Thực hiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu tại cục hải quan tỉnh Nghệ An

Thủ tục hải quan là yếu tố then chốt trong quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu. 81 trang · Học viện Chính sách và Phát triển · 2021.

• Tác giả: Lê Thị Ngọc Ánh
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tùng
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Ngành Tài chính quốc tế
• Đề tài: Thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Nghệ An: Hướng dẫn và thực trạng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Giới thiệu chung về thủ tục hải quan điện tử
• 1.2. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển của thủ tục hải quan điện tử
• 1.3. So sánh thủ tục hải quan truyền thống với thủ tục hải quan điện tử
• 1.4. Sự cần thiết của việc áp dụng thủ tục hải quan điện tử
• 1.5. Các nguyên tắc thực hiện của thủ tục hải quan điện tử
• 1.6. Thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu
• 1.6.1. Đối tượng áp dụng
• 1.6.2. Người khai hải quan
• 1.6.3. Quy trình cơ bản thủ tục hải quan hàng hóa nhập khẩu
• 1.6.4. Hệ thống xử lý dữ liệu
• 1.6.5. Hồ sơ hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu
• 1.6.6. Hệ thống pháp lý
• 1.7. Thực hiện thủ tục hải quan điện tử qua hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS tại Việt Nam
• 1.7.1. Khái quát về hệ thống VNACCS/VCIS
• 1.7.2. Mô hình thực hiện
• 1.7.3. Các bước thực hiện
• 1.7.4. Những điểm cần lưu ý trong quá trình thực hiện
• 1.8. Nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử
• 1.9. Kinh nghiệm thực hiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu thông qua hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS của một số tỉnh biên giới tại Việt Nam
• 1.10. Bài học rút ra cho cục hải quan tỉnh Nghệ An
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH NGHỆ AN
• 2.1. Khái quát về cục Hải quan tỉnh Nghệ An
• 2.1.1. Khái quát chung
• 2.1.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.3. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn
• 2.1.4. Cơ cấu tổ chức bộ máy của Cục Hải quan tỉnh Nghệ An
• 2.1.5. Nguồn nhân lực và trình độ chuyên môn
• 2.2. Kết quả thực hiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu tại cục hải quan tỉnh Nghệ An
• 2.2.1. Số lượng doanh nghiệp đăng ký thực hiện tờ khai
• 2.2.2. Tổng kim ngạch hàng hoá xuất nhập khẩu khai báo hải quan điện tử tại cục hải quan tỉnh Nghệ An
• 2.2.3. Kim ngạch của các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu tại Cục hải quan tỉnh Nghệ An
• 2.2.4. Số ngân sách thuế thu được từ hoạt động nhập khẩu
• 2.3. Đánh giá về tình hình quản lý thực hiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải Quan tỉnh Nghệ An
• 2.3.1. Thành công đạt được khi sử dụng thủ tục hải quan điện tử thông qua hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS
• 2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân trong việc quản lý, thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải Quan tỉnh Nghệ An
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Phương hướng phát triển của cục Hải quan tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2021-2025
• 3.2. Thuận lợi và khó khăn khi thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại cục Hải quan tỉnh Nghệ An
• 3.3. Giải pháp để hoàn thiện quy trình thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu tại tỉnh Cục hải quan tỉnh Nghệ An
• 3.3.1. Hoàn thiện các hệ thống quản lý và phát triển cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin
• 3.3.2. Hoàn thiện và nâng cấp hệ thống khai báo điện tử của doanh nghiệp
• 3.3.3. Xây dựng và phát triển nguồn nhân lực
• 3.3.4. Hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật
• 3.3.5. Tăng cường công tác kiểm tra sau thông quan
• 3.3.5.1. Đối với Nhà nước
• 3.3.5.2. Đối với Cục Hải quan tỉnh Nghệ An
• 3.3.5.3. Đối với doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thủ Tục Hải Quan Điện Tử Nghệ An Bắt Đầu Thế Nào

Thủ tục hải quan là yếu tố then chốt trong quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu. Theo Luật Hải quan 2014, thủ tục này bao gồm các công việc mà người khai hải quan và công chức hải quan phải thực hiện. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc chuyển đổi từ thủ tục hải quan truyền thống sang thủ tục hải quan điện tử là một tất yếu. Sự phát triển của công nghệ thông tin cho phép thực hiện khai báo hải quan điện tử một cách nhanh chóng và hiệu quả. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp mà còn nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan hải quan. Theo Thông tư số 222/2009/TT-BTC, thủ tục hải quan điện tử là thủ tục mà việc khai báo, tiếp nhận, xử lý thông tin được thực hiện thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

1.1. Định nghĩa và các khái niệm liên quan đến HQĐT

Thủ tục hải quan điện tử là quá trình khai báo, tiếp nhận và xử lý thông tin khai hải quan thông qua hệ thống điện tử. Các khái niệm quan trọng bao gồm: Thông điệp dữ liệu điện tử hải quan, chứng từ điện tử, hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, hệ thống khai hải quan điện tử, và các quy trình như thông quan hàng hóa và giải phóng hàng. Hiểu rõ các khái niệm này là bước đầu tiên để thực hiện hiệu quả thủ tục HQĐT tại Hải quan Nghệ An.

1.2. Lịch sử phát triển thủ tục hải quan điện tử tại Việt Nam

Quá trình hình thành và phát triển thủ tục hải quan điện tử trải qua nhiều giai đoạn. Ban đầu, các thủ tục chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy hoặc khai báo qua đĩa mềm. Sau đó, việc khai báo qua mạng internet kết hợp hồ sơ giấy được áp dụng. Hiện nay, thủ tục hải quan đã được thực hiện hoàn toàn bằng phương tiện điện tử. Theo đó, người khai hải quan có thể đăng ký hồ sơ và nhận thông tin phản hồi từ cơ quan hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử. Điều này giúp giảm thiểu sự tiếp xúc trực tiếp giữa người khai hải quan và công chức hải quan, tăng tính minh bạch và hiệu quả.

II. So Sánh Thủ Tục Hải Quan Điện Tử vs

Thủ tục hải quan truyền thống và thủ tục hải quan điện tử có nhiều điểm khác biệt cơ bản. Thủ tục truyền thống đòi hỏi doanh nghiệp phải mua hồ sơ giấy, khai báo thông tin và nộp trực tiếp cho công chức hải quan. Quá trình này tốn nhiều thời gian và công sức, dễ xảy ra sai sót. Ngược lại, thủ tục hải quan điện tử cho phép doanh nghiệp khai báo và nộp hồ sơ trực tuyến. Công chức hải quan tiếp nhận và xử lý hồ sơ thông qua hệ thống điện tử, giảm thiểu thời gian chờ đợi và chi phí giao dịch. Theo kinh nghiệm quốc tế, việc áp dụng thủ tục hải quan điện tử giúp tăng cường tính minh bạch, giảm tham nhũng và cải thiện môi trường kinh doanh.

2.1. Ưu điểm vượt trội của HQĐT so với thủ tục truyền thống

Thủ tục hải quan điện tử mang lại nhiều lợi ích vượt trội so với thủ tục truyền thống. Nó giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí, tăng tính minh bạch và hiệu quả. Doanh nghiệp có thể khai báo và nộp hồ sơ trực tuyến, không cần phải di chuyển đến cơ quan hải quan. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp có quy mô lớn và số lượng giao dịch nhiều. Ngoài ra, hệ thống hải quan điện tử còn giúp giảm thiểu sai sót trong quá trình khai báo và xử lý hồ sơ, tăng cường tính chính xác và tin cậy.

2.2. Những thách thức khi chuyển đổi sang hệ thống HQĐT

Mặc dù có nhiều ưu điểm, việc chuyển đổi sang hệ thống hải quan điện tử cũng đặt ra một số thách thức. Doanh nghiệp cần phải đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, đào tạo nhân viên và làm quen với quy trình mới. Cơ quan hải quan cần phải nâng cấp hệ thống hải quan điện tử, đảm bảo tính ổn định và an toàn. Ngoài ra, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm cơ quan hải quan, doanh nghiệp, và các nhà cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin. Một trong những khó khăn lớn nhất chính là thay đổi thói quen và nhận thức của người sử dụng.

III. Hướng Dẫn Chi Tiết Quy Trình Thủ Tục Hải Quan Điện Tử Tại Nghệ An

Quy trình thủ tục hải quan điện tử bao gồm nhiều bước, từ đăng ký tài khoản, khai báo thông tin, nộp hồ sơ, đến kiểm tra và thông quan hàng hóa. Doanh nghiệp cần nắm vững các quy định và hướng dẫn của cơ quan hải quan để thực hiện thủ tục một cách chính xác và hiệu quả. Việc sử dụng phần mềm khai báo hải quan điện tử cũng giúp đơn giản hóa quy trình và giảm thiểu sai sót. Ngoài ra, doanh nghiệp cần chú ý đến các quy định về chứng từ điện tử, chữ ký số và bảo mật thông tin. Theo kinh nghiệm từ các tỉnh thành khác, việc tổ chức các khóa đào tạo và tư vấn cho doanh nghiệp là rất cần thiết để nâng cao năng lực thực hiện khai báo hải quan điện tử.

3.1. Các bước cơ bản trong quy trình HQĐT nhập khẩu

Quy trình thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu bao gồm các bước sau: (1) Đăng ký tài khoản và chữ ký số. (2) Khai báo thông tin hàng hóa trên hệ thống hải quan điện tử. (3) Nộp hồ sơ điện tử, bao gồm tờ khai hải quan, hóa đơn, vận đơn và các chứng từ liên quan. (4) Chờ đợi kết quả phân luồng của cơ quan hải quan (xanh, vàng, đỏ). (5) Thực hiện kiểm tra hàng hóa (nếu có). (6) Nộp thuế và các khoản phí liên quan. (7) Thông quan hàng hóa. Nắm vững quy trình này giúp doanh nghiệp thực hiện thủ tục một cách nhanh chóng và chính xác.

3.2. Những lưu ý quan trọng khi thực hiện khai báo điện tử

Khi thực hiện khai báo hải quan điện tử, doanh nghiệp cần lưu ý một số điểm quan trọng. Đảm bảo thông tin khai báo chính xác và đầy đủ. Sử dụng đúng mã HS và mã số thuế. Tuân thủ các quy định về chứng từ điện tử và chữ ký số. Thường xuyên cập nhật thông tin và hướng dẫn mới nhất của cơ quan hải quan. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, nên liên hệ với cơ quan hải quan hoặc các nhà cung cấp dịch vụ tư vấn để được hỗ trợ kịp thời. Việc tuân thủ các lưu ý này giúp tránh được các sai sót và rủi ro trong quá trình thực hiện thủ tục.

3.3. Sử dụng phần mềm khai báo hải quan điện tử hiệu quả

Việc sử dụng phần mềm khai báo hải quan điện tử là một giải pháp hiệu quả giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và công sức trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan. Các phần mềm này thường cung cấp các tính năng như tự động điền thông tin, kiểm tra lỗi, kết nối trực tiếp với hệ thống hải quan điện tử, và lưu trữ hồ sơ. Doanh nghiệp nên lựa chọn phần mềm phù hợp với quy mô và nhu cầu của mình, đồng thời đảm bảo phần mềm được cập nhật thường xuyên để đáp ứng các quy định mới nhất của cơ quan hải quan.

IV. Thực Trạng Thủ Tục Hải Quan Điện Tử tại Nghệ An Thành Công Hạn Chế

Việc triển khai thủ tục hải quan điện tử tại Nghệ An đã đạt được nhiều thành công đáng kể. Số lượng doanh nghiệp đăng ký thực hiện khai báo hải quan điện tử tăng lên đáng kể. Tổng kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu khai báo hải quan điện tử cũng tăng lên. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Một số doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận và sử dụng công nghệ thông tin. Hệ thống hải quan điện tử đôi khi còn gặp sự cố. Cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan liên quan để nâng cao hiệu quả của thủ tục hải quan điện tử. Theo báo cáo của Cục Hải quan Nghệ An, việc áp dụng thủ tục hải quan điện tử đã giúp giảm thời gian thông quan hàng hóa từ 3-5 ngày xuống còn 1-2 ngày.

4.1. Đánh giá kết quả thực hiện HQĐT tại Cục Hải quan Nghệ An

Cục Hải quan Nghệ An đã đạt được những kết quả tích cực trong việc triển khai thủ tục hải quan điện tử. Số lượng doanh nghiệp tham gia khai báo hải quan điện tử tăng lên đáng kể. Thời gian thông quan hàng hóa giảm xuống. Tuy nhiên, vẫn còn một số tồn tại cần khắc phục, như tình trạng nghẽn mạng, khó khăn trong việc tiếp cận thông tin, và sự thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Để nâng cao hiệu quả, cần có sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, đào tạo nhân viên, và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị.

4.2. Những khó khăn và thách thức trong quá trình triển khai

Trong quá trình triển khai thủ tục hải quan điện tử tại Nghệ An, đã xuất hiện một số khó khăn và thách thức. Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) còn hạn chế về nguồn lực và năng lực công nghệ thông tin. Hạ tầng công nghệ thông tin chưa đáp ứng được yêu cầu. Các quy định pháp luật chưa đồng bộ và rõ ràng. Ngoài ra, còn có sự thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Để vượt qua những khó khăn này, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ, sự đầu tư từ doanh nghiệp, và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Thủ Tục Hải Quan Điện Tử Cho Doanh Nghiệp Nghệ An

Để hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử tại Nghệ An, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, nâng cấp hệ thống hải quan điện tử, đào tạo nhân viên, hoàn thiện quy định pháp luật, và tăng cường kiểm tra sau thông quan. Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực công nghệ thông tin, sử dụng phần mềm khai báo hải quan điện tử hiệu quả, và tuân thủ các quy định của pháp luật. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan hải quan, doanh nghiệp, và các cơ quan liên quan để tạo ra một môi trường thuận lợi cho thủ tục hải quan điện tử. Theo nghiên cứu của Học viện Chính sách và Phát triển, việc áp dụng các giải pháp này có thể giúp tăng kim ngạch xuất nhập khẩu của Nghệ An lên 15-20% trong vòng 5 năm tới.

5.1. Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống HQĐT

Để nâng cao hiệu quả thủ tục hải quan điện tử, việc nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống hải quan điện tử là rất quan trọng. Cần đầu tư vào các thiết bị hiện đại, đường truyền tốc độ cao, và phần mềm bảo mật. Hệ thống hải quan điện tử cần được thiết kế lại để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của doanh nghiệp. Ngoài ra, cần có các giải pháp dự phòng để đảm bảo hoạt động liên tục trong trường hợp xảy ra sự cố.

5.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ và doanh nghiệp

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ hải quan và doanh nghiệp là một yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của thủ tục hải quan điện tử. Cán bộ hải quan cần được đào tạo về công nghệ thông tin, quy trình nghiệp vụ, và kỹ năng giao tiếp. Doanh nghiệp cần được hướng dẫn về cách sử dụng phần mềm khai báo hải quan điện tử, tuân thủ các quy định pháp luật, và quản lý rủi ro. Cần có các chương trình đào tạo thường xuyên và liên tục để đảm bảo kiến thức và kỹ năng luôn được cập nhật.

5.3. Hoàn thiện chính sách pháp luật và tăng cường kiểm tra

Để hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử, cần có một hệ thống chính sách pháp luật đồng bộ và rõ ràng. Các quy định cần được sửa đổi và bổ sung để phù hợp với thực tiễn. Cần tăng cường kiểm tra sau thông quan để phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần có cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

VI. Tương Lai Thủ Tục Hải Quan Điện Tử Nghệ An Hội Nhập và Phát Triển

Với sự phát triển của công nghệ và xu hướng hội nhập quốc tế, thủ tục hải quan điện tử tại Nghệ An sẽ tiếp tục được hoàn thiện và phát triển. Việc áp dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, và internet vạn vật (IoT) sẽ giúp nâng cao hiệu quả và minh bạch của quy trình. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan hải quan, doanh nghiệp, và các đối tác quốc tế để tạo ra một môi trường thuận lợi cho thương mại và đầu tư. Theo định hướng của Tổng cục Hải quan, thủ tục hải quan điện tử sẽ trở thành một yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

6.1. Xu hướng phát triển HQĐT trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, thủ tục hải quan điện tử đóng vai trò ngày càng quan trọng. Các nước đang nỗ lực để hài hòa hóa quy trình và tiêu chuẩn, tạo thuận lợi cho thương mại xuyên biên giới. Việc áp dụng các công nghệ mới như AI, blockchain, và IoT sẽ giúp nâng cao hiệu quả và minh bạch. Ngoài ra, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan hải quan trên thế giới để chống lại các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại.

6.2. Cơ hội và thách thức cho Nghệ An trong quá trình hội nhập

Việc hội nhập quốc tế mang lại nhiều cơ hội và thách thức cho Nghệ An. Cơ hội để mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, và tiếp cận công nghệ tiên tiến. Tuy nhiên, cũng đối mặt với những thách thức như cạnh tranh gay gắt, rào cản thương mại, và nguy cơ tụt hậu về công nghệ. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, Nghệ An cần phải cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh, và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Toàn cầu hóa và sự phát triển của thương mại quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quản lý nhà nước về hải quan. Tại Việt Nam, quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng và việc tham gia các tổ chức, hiệp định quốc tế (WTO, APEC, ASEAN) khiến kim ngạch xuất nhập khẩu, chủng loại hàng hóa và số lượng phương tiện vận tải tăng nhanh. Phương thức thủ tục hải quan truyền thống thực hiện thủ công bằng giấy tờ và tiếp xúc trực tiếp bộc lộ hạn chế lớn về thời gian, chi phí và nguồn lực, không còn đáp ứng được yêu cầu cải cách hành chính. Do đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin và triển khai thủ tục hải quan điện tử thông qua Hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS là giải pháp trọng tâm nhằm hiện đại hóa ngành hải quan.

Cục Hải quan tỉnh Nghệ An là đơn vị đầu mối quản lý hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh Nghệ An, trực tiếp chỉ đạo 5 Chi cục Hải quan cửa khẩu (như Chi cục Hải quan cửa khẩu Cảng Cửa Lò, Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn, Chi cục Hải quan cửa khẩu Thanh Thủy, Chi cục Hải quan Vinh...). Đơn vị chính thức vận hành hệ thống VNACCS/VCIS từ năm 2015. Bên cạnh các tiện ích mang lại cho hoạt động thông quan hàng hóa nhập khẩu, thực tiễn áp dụng tại đơn vị vẫn ghi nhận nhiều vướng mắc về mặt kỹ thuật hệ thống, hạ tầng công nghệ và năng lực chuyên môn cần được đánh giá và hoàn thiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:

1. Tìm hiểu những vấn đề cơ bản về thủ tục hải quan điện tử, khẳng định sự cần thiết phải áp dụng thủ tục hải quan điện tử, nghiên cứu cơ sở pháp lý của thủ tục hải quan điện tử và kinh nghiệm thực hiện thủ tục hải quan điện tử của một số tỉnh.
2. Phân tích, đánh giá một cách khách quan tình hình thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan tỉnh Nghệ An; chỉ rõ những thành công và hạn chế của quy trình thủ tục hải quan điện tử.
3. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan tỉnh Nghệ An.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thủ tục hải quan điện tử thông qua hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS đối với hàng hóa nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Nghệ An.
• Phạm vi không gian: Cục Hải quan tỉnh Nghệ An và các chi cục hải quan trực thuộc trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng giai đoạn 3 năm từ 2018 đến 2020; các định hướng và giải pháp đề xuất áp dụng cho giai đoạn 2021 - 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực quốc tế và quy định quản lý chuyên ngành:

• Khung lý thuyết và chuẩn mực quốc tế: Công ước Kyoto và Công ước Kyoto sửa đổi về đơn giản hóa, hài hòa hóa thủ tục hải quan; Hiệp định xác định trị giá hải quan GATT; Công ước quốc tế về Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa (Công ước HS); Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPs).
• Hệ thống khái niệm nghiệp vụ: Thủ tục hải quan (theo khoản 23 Điều 4 Luật Hải quan 2014); thủ tục hải quan điện tử, thông điệp dữ liệu điện tử hải quan, hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, hệ thống khai hải quan điện tử, hệ thống khai hải quan điện tử dự phòng (theo Thông tư số 222/2009/TT-BTC); chứng từ điện tử (khoản 1 Điều 3 Nghị định số 27/2007/NĐ-CP); các chế định quản lý gồm thông quan hàng hóa, giải phóng hàng, đưa hàng về bảo quản, hàng đã qua khu vực giám sát hải quan và thông quan hàng hóa "một cửa".
• Căn cứ pháp lý: Luật Hải quan số 54/2014/QH13; Nghị định số 08/2015/NĐ-CP và Nghị định số 59/2018/NĐ-CP của Chính phủ; Quyết định số 149/2005/QĐ-TTg và Quyết định số 103/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về thí điểm thủ tục hải quan điện tử; Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC của Bộ Tài chính; Thông tư số 172/2010/TT-BTC về lệ phí hải quan; Quyết định số 1966/QĐ-TCHQ về quy trình thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; Quyết định số 1514/QĐ-BTC về Kế hoạch cải cách, phát triển và hiện đại hóa ngành Hải quan.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm:

• Phương pháp thống kê, tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo định kỳ của Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan tỉnh Nghệ An, Bộ Tài chính và Bộ Công Thương.
• Phương pháp phân tích, so sánh, đối chiếu số liệu quản trị nghiệp vụ và các chỉ tiêu phân luồng tờ khai, kim ngạch xuất nhập khẩu giai đoạn 2018 - 2020.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống thực tiễn (case study) thông qua đối chiếu kinh nghiệm triển khai thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh và Cục Hải quan tỉnh Điện Biên để rút ra bài học cho Nghệ An.
• Phương pháp dự báo xu hướng để đề xuất phương hướng phát triển giai đoạn 2021 - 2025.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm các văn kiện quản lý, số liệu báo cáo thống kê chuyên ngành từ Cục Hải quan tỉnh Nghệ An, Tổng cục Hải quan, Tạp chí Nghiên cứu Hải quan, Báo Hải quan và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Việt Nam

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm, sự cần thiết và các nguyên tắc vận hành của thủ tục hải quan điện tử. Tác giả phân tích các nguyên tắc cốt lõi: tuân thủ pháp luật hải quan và thông lệ quốc tế; quản lý rủi ro trên cơ sở phân tích dữ liệu tập trung; nguyên tắc doanh nghiệp tự nguyện đăng ký, tự khai báo, tự tính thuế và tự chịu trách nhiệm; chế độ nộp lệ phí định kỳ qua mạng.

Tác giả lập bảng so sánh đối chiếu giữa thủ tục hải quan truyền thống (TTHQTT) và thủ tục hải quan điện tử (TTHQĐT) qua các tiêu chí nghiệp vụ chủ yếu:

Tiêu chí	Thủ tục hải quan truyền thống (TTHQTT)	Thủ tục hải quan điện tử (TTHQĐT)
Hình thức hồ sơ	Sử dụng toàn bộ hồ sơ giấy; doanh nghiệp phải mua mẫu tờ khai tại trụ sở hải quan.	Sử dụng hồ sơ điện tử; có sẵn trên hệ thống. Riêng luồng vàng và luồng đỏ mới phải nộp/xuất trình thêm hồ sơ giấy.
Cách thức khai báo	Doanh nghiệp mang hồ sơ giấy nộp trực tiếp tại Chi cục hải quan cửa khẩu.	Doanh nghiệp khai báo trên máy tính tại trụ sở và gửi dữ liệu qua mạng internet đến cơ quan hải quan.
Tiếp nhận, lưu trữ thông tin	Công chức nhập trực tiếp từ giấy tờ hoặc đĩa mềm; phản hồi trực tiếp với người khai.	Hệ thống tự động tiếp nhận, xử lý, lưu trữ tập trung dữ liệu; gửi phản hồi tự động qua mạng internet.
Phân luồng tờ khai	Lãnh đạo Đội/Chi cục quyết định hình thức và tỷ lệ kiểm tra bằng lệnh trên giấy.	Hệ thống tự động phân tích tiêu chí rủi ro để phân luồng (xanh, vàng, đỏ).
Thời gian thông quan	Mất tối thiểu 7 - 8 giờ làm việc cho một bộ tờ khai.	Chỉ mất từ 1 - 3 giây đối với luồng xanh và 2 - 3 phút đối với tờ khai luồng vàng/kiểm tra hồ sơ.
Kiểm tra, tính và nộp thuế	Công chức kiểm tra thủ công, ra thông báo thuế; nộp tiền mặt hoặc chuyển khoản từng tờ khai.	Doanh nghiệp tự khai, tự tính thuế; hệ thống tự động kiểm tra, gửi thông báo thuế điện tử; hỗ trợ nộp qua ngân hàng, bảo lãnh hoặc định kỳ.
Lưu trữ hồ sơ	Cơ quan hải quan lưu toàn bộ hồ sơ giấy (bản sao), gây quá tải không gian lưu trữ.	Lưu trữ điện tử trên hệ thống dữ liệu tập trung; cơ quan hải quan chỉ lưu hồ sơ giấy đối với luồng vàng và luồng đỏ.

Về mặt công nghệ nghiệp vụ, chương này mô tả kiến trúc hệ thống VNACCS/VCIS gồm hai cấu phần: VNACCS (thông quan tự động) và VCIS (cơ sở dữ liệu thông tin nghiệp vụ), tích hợp các phân hệ e-Declaration, e-Manifest, e-Invoice, e-Payment, e-C/O, Selectivity (phân luồng), quản lý rủi ro và quản lý doanh nghiệp. Quy trình thực hiện thủ tục đối với hàng hóa nhập khẩu được chuẩn hóa theo Quyết định số 1966/QĐ-TCHQ gồm 5 bước:

• Bước 1: Đăng ký, tiếp nhận, kiểm tra và phân luồng tờ khai. Khởi đầu bằng nghiệp vụ IVA (đăng ký hóa đơn điện tử, lưu tối đa 10 ngày), gọi dữ liệu sang màn hình nhập liệu bằng nghiệp vụ IDB (mỗi lần xuất tối đa 50 dòng hàng), khai thông tin nhập khẩu qua nghiệp vụ IDA (gồm 133 chỉ tiêu thông tin) và đăng ký tờ khai nhập khẩu bằng nghiệp vụ IDC. Hệ thống tự động phân loại kiểm tra: luồng 1 (Xanh - miễn kiểm tra hồ sơ và thực tế hàng hóa, thông quan trong 1 - 3 giây nếu không nợ thuế hoặc có bảo lãnh), luồng 2 (Vàng - kiểm tra chi tiết hồ sơ), luồng 3 (Đỏ - kiểm tra chi tiết hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa bằng máy soi hoặc thủ công).
• Bước 2: Kiểm tra hồ sơ hải quan. Hệ thống tự động khóa tờ khai đối với doanh nghiệp có nợ thuế quá hạn trên 90 ngày hoặc doanh nghiệp giải thể, phá sản.
• Bước 3: Kiểm tra thực tế hàng hóa bằng máy soi hoặc kiểm hóa thủ công; ghi nhận kết quả và cập nhật biên bản bàn giao qua hệ thống e-Customs.
• Bước 4: Kiểm tra việc hoàn thành nghĩa vụ về thuế, phí, lệ phí theo hệ thống kế toán tập trung (hướng dẫn tại Thông tư 172/2010/TT-BTC và Thông tư 38/2015/TT-BTC).
• Bước 5: Thông quan hàng hóa và quản lý, hoàn chỉnh hồ sơ do lãnh đạo Chi cục phê duyệt.

Chương 1 cũng tổng kết kinh nghiệm từ Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh (triển khai đồng bộ 100% chi cục, đầu tư máy soi container, đẩy mạnh truyền thông) và Cục Hải quan tỉnh Điện Biên (định kỳ 2 đợt/năm tổ chức kiểm tra, sát hạch năng lực chuyên môn, tin học và tiếng Anh đối với cán bộ công chức).

Chương 2: Thực trạng thực hiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Nghệ An

Chương 2 trình bày tổng quan về Cục Hải quan tỉnh Nghệ An (mã cơ quan: Z011067; trụ sở tại Số 09 Đại lộ Lê Nin, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An). Đơn vị có bề dày lịch sử phát triển trải qua 65 năm, tiền thân từ Chi sở Hải quan Nghệ An thành lập năm 1955 với quân số ban đầu 25 cán bộ phụ trách cả địa bàn Nghệ An và Hà Tĩnh, đến năm 1992 được chia tách thành Cục Hải quan Nghệ An theo Quyết định số 107/TCHQ-TCCB. Bộ máy tổ chức của Cục gồm Cục trưởng Chu Quang Hải, 03 Phó Cục trưởng (Nguyễn Sỹ Hoàng, Kiều Trường Sơn, Nguyễn Thành Trung) cùng hệ thống các đơn vị nghiệp vụ (Văn phòng, Phòng Tổ chức cán bộ - Thanh tra, Phòng Nghiệp vụ, Phòng Chống buôn lậu và xử lý vi phạm, Đội Kiểm soát hải quan, Đội Kiểm soát phòng chống ma túy, Chi cục Kiểm tra sau thông quan) và 5 Chi cục hải quan cửa khẩu trực thuộc.

Về kết quả thực hiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng nhập khẩu giai đoạn 2018 - 2020:

• Số lượng doanh nghiệp đăng ký tờ khai hải quan điện tử tại đơn vị duy trì tăng trưởng, phản ánh xu hướng chuyển dịch tích cực của cộng đồng doanh nghiệp địa phương sang giao dịch điện tử.
• Tổng kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu và kim ngạch các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu (máy móc thiết bị, nguyên vật liệu sản xuất, hàng gia công...) được quản lý thông suốt qua hệ thống dữ liệu tập trung.
• Số nộp ngân sách nhà nước từ thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng (GTGT) và các khoản thu khác được theo dõi chính xác thông qua cơ chế trừ nợ tự động và phối hợp thu ngân sách với kho bạc, ngân hàng thương mại.

Đánh giá thực trạng quản lý và vận hành VNACCS/VCIS tại đơn vị, tác giả chỉ ra các ưu điểm và hạn chế:

• Thành công: Rút ngắn thời gian thông quan xuống còn vài giây đối với luồng xanh; giảm tải áp lực hồ sơ giấy; tăng tính minh bạch, hạn chế tiếp xúc tiêu cực; hỗ trợ lưu trữ dữ liệu an toàn phục vụ công tác tra cứu.
• Hạn chế và nguyên nhân:
  1. Hệ thống phần mềm chưa hoàn thiện, thiếu đồng bộ: Các chương trình phần mềm nghiệp vụ chưa được tích hợp triệt để, buộc một công chức hải quan phải đăng nhập và thao tác trên nhiều ứng dụng song song. Đối với hàng hóa phải kiểm tra chất lượng chuyên ngành, nếu hệ thống phân luồng xanh thì sẽ chuyển thẳng sang trạng thái "Xác nhận thông quan" mà không cho phép áp dụng nghiệp vụ "Đưa hàng về bảo quản" hay "Giải phóng hàng", dẫn đến việc công chức phải can thiệp thủ công chuyển luồng tờ khai từ xanh sang vàng.
  2. Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin: Đơn vị chưa có hệ thống sao lưu dữ liệu (backup) chuyên dụng. Đường truyền mạng internet đôi khi bị nghẽn mạch hoặc rớt mạng; thời gian nhập liệu và xử lý bị kéo dài đối với các bộ tờ khai có số lượng lớn dòng hàng (điển hình như trường hợp nhập khẩu linh kiện, phụ tùng của Công ty Toyota với hàng nghìn dòng hàng).
  3. Nguồn nhân lực: Trình độ nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ công chức chưa đồng đều; còn thiếu hụt nhân sự có năng lực chuyên sâu về công nghệ thông tin, định giá hải quan và kỹ thuật phân tích rủi ro tính thuế; tinh thần trách nhiệm của một số cá nhân còn tâm lý chọn việc, thụ động.
  4. Phối hợp liên ngành: Cơ chế trao đổi, tích hợp dữ liệu giữa cơ quan Hải quan với cơ quan Thuế, ngân hàng thương mại và các cơ quan cấp phép chuyên ngành chưa thực sự thông suốt.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Nghệ An

Dựa trên phương hướng phát triển ngành Hải quan giai đoạn 2021 - 2025 theo định hướng hiện đại hóa của Bộ Tài chính, chương này đề xuất 5 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Hoàn thiện hệ thống quản lý và phát triển cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin: Trang bị hệ thống máy chủ và giải pháp backup dữ liệu chuyên dụng; nâng cấp băng thông đường truyền mạng tại Cục và các Chi cục cửa khẩu; kiến nghị Tổng cục Hải quan nâng cấp, tích hợp đồng bộ các phần mềm vệ tinh vào hệ thống VNACCS/VCIS.
2. Hoàn thiện và nâng cấp hệ thống khai báo điện tử của doanh nghiệp: Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, chuẩn hóa phần mềm đầu cuối phía doanh nghiệp để hạn chế phát sinh lỗi truyền nhận dữ liệu trước khi gửi đến hệ thống hải quan.
3. Xây dựng và phát triển nguồn nhân lực: Tổ chức các đợt bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ định kỳ; áp dụng bài học kinh nghiệm từ Cục Hải quan Điện Biên về việc tổ chức sát hạch kiểm tra trình độ ngoại ngữ (tiếng Anh nghiệp vụ hải quan), kỹ năng tin học và văn bản pháp luật mới; thực hiện bố trí công chức đúng vị trí việc làm và năng lực sở trường.
4. Hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật: Đề xuất cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật rõ ràng, đồng bộ; đẩy nhanh tiến độ xử lý và ban hành công văn hướng dẫn giải quyết các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.
5. Tăng cường công tác kiểm tra sau thông quan (KTSTQ): Đổi mới tư duy quản lý theo hướng chuyển mạnh từ kiểm tra trước thông quan sang kiểm tra sau thông quan; thu thập, cập nhật thường xuyên thông tin rủi ro về doanh nghiệp để tối ưu hóa tỷ lệ phân luồng, hỗ trợ thông quan nhanh cho các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.

Chương 3 kết lại bằng các nhóm kiến nghị chi tiết hướng đến ba chủ thể: cấp Nhà nước/Tổng cục Hải quan (về cơ chế chính sách, nâng cấp phần mềm), Cục Hải quan tỉnh Nghệ An (về tổ chức điều hành, quản lý hạ tầng và nhân sự), và cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu (về việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật hải quan và trình độ khai báo).

Kết quả và đóng góp

• Khóa luận làm rõ bức tranh chuyển đổi từ phương thức quản lý thủ công sang phương thức điện tử qua các số liệu nghiệp vụ cụ thể: thời gian thông quan hàng hóa đối với luồng xanh giảm xuống chỉ còn 1 - 3 giây (so với thời gian từ 7 - 8 giờ trong thủ tục truyền thống); thời gian kiểm tra hồ sơ giảm xuống còn 2 - 3 phút (đối với tờ khai kiểm tra hồ sơ điện tử).
• Cung cấp khảo sát thực tế toàn diện về vận hành hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS tại địa bàn Cục Hải quan tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 3 năm (2018 - 2020), làm rõ đặc thù quản lý tại một địa phương sở hữu cả hệ thống cảng biển và các cửa khẩu đường bộ biên giới Việt - Lào.
• Nhận diện chính xác các lỗi nghiệp vụ kỹ thuật thực tế phát sinh trong phần mềm VNACCS/VCIS mà các nghiên cứu lý luận thuần túy không đề cập, tiêu biểu là lỗi chuyển luồng tự động đối với hàng nhập khẩu diện kiểm tra chất lượng chuyên ngành, và tình trạng nghẽn hệ thống khi xử lý tờ khai nhiều nghìn dòng hàng.
• Đề xuất các giải pháp mang tính thực tế dựa trên việc đối chiếu kinh nghiệm triển khai thành công tại các địa phương biên giới tương đồng (Quảng Ninh, Điện Biên).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khóa luận chỉ tập trung nghiên cứu thủ tục hải quan điện tử đối với loại hình hàng hóa nhập khẩu, chưa bao quát toàn diện các loại hình khác như hàng xuất khẩu, hàng gia công, sản xuất xuất khẩu hay tạm nhập tái xuất. Dữ liệu thực trạng dừng lại ở mốc năm 2020 theo thời gian đào tạo của khóa sinh viên.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng đánh giá quy trình thủ tục điện tử đối với toàn bộ các loại hình nghiệp vụ xuất khẩu và quá cảnh; nghiên cứu tác động của việc tích hợp sâu Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) và Cơ chế một cửa ASEAN đối với chuỗi cung ứng hàng hóa qua các cửa khẩu Bắc Trung Bộ trong giai đoạn sau 2021.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế, Quản trị logistics và Chuỗi cung ứng sử dụng làm tài liệu tham khảo về quy trình thông quan hàng hóa nhập khẩu thực tế.
• Cán bộ nghiệp vụ mới tuyển dụng của ngành Hải quan, nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần tìm hiểu kỹ thuật nhập liệu trên hệ thống VNACCS/VCIS (như các mã nghiệp vụ IVA, IDB, IDA, IDC và 133 chỉ tiêu thông tin).
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất là bảng đối chiếu chi tiết TTHQTT - TTHQĐT (Chương 1), quy trình 5 bước thông quan chuẩn theo Quyết định số 1966/QĐ-TCHQ, cùng các phân tích lỗi vận hành phần mềm và đề xuất kiểm tra sát hạch nguồn nhân lực (Chương 2 và Chương 3).

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống VNACCS/VCIS xử lý tờ khai luồng xanh trong bao lâu và điều kiện để được cấp phép thông quan ngay là gì? Thời gian xử lý tờ khai luồng xanh là từ 1 đến 3 giây. Điều kiện để hệ thống tự động xuất quyết định thông quan là: số thuế phải nộp bằng 0; hoặc trường hợp có phát sinh số thuế phải nộp thì người khai sử dụng hạn mức/bảo lãnh ngân hàng có giá trị lớn hơn hoặc bằng số thuế; hoặc sau khi hệ thống nhận được dữ liệu xác nhận nộp đủ thuế, phí, lệ phí qua kênh chuyển khoản/tiền mặt.

2. Khi tờ khai có trên 50 dòng hàng, người khai hải quan vận hành nghiệp vụ IDB như thế nào? Nghiệp vụ IDB chỉ xuất tối đa 50 dòng hàng cho mỗi lần gọi thông tin từ bản khai hóa đơn IVA sang bản khai nhập khẩu IDA. Nếu lô hàng có nhiều hơn 50 dòng hàng, người khai phải thực hiện nghiệp vụ IDB nhiều lần theo thứ tự lũy tiến (ví dụ lô hàng 130 dòng hàng phải gọi 3 lần: lần 1 lấy từ dòng 1 đến 50, lần 2 lấy từ dòng 51 đến 100, lần 3 lấy từ dòng 101 đến 130).

3. Hệ thống VNACCS xử lý như thế nào đối với doanh nghiệp có nợ thuế quá hạn trên 90 ngày? Hệ thống sẽ tự động từ chối cấp số tờ khai và phản hồi báo lỗi từ chối tiếp nhận khai báo cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hệ thống vẫn chấp nhận đăng ký tờ khai đối với các lô hàng nhập khẩu phục vụ trực tiếp an ninh, quốc phòng, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, cứu trợ khẩn cấp, hàng viện trợ nhân đạo và viện trợ không hoàn lại.

4. Điểm nghẽn kỹ thuật nào phát sinh trên hệ thống VNACCS/VCIS đối với mặt hàng phải kiểm tra chất lượng chuyên ngành khi rơi vào luồng xanh? Khi tờ khai của mặt hàng kiểm tra chất lượng chuyên ngành bị hệ thống phân vào luồng xanh, phần mềm sẽ tự động chạy thẳng đến khâu "Xác nhận thông quan" mà không cho phép áp dụng chức năng "Đưa hàng về bảo quản" hoặc "Giải phóng hàng". Để giải quyết vướng mắc này, công chức hải quan tiếp nhận phải tự thực hiện thao tác thủ công chuyển hồ sơ từ luồng xanh sang luồng vàng nhằm tiến hành các bước quản lý theo đúng quy định.

5. Cục Hải quan tỉnh Nghệ An rút ra bài học kinh nghiệm gì từ Cục Hải quan Điện Biên trong công tác quản lý cán bộ? Đó là kinh nghiệm tổ chức kiểm tra, sát hạch định kỳ 2 đợt mỗi năm đối với cán bộ công chức. Nội dung sát hạch tập trung đánh giá năng lực ngoại ngữ (tiếng Anh đọc hiểu chứng từ hồ sơ hải quan và giao tiếp đối ngoại), trình độ tin học (kỹ năng vận hành, khai thác dữ liệu VNACCS/VCIS) và mức độ nắm vững các văn bản quy phạm pháp luật hải quan mới.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Ngọc Ánh đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận, khung pháp lý và quy trình kỹ thuật thực hiện thủ tục hải quan điện tử qua hệ thống VNACCS/VCIS đối với hàng hóa nhập khẩu. Thông qua việc phân tích thực trạng tại Cục Hải quan tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2020, công trình đã làm rõ những thành tựu nổi bật trong cải cách thủ tục thông quan, đồng thời chỉ ra các hạn chế cụ thể về tích hợp phần mềm, hạ tầng đường truyền và tính đồng đều của nguồn nhân lực. Hệ sinh thái các giải pháp và kiến nghị được tác giả đề xuất bám sát định hướng hiện đại hóa ngành hải quan giai đoạn 2021 - 2025, có giá trị ứng dụng thiết thực đối với công tác quản trị nghiệp vụ hải quan tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I Nghị ịnh số 27/2007/NĐ-CP ngày 23/02/2007 về giao dịch iện tử trong lĩnh vực tài chính ược sử dụng ể thực hiện thủ tục hải quan iện tử. Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan: Là hệ thống thông tin do Tổng cục Hải quan quản lý tập trung, thống nhất, sử dụng ể thực hiện thủ tục hải quan iện tử. Hệ thống khai hải quan điện tử: Là hệ thống thông tin do người khai hải quan quản lý, sử dụng ể thực hiện thủ tục hải quan iện tử. 4 Hệ thống khai hải quan điện tử dự phòng: Là hệ thống thông tin do Tổng cục Hải quan quản lý t i cơ quan hải quan, ược sử dụng ể người khai hải quan thực hiện thủ tục hải quan iện tử khi có sự cố ngoài Hệ thống xử lý dữ liệu iện tử hải quan.

Thông quan hàng hoá: Là việc cơ quan hải quan cho phép hàng hoá hoàn thành các thủ tục hải quan cần thi t ược xuất khẩu, nhập khẩu hoặc hoàn thành các thủ tục hải quan và chuyển sang một ch ộ quản lý hải quan khác. Giải phóng hàng: Là việc cơ quan hải quan cho phép hàng hoá ang trong quá trình làm thủ tục thông quan ược ặt dưới quyền quy t ịnh của người khai hải quan. Đưa hàng hóa về bảo quản: Là việc cơ quan hải quan cho phép hàng hoá ang trong quá trình làm thủ tục thông quan ược ưa ra khỏi khu vực giám sát hải quan khi áp ứng các iều kiện về giám sát hải quan do Tổng cục Hải quan quy ịnh hoặc giao cho người khai hải quan tự bảo quản nguyên tr ng hàng hóa chờ thông quan. Hàng đã qua khu vực giám sát hải quan: Là hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu ược ưa vào hoặc ược ưa ra khỏi ịa bàn ho t ộng hải quan bao gồm các khu vực cửa khẩu ường bộ, ga ường sắt liên vận quốc t , cảng biển quốc t , cảng sông quốc t , cảng hàng không dân dụng quốc t , cảng nội ịa (ti ng Anh Inland Clearance Depot, vi t tắt là ICD), kho ngo i quan, bưu iện quốc t.

Thông quan hàng hóa “một cửa”: ược thực hiện từ khâu ăng ký thủ tục hải quan iện tử n khâu thông quan hàng hóa, người nhập khẩu không phải trực ti p liên hệ với cơ quan hải quan t i các bộ phận khác nhau trong quá trình thông quan hàng nhập khẩu, mà thông quan i lý hải quan sẽ làm thủ tục trọn gói cho doanh nghiệp. Đ i lý chỉ cần khai báo iện tử 1 lần, nhận hàng t i cầu tàu khi tàu n hoặc ưa container vào máy soi chi u ( n u có ) ể thông quan hàng hóa. Các khâu này thực hiện theo một quy trình khép kín từ ầu n cuối, ảm bảo úng quy ịnh của pháp luật. Với thủ tục hải quan “ một cửa”, DN sẽ thực hiện việc khai báo hàng hóa trước khi tàu cập cảng.

Căn cứ vào thông tin này, DN ược thông quan trước khi hàng hóa n cửa khẩu ối với một số trường hợp ưu tiên theo quy ịnh, hàng hóa thuộc luồng xanh, hàng không phải kiểm tra chuyên ngành. Hàng hóa ược kiểm tra bằng máy soi container. Với nguyên tắc này, DN sẽ ược hưởng một số lợi ích thi t thực như: Chủ ộng thông quan hàng hóa ể kịp thời ưa vào sản xuất, kịp ti n ộ; rút ngắn thời gian nhận hàng, giảm nhân lực cho ho t ộng XN ; giảm chi phí nhận hàng do không phải di chuyển container nhiều lần trong cửa khẩu. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển của thủ tục hải quan điện tử Thủ tục hải quan có thể thực hiện bằng những cách thức, phương tiện khác nhau.

Ví dụ: truyền thống ( thủ công ), bán truyền thống hoặc iện tử. Trước ây, ở Việt Nam, thủ tục hải quan chủ y u ược thực hiện bằng phương pháp truyền thống ( hoàn toàn dựa vào hồ sơ giấy ) hoặc bán truyền thống – k t hợp giữa truyền thống và iện tử ( khai báo bằng ĩa mềm, khai báo qua m ng internet k t hợp hồ sơ giấy). Trong phương pháp này, luôn có sự ti p xúc trực ti p giữa người khai hải quan và công chức hải quan trong quá trình làm thủ tục hải quan và sử dụng hồ sơ giấy. Hiện nay, ngoài phương pháp truyền thống, bán truyền thống, thủ tục hải quan còn ược thực hiện hoàn toàn bằng phương tiện iện tử ( hệ thống xử lý dữ liệu iện tử).

Theo thủ tục truyền thống, DN muốn nhập hoặc xuất một lô hàng thì phải n hải quan mua bộ hồ sơ ( bằng giấy), khai các mặt hàng vào các tờ khai rồi em nộp cho công chức hải quan. Ssu khi dùng các biện pháp nghiệp vụ ( nhập dữ liệu vào máy tính, phân luồng hàng hóa, kiểm hóa, áp thu …), công chức hải quan trả hồ sơ cho DN ể i làm hàng. N u hàng ở luồng xanh, DN ược làm hàng ngay, còn hàng ở luồng vàng – ỏ thì phải kiểm tra xác xuất theo phần tram do l nh o chi cục quy t ịnh. Cách làm này cả hải quan và DN ều phải vất vả từ khâu khai báo n kiểm tra cho thông quan hàng hóa.

Sau một thời gian chuẩn bị, thử nghiệm, hiện nay, người khai hải quan có thể ăng ký hồ sơ làm thủ tục hải quan bằng cách t o, gửi các thông tin dưới d ng iện tử n cơ quan hải quan và nhận các thông tin ( cũng dưới d ng iện tử) phản hồi từ phía cơ quan hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu iện tử. Công chức hải quan ti p nhận, kiểm tra hồ sơ do doanh nghiệp gửi n và thông báo k t quả xử lý hồ sơ cho doanh nghiệp cũng thông qua hệ thống xử lý dữ liệu iện tử. Trong việc làm thủ tục hải quan, người khai hải quan và công chức hải quan không có sự ti p xúc trực ti p ( trừ một số trường hợp ngo i lệ ). Thủ tục hải quan iện tử về cơ bản các nước giống nhau.

Tuy nhiên, tùy theo tình hình mỗi nước việc áp dụng có khác nhau về quy mô, mức ộ và hình thức. Đối với Việt Nam, việc thực hiện thủ tục hải quan iện tử là việc làm rất cần thi t do yêu cầu thực hiện khối lượng công việc ngày càng tăng; yêu cầu phục vụ cho sự phát triển của thương m i iện tử; yêu cầu hội nhập và xu hướng phát triển của hải quan th giới; yêu cầu quản lý của Nhà nước, cộng ồng doanh nghiệp và yêu cầu nhiệm vụ của ngành hải quan. ô hình thương m i iện tử các nước ều có iểm giống nhau là gồm có ít nhất 3 thành phần tham gia vào quy trình. Đó là cơ quan hải quan, cơ quan truyền 6 nhận dữ liệu (VAN) và doanh nghiệp.

Đối với những nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, vai trò của i lý hải quan ược chú trọng và phát triển n mức ộ chuyên nghiệp. Thông qua các i lý hải quan, cơ quan hải quan có thể quản lý doanh nghiệp một cách hiệu quả. Điểm khác biệt giữa các nước là mức ộ áp dụng thủ tục hải quan iện tử. Đối với các nước có h tầng CNTT phát triển và Chính phủ iện tử phát triển thì thực hiện mô hình Thực hiện thủ tục hải quan iện tử mang l i nhiều lợi ích cho DN, cơ quan hải quan và x hội, ể việc triển khai thành công, các nước cần có mục tiêu chi n lược cụ thể, xác ịnh úng mô hình thực hiện và có k ho ch triển khai thực hiện theo từng giai o n, tùy theo iều kiện của từng quốc gia.

Trong quá trình thực hiện cần phải ảm bảo ủ các iều kiện về cơ sở pháp lý nguồn lực về tài chính, con người, cơ sở h tầng CNTT, thi t bị, máy móc, phương tiện hỗ trợ và phương pháp quản lý hiệu quả, phải ánh giá úng những thuận lợi và khó khăn trong thực hiện ể có sự iều chỉnh phù hợp. Tính n nay, Bộ Tài chính – Tổng cục Hải quan triển khai thực hiện thủ tục hải quan iện tử qua 2 giai o n: Giai o n 1 (10/2005 – 11/2009) – giai o n thí iểm hẹp theo Quy t ịnh 149/2005/QĐ-TTg ngày 20/6/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện thí iểm thủ tục hải quan iện tử; Giai o n 2 ( 12/2009 n nay) – giai o n thí iểm mở rộng theo Quy t ịnh 103/2009/DQQ- TTg ngày 12/08/2009 sửa ổi, bổ sung một số iều, Quy t ịnh 103/2005/QĐ-TTg về việc thực hiện thí iểm thủ tục hải quan iện tử. Việc khai báo thủ tục hải quan iện tử trở thành một hình thức ược cộng ồng doanh nghiệp ánh giá cao và sử dụng rộng r i. Theo ho ch cải cách và hiện i hóa ngành Hải quan n năm 2015 do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành t i thông tư 222/2009/TT/BTC, với mục tiêu phấn ấu n h t năm 2015, Hải quan Việt Nam phấn ấu bắt kịp với trình ộ của hải quan các nước tiên ti n trong khu vực ASEAN t i thời iểm năm 2010 với lực lượng hải quan chuyên nghiệp, chuyên sâu; hệ thống thông quan phần lớn là tự ộng hóa; áp dụng kỹ thuật QLRR; trang thi t bị kỹ thuật hiện i.

Đảm bảo hệ thống thủ tục hải quan iện tử tích hợp ầy ủ các chức năng xử lý tờ khai hải quan iện tử, anifest iện tử, thanh toán iện tử, các giấy phép iện tử. Thủ tục hải quan iện tử trở thành một phương thức phổ bi n t i các ịa bàn trọng iểm có quy mô và lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn, trong khi ó thủ tục hải quan truyền thống trở thành ngo i lệ. ô hình quản lý mà ngành hải quan Việt Nam sẽ xây dựng sẽ là mô hình quản lý hải quan hiện i, tập trung thống nhất, ược xây dựng trên nền tảng CNTT với các nội dung: tập trung xử lý thông tin ở cấp Tổng cục và các Cục Hải quan; công 7 nghệ quản lý dựa trên kỹ thuật QLRR; sử dụng tập trung và có hiệu quả các trang thi t bị kỹ thuật hiện i. So sánh thủ tục hải quan truyền thống với thủ tục hải quan điện tử Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu thủ tục hải quan truyền thống (TTHQTT) và thủ tục hải quan iện tử (TTHQĐT) ưa ra ược một số so sánh giữa 2 lo i thủ tục hải quan này như sau: Bảng 1.