phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn gồm 02 chương. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VÀ VAI TRÒ CỦA GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VỚI SỰ ỔN ĐỊNH CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI 1. Khái niệm, đối tƣợng, phạm vi khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính 1. Khái niệm khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính Theo khoa học, thuật ngữ “khiếu nại” được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau: Theo “Đại từ điển tiếng Việt” thì “khiếu nại” được hiểu là “ thắc mắc, đề nghị xem xét lại những kết luận, quyết định do cấp có thẩm quyền đã làm, đã chuẩn y”.
Có quan niệm lại cho rằng “khiếu nại là một hình thức công dân hướng đến cơ quan nhà nước, hay tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang khi thấy quyết định hay hành vi xâm phạm tới quyền, lợi ích của mình”[26,tr. Với quan niệm khiếu nại là một trong những phương thức bảo vệ quyền chủ thể thì “khiếu nại được sử dụng khi quyền chủ thể của bản thân công dân khiếu nại hoặc của người do mình bảo hộ bị vi phạm do quyết định hoặc hành vi trái pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước của các cơ quan nhà nước hoặc nhân viên nhà nước”[36,tr. Theo Luật Khiếu nại được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Khóa XIII, Kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 11 tháng 11 năm 2011: “Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức theo thủ tục do Luật Khiếu nại quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình”. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giải quyết khiếu nại: Giải quyết khiếu nại là việc thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại.
Người giải quyết khiếu nại là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại [19,tr. Rút khiếu nại: Rút khiếu nại là việc người khiếu nại đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền chấm dứt khiếu nại của mình [19,tr. Theo đó, người khiếu nại có thể rút khiếu nại tại bất cứ thời điểm nào trong quá trình khiếu nại và giải quyết khiếu nại; việc rút khiếu nại phải được thực hiện bằng đơn có chữ ký hoặc điểm chỉ của người khiếu nại; đơn xin rút khiếu nại phải gửi đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Đối tượng bị khiếu nại, giải quyết khiếu nại hành chính a.
Đặc điểm nhận diện đối tượng bị khiếu nại Đối tượng có thể bị khiếu nại là quyết định hành chính, hành vi hành chính (thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ do pháp luật quy định) của cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước. Tuy vậy, không phải quyết định hành chính, hành vi hành chính nào cũng bị coi là đối tượng bị khiếu nại và buộc cơ quan nhà nước phải thụ lý, giải quyết, mà nó phải ràng buộc bởi các điều kiện (đặc điểm), cụ thể: - Một là: Phải là văn bản hành chính do cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành hoặc hành vi hành chính của các chủ thể nêu trên thực hiện không đúng quy định pháp luật hoặc không thực hiện mà pháp luật quy định phải thực hiện. Không phải là văn bản hay hành vi của Chủ tịch nước, Quốc hội, HĐND các cấp hoặc đại biểu thuộc các cơ quan quyền lực, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, doang nghiệp nhà nước. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hai là: Văn bản hành chính đó dùng để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể.
Không bao gồm các văn bản quy phạm, điều chỉnh nhiều đối tượng, phạm vi ảnh hưởng rộng và được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần. Ví dụ như quyết định của UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ban hành đơn giá bồi thường, hỗ trợ đất và tài sản trên đất tại địa phương đó nhằm cụ thể hóa, thực hiện Nghị quyết của HĐND cùng cấp thông qua kỳ họp cuối năm quyết nghị đơn giá bồi thường đất và tài sản trên đất của địa phương năm liền kề sau đó. - Ba là: Quyết định hành chính, hành vi hành chính trong nội bộ cơ quan nhà nước để chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, công vụ; quyết định hành chính, hành vi hành chính chỉ đạo điều hành của cơ quan hành chính cấp trên với cơ quan hành chính cấp dưới (ví dụ như văn bản của Chủ tịch UBND tỉnh điều động Phó Giám đốc Sở làm Chủ tịch UBND huyện; văn bản của UBND tỉnh chỉ đạo ngành Công an phối hợp các địa phương siết chặt tuần tra, kiểm soát việc chấp hành an toàn giao thông, giảm thiểu tại nạn giao thông tại những thời điểm nhạy cảm…); quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo danh mục do Chính phủ quy định cũng không được coi là đối tượng bị khiếu nại; mặt khác, hành vi hành chính đó phải được thực hiện trong quá trình thực thi nhiệm vụ, công vụ được giao, triển khai theo một trình tự, thủ tục và thời gian quy định… Đặc biệt quyết định hành chính, hành vi hành chính chỉ bị coi là đối tượng bị khiếu nại khi quyết định đó, hành vi đó có liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể khiếu nại. Hay nói cách khác quyết định đó, hành vi đó đã xâm hại, hoặc có tính chất đe dọa (chắc chắn sẽ xâm hại) trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, doanh nghiệp (chủ thể khiếu 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nại) trong tương lai nếu không được ngăn chặn.
Như vậy, ở đây đã xuất hiện sự mâu thuẫn, đụng độ lợi ích giữa người khiếu nại là công dân, tổ chức với chủ thể bị khiếu nại là cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức được đảng cầm quyền (giai cấp thống trị) ủy quyền chính trị, thông qua pháp luật thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Phạm vi, thẩm quyền, trình tự giải quyết khiếu nại hành chính - Phạm vi giải quyết khiếu nại hành chính Trong xã hội loài người khi có nhà nước xuất hiện có nhiều mối quan hệ phát sinh giữa các chủ thể khác nhau tham gia vào đời sống xã hội trên tất cả các lĩnh vực (hành chính, kinh tế, dân sự, hôn nhân gia đình…) và trong mỗi nhóm quan hệ đó đó có thể phát sinh các tranh chấp, khiếu nại, tố cáo (khiếu nại hành chính, tranh chấp dân sự, hôn nhân gia đình, tranh chấp hợp đồng kinh tế, tranh chấp lao động, khiếu nại trong hoạt động tư pháp, khiếu nại phán quyết trọng tài kinh tế, tố cáo tham ô tài sản công nhà nước. Để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp đó nhằm điều chỉnh xã hội phát triển trật tự theo chiều hướng tích cực, nhà nước đã ban hành ra các nhóm quy phạm pháp luật (lows) để các cơ quan nhà nước làm căn cứ (ruler) giải quyết. Đồng thời quy định các cơ quan nhà nước (quyền lực, hành pháp, tư pháp) giải quyết từng nhóm mâu thuẫn, xung đột trong xã hội tùy theo đặc trưng của nhóm quan hệ phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp đó theo một trình tự, thủ tục, phương pháp giải quyết khác nhau.
Khiếu nại hành chính là một kiểu mâu thuẫn đặc thù trong xã hội có nhà nước. Đó là việc công dân, người đại diện cho cơ quan, tổ chức không nhất trí các quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nước tác động đến họ khi thực thi quyền lực nhà nước (quản lý nhà nước trên các lĩnh 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vực), và họ thấy rằng các quyết định đó, hành vi đó đã xâm hại, hoặc đe dọa xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Theo đó, phạm vi nghiên cứu ở đây chỉ đề cập việc các cơ quan nhà nước giải quyết mối quan hệ này mà không xem xét việc giải quyết các các mối quan hệ khác (khiếu nại các bản án, quyết định xét xử của cơ quan Tòa án…; tranh chấp dân sự: hợp đồng vay mượn, cầm cố, đặt cọc tài sản giữa cá nhân với cá nhân.; hay tranh chấp lao động giữa người sử dụng lao động và người lao động: tranh chấp về tiền lương, bảo hiểm, bảo hộ người lao động, thời gian lao động…). Nói tóm lại chỉ đề cập đến việc Chủ tịch UBND các cấp giải quyết đối với các khiếu nại của công dân, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong các cơ quan hành chính.
Tuy vậy, mâu thuẫn trong khiếu nại hành chính ở nước ta khác với các loại hình mâu thuẫn hoặc xung đột khác. Về chủ thể mâu thuẫn, là giữa cá nhân, tổ chức với cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính khi ban hành quyết định hoặc hành vi hành chính sai quy định pháp luật dẫn đến xâm hại đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức. Hay nói cách khác là do việc các cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện trái quy định pháp luật, chứ nó không đối lập hoàn toàn, dẫn đến đối đầu và mâu thuẫn hoặc xung đột căng thẳng về lợi ích giữa giai cấp cầm quyền, nhà nước với người lao động như ở chế độ nhà nước chủ nô, phong kiến … Vậy, thẩm giải quyết khiếu nại hành chính được Nhà nước (pháp luật) quy định bao gồm các cơ quan cụ thể như thế nào? - Về thẩm quyền giải quyết của cơ quan hành chính Chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã); Thủ trưởng cơ quan thuộc UBND huyện, quận, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện); 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.