Chương 1 CƠ SƠ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI TRONG VIỆC TIẾP CÔNG DÂN, TIẾP NHẬN, CHUYỂN ĐƠN, ĐÔN ĐỐC, THEO DÕI VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO VÀ KIẾN NGHỊ CỦA CÔNG DÂN 1.1 Pháp luật về đại biểu Quốc hội tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân và việc thực hiện pháp luật của đại biểu Quốc hội với việc thực hiện pháp luật đó 1.1 Khái niệm, nội dung pháp luật về đại biểu Quốc hội tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân 1.1 Khái niệm pháp luật về đại biểu Quốc hội tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân Pháp luật về đại biểu Quốc hội nói chung và cụ thể là pháp luật về đại biểu Quốc hội tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân thường rất đa dạng và phức tạp, ít khi được quy định tập trung trong một văn bản riêng. Pháp luật của các nước quy định về đại biểu Quốc hội là tập hợp tất cả các quy định thành văn hoặc bất thành văn có liên quan đến việc ứng cử, bầu cử, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và quá trình hoạt động của đại biểu Quốc hội. Pháp luật về đại biểu Quốc hội các nước thường tập trung vào các vấn đề chính sau: - Nhiệm kỳ và bản chất đại diện của đại biểu Quốc hội bao gồm các quy định liên quan đến việc tính thời hạn nhiệm kỳ của đại biểu Quốc hội; mối quan 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hệ giữa cử tri và đại biểu Quốc hội; cách thức kết thúc hoạt động của đại biểu trước khi hết nhiệm kỳ. - Địa vị pháp lý của đại biểu Quốc hội bao gồm các quy định liên quan đến quyền, nghĩa vụ của đại biểu Quốc hội; về các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của đại biểu.
- Việc thực thi nhiệm vụ đại biểu Quốc hội bao gồm các quy định có liên quan đến công việc thường ngày của đại biểu Quốc hội. Đây chủ uếu là các quy định về quy trình làm việc của đại biểu Quốc hội, như các quy định về việc đại biểu Quốc hội tham gia vào quy trình lập pháp, quy trình giám sát của Quốc hội; về các quy tắc tranh luận tại nghị trường, về các hành vi kỷ luật khi không tuân thủ các quy định của Quốc hội, về các quy tắc ứng xử với các nhóm lợi ích ngoài Quốc hội… Như vậy, pháp luật về đại biểu Quốc hội là tổng hợp các quy định của pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội, về nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu Quốc hội, về phương thức và biện pháp thực hiện cũng như các biện pháp bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn đó của đại biểu Quốc hội [48]. Pháp luật về đại biểu Quốc hội là cơ sở pháp lý để đại biểu hoạt động và có tính bắt buộc đối với đại biểu và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình đại biểu Quốc hội hoạt động với tư cách đại biểu Quốc hội. Trên cơ sở khái niệm về pháp luật của đại biểu Quốc hội, từ đó ta có thể hiểu pháp luật về đại biểu Quốc hội trong hoạt động tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân chính là một bộ phận hợp thành khái niệm của pháp luật về đại biểu Quốc hội, đây thực chất là tổng hợp các quy định của pháp luật về nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội trong việc tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân, cụ thể hoá nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội đã được Hiến pháp và các luật tổ chức của Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định cụ thể.
Pháp luật về đại biểu Quốc hội 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong hoạt động này là một bộ phận quy phạm pháp luật quan trọng của chế định pháp luật về đại biểu Quốc hội trong ngành luật Hiến pháp (luật nhà nước). Dưới góc độ luật thực định thì pháp luật về đại biểu Quốc hội tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân là văn bản quy phạm pháp luật thuộc văn bản lập pháp và các văn bản hướng dẫn nghị quyết.2 Nội dung cơ bản của pháp luậtt về đại biểu Quốc hội tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân a) Thực hiện pháp luật của đại biểu Quốc hội trong việc tiếp công dân Tiếp công dân là một trong những nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên của đại biểu dân cử nói chung và của đại biểu Quốc hội nói riêng. Đây là một biện pháp thiết thực nhằm tăng cường mối quan hệ, củng cố lòng tin của nhân dân vào Đảng, nhà nước. Đồng thời, đây cũng chính là hình thức để công dân thực hiện quyền làm chủ của mình tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội.
Đại biểu Quốc hội tiếp công dân nhằm hiểu được tâm tư nguyện vọng của công dân, tiếp nhận các thông tin, kiến nghị, phản ánh góp ý những vấn đề liên quan đến chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật nhà nước; thu thập ý kiến, phản ánh của công dân, hướng dẫn, giúp đỡ công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo và nhận đơn, thư của công dân để chuyển đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết theo quy định của pháp luật; tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, vận động nhân dân nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật. Điều 24 khoản 2 Quy chế hoạt động của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội nêu rõ: “Đoàn đại biểu Quốc hội có nhiệm vụ tổ chức việc tiếp công dân của đại biểu Quốc hội, tiếp nhận, chuyển đơn, theo dõi, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân mà đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội đã chuyển đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyết; mời đại diện Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân ở địa phương tham dự các buổi tiếp công dân của đại biểu Quốc hội; trong trường hợp cần thiết thì mời đại diện cơ quan hữu quan ở địa phương cùng tham dự để tiếp thu, xử lý những vấn đề liên quan” [13]. Thực tế cho thấy các Đoàn đại biểu Quốc hội trong cả nước đã rất quan tâm đến hoạt động tiếp công dân. Từ thực tiễn hoạt động tiếp công dân của đại biểu Quốc hội, cử tri có niềm tin sâu sắc vào các vị đại biểu Quốc hội – người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân.
Chính vì vậy, trong các buổi tiếp công dân của đại biểu Quốc hội, có nhiều công dân đăng ký để được gặp và trình bày nội dung liên quan đến các vị đại biểu Quốc hội. Thông qua hoạt động tiếp công dân, các đại biểu Quốc hội không chỉ lắng nghe công dân trình bày ý kiến, kiến nghị của mình và tiếp thu một cách thụ động mà đại biểu Quốc hội đã dành thời gian để tuyên truyền, giải thích cho công dân về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước; phối hợp với các cơ quan chức năng của địa phương để làm rõ nội dung về tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị, cũng như khiếu nại, tố cáo của công dân. Nhận thức được tầm quan trọng của công tác này, Đảng và Nhà nước ta ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật về công tác tiếp công dân, tạo cơ sở pháp lý nhằm đảm bảo thực hiện tốt nhất nhiệm vụ này, cụ thể là: - Nghị định số 89/1997/NĐ-CP ngày 07/8/1997 của Chính phủ quy định về công tác tiếp công dân; - Chương V (từ Điều 74 đến Điều 79) Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 quy định việc tiếp công dân; - Nghị định số 136/2006/NĐ-CP ngày 14/11/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo và các luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo; - Nghị quyết số 228/1999/UBTVQH10 ngày 15/11/1999 của Uỷ ban thường vụ Quốc hộ về việc đại biểu Quốc hội tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân; - Chỉ thị số 09/CT-TW ngày 06/3/2002 của Ban bí thư Trung ương Đảng về một số vấn đề cấp bách trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo. b) Thực hiện pháp luật của đại biểu Quốc hội trong việc tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân Đại biểu Quốc hội có trách nhiệm tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.
Khi tiếp nhận được đơn thư khiếu nại, tố cáo đại biểu Quốc hội có thể trực tiếp hoặc thông qua Đoàn đại biểu Quốc hội chuyển đến các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền để xem xét giải quyết. Yêu cầu này của đại biểu Quốc hội hay Đoàn đại biểu Quốc hội là không thể từ chối và cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ngoài trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo còn phải báo cáo lại với đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội về việc giải quyết đó trong thời gian luật định (bảy ngày kể từ ngày ra quyết định giải quyết). Trong trường hợp xét thấy việc giải quyết chưa thoả đáng, đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội còn có quyền yêu cầu người đứng đầu cơ quan, tổ chức hữu quan xem xét lại hoặc yêu cầu người đứng đầu của cơ quan, tổ chức cấp trên của cơ quan, tổ chức đó giải quyết. Trong quá trình giám sát hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, Đoàn đại biểu Quốc hội có thể thành lập Đoàn giám sát để hỗ trợ.