CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG TRA HO SO DE DIEU TRA BO SUNG 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của áp dung pháp luật trong trả hồ sơ dé điều tra bé sung 1. Khái niệm áp dụng pháp luật trong trả hé sơ để điều tra bé sung Áp dụng pháp luật được hiểu là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, do các cơ quan nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân có thâm quyền tiền hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, nhằm cá biệt hoá các quy phạm pháp luật hiện hành vào những trường hợp cụ thê một cách sáng tạo. Đặc điểm của áp dụng pháp luật: Thứ nhắt, áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước: - Hoạt động áp dụng chỉ do các cơ quan nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân có thầm quyên tiến hành.
Pháp luật là căn cứ dé các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền hoặc tổ chức xã hội được nha nước trao quyền tiến hành áp dụng pháp luật. - Hoạt động áp dụng pháp luật là sự tiếp tục thể hiện ý chí của nhà nước, thông qua hoạt động áp dụng pháp luật, ý chí nhà nước thể hiện trong các quy phạm pháp luật trở thành hiện thực trong thực tế, được thé hiện một cách cụ thê trong các trường hợp cụ thê. - Khi áp dụng pháp luật, trên cơ sở các quy định của pháp luật, các chủ thé có thầm quyền áp dụng có thé ban hành những mệnh lệnh, quyết định có giá tri bắt buộc phải tôn trọng hoặc thực hiện đối với đối tượng áp dụng. Các mệnh lệnh, quyết định này chủ yếu thể hiện ý chí đơn phương của chủ thể có thâm quyền áp dụng mà không phụ thuộc vào ý chí của đối tượng áp dụng.
Các mệnh lệnh, quyết định áp dụng pháp luật của các cơ quan, tô chức nhà nước sẽ được nhà nước bảo đảm thực hiện bằng nhiều biện pháp, trong đó có cả biện pháp cưỡng chế nhà nước. Thứ hai, áp dụng pháp luật được tiễn hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định: Thực tế cho thấy, có nhiều vụ việc cần áp dụng pháp luật để giải quyết rất phức tạp, nhiều trường hợp, dé có thé áp dụng pháp luật giải quyết một vụ việc cụ thể, cần có sự tham gia của những chủ thể khác nhau, hoạt động áp dụng pháp luật nhiều khi có ảnh hưởng lớn tới lợi ích của chủ thê được (bị) áp dụng pháp luật. Chính vì vậy, dé dam bảo hoạt động áp dụng pháp luật được thực hiện một cách đúng đắn, thống nhất, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân, t6 chức được (bị) áp dụng pháp luật, đảm bảo sự công bằng, nghiêm minh của luật pháp, đòi hỏi hoạt động áp dụng pháp luật phải tuân theo trình tự, thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định. Thứ ba, áp dụng pháp luật là hoạt động cá biệt hoá các quy phạm pháp luật đối với từng trường hợp cụ thê: Áp dụng pháp luật là hoạt động giải quyết các vụ việc thực tế, cụ thể trên cơ sở các quy phạm pháp luật.
Quy phạm pháp luật là những quy tắc xử sự chung, dành cho một nhóm (loại) đối tượng nhất định. Mặt khác, cách xử sự được nêu ra trong quy phạm pháp luật trong nhiều trường hợp cũng không cô định. Khi áp dụng pháp luật, chủ thé có thâm quyền căn cứ vào quy phạm pháp luật, đưa ra cách xử sự cụ thé đối với chủ thé được (bi) áp dụng pháp luật, xác định cho họ được làm gì, không được làm gì, phải làm gì, làm như thé nào. một cách rat cụ thé.
Thứ tư, áp dụng pháp luật là hoạt động có tính sáng tạo: Các quy định của pháp luật thường mang tính chất chung, khái quát, dự liệu những điều kiện, hoàn cảnh có tính chất phô biến, điển hình, song các vụ việc xảy ra trong thực tế vô cùng đa dạng, phong phú và phức tạp. Do vậy, khi áp dụng pháp luật, các chủ thé có thẩm quyền áp dụng phải nghiên cứu kỹ vụ việc, so sánh, đối chiếu với các quy định của pháp luật, lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp dé áp dụng sao cho đúng người, đúng sự việc, đúng mức độ, đúng quan điểm, tư tưởng mà quy phạm pháp luật đã nêu. Bên cạnh đó, trong thực tế, nhiều trường hợp xảy ra những vụ việc đòi hỏi cơ quan, nhà chức trách có thâm quyền phải giải quyết nhưng không có quy định của pháp luật dé áp dụng. Tất cả những trường hợp đó đều đòi hỏi chủ thé có thẩm quyền phải có ý thức pháp luật cao, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú, đồng thời phải linh hoạt, sáng tạo dé giải quyết các vụ việc đã xảy ra trong thực tế cuộc sống một cách đúng đắn [1, tr.
Dựa vào khái niệm áp dụng pháp luật nêu trên, khái niệm áp dụng pháp luật trong trả hô sơ dé điều tra bồ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm được hiểu là: Áp dụng pháp luật trong trả hồ so dé điều tra b6 sung trong giai đoạn xét xử sơ thâm là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, do Tòa án tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, nhằm cá biệt hoá các quy phạm pháp luật tô tụng hình sự về trả hồ sơ điều tra bé sung trong giai đoạn xét xử sơ thầm vào một vụ án hình sự cụ thể, một cách sáng tạo. Đặc điểm của áp dụng pháp luật trong trả hỗ sơ để điều tra bỗ sung Hoạt động áp dụng pháp luật trong THSDTBS có những đặc điểm sau: Một là, đó là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước của cơ quan tu pháp là Tòa án. Chủ thé quyết định việc THSĐTBS là Thâm phán chủ tọa phiên tòa (trong giai đoạn chuẩn bị xét xử) hoặc Hội đồng xét xử (khi xét xử vụ án tại phiên tòa) của Toà án cấp sơ thâm. Chủ thể tiếp nhận hồ sơ Toà án trả dé điều tra bổ sung là VKS nơi quyết định việc truy tố hoặc VKS được ủy quyền thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử (trong trường hợp VKS cấp trên ra quyết định truy tố và ủy quyền cho VKS cấp dưới thực hành quyền công tô, kiêm sát xét xử).
Hai là, việc THSPTBS được tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định: Thủ tục THSDTBS được thực hiện theo quy định tại Điều 280, Điều 326 Bộ luật TTHS và Điều 13 Thông tư liên tịch số 02/2017/TTLT- VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP ngày 22/12/2017 của VKS nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng (sau đây gọi tắt là “TTLT số 02/2017”). Ba là, đó là hoạt động cá biệt hoá các quy phạm cua pháp luật TTHS về THSĐTBS vào một vụ án hình sự cụ thé. Noi cách khác, đó là hoạt động áp dụng Điều 280, Điều 326 Bộ luật TTHS hiện hành và TTLT số 02/2017 vào thực tiễn giải quyết vụ án hình sự cụ thể của Tòa án cấp sơ thâm. Bốn là, là hoạt động thể hiện tính sáng tạo: Những trường hợp phát hiện có căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 280 BLTTHS nhưng Tòa án xét thấy có thé tự mình bổ sung, thu thập chứng cứ, tài liệu dé làm rõ hoặc chỉ cần yêu cầu VKS bổ sung tài liệu, chứng cứ thì không cần trả hồ sơ cho VKS dé điều tra bổ sung.
Việc hạn chế THSĐTBS sẽ giúp vụ án được giải quyết nhanh chóng, tránh kéo dài thời hạn không cần thiết. Vai trò của áp dụng pháp luật trong trả hồ sơ để điều tra bé sung Chế định THSDTBS là một chế định vô cùng cần thiết trong hoạt động TTHS. Vai trò của nó là một hoạt động nhăm "sửa lỗi" cho các giai đoạn tố tụng trước đó, đồng thời giúp tránh oan sai, tránh bỏ lọt tội phạm. Các hoạt động điều tra, truy tố không phải lúc nào cũng được diễn ra một cách trơn tru, đúng dan, không có sai sót nào.
Mà ngược lại, trong quá trình tiến hành tố tụng đối với một vụ án hình sự, khó tránh khỏi có những sai sót; Quan trọng là, những sai sót đó có đến mức nghiêm trọng hay không, hay có dẫn đến oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm hay không. Nếu những sai sót đó chưa đến mức nghiêm trọng thì tùy từng trường hợp, Tòa án có thé chi cần nhận định trong bản án, hoặc Tòa án tự mình khắc phục hay đề nghị VKS khắc phục. Nếu 10 những sai sót đó đến mức nghiêm trọng mà Tòa án và VKS không thể tự mình khắc phục được, hoặc sai sót đó dẫn đến oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm, thì phải THSĐTBS. Trong thực tiễn đã có rất nhiều vụ án lớn trên phạm vi cả nước, trong quá trình điều tra bổ sung, Cơ quan điều tra đã khởi tố thêm nhiều bị can là những mắt xích quan trọng trong vụ án, mà trước đó đã bị "bỏ lọt”, ví dụ: Vụ án chạy thận nhân tạo ở Hòa Bình, sau khi Hội đồng xét xử (sau đây viết tắt là “HDXX”) THSDTBS, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hòa Binh đã khởi tố thêm 02 bị can là ông Hoàng Đình Khiếu - Phó giám đốc Bệnh viện đa khoa tỉnh Hòa Bình và ông Trần Văn Thắng - nguyên trưởng phòng Vật tư trang thiết bị y tế Bệnh viện đa khoa tinh Hoà Bình [11].
Ngoài ra, việc áp dụng đúng quy định về THSĐTBS còn giúp hạn chế trả hồ sơ trong những trường hợp không cần thiết, hạn chế được việc lạm dụng THSDTBS, giúp vu án được giải quyết nhanh chóng, kip thời, tránh làm mat thời gian của các CQTHTT và ảnh hưởng đến quyên lợi hợp pháp của những người tham gia tố tụng trong vụ án. Cuối cùng, chế định THSĐTBS góp phan giúp Điều tra viên và Kiểm sát viên nâng cao tinh thần trách nhiệm trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, vì việc vụ án bị THSDTBS sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến thành tích của họ. Ý nghĩa của áp dụng pháp luật trong trả h sơ để điều tra bé sung Về ý nghĩa chính trị - xã hội: Tòa án nhân dân là cơ quan thực hiện chức năng xét xử, ra bản án nhân danh Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Vì vậy, Tòa án có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức.