã hội 1.Khái niệm nhà ở xã hội Theo từ điển Việt Nam: NOXH là một loại hình nhà ở thuộc sở hữu của cơ quan nhà nước (có thể trung ương hoặc địa phương) hoặc các loại hình nhà được sở hữu và quản lý bởi nhà nước, các tổ chức phi lợi nhuận được xây dựng với mục đích cung cấp nhà ở giá rẻ cho một số đối tượng được ưu tiên trong xã hội như công chức của nhà nước chưa có nhà ở ổn định, người có thu nhập thấp. và được cho thuê hoặc cho ở với giá rẻ so với giá thị trường. Có thể hiểu, NOXH là nhà ở do Nhà nước hoặc các tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế tham gia đầu tư xây dựng trên cơ sở nhu cầu thuê và thuê mua thực tế trên thị trường của các đối tượng có thu nhập thấp và sinh sống trên địa bàn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương.
Theo Điều 3 của Nghị định 71/2010/NĐ- CP, pháp luật nước ta quy định như sau: "Nhà ở xã hội là nhà ở do Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế đầu tư xây dựng cho các đối tượng quy định tại Điều 53, Điểu 54 của Luật Nhà ở và quy định tại Nghị định này mua, thuê, hoặc thuê mua theo cơ chế do Nhà nước quy định". Vậy theo tác giả luận văn: Nhà ở xã hội là loại hình nhà ở thuộc sở hữu của cơ quan nhà nước, địa phương hoặc một tổ chức được xây dựng với mục đích cung cấp nhà ở dưới hình thức bán hoặc cho thuê với giá rẻ đến một số đối tượng được ưu tiên trong xã hội như công chức của nhà nước chưa có nhà ở ổn định, người có thu nhập thấp. Đặc điểm nhà ở xã hội 8 Về quy mô, số lượng: NOXH được xây dựng tùy thuộc nhu cầu thuê và thuê mua của các đối tượng sinh sống trên địa bàn, phù hợp điều kiện kinh tế, xã hội của từng địa phương. Theo đó, ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh có trách nhiệm phê duyệt và công bố kế hoạch xây dựng, quy hoạch phát triển NOXH, xác định cụ thể loại nhà ở, nhu cầu về diện tích nhà ở, cơ cấu căn hộ dành để cho thuê, cho thuê mua, cân đối cụ thể với các nguồn vốn đầu tư và cơ chế khuyến khích để kêu gọi đầu tư phát triển quỹ NOXH.
Về nguồn vốn phát triển NOXH: Vốn cấp cho loại hình nhà ở này được hình thành từ tiền bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước trên địa bàn, trích từ 30% đến 50% tiền sử dụng đất của các dự án phát triển nhà ở thương mại và các dự án khu đô thị mới trên địa bàn (mức cụ thể do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định), ngân sách địa phương hay huy động từ các nguồn vốn hợp pháp khác theo quy định của pháp luật và tiền tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Về thiết kế xây dựng: Theo quy định của pháp luật Việt Nam, NOXH tại đô thị phải là nhà chung cư được thiết kế bảo đảm những tiêu chuẩn chung của pháp luật về xây dựng và có số tầng theo quy định sau đây: Thứ nhất, tại đô thị loại đặc biệt không quy định số tầng, hay không giới hạn số tầng. Thứ hai, tại các đô thị loại 1, loại 2, loại 3, loại 4 và loại 5 phải là nhà không quá sáu tầng. Thứ ba, diện tích mỗi căn hộ chung cư không quá 70m2 sàn và được hoàn thiện theo cấp, hạng nhà ở nhưng không thấp hơn 25m2 sàn.
Thứ tư, NOXH phải bảo đảm các tiêu chuẩn hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội 9 Đối tượng được ở NOXH tùy theo quy định của các nước nhưng tựu chung lại thường là các viên chức nhà nước, người nghèo, người có thu nhập thấp. Ở Việt Nam, tất cả các đối tượng đã được quy định trong Luật nhà ở bao gồm: - Cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lượng vũ trang nhân dân hưởng lương từ ngân sách nhà nước. - Công nhân làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao.
- Các đối tượng trả lại nhà công vụ mà có khó khăn về nhà ở. - Người thu nhập thấp, hộ nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị và một số đối tượng khác theo quy định trong luật nhà ở 2014 Để được thuê hoặc thuê mua NOXH, những người thuộc diện kể trên phải bao gồm các điều kiện trong điều 51 luật nhà ở 2014 - Chưa có sở hữu nhà ở và chưa thuê hoặc chưa thuê mua nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước. - Đã có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhưng diện tích bình quân đầu người trong gia dình dưới 8m2 sàn/người hoặc nhà ở tạm, hư hỏng, dột nát. - Có mức thu nhập bình quân hàng tháng của hộ gia đình không vượtt quá 5 lần tổng số tiền thuê NOXH phải trả hàng tháng (đối với căn hộ có diện tích tối đa 70m2 sàn) và không thấp hơn 4 lần số tiền thuê nhà phải trả hàng tháng (đối với diện tích căn hộ có diện tích tối thiểu là 30m2) tính theo mức giá thuê do UBND cấp tỉnh quy định.
Chính sách nhà ở xã hội 1. Khái niệm Để hiểu khái niệm chính sách NOXH cần phải hiểu về các khái niệm chính sách, chính sách công. - Khái niệm chính sách 10 "Chính sách" là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các tài liệu, trên các phương tiện truyền thông và trong đời sống xã hội. Theo từ điển Việt Nam:"Chính sách là tập hợp các chủ trương và hành động về phương diện nào đó của chính phủ nó bao gồm các mục tiêu mà chính phủ muốn đạt được và cách làm để thực thi các mục tiêu đó.
Những mục tiêu này bao gồm sự phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội - môi trường". ― Chính sách là đường lối cụ thể của một chính đảng hoặc một chủ thể quyền lực về một lĩnh vực nhất định cùng các biện pháp, kế hoạch Thực thi đường lối ấy [20, tr3]. Theo Từ điển bách khoa Việt Nam: Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để Thực thi đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được Thực thi trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó.
Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa [29, tr457]. Tuy có nhiều quan điểm khác nhau về chính sách, nhưng các quan điểm đều có điểm chung: Chính sách là sự lựa chọn hành động của Nhà nước (hay chủ thể) tác động lên đối tượng để đạt mục tiêu nhất định. - Khái niệm chính sách công "Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của Nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết các vấn đề công trong xã hội" [16, tr51]. - Chính sách công là những hành động ứng xử của Nhà nước đối với các vấn đề phát sinh trong cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm thúc đẩy xã hội phát triển [15, tr14].
Hay, Chính sách công là một tập hợp các quyết định chính trị có liên quan nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với các 11 giải pháp và công cụ Thực thi nhằm giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu đã xác định của Đảng chính trị cầm quyền [8, tr37]. Theo tác giả có thể hiểu: Chính sách công là sự lựa chọn hành động của Nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định liên quan với nhau do Nhà nước ban hành trong một thời gian dài, tác động lên đối tượng để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt được các mục tiêu nhất định, theo mong muốn của Nhà nước. - Khái niệm chính sách NOXH Khái niệm về chính sách NOXH có thể hiểu là chính sách nhằm phát triển về số lượng, loại hình và hình thức cung cấp NOXH. Do đó, chính sách NOXH thực chất là việc đầu tư xây dựng mới, xây dựng lại, cải tạo nhằm làm tăng diện tích nhà ở cung cấp cho các đối tượng xã hội, gia tăng đối tượng thụ hưởng cụ thể theo quy định của địa phương, gia tăng hình thức, chất lượng cung ứng dịch vụ với sự tham gia ngày càng nhiều của các nhà đầu tư vào thị trường đầu tư phát triển NOXH.
Như vậy, chính sách NOXH có thể hiểu là chủ trương, hành động của chính phủ nhằm làm tăng khả năng cung cấp nhà ở cho các đối tượng xã hội theo quy định. Nội dung của chính sách nhà ở xã hội Chính sách NOXH là chính sách của Nhà nước để giải quyết vấn đề chính sách. Nội dung chủ yếu của chính sách NOXH bao gồm: - Định hướng phát triển NOXH: là việc Nhà nước xác định các mục tiêu, yêu cầu cần đạt được trong nhiệm vụ phát triển NOXH và các nguồn lực để Thực thi định hướng đó. Định hướng phát triển NOXH bao gồm chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, Chương trình, dự án phát triển NOXH.
12 - Tạo lập môi trường pháp lý về NOXH. Để phát triển NOXH một cách hiệu quả, đúng định hướng đã xác định, Nhà nước phải tạo lập các yếu tố môi trường chủ yếu sau: + Tạo lập khuôn khổ pháp luật về phát triển nhà ở theo định hướng chiến lược đã xác định. Trên cơ sở quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ của chiến lược phát triển NOXH, Nhà nước xây dựng, ban hành và thực thi hệ thống luật pháp liên quan đến NOXH. Bằng hệ thống pháp luật, Nhà nước xác định quyền và nghĩa vụ của Nhà nước, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, tổ chức, quyền và nghĩa vụ của hộ gia đình và người dân.
+ Đảm bảo cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội cho phát triển NOXH. Hạ tầng kỹ thuật chủ yếu là hệ thống đường giao thông, điện,nước sinh hoạt, bưu chính viễn thông…Hạ tầng xã hội bao gồm hệ thống trường học từ nhà trẻ, mẫu giáo, giáo dục phổ thông, hệ thống trạm y tế, cơ sở khám chữa bệnh… + Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước. - Tổ chức thực thi chính sách NOXH: Là quá trình các cơ quan nhà nước đưa chính sách, pháp luật về NOXH vào cuộc sống.