Như vậy, đê ra quyêt định khởi tô vụ án hình sự phải xác định: có sự việc xảy ra; sự việc đó có dâu hiệu của tội phạm. Khi xác định dấu hiệu của tội phạm chỉ cần xác định có sự việc phạm tội xảy ra mà chưa cần xác định ai là người thực hiện hành vi phạm tội. Sau khi đã khởi tố vụ án, cơ quan có thâm quyền điều tra sẽ tiến hành các hoạt động điều tra để xác định người thực hiện tội phạm. Khi chưa xác định được dấu hiệu của tội phạm thì việc tiến hành các hoạt động điều tra, áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với người bị nghi thực hiện tội phạm có thé dẫn đến oan, sai, vi phạm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân.
Việc xác định dâu hiệu của tội phạm dựa trên những căn cứ sau (Điêu 143 BLTTHS năm 2015): 1. Tô giác của cá nhân Tô giác của cá nhân về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tô cáo hành vi có dâu hiệu tội phạm với cơ quan có thâm quyên. Pháp luật tô tụng hình sự không hạn chê chủ thê tô giác về tội phạm là công dân Việt Nam mà có thê là bât kì cá nhân nào. Luật không bắt buộc cá nhân chỉ được tô giác đên cơ quan điêu tra, viện kiêm sát, toà án mà tạo điêu kiện cho họ có thê tô giác đên bat cứ cơ quan, tô chức nao nêu thay thuận tiện.
Cơ quan, tô chức có trách nhiệm tiêp nhận và không được từ choi tiêp nhận tô giác về tội phạm. Cá nhân tố giác tội phạm có thé băng lời hoặc bằng văn ban (khoản 4 Điều 144 BLTTHS năm 2015). Tin báo của cơ quan, tô chức, cá nhân Tin báo của cơ quan, tô chức, cá nhân về tội phạm là thông tin vê vụ việc có dâu hiệu tội phạm do cơ quan, tô chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thâm quyên. 283 Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân là những thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do các cơ quan, tô chức, cá nhân phát hiện hoặc cơ quan, tổ chức nhận được tố giác, tin báo của cá nhân và chuyền cho cơ quan điều tra có thâm quyền.
Tin báo của các cơ quan, tô chức, cá nhân có chung mục đích giúp co quan có thấm quyền nhanh chóng phát hiện tội phạm và người phạm tội để xử lí nghiêm minh, giữ vững kỉ cương, pháp luật. Tin báo trên phương tiện thông tin đại chúng Phát huy vai trò to lớn của các phương tiện thông tin đại chúng trong việc đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực, vi phạm pháp luật, khoản 3 Điều 143 BLTTHS năm 2015 quy định, thông tin về tội phạm được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng là căn cứ dé khởi tố vụ án hình sự. Vì vậy, khi có tin báo về tội phạm trên các phương tiện thông tin dai chúng, các cơ quan có thẩm quyền trong phạm vi trách nhiệm cua mình phải tiến hành xem xét, xác minh tin báo đó, nếu thay có dau hiệu của tội phạm thì ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Trong một số trường hợp cơ quan thông tin đại chúng dé nghị co quan có thẩm quyền có ý kiến dé trả lời ban đọc thì cơ quan được yêu cầu phải có văn bản trả lời cơ quan thông tin, báo chí đã đưa tin.
Kiến nghị khởi tố của co quan nhà nước Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho cơ quan điều tra, viện kiêm sát có thâm quyền xem xét, xử lí vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Đây là trường hợp cơ quan nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ của mình phát hiện vụ việc có dau hiệu tội phạm. Yêu cầu của co quan nhà nước trong trường hop này không phải chỉ đơn thuần là các tin báo về vụ việc có dau hiệu phạm tội mà là yêu cầu khởi tố thông qua văn bản kiến nghị khởi 284 tố. Kiến nghị khởi tố phải được kèm theo các chứng cứ, tài liệu liên quan để minh chứng.
Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tung trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm Khi thực hiện việc phòng ngừa va dau tranh chống tội phạm, cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án có nhiều điều kiện phát hiện hành vi vi phạm pháp luật. Một số cơ quan mặc dù chức năng chính là quản lí nhà nước nhưng do lĩnh vực công tác thường liên quan đến các hành vi phạm tội như bộ đội biên phòng, hải quan, kiểm lâm, lực lượng cảnh sat biển, kiểm ngư va các cơ quan khác của công an nhân dân, quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nên khi tiến hành hoạt động trong lĩnh vực công tác của mình, các cơ quan này cũng có điều kiện phát hiện sự việc phạm tội. Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện dau hiệu tội phạm thì quyết định việc khởi tổ vụ án theo thâm quyên hoặc chuyền cho cơ quan điều tra có thâm quyền giải quyết. Tat ca những tai liệu, thong tin do co quan diéu tra, vién kiém sat, các co quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thu thập theo đúng thủ tục tố tụng xác định dấu hiệu tội phạm là căn cứ khởi tố vụ án hình sự.
Người phạm tội tự thú Tự thú là việc người phạm tội tự nguyện khai báo với cơ quan, tô chức về hành vi phạm tội của mình trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện. Pháp luật quy định người phạm tội tự thú là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Quy định này thé hiện chính sách khoan hồng của Nhà nước đối với những người đã lầm lỗi nhưng biết nhận ra và quyết tâm sửa chữa. Nó cũng mang ý nghĩa phòng ngừa tích cực, một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan điều tra nhanh chóng phát hiện ra tội phạm và ngăn chặn kip thời những hành vi có thể sẽ tiếp tục thực hiện tội phạm, mặt 285 khác nó còn tác động đến tư tưởng của những đối tượng khác đã hoặc đang có hành vi phạm tội cũng phải tự kiềm chế hành vi và ý đồ thực hiện tội phạm của mình.
Người phạm tội có thể tự thú trước cơ quan công an, viện kiểm sát, toà án hoặc các cơ quan, tổ chức khác. Các cơ quan, tổ chức tiếp nhận phải lập biên bản ghi rõ họ tên, tuôi, nghề nghiệp, chỗ ở và lời khai của người tự thú. Cơ quan, tô chức tiếp nhận người phạm tội tự thú có trách nhiệm thông báo ngay cho cơ quan điều tra hoặc viện kiểm sát. Trường hợp xác định tội phạm do người tự thú thực hiện không thuộc thâm quyền điều tra của mình thì cơ quan điều tra tiếp nhận người tự thú phải thông báo ngay cho cơ quan điều tra có thâm quyền dé tiếp nhận, giải quyết.
Trong thời hạn 24 giờ kê từ khi tiếp nhận người phạm tội tự thú, cơ quan điều tra có thâm quyền phải thông báo bang van ban cho viện kiểm sát cùng cấp. TRÌNH TỰ KHỞI TÔ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Về trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, BLTTHS năm 2015 quy định không chỉ là trách nhiệm của cơ quan điều tra, viện kiểm sát mà còn là trách nhiệm của các co quan tô chức khác. Cu thể Điều 145 BLTTHS năm 2015 quy định cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gồm: cơ quan điều tra, viện kiểm sát tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm.
Mọi tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi t6 phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời. Cơ quan, tô chức có trách nhiệm tiếp nhận, không được từ chối tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tó. Thủ tục tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi 286 tố tuỳ thuộc chủ thé đưa thông tin về tội phạm đến cơ quan nào. Khi cơ quan, tô chức, cá nhân trực tiếp tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi t6 thì co quan điều tra, viện kiểm sát, cơ quan được giao nhiệm vu tiến hành một số hoạt động điều tra có thâm quyền quy định tại khoản 2 Điều 145 của BLTTHS phải lập biên bản tiếp nhận và ghi vào số tiếp nhận; có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh việc tiếp nhận.
Trường hợp tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gửi qua dịch vụ bưu chính, điện thoại hoặc qua phương tiện thông tin khác thì ghi vào sô tiếp nhận. Trường hợp phát hiện tổ giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố không thuộc thâm quyền giải quyết của mình thì co quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm chuyên ngay tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tổ kèm theo tài liệu có liên quan đã tiếp nhận cho cơ quan điều tra có thâm quyền. Viện kiểm sát có trách nhiệm chuyền ngay tổ giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố kèm theo tài liệu có liên quan đã tiếp nhận cho cơ quan điều tra có thẩm quyên. Trường hợp phát hiện cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà viện kiểm sát đã yêu cầu bằng văn bản nhưng không được khắc phục thì trong thời hạn 05 ngày ké từ ngày viện kiểm sát có yêu cầu, co quan có thẩm quyền dang thụ lí, giải quyết tổ giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố đó phải chuyên hồ sơ có liên quan cho viện kiểm sát dé xem xét, giải quyết.
Công an phường, thi trân, đôn công an có trách nhiệm tiép nhận tô giác, tin bao về tội phạm, lập biên bản tiép nhận, tiên hành kiêm tra, xác minh sơ bộ và chuyên ngay tô giác, tin báo vê tội 287 phạm kèm theo tài liệu, đô vật có liên quan cho cơ quan điêu tra có thâm quyên.
