Chương I Nghị ịnh số 27/2007/NĐ-CP ngày 23/02/2007 về giao dịch iện tử trong lĩnh vực tài chính ược sử dụng ể thực hiện thủ tục hải quan iện tử. Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan: Là hệ thống thông tin do Tổng cục Hải quan quản lý tập trung, thống nhất, sử dụng ể thực hiện thủ tục hải quan iện tử. Hệ thống khai hải quan điện tử: Là hệ thống thông tin do người khai hải quan quản lý, sử dụng ể thực hiện thủ tục hải quan iện tử. 4 Hệ thống khai hải quan điện tử dự phòng: Là hệ thống thông tin do Tổng cục Hải quan quản lý t i cơ quan hải quan, ược sử dụng ể người khai hải quan thực hiện thủ tục hải quan iện tử khi có sự cố ngoài Hệ thống xử lý dữ liệu iện tử hải quan.
Thông quan hàng hoá: Là việc cơ quan hải quan cho phép hàng hoá hoàn thành các thủ tục hải quan cần thi t ược xuất khẩu, nhập khẩu hoặc hoàn thành các thủ tục hải quan và chuyển sang một ch ộ quản lý hải quan khác. Giải phóng hàng: Là việc cơ quan hải quan cho phép hàng hoá ang trong quá trình làm thủ tục thông quan ược ặt dưới quyền quy t ịnh của người khai hải quan. Đưa hàng hóa về bảo quản: Là việc cơ quan hải quan cho phép hàng hoá ang trong quá trình làm thủ tục thông quan ược ưa ra khỏi khu vực giám sát hải quan khi áp ứng các iều kiện về giám sát hải quan do Tổng cục Hải quan quy ịnh hoặc giao cho người khai hải quan tự bảo quản nguyên tr ng hàng hóa chờ thông quan. Hàng đã qua khu vực giám sát hải quan: Là hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu ược ưa vào hoặc ược ưa ra khỏi ịa bàn ho t ộng hải quan bao gồm các khu vực cửa khẩu ường bộ, ga ường sắt liên vận quốc t , cảng biển quốc t , cảng sông quốc t , cảng hàng không dân dụng quốc t , cảng nội ịa (ti ng Anh Inland Clearance Depot, vi t tắt là ICD), kho ngo i quan, bưu iện quốc t.
Thông quan hàng hóa “một cửa”: ược thực hiện từ khâu ăng ký thủ tục hải quan iện tử n khâu thông quan hàng hóa, người nhập khẩu không phải trực ti p liên hệ với cơ quan hải quan t i các bộ phận khác nhau trong quá trình thông quan hàng nhập khẩu, mà thông quan i lý hải quan sẽ làm thủ tục trọn gói cho doanh nghiệp. Đ i lý chỉ cần khai báo iện tử 1 lần, nhận hàng t i cầu tàu khi tàu n hoặc ưa container vào máy soi chi u ( n u có ) ể thông quan hàng hóa. Các khâu này thực hiện theo một quy trình khép kín từ ầu n cuối, ảm bảo úng quy ịnh của pháp luật. Với thủ tục hải quan “ một cửa”, DN sẽ thực hiện việc khai báo hàng hóa trước khi tàu cập cảng.
Căn cứ vào thông tin này, DN ược thông quan trước khi hàng hóa n cửa khẩu ối với một số trường hợp ưu tiên theo quy ịnh, hàng hóa thuộc luồng xanh, hàng không phải kiểm tra chuyên ngành. Hàng hóa ược kiểm tra bằng máy soi container. Với nguyên tắc này, DN sẽ ược hưởng một số lợi ích thi t thực như: Chủ ộng thông quan hàng hóa ể kịp thời ưa vào sản xuất, kịp ti n ộ; rút ngắn thời gian nhận hàng, giảm nhân lực cho ho t ộng XN ; giảm chi phí nhận hàng do không phải di chuyển container nhiều lần trong cửa khẩu. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển của thủ tục hải quan điện tử Thủ tục hải quan có thể thực hiện bằng những cách thức, phương tiện khác nhau.
Ví dụ: truyền thống ( thủ công ), bán truyền thống hoặc iện tử. Trước ây, ở Việt Nam, thủ tục hải quan chủ y u ược thực hiện bằng phương pháp truyền thống ( hoàn toàn dựa vào hồ sơ giấy ) hoặc bán truyền thống – k t hợp giữa truyền thống và iện tử ( khai báo bằng ĩa mềm, khai báo qua m ng internet k t hợp hồ sơ giấy). Trong phương pháp này, luôn có sự ti p xúc trực ti p giữa người khai hải quan và công chức hải quan trong quá trình làm thủ tục hải quan và sử dụng hồ sơ giấy. Hiện nay, ngoài phương pháp truyền thống, bán truyền thống, thủ tục hải quan còn ược thực hiện hoàn toàn bằng phương tiện iện tử ( hệ thống xử lý dữ liệu iện tử).
Theo thủ tục truyền thống, DN muốn nhập hoặc xuất một lô hàng thì phải n hải quan mua bộ hồ sơ ( bằng giấy), khai các mặt hàng vào các tờ khai rồi em nộp cho công chức hải quan. Ssu khi dùng các biện pháp nghiệp vụ ( nhập dữ liệu vào máy tính, phân luồng hàng hóa, kiểm hóa, áp thu …), công chức hải quan trả hồ sơ cho DN ể i làm hàng. N u hàng ở luồng xanh, DN ược làm hàng ngay, còn hàng ở luồng vàng – ỏ thì phải kiểm tra xác xuất theo phần tram do l nh o chi cục quy t ịnh. Cách làm này cả hải quan và DN ều phải vất vả từ khâu khai báo n kiểm tra cho thông quan hàng hóa.
Sau một thời gian chuẩn bị, thử nghiệm, hiện nay, người khai hải quan có thể ăng ký hồ sơ làm thủ tục hải quan bằng cách t o, gửi các thông tin dưới d ng iện tử n cơ quan hải quan và nhận các thông tin ( cũng dưới d ng iện tử) phản hồi từ phía cơ quan hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu iện tử. Công chức hải quan ti p nhận, kiểm tra hồ sơ do doanh nghiệp gửi n và thông báo k t quả xử lý hồ sơ cho doanh nghiệp cũng thông qua hệ thống xử lý dữ liệu iện tử. Trong việc làm thủ tục hải quan, người khai hải quan và công chức hải quan không có sự ti p xúc trực ti p ( trừ một số trường hợp ngo i lệ ). Thủ tục hải quan iện tử về cơ bản các nước giống nhau.
Tuy nhiên, tùy theo tình hình mỗi nước việc áp dụng có khác nhau về quy mô, mức ộ và hình thức. Đối với Việt Nam, việc thực hiện thủ tục hải quan iện tử là việc làm rất cần thi t do yêu cầu thực hiện khối lượng công việc ngày càng tăng; yêu cầu phục vụ cho sự phát triển của thương m i iện tử; yêu cầu hội nhập và xu hướng phát triển của hải quan th giới; yêu cầu quản lý của Nhà nước, cộng ồng doanh nghiệp và yêu cầu nhiệm vụ của ngành hải quan. ô hình thương m i iện tử các nước ều có iểm giống nhau là gồm có ít nhất 3 thành phần tham gia vào quy trình. Đó là cơ quan hải quan, cơ quan truyền 6 nhận dữ liệu (VAN) và doanh nghiệp.
Đối với những nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, vai trò của i lý hải quan ược chú trọng và phát triển n mức ộ chuyên nghiệp. Thông qua các i lý hải quan, cơ quan hải quan có thể quản lý doanh nghiệp một cách hiệu quả. Điểm khác biệt giữa các nước là mức ộ áp dụng thủ tục hải quan iện tử. Đối với các nước có h tầng CNTT phát triển và Chính phủ iện tử phát triển thì thực hiện mô hình Thực hiện thủ tục hải quan iện tử mang l i nhiều lợi ích cho DN, cơ quan hải quan và x hội, ể việc triển khai thành công, các nước cần có mục tiêu chi n lược cụ thể, xác ịnh úng mô hình thực hiện và có k ho ch triển khai thực hiện theo từng giai o n, tùy theo iều kiện của từng quốc gia.
Trong quá trình thực hiện cần phải ảm bảo ủ các iều kiện về cơ sở pháp lý nguồn lực về tài chính, con người, cơ sở h tầng CNTT, thi t bị, máy móc, phương tiện hỗ trợ và phương pháp quản lý hiệu quả, phải ánh giá úng những thuận lợi và khó khăn trong thực hiện ể có sự iều chỉnh phù hợp. Tính n nay, Bộ Tài chính – Tổng cục Hải quan triển khai thực hiện thủ tục hải quan iện tử qua 2 giai o n: Giai o n 1 (10/2005 – 11/2009) – giai o n thí iểm hẹp theo Quy t ịnh 149/2005/QĐ-TTg ngày 20/6/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện thí iểm thủ tục hải quan iện tử; Giai o n 2 ( 12/2009 n nay) – giai o n thí iểm mở rộng theo Quy t ịnh 103/2009/DQQ- TTg ngày 12/08/2009 sửa ổi, bổ sung một số iều, Quy t ịnh 103/2005/QĐ-TTg về việc thực hiện thí iểm thủ tục hải quan iện tử. Việc khai báo thủ tục hải quan iện tử trở thành một hình thức ược cộng ồng doanh nghiệp ánh giá cao và sử dụng rộng r i. Theo ho ch cải cách và hiện i hóa ngành Hải quan n năm 2015 do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành t i thông tư 222/2009/TT/BTC, với mục tiêu phấn ấu n h t năm 2015, Hải quan Việt Nam phấn ấu bắt kịp với trình ộ của hải quan các nước tiên ti n trong khu vực ASEAN t i thời iểm năm 2010 với lực lượng hải quan chuyên nghiệp, chuyên sâu; hệ thống thông quan phần lớn là tự ộng hóa; áp dụng kỹ thuật QLRR; trang thi t bị kỹ thuật hiện i.
Đảm bảo hệ thống thủ tục hải quan iện tử tích hợp ầy ủ các chức năng xử lý tờ khai hải quan iện tử, anifest iện tử, thanh toán iện tử, các giấy phép iện tử. Thủ tục hải quan iện tử trở thành một phương thức phổ bi n t i các ịa bàn trọng iểm có quy mô và lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn, trong khi ó thủ tục hải quan truyền thống trở thành ngo i lệ. ô hình quản lý mà ngành hải quan Việt Nam sẽ xây dựng sẽ là mô hình quản lý hải quan hiện i, tập trung thống nhất, ược xây dựng trên nền tảng CNTT với các nội dung: tập trung xử lý thông tin ở cấp Tổng cục và các Cục Hải quan; công 7 nghệ quản lý dựa trên kỹ thuật QLRR; sử dụng tập trung và có hiệu quả các trang thi t bị kỹ thuật hiện i. So sánh thủ tục hải quan truyền thống với thủ tục hải quan điện tử Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu thủ tục hải quan truyền thống (TTHQTT) và thủ tục hải quan iện tử (TTHQĐT) ưa ra ược một số so sánh giữa 2 lo i thủ tục hải quan này như sau: Bảng 1.