Chương I: TổNG QUAN 1. NGƯỜI CAO TUỔI: Khái niệm vê Người cao tuổi Liên hợp quốc quy định những người từ 60 tuôi trở lên được gọi là NGƯỜI CAO TUỔI ( NCT ). Cách xếp tuổi í32! Tổ chức Y té'thê'giới sắp xếp các lứa tuổi nhu'sau: 45 - 59: Người trung niên 60 - 74: Người cao tuổi 75 - 90: Người già >90 : Người già sống lâu 2. LÃO KHOA XÃ HỘI VÀ CÔNG TÁC NGƯỜI CAO TUỔI: Tuổi thọ trung bình ngày càng cao, số NCT ngày càng nhiều, tỷ lệ NCT so với dân số chung ngày càng lớn, đó là một hiện tượng rất mới mẻ trong lịch sử loài người.
Diều đó rất đáng mừng, vì từ lâu đời , ở bất cứ đâu, sống thọ cũng là một mong ước của con ng ười. Tu ổi th ợ đ ược nâng cao nh ư hiện nay là kết quả phấn đấu của bao thê' hệ, của những thành tựu lo lớn đã đạt được thuộc mọi lĩnh vực, đặc biệt trong sinh y họcị 17 ]. Nhưng bên cạnh điều đang phấn khởi tự hào đó, hiện tượng NCT tăng vọt cũng đặt ra nhiều vấn đề phức tạp phải giải quyết về phương diộn y tế cũng như xã hội, kinh tê' cũng như chính trị, trước hết 7 cũng như lâu dài [6]. Vì vậy một môn học mới đã ra đời, đó là Lão khoa (Gerontology).
Lão khoa là môn học nghiên cứu về tuổi già và mọi vân đề liên quan đến tuổi già. Quan tâm đến tuổi già không phâi ngày nay mới có. Từ xa xưa con người dã tìm mọi cách dế tồn tại và sống lâu. Nhiều phương thuốc đã dược tìm ra.
nhiều biện pháp để nâng cao tu ổi th ọ đã được dề cập đến. Nhưng để trớ thành một khoa học thực sự, phải chờ đến nửa phần sau của thê ký này, lão khoa mới hình thành. Trong vài thập ký vừa qua nó phát triển rất nhanh chóng , dã thực sự trờ thành một khoa học liên ngành và được vậy là nhờ hai động lực: một là do sô' NCT ngày càng nhiều, buộc người ta phải nghiên cứu mọi vấn đề có liên quan đến đối tượng này, hai là do sự phát triển mạnh mẽ của sinh học nhất là sinh học phân tử cho phép đề cập đến vấn đề đã từ lâu con người muốn biết nhưng chưa có cách nào lý giãi, đó là ngu ồn gô'c của sự già. Lão khoa không phải chí nghiên cứu về người già vì đối tượng của nó gổm cả tháo mộc và các sinh vật khác.
Nó không phải chỉ nghiên cứu v ề tình tr ạng già, mà quan tâm đ ến cả quá trình hoá già trong suốt thòi gian t ổn tại của sinh v ật. Không th ế hi ểu đ ược tu ổi già nêu không hiểu giai doạn trước dó, tức là tuổi trẻ, thâm chí cả thời kỳ bào thai. Không th ể hiểu dược cái chết (một khoảnh khắc của sự sống) nêu không hiểu s ự s ống. Nh ư v ậy, hi ểu cặn kẽ tuổi già đòi hỏi phải có những kiến thức sâu rộng về sinh học.
điểu mà những thê ký trước không làm được. Nếu thế ký thứ 21 là thế kỷ của sinh vật học thì đó cũng là lúc lão khoa có diều kiện phát triển nhất. Lúc dó la sẽ có diều kiện dể hiểu thêm về con người - một ẩn số (A. carrel) và tất nhiên, trong dó có cả người già là đối lượng trực tiếp và gán gũi nhất của lão khoai 171.
Lão khoa ngày nay-phál triển theo ba hướng: 8 ♦ Lão khoa cơ hán còn gọi là lão khoa thực nghiệm, mà bản chất là sinh h ọc, có nhi ệm v ụ nghiên cứu nguồn gốc của sự già, những quy luật của sự hoá già. N ắm đ ược những ki ến thức này, người ta mới có những cơ sở để nâng cao hơn nữa tuổi thọ của con người. Thiếu những kiến thức đó, ý muốn nâng cao tuổi thọ chí mới là nguyện vọng và chút ít kinh nghiệm do quan sát ở những người sống lâu. Lão khoa cơ bản hiện nay đang phát triển rất mạnh ở các nước có tiềm năng khoa học kỹ thuật lớn và kinh tế dồi dào.
♦ Lão khoa lâm sàng mà bản chất là y học, có nhiệm vụ nghiên cứu đặc điểm của c ơ th ể trong qúa trình hoá già, đặc điểm bệnh lý tuổi già , các biện pháp phòng ch ữa b ệnh tu ổi già, phục hồi chức năng, các biện pháp dùng thuốc hoặc không dùng thu ốc nâng cao tu ổi thọ. ở đay, hơn bất cứ chỗ nào, định nghĩa sức khoẻ của tổ chức y tế thế giới là đầy đủ cả: một trạng thái hoàn toàn dễ chịu về thể chất, tinh thần, xã hội. Bảo vệ sức khoẻ NCT phải nhằm thực hiện cho được định nghĩa đó. ♦ IMO khoa xã hội mà bản chất là xả hội học.
Người là một sinh vật xã hội, bởi vậy yếu tố xã hội vô cùng quan trọng đối với đời sống, tuổi thọ, nh ất là ch ất l ượng s ống c ủa NCT. Lão khoa xã hội nghiên cứu mọi khía cạnh xã hội c ủa tu ổi già, t ập trung ch ủ y ếu vào nghiên cứu mối quan hệ qua lại giữa tuổi già và xã hội, làm thê nào để xã hội có thể chăm nom săn sóc NCT được tốt nhất, và ngược lại. làm thế nào để NCT có điều kiện tham gia đóng góp cho xã hội, đất nước, địa phương và gia đình phù hợp với tình trạng sức khoẻ, sở trường nguyện vọng của họ. Ba hướng của lão khoa hiện đại có mối quan hệ rất hữu cơ.
Những tiến bộ, thành tựu đạt được ở hướng này sẽ giúp rất nhiều cho sự phát triển, mở rộng c ủa h ướng kia. Nhìn từ góc độ’ này, lão khoa là một môn học liên nghành, không có m ột môn h ọc nào không chịu sự chi phối của sự lão hoá xã hội và cũng không 9 có một môn học nào lại không có thể đóng góp được những thành tựu của mình vào việc chăm sóc người cao tuổi, nâng cao được hơn nữa chất lượng sống của họ, xứng đáng với cống hiến của họ cho xã hội trong suốt cuộc đời[ 17]. DÂN SÒ HỌC NGƯỜI CAO TUổl: 3.1 ■ Sô người cao tuổi tăng vươt bàc trén thế giới hiên nay: Năm 1950, số NCT trên toàn thế giới mới chí 214 triệu, đến năm 1975 đã là 345 triệu, năm 2000 sẽ là 590 triệu và năm 2025 là 1 tỷ 121 triệu. Như v ậy trong vòng 75 năm (1950-2025) số NCT tăng 423% hoặc trong vòng 50 năm gần đây (1975 - 2025) tăng 223%; một hiộn tượng chưa từng có trong lịch sir loài người [3].
Sự gia tăng này xuất hiện ở cả những nước phát triển (trong 50 năm từ 1975 - 2025 tăng 89%) lãn các n ước đang phát triển (tăng 347% cùng thời gian đó)| 18]. Bảng 1: Sô Người cao tuổi trên thê giói (triệu) Vùng 1950 1975 2000 2025 Toàn thế giới 214 346 590 1.212 Nước phát triển 95 166 230 315 Nước đang phát triển 119 180 360 806 Như vậy trái với quan niệm thông thường cho vấn đề NCT chí liên quan đ ến các nước phát triển thực tế đó là vấn đề chung của mọi nước. Trong tương lai gần (năm 2025) số NCI’ ở các nước dang phát triển sẽ chiếm đến 72% tổng số người cao tuổi' trên toàn thế giới (hiện nay đang chiếm 52%). Bâng 2: Tỷ lệ % người >60 tuổi theo vùng: Vùng 1950 1975 2000 2025 Toàn thế giới 100 100 100 100 10 Nước phát triển 44 48 39 28 Nước đang phát triển 56 52 61 72 Số nước có trên 15 triệu NCT mới là 4 vào năm 1950 (Trung Quốc, Ân Độ, Liên Xô cũ, Mỹ) sẽ là 13 năm 2025 (bảng 3).
Trong số các nước có những bước nhảy vọt như Nigiêria từ thứ 27 nhảy lên thứ 11, Mêhicô từ thứ 25 lên thứ 9, Braxin từ thứ 16 lên thứ 6, Bangladesh từ thứ 14 lên thứ 10, Indonexia từ thứ 10 lên thứ 7, các nước này đều nằm trong khu vực các nước đang phát triển[ 18]. Bảng 3: Những nước có trên 15 triệu người >60 tuổi dến năm 2025 (nghìn) Xếp Xếp Nước hạng 1950 1975 2000 2025 hạng 1950 2025 Trung Quốc 1 42.182 13 11 Tỷ lê NCI1 từ 8,5% vào năm 1950, sẽ tăng lên đến 13,7% vào năm 2025 và đến năm đó, cứ 7 người dân thì có một NCF trên phạm vi toàn thế giới. Tốc độ cũng không đều giữa các nước. Theo một thống kê của UNWPPDY (United Nations World Population Prospects As Assessed in 1982 and Demographic Yearbook) đê' nâng tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên từ 75 dân số lên đến 14% số năm cần thiết như sau (bảng 4) Bảng, 4: Số nám cần thiết dể tỷ lệ người 65 tuổi táng từ 7% lên 14% dân sô: Tỷ lệ người > 65 tuổi vào năm Nước Số nám cần thiết 7% 14% Pháp 1865 1980 115 nărn Thuỵ Điển 1890 1975 85 năm Mỹ 1945 2020 75 năm Anh 1930 1975 45 năm CHLB Đức 1930 1975 45 năm Nhật Bản 1970 1995 25 năm Qua thống kê trên thì Nhật Bản là nước có tốc độ hoá già dân số nhanh nhất trên thế giới.
Trong sốNCT thì người rất già táng nhiều và nhanh nhất Người từ 80 tuổi trở lên gọi là người rất già. Nếu lứa tuổi từ 60 đến 80 tuổi còn có thể tự túc dược phần lớn trong sinh hoạt hàng ngày, thì người từ 80 tuổi trở lên, thường phải có sự giúp đỡ của xã hội. Nếu sô' này tăng nhiều, ta dề hình dung gánh nặng của gia đình và xã hội [18]. 12 Trên toàn thế giới số người tuổi từ 80 trở lên mới là 15 triệu năm 1950, sẽ là 111 triệu năm 2025, tăng 640%.
Ở các nước phát triển tỷ lệ tăng là 405% còn ở các n ước đang phát triển tỷ lệ đó là 857% (bảng 5). Bảng 5: Sô người > 80 tuổi trên thế giới (triệu) Vùng 1950 1975 2000 2025 Toàn thê' giới 15 32 60 111 Nước phát triển 8 19 31 44 Nước đang phát triển 7 13 29 67 4. ẢNH HƯỞNG CỦA TUổl THỌ LÊN CẤU TRÚC XÀ HỘI: Sự gia tăng của tuổi thọ làm cho tỷ lệ NCT tăng lên trong xã hội (13,68%) so với dân số năm 2025 trong lúc vào năm 1950 tỷ lệ đó chí là 8,48%. Số người trẻ giảm nhiều từ 34,56% năm 1950 chí còn 25,03 % vào năm 2025(18].
Thông thường thì sô' lao động (ở tuổi từ 15 đến 59) phải nuôi số trẻ với sô' già. Nhìn vào thống kê thì năm 1950. sô' lao động chiếm 56,76% phải nuôi sô' trẻ em và NCT chiếm 43,24% dân số; vào năm 2025 sô' lao động chiếm 62,29% phải nuôi sô' trẻ em và NCT bù bởi sô' trẻ em thiếu hụt 9.