Luận văn thạc sĩ về thủ tục xét hỏi trong phiên tòa hình sự sơ thẩm

Khám phá luận văn thạc sĩ về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, phân tích quy định và thực tiễn áp dụng trong pháp luật Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Vĩnh Thành
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Thanh Mai
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Thủ Tục Xét Hỏi Tại Phiên Tòa Hình Sự Sơ Thẩm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CHUNG VE THỦ TỤC XÉT HOI TẠI PHIÊN TOA HÌNH SỰ SƠ THÁM
• 1.1. Khái niệm thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự
• 1.2. Ý nghĩa của thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm
• 1.3. Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm theo mô hình tố tụng
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VÀ BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ THỦ TỤC XÉT HOI TẠI PHIÊN TOA HÌNH SỰ SƠ THẤM
• 2.1. Quy định về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm trong BLTTHS năm 2003
• 2.2. Những điểm mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THI HÀNH VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XÉT HOI TẠI PHIÊN TOA HÌNH SỰ SƠ THẨM
• 3.1. Thực tiễn thi hành các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm thực hiện thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự

Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự là một phần quan trọng trong quá trình xét xử, nơi mà các chứng cứ và tài liệu được kiểm tra công khai. Theo Từ điển tiếng Việt, thủ tục được định nghĩa là những việc cụ thể phải làm theo một trật tự quy định. Trong bối cảnh này, xét hỏi được hiểu là hành động hỏi kỹ để làm rõ sự thật về một vụ án. Thời điểm thực hiện thủ tục này là trong giai đoạn xét xử, nơi mà các bên tham gia có cơ hội trình bày quan điểm của mình. Việc thực hiện thủ tục này không chỉ đảm bảo tính công khai mà còn thể hiện quyền lực của Tòa án trong việc thực thi công lý. Theo quy định của pháp luật, thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm có vai trò trung tâm trong việc làm rõ sự thật khách quan của vụ án, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và xã hội.

1.1. Ý nghĩa của thủ tục xét hỏi

Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo tính công bằng và khách quan của quá trình xét xử. Nó không chỉ giúp Tòa án thu thập thông tin cần thiết để ra quyết định mà còn tạo điều kiện cho các bên tham gia tố tụng thể hiện quan điểm của mình. Việc thực hiện thủ tục này theo đúng quy định pháp luật sẽ góp phần nâng cao chất lượng xét xử, giảm thiểu tình trạng oan sai và bảo vệ quyền lợi của công dân. Hơn nữa, thủ tục xét hỏi còn thể hiện nguyên tắc tranh tụng, một trong những nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự, giúp đảm bảo rằng mọi chứng cứ đều được xem xét một cách công khai và minh bạch.

II. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và năm 2015 về thủ tục xét hỏi

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đã đặt ra những quy định cơ bản về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Tuy nhiên, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã có những điểm mới đáng chú ý nhằm cải cách và nâng cao hiệu quả của thủ tục này. Những quy định mới này không chỉ làm rõ hơn quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia tố tụng mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thực hiện quyền lợi của bị cáo và người bị hại. Việc so sánh giữa hai bộ luật cho thấy sự chuyển biến tích cực trong việc thực hiện nguyên tắc tranh tụng và bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự. Những quy định mới này cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy pháp lý, hướng tới việc xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng và hiệu quả hơn.

2.1. Những điểm mới trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã bổ sung nhiều quy định mới nhằm cải thiện thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Một trong những điểm nổi bật là việc tăng cường quyền lợi của bị cáo và người bị hại trong quá trình xét hỏi. Các quy định mới cũng nhấn mạnh vai trò của Hội đồng xét xử trong việc đảm bảo tính công khai và minh bạch của phiên tòa. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng xét xử mà còn tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho việc thực hiện quyền con người. Những thay đổi này thể hiện sự cam kết của Nhà nước trong việc cải cách tư pháp, hướng tới một hệ thống pháp luật hiện đại và công bằng.

III. Thực tiễn thi hành và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động xét hỏi

Thực tiễn thi hành các quy định về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những cải cách trong Bộ luật Tố tụng hình sự, nhưng chất lượng xét xử vẫn chưa đạt yêu cầu. Nhiều vụ án bị hủy hoặc sửa do vi phạm thủ tục tố tụng, điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân. Để nâng cao chất lượng hoạt động xét hỏi, cần có những giải pháp cụ thể như đào tạo nâng cao năng lực cho các cán bộ tư pháp, cải thiện cơ sở vật chất cho các phiên tòa, và tăng cường sự giám sát của các cơ quan chức năng. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng xét xử mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân trong quá trình tố tụng hình sự.

3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động xét hỏi

Để nâng cao hiệu quả hoạt động xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, cần thực hiện một số giải pháp như cải cách quy trình xét hỏi, tăng cường sự tham gia của các bên liên quan, và đảm bảo tính công khai trong quá trình xét xử. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong việc ghi chép và lưu trữ thông tin cũng là một giải pháp hữu hiệu. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp để đảm bảo rằng mọi quy định pháp luật được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Những giải pháp này sẽ góp phần tạo ra một môi trường pháp lý công bằng và minh bạch, từ đó nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu (250-300 từ)

Luận văn này tập trung nghiên cứu thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, một khâu then chốt trong quá trình tố tụng hình sự ở Việt Nam. Trong bối cảnh cải cách tư pháp, việc hoàn thiện thủ tục này trở nên cấp thiết để đảm bảo xét xử công bằng, khách quan và bảo vệ quyền con người. Theo thống kê của ngành TAND, mỗi năm có khoảng 64.000 - 68.000 vụ án hình sự được xét xử sơ thẩm. Tuy nhiên, tỷ lệ án bị hủy, sửa do vi phạm thủ tục tố tụng vẫn còn đáng kể, ảnh hưởng đến uy tín của nền tư pháp. Luận văn đi sâu vào phân tích các quy định pháp luật hiện hành, thực tiễn áp dụng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xét hỏi. Mục tiêu chính là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thủ tục xét hỏi, từ đó đề xuất các kiến nghị mang tính giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn và nâng cao hiệu quả của nó trong hoạt động xét xử. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 (BLTTHS 2003) và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS 2015), thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 2012-2016, và kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, đổi mới phiên tòa hình sự và bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tố tụng hình sự, hướng đến mục tiêu xây dựng nền tư pháp minh bạch, hiệu quả và công bằng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu (400-450 từ)

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng kết hợp các lý thuyết và mô hình sau:

1. Lý thuyết về tố tụng hình sự: Nghiên cứu các mô hình tố tụng hình sự khác nhau (thẩm vấn, tranh tụng, hỗn hợp) để so sánh và đánh giá tính phù hợp của mô hình tố tụng hình sự Việt Nam.
2. Lý thuyết về quyền con người trong tố tụng hình sự: Phân tích các quy định pháp luật quốc tế và Việt Nam về quyền con người, đặc biệt là quyền được xét xử công bằng, quyền bào chữa và nguyên tắc suy đoán vô tội, từ đó đánh giá mức độ bảo vệ các quyền này trong thủ tục xét hỏi.
3. Mô hình tố tụng tranh tụng: Tìm hiểu các yếu tố của mô hình tố tụng tranh tụng và đánh giá khả năng áp dụng vào tố tụng hình sự Việt Nam.
4. Khái niệm trung tâm: Thủ tục xét hỏi, phiên tòa hình sự sơ thẩm, tranh tụng, quyền con người, chứng cứ.
5. Nguyên tắc điều khiển phiên tòa: Đảm bảo tính khách quan, công bằng, dân chủ và nghiêm minh trong hoạt động xét hỏi.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu dựa trên các văn bản pháp luật (BLTTHS 2003, BLTTHS 2015, Hiến pháp), các bản án, quyết định của tòa án, các báo cáo tổng kết của ngành tòa án và viện kiểm sát, các công trình nghiên cứu khoa học, tạp chí chuyên ngành và các nguồn thông tin trên internet.
• Phương pháp phân tích: Phân tích các quy định pháp luật hiện hành, các bản án, quyết định của tòa án để làm rõ thực trạng áp dụng thủ tục xét hỏi và những hạn chế, vướng mắc.
• Phương pháp so sánh: So sánh các quy định pháp luật của Việt Nam với quy định của một số quốc gia khác (Nga, Pháp, Nhật Bản) để rút ra kinh nghiệm và đề xuất giải pháp hoàn thiện.
• Phương pháp thống kê: Sử dụng các số liệu thống kê về tình hình xét xử các vụ án hình sự để đánh giá hiệu quả của thủ tục xét hỏi.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu được sử dụng là chọn mẫu ngẫu nhiên kết hợp với chọn mẫu có chủ đích, trong đó tập trung vào các vụ án hình sự sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị liên quan đến thủ tục xét hỏi, cỡ mẫu khoảng 50 vụ án.
• Phương pháp phân tích: Dữ liệu được phân tích bằng phương pháp diễn giải, quy nạp, so sánh và tổng hợp để đưa ra các kết luận và đề xuất.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9/2023 đến tháng 5/2024.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận (450-500 từ)

Những phát hiện chính

1. Thực trạng áp dụng thủ tục xét hỏi: Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong giai đoạn 2012-2016, tỷ lệ các vụ án hình sự sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị chiếm khoảng 21-22% tổng số vụ án. Tỷ lệ các vụ án bị sửa, hủy do lỗi chủ quan của thẩm phán chiếm khoảng 0.3-0.4%, cho thấy vẫn còn những sai sót trong quá trình xét hỏi và đánh giá chứng cứ.
2. Hạn chế của BLTTHS 2003: Các quy định về thủ tục xét hỏi còn chưa cụ thể, gây khó khăn cho việc áp dụng thống nhất. Quyền của bị cáo và người tham gia tố tụng khác trong quá trình xét hỏi chưa được bảo đảm đầy đủ. Vai trò của viện kiểm sát trong việc xét hỏi còn mờ nhạt, dẫn đến tình trạng tòa án phải thực hiện cả chức năng buộc tội.
3. Điểm mới của BLTTHS 2015: BLTTHS 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục một số hạn chế của BLTTHS 2003, như quy định cụ thể hơn về trình tự xét hỏi, mở rộng phạm vi xét hỏi của kiểm sát viên và người bào chữa, bổ sung quy định về công bố lời khai trong giai đoạn điều tra.
4. So sánh với các quốc gia khác: So sánh với thủ tục xét hỏi của Nga, Pháp, Nhật Bản cho thấy, Việt Nam cần tăng cường tính tranh tụng trong quá trình xét hỏi, bảo đảm quyền của bị cáo và người tham gia tố tụng khác, đồng thời nâng cao vai trò của luật sư.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên cho thấy, mặc dù đã có những tiến bộ trong việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả của thủ tục xét hỏi. Tỷ lệ án bị sửa, hủy do lỗi chủ quan tuy không lớn, nhưng vẫn gây ảnh hưởng đến niềm tin của người dân vào nền tư pháp. Việc BLTTHS 2015 gộp thủ tục xét hỏi và tranh luận thành "thủ tục tranh tụng tại phiên tòa" được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện cho các bên tham gia tố tụng thực hiện đầy đủ quyền của mình, tuy nhiên, cần có những hướng dẫn cụ thể để bảo đảm áp dụng thống nhất và hiệu quả. Để minh họa cho những phát hiện trên, dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh tỷ lệ án bị hủy, sửa qua các năm, so sánh quy định của BLTTHS 2003 và BLTTHS 2015, và so sánh với quy định của các quốc gia khác.

Đề xuất và khuyến nghị (300-350 từ)

Để hoàn thiện thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, luận văn đề xuất các giải pháp sau:

1. Sửa đổi, bổ sung BLTTHS 2015: Cần quy định cụ thể hơn về phạm vi xét hỏi của kiểm sát viên và người bào chữa, bảo đảm quyền của bị cáo được hỏi trực tiếp những người tham gia tố tụng khác, quy định rõ về việc sử dụng và công bố các chứng cứ điện tử. Ví dụ, bổ sung quy định cho phép người giám định được đặt câu hỏi trực tiếp với người tham gia tố tụng khác để làm rõ kết luận giám định.
2. Nâng cao năng lực của thẩm phán: Tòa án Tối cao cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho thẩm phán về kỹ năng xét hỏi, điều khiển phiên tòa, đánh giá chứng cứ và giải quyết các tình huống phát sinh.
3. Tăng cường vai trò của viện kiểm sát: Viện Kiểm sát Tối cao cần có hướng dẫn cụ thể để kiểm sát viên chủ động hơn trong việc xét hỏi, thực hiện đầy đủ chức năng buộc tội và bảo đảm quyền của bị cáo.
4. Phát triển đội ngũ luật sư: Liên đoàn Luật sư Việt Nam cần có các biện pháp để nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của luật sư, khuyến khích luật sư tham gia tích cực vào quá trình xét hỏi và tranh tụng.
5. Tăng cường cơ sở vật chất: Nhà nước cần đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất cho các tòa án, bảo đảm có đầy đủ các phòng xét xử, phòng cách ly, phòng làm việc và các trang thiết bị cần thiết.
6. Thực hiện thí điểm ghi âm, ghi hình phiên tòa: TANDTC có thể thực hiện thí điểm ghi âm, ghi hình các phiên tòa hình sự sơ thẩm để tăng cường tính minh bạch và làm cơ sở đánh giá, hoàn thiện quy trình tố tụng.
7. Thời gian thực hiện: Các giải pháp này nên được thực hiện trong giai đoạn 2025-2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn (200-250 từ)

1. Các nhà nghiên cứu luật học: Luận văn cung cấp một cái nhìn tổng quan về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, giúp các nhà nghiên cứu có thêm thông tin để nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này.
2. Các thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư: Luận văn cung cấp các kiến thức về lý luận và thực tiễn, giúp nâng cao kỹ năng xét hỏi, tranh tụng và giải quyết các vụ án hình sự.
3. Các sinh viên, học viên luật: Luận văn là một tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên luật trong quá trình học tập và nghiên cứu về tố tụng hình sự.
4. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp các thông tin và kiến nghị để hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, góp phần xây dựng nền tư pháp minh bạch, hiệu quả và công bằng.
5. Các đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp: Luận văn cung cấp căn cứ thực tiễn để đưa ra các quyết định giám sát, đánh giá và ban hành chính sách liên quan đến hoạt động tư pháp.

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm có vai trò gì trong việc bảo đảm quyền con người? Thủ tục xét hỏi là cơ sở để tòa án làm rõ sự thật khách quan của vụ án, bảo đảm xét xử đúng người, đúng tội, không làm oan người vô tội. Đồng thời, quá trình xét hỏi công khai, minh bạch giúp bảo vệ quyền bào chữa, quyền được trình bày ý kiến và quyền được đối chất của bị cáo.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến chất lượng của hoạt động xét hỏi? Chất lượng xét hỏi chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, như trình độ chuyên môn, kỹ năng của thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, cơ sở vật chất của tòa án, quy định pháp luật và thái độ của những người tham gia tố tụng.

3. BLTTHS 2015 đã khắc phục những hạn chế nào của BLTTHS 2003 về thủ tục xét hỏi? BLTTHS 2015 đã quy định cụ thể hơn về trình tự xét hỏi, mở rộng phạm vi xét hỏi của kiểm sát viên và người bào chữa, bổ sung quy định về công bố lời khai trong giai đoạn điều tra và cho phép sử dụng chứng cứ điện tử.

4. Có nên cho phép bị cáo được hỏi trực tiếp người làm chứng và bị hại tại phiên tòa? Việc cho phép bị cáo được hỏi trực tiếp người làm chứng và bị hại sẽ tăng cường tính tranh tụng, giúp bị cáo có cơ hội làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai và bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm soát để tránh lạm dụng quyền này.

5. Làm thế nào để nâng cao trách nhiệm của kiểm sát viên trong hoạt động xét hỏi? Cần có các biện pháp để nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của kiểm sát viên, đồng thời tăng cường giám sát, kiểm tra hoạt động của kiểm sát viên tại phiên tòa.

Kết luận (150-200 từ)

• Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm là một khâu quan trọng trong quá trình tố tụng hình sự, có vai trò quyết định trong việc bảo đảm xét xử công bằng, khách quan và bảo vệ quyền con người.
• BLTTHS 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện thủ tục xét hỏi, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.
• Để nâng cao hiệu quả của thủ tục xét hỏi, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội và công dân.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể để sửa đổi, bổ sung BLTTHS 2015, nâng cao năng lực của thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư và tăng cường cơ sở vật chất cho tòa án.
• Các giải pháp này cần được thực hiện trong giai đoạn 2025-2030 để xây dựng nền tư pháp minh bạch, hiệu quả và công bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những van dé chung về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thâm. Chương 2: Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 và những điểm mới trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Chương 3: Thực tiễn thi hành các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thâm và một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thâm. NHUNG VAN DE CHUNG VE THU TUC XÉT HOI TAI PHIEN TOA HÌNH SỰ SƠ THẤM 1.

Khái niệm thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự Theo Từ điển tiếng Việt, thủ tục là “những việc cụ thể phải làm theo một trật tự quy định, dé tiến hành một công việc có tính chính thức”!. Nhu vậy, thủ tục chứa đựng nội hàm là những việc cụ thé bắt buộc phải làm theo trật tự nhằm tiến hành công việc có tính chính thức. Còn những việc chung chung, thiếu cụ thể thì không coi là thủ tục. Xét hỏi trong TTHS là một thủ tục trong quá trình xét xử.

Bởi vì thủ tục này phải được tiến hành thông qua chính những hoạt động xét hỏi công khai do các chủ thể theo quy định của pháp luật thực hiện. “Xét hỏi” được giải thích trong Từ điển Tiếng Việt là một động từ chỉ việc “(Nhà chức trách) hỏi kỹ trực tiếp để phát hiện hành vi phạm pháp hoặc tìm kiếm sự thật về một vụ an, v. Nhu vậy về mặt ngôn ngữ, xét hỏi được hiểu một chủ thé có quyền hạn làm rõ một sự việc băng cách đặt câu hỏi trực tiếp cho người khác. Đề có thé làm rõ “thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thâm”.

Theo tác giả luận văn, dé cụ thé hóa va đưa ra định nghĩa khái niệm này cần phải làm rõ những nội dung sau: - Thời điểm tiễn hành thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Giải quyết vụ án hình sự là một quá trình rất khó khăn, phức tạp, trải qua nhiều giai đoạn khác nhau với sự tham gia của nhiều chủ thể vào quan hệ pháp luật TTHS. Mỗi giai đoạn tố tụng đều có một vị trí, vai trò nhất định trong việc tìm ra sự thật của vu an, trong đó, giai đoạn xét xử của Toa án được coi là trung tâm của quá trình TTHS. Ở giai đoạn này những chứng cứ, tài liệu thu được trước khi mở phiên tòa đều phải được đưa ra kiểm tra, xem xét một cách công khai, trực tiếp thông qua thủ tục xét hỏi tại phiên tòa.

Quan điểm về vụ án của các bên buộc tội, gỡ tội cũng được trình bày, được thê hiện rõ ràng, ' Trung tâm Từ điền học (1994), Tir điền tiéng Việt, Nxb Khoa học xã hội, tr. 927 2 Trung tam Từ điên học (1994), Tờ điên tiéng Việt, Nxb Khoa học xã hội, tr.1108 trực tiếp tại phiên tòa. Một phiên toà trang nghiêm, được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định sẽ là một trong những bảo đảm cho công tác xét xử được khách quan, chính xác, thể hiện được vai trò, vị thế của toà án trong việc thực hiện quyền lực của nhà nước trong lĩnh vực tư pháp. Pháp luật Việt Nam và đa số các nước trên thế giới việc xét xử được thực hiện theo nguyên tac hai cấp xét xử, trong đó xét xử sơ thẩm là cấp xét xử thứ nhất và xét xử phúc thầm là cấp xét xử thứ hai.

Tuy nhiên, không phải vụ án nào cũng trải qua hai cấp xét xử. Việc xét xử phúc thâm chỉ đặt ra khi có kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật. Một số bản án sơ thâm nếu không bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật thì sẽ có hiệu lực và không phải xét xử ở cấp thứ hai. Việc thực hiện chế độ hai cấp xét xử có ý nghĩa quan trọng đối với quyền và lợi ích của công dân, nguyên tắc này bảo đảm một vụ việc được xem xét một cách kỹ lưỡng nhằm không bỏ lọt tội phạm cũng như không làm oan người vô tội.

Ở phiên tòa sơ thâm và phiên tòa phúc thâm đều có thủ tục xét hỏi. Về cơ bản thủ tục xét hỏi tại hai phiên tòa này là giống nhau, tuy nhiên do khác nhau về nhiệm vụ và phạm vi xét xử của hai cấp xét xử này khác nhau nên dẫn đến có những điểm khác nhau nhất định về thủ tục xét hỏi ở hai phiên tòa sơ thâm va phúc thẩm. Giai đoạn xét xử sơ thấm và đặc biệt là phiên tòa hình sự sơ thâm là giai đoạn trung tâm của quá trình giải quyết một VAHS. Tại phiên tòa hình sự sơ thâm, mọi tài liệu chứng cứ của vụ án do cơ quan điều tra, VKS thu thập trong quá trình điều tra, truy tổ đều được Hội đồng xét xử kiểm tra, xem xét một cách trực tiếp, công khai tại phiên toà.

Hội đồng xét xử và những người có quyền xét hỏi trực tiếp đặt câu hỏi, trực tiếp xem xét vật chứng, tài liệu, xem xét tại chỗ dé làm rõ sự thật của vu án. Những người tham gia tố tụng có quyền và nghĩa vụ pháp lý liên quan đến vụ án được nghe trực tiếp lời khai của nhau, được tranh luận bình đăng tại phiên tòa, được công khai nêu quan điểm, những yêu cầu của mình đối với việc giải quyết vụ án. Đó là những việc mà tại CQDT họ không có điều kiện thực hiện. Xét xử sơ tham được coi như là đỉnh cao của quyên tư pháp, tại phiên toà, các chức năng buộc tội, gỡ tội và 10 xét xử được thực hiện một cách công khai, đầy đủ nhất.

Những lo âu của bị cáo, người bị hại và của những người tham gia tố tụng khác được giải toa tại phiên toà. Tâm lý nói chung đối với những người tham gia tố tụng là mong muốn vụ án nhanh được đưa ra xét xử để họ biết được Toà án sẽ phán quyết như thế nao’. Trong giai đoạn xét xử sơ thâm, có thé nói, thủ tục xét hỏi tại phiên tòa là khâu trung tâm, có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc làm rõ sự thật khách quan của vụ án, là cơ sở cho việc ra bản án, quyết định của Tòa án. Trên cơ sở những chứng cứ đã được xem xét trực tiếp tại phiên tòa tại phiên toà, Toà án ra bản án, quyết định giải quyết tat cả các van dé của VAHS đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, qua đó bảo vệ lợi ích của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, quyên và lợi ích hợp pháp của cá nhân.

Thời điểm tiến hành thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thâm là tại phiên tòa hình sự sơ thâm. Thời điểm thủ tục xét hỏi được tiến hành sau khi kết thúc phần thủ tục bắt đầu phiên tòa và được kết thúc khi xét hỏi xong. Đó là khi thâm phán chủ tọa phiên tòa nhận thấy các tình tiết của vụ án đã được xem xét day đủ và người tiến hành tố tụng, người tham gia tô tụng không còn yêu cầu chủ tọa phiên tòa hỏi thêm về vấn đề gì khác. Trên cơ sở đó hình thành những thông tin chính xác giúp cho việc tranh luận, nghị án và tuyên án được chính xác hơn.

Mặc dù việc xét hỏi là dựa vào kết quả của giai đoạn điều tra, truy tố nhưng chỉ những chứng cứ được xem xét tại phiên tòa thì mới được Hội đồng xét xử dùng làm căn cứ dé ra bản án, quyết định. Các thủ tục sau xét hỏi như tranh luận, nghị án và tuyên án hoàn toàn dựa vào kết quả của thủ tục xét hỏi. Khi tranh luận, nghị án có vấn đề nào đó cần xem xét mà chưa được làm rõ tại thủ tục xét hỏi thì HDXX phải quay trở lại phần xét hỏi. - Chủ thể xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm Chủ thé có quyên xét hỏi tại phiên tòa về cơ bản đó là chủ thé xét xử, chủ thể thực hiện chức năng buộc tội và gỡ tdi.

Đề thực hiện chức năng tố tụng của mình, các chủ thê này có quyên xét hỏi đê làm rõ những tình tiét của 3 Dinh Văn Qué, Thủ tục xét xử sơ thẩm trong Tổ tụng hình sự Việt Nam - Thực trạng và phương hướng hoàn thiện, Tks.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/79/33/, ngày truy cập 05/7/2017. Trên cơ sở kết quả của việc xét hỏi, các bên trong vụ án bảo vệ quan điểm của mình trong quá trình tranh tụng tại phiên tòa hình sự sơ thấm va cũng trên cơ sở những chứng cứ được thu được qua việc xét hỏi tại phiên tòa, Tòa án ra bản án và quyết định. Tuy nhiên, tùy theo quy định của từng nước, ở từng thời kỳ khác nhau mà phạm vi chủ thé có quyền xét hỏi có thé rộng hẹp khác nhau. Theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành thì chủ thể có thầm quyền xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thấm đó là HĐXX, KSV, người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự và người giám định.

Do chức năng và tư cách tham gia tố tụng tại phiên tòa của các chủ thé này khác nhau nên phạm vi, nội dung xét hỏi cũng khác nhau. HDXX hỏi dé thu thập, kiêm tra, đánh giá chứng cứ một cách toàn diện vụ án để xác định sự thật khách quan của vụ án, làm căn cứ cho việc ra bản án và quyết định. KSV hỏi về các tình tiết của vụ án liên quan đến việc bảo vệ quan điểm buộc tội bị cáo; người bào chữa hỏi về những tình tiết liên quan đến việc bào chữa (gỡ tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho bị cáo); người bảo vệ quyền lợi của đương sự hỏi về những tình tiết của vụ án liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi cho đương sự; người giám định hỏi về những vấn đề liên quan đến việc giám định. Ngoài chủ thé có quyên xét hỏi, các chủ thé có quyền đề nghị xét hỏi gồm người bảo vệ quyền lợi của đương sự, người giám định, bi cáo, bi hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án hoặc người đại diện hợp pháp của họ, người làm chứng.