MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Vấn đề đất đai luôn là đề tài nóng đối với mỗi địa phƣơng. Dù đã có Luật Đất đai và những Nghị định, Thông tƣ hƣớng dẫn nhƣng vẫn có những kẽ hở trong việc quản lý đất đai, có những sai phạm của một số cán bộ quản lý đất đai, hơn nữa đất đai ở Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, do đó nhiều tồn tại trong quá trình quản lý và sử dụng đất. Sự minh bạch, thiếu rõ ràng trong sử dụng đất công hay lợi dụng những đặc quyền của Nhà nƣớc đã khiến cho những vụ tranh chấp, kiện tụng diễn ra mà không biết khi nào mới kết thúc gây nên nhiều hậu quả nghiêm trọng trong quần chúng Nhân dân.
Nền kinh tế phát triển cũng là lúc vấn đề về đất đai nóng hơn bao giờ hết, khi mà đất đai đang là một mặt hàng đầu tƣ sinh lời cao. Đầu tƣ vào đất đai mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ cho nhà đầu tƣ. Từ đó đẩy đất đai lên là một mặt hàng có giá trị cao và khó sở hữu đối với ngƣời dân có thu nhập thấp. Kinh tế phát triển kéo theo đô thị hóa diễn ra nhanh khiến cho ngƣời dân đổ xô về các thành phố lớn khiến nhu cầu về nhà ở đã khan hiếm nay lại càng khó kiếm và từ đó giá trị đƣợc nhà đầu tƣ đẩy giá lên cao không tƣởng.
Khi giá trị bất động sản cao, nó đƣợc xem là tài sản lớn thì chúng ta mới bắt đầu quan tâm tới quyền lợi và nghĩa vụ hợp pháp khi sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên ấy sao cho hợp lý, từ đây cũng nảy sinh nhiều mâu thuẫn giữa con ngƣời với con ngƣời, con ngƣời với nhà nƣớc trong việc sử dụng đất đai. Nhà nƣớc ta đang đổi mới và cải cách song bên cạnh đó không quên nhiệm vụ quan trọng là giữ gìn sự ổn định, bình yên trong Nhân dân. Thế nên việc hoàn thiện pháp luật về đất đai ngày càng đƣợc chú trọng hơn nữa, việc quản lý đất đai cần chặt chẽ, công khai, minh bạch cùng với đó đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý và sử dụng nguồn đất hợp lý tránh đùn đẩy trách nhiệm mỗi khi có những vụ việc xảy ra. Địa phƣơng cũng là một cơ quan đƣợc Nhà nƣớc trao quyền để phát huy trách nhiệm trong quản lý và sử dụng đất đai hợp lý.
Về những mặt yếu kém trong từng khâu thì ai cũng biết nhƣng để hoàn thiện thì cần thời gian để có những cơ chế phù hợp hơn. Quy hoạch đất đai ở nhiều nơi còn chƣa có tính chiến lƣợc, chỉ nhìn thấy những lợi ích trƣớc mắt mà quên đi những hệ quả về sau khiến tình trạng khiếu nại, tranh chấp về đất đai kéo dài. Việc xử lý và giải quyết tranh chấp còn chậm trễ, kém hiệu quả khiến những vụ việc không đƣợc giải quyết triệt để gây bức xúc trong quần chúng Nhân dân. Khiếu nại là một quyền cơ bản của công dân, cũng là công cụ để Nhân dân có thể tự bảo vệ bản thân khi bị xâm hại về quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Thực hiện quyền khiếu nại chính là hình thức dân chủ trực tiếp để Nhân dân tham gia vào hoạt động quản lý nhà nƣớc, là một kênh giám sát xã hội đặc biệt hiệu quả của cơ quan nhà nƣớc. Đây đƣợc xem nhƣ kênh thông tin hữu hiệu để qua đó các cơ quan nhà nƣớc cũng nhƣ công chức có cái nhìn toàn diện hơn trong thực thi quyền lực nhà nƣớc. Giải quyết khiếu nại đƣợc xem có vai trò quan trọng trong quản lý nhà và từ đây cũng thể hiện mối quan hệ giữa Nhà nƣớc – Nhân dân. Thông qua hoạt động giải quyết khiếu nại, Nhà nƣớc cũng từng bƣớc nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động quản lý, góp phần đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, những việc làm xấu sẽ bị phanh phui tạo đƣợc niềm tin trong quần chúng Nhân dân, ổn định tình hình chính trị nƣớc nhà.
Cùng với sự phát triển chung của đất nƣớc thì tỉnh Ninh Bình cũng đang nổi lên với ngành công nghiệp và du lịch rất phát triển. Kéo theo đó thì vấn đề đất đai cũng là vấn đề nóng đối với địa phƣơng hiện nay, khi mà những phát sinh trong việc thu hồi đất, bồi thƣờng hỗ trợ tái định cƣ và nhiều tranh chấp đất đai khác. Giải quyết khiếu nại về đất đai là một vấn đề phức tạp, lâu dài đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình khi nếu giải quyết thỏa đáng sẽ làm địa phƣơng từng bƣớc phát triển song nếu giải quyết không thỏa đáng, triệt để sẽ làm kìm hãm sự phát triển trong tỉnh cũng nhƣ khiến các ngành nghề cùng với đó kéo theo chậm phát triển. Trên địa bàn của tỉnh Ninh Bình, thời gian qua số lƣợng ngƣời dân đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị đã có xu hƣớng tăng và những vụ việc lại ngày càng phức tạp.
Số vụ việc giảm về số lƣợng nhƣng chất lƣợng những vụ việc ấy lại có tính chất phức tạp đòi hỏi cán bộ lãnh đạo xử lý triệt để các vụ việc để Nhân dân có thể yên ổn làm việc và sinh sống. Cùng với đó, những vụ việc phức tạp cũng đã đƣợc các cơ quan xử lý nhanh chóng, triệt để không để kéo dài và tồn đọng từ ngày này sang tháng khác gây hoang mang dƣ luận và quần chúng Nhân dân. Từ thực tế khiếu nại, tranh chấp đất đai tại tỉnh Ninh Bình tôi lựa chọn đề tài: “Giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình” làm đề tài luận văn của mình. Tình hình nghiên cứu Vấn đề về đất đai ở Việt Nam cũng có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến ở nhiều góc độ lý luận và thực tiễn nhƣ: Phạm Hồng Thái (2003), Pháp luật về khiếu nại, tố cáo, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh; Bùi Thị Thuận Ánh (2012), Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai qua thực tiễn tại tỉnh Thừa Thiên Huế; Hoàng Ngọc Dũng (2015), Giải quyết khiếu nại hành chính trong công cuộc cải cách hành chính ở Việt Nam; Trần Văn Sơn (2007), Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo, Nhà xuất bản Tƣ Pháp; Trần Kim Cúc-Nguyễn Thị Phƣợng (2008), “Khiếu kiện về đất đai-thực trạng và giải pháp”, Tạp chí quản lý nhà nƣớc số 10/2003; Nguyễn Ngọc Phi (2015), Giải quyết khiếu nại về đất đai trên địa bàn huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc; Mai Văn Sinh (2020), “Nhận diện đối tượng khởi kiện vụ án hành chính về quản lý đất đai qua công tác kiểm sát giải quyết vụ án hành chính”, Trƣờng Đào tạo, bồi dƣỡng nghiệp vụ kiểm sát tại Thành phố Hồ Chí Minh; Nguyễn Cảnh Quý (2001), Hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật đất đai ở Việt Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội; Nguyễn Thắng Lợi, Một số giải pháp đổi mới mô hình giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 10/2013;.
Những công trình nghiên cứu về những vấn đề chung của khiếu nại, tố cáo hoặc nghiên cứu một vấn đề liên quan đến một địa phƣơng nhất định. Những công trình trên cũng đã tạo ra một bức tranh về tình hình giải quyết khiếu nại nói chung cũng nhƣ giải quyết khiếu nại về đất đai nói riêng. Các công trình kể trên đều là các công trình có giá trị tham khảo cho luận văn của tác giả.Từ những khó khăn hay thuận lợi của từng địa phƣơng tôi có thể lấy những phần phù hợp để có thể áp dụng vào việc giải quyết khiếu nại đất đai tại Ninh Bình. Tính đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu đề giải quyết khiếu nại nhƣng lại chƣa có đề tài nào viết về vấn đề giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình thế nên luận văn của tôi sẽ nghiên cứu những vấn đề về giải quyết khiếu nại đất đai trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, vì vậy, đề tài luận văn thạc sĩ của tôi:”Giải quyết khiếu nại về đất đai của UBND tỉnh Ninh Bình” không trùng lặp với bất kỳ đề tài nào trƣớc đó.
Mục đích và nhiệm vụ 3.1 Mục đích nghiên cứu Từ nghiên cứu lý luận về giải quyết khiếu nại về đất đai nghiên cứu kết hợp phân tích thực trạng giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh bình để thấy đƣợc kết quả đạt đƣợc, làm rõ hơn những khó khăn, bất cập, nguyên nhân của các khó khăn, bất cập, từ đó tác giả đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả hơn.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: - Tập hợp và nghiên cứu các cơ sở lý luận về khiếu nại và giải quyết khiếu nại. - Phân tích, đánh giá thực trạng giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình. - Đề xuất giải pháp nâng cao chất lƣợng giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Nghiên cứu về thực trạng hoạt động giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình.
Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình Từ năm 2016 đến 2019. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn dựa trên cơ sở phƣơng pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Phƣơng pháp đƣợc sử dụng trong luận văn: phƣơng pháp phân tích, tổng hợp phƣơng pháp thống kê, phƣơng pháp so sánh. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn Ý nghĩa lý luận: - Luận văn là sự hệ thống hóa cơ sở lý luận về giải quyết khiếu nại về đất đai - Đánh giá đƣợc thực trạng về khiếu nại đất đai của UBND tỉnh Ninh Bình Ý nghĩa thực tiễn: - Những giải pháp trong Luận văn có thể giúp cho các nhà quản lý hành chính nói chung và cán bộ quản lý đất đai nói riêng có thể áp dụng trong công tác giải quyết khiếu nại.
- Kết quả thu đƣợc trong Luận văn cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ sở giáo dục và những học viên, sinh viên, cán bộ quan tâm đến vấn đề giải quyết khiếu nại đất đai. Kết cấu của luận văn Luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về giải quyết khiếu nại về đất đai Chƣơng 2. Thực trạng giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình Chƣơng 3.
Phƣơng hƣớng, giải pháp bảo đảm chất lƣợng giải quyết khiếu nại về đất đai của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình.