CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN CUA VIỆC THIẾT KẾ VÀ TÔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM. TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP4 luận 1. Khái niệm h t động trải nghiệm “Trước sự phát triển của nền khoa học giáo dục hiện đại, nền giáo dục nước ta cũng đang trên đà đổi mới căn bản và toàn diện.
Với những xu hướng phát triển giáo dục mới để bắt kịp với sự phát triển của xã hội thì việc xuất hiện các hình thức. tổ chức dạy học, phương pháp giáo dục mới dựa trên sự kế thừa và phát huy từ các. nền giáo dục hiện đại trên thể giới là điều tit yếu. Trong các hình thức đổi mới đó, phải kể đến hình thức đạy học thông qua các hoạt động trải nghiệm, với nhiều cách hiểu khác nhau qua từng giai đoạn lịch sử như: hoạt động giáo dục tổng hợp hay "hoạt động giáo dục đặc biệt, hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
"Để hiểu rõ được về khái niệm “hoạt động trải nghiệm”, cần xuất phát từ hai thuật ngữ “hoạt động”, "ải nghiệm” và mỗi quan hệ tác động qua lại giữa chúng. # Hoạt động “Cuộc sống cá nhân hằng ngày là một "đồng hoạt động”, nói cách khác, cá nhân là chủ thể của các hoạt động thay thế nhau. Hoạt động là quá trình cá nhân thực hiện các quan hệ giữa họ với thể giới tự nhiên, ôi, người khác và bản thân. Đồ là quá trình chuyển hóa năng lực lao động (cùng với các phẩm chất tâm Ii) cha bản thân thành sự vật, thành thực tế và quá trình ngược lại chính là sự “tách những thuộc tính sự vật của thực tế quay trở về với chủ thể, biến thành vốn liếng tinh thằn của chủ thể" [13].
+ Trai nghiệm Trong cuộc sống hằng ngày, thuật ngữ trải nghiệm được dùng một cách thường xuyên và phổ biển, nên cũng có những cách hiểu, cách định nghĩa khác nhau về trải nghiệm này. Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Trải có nghĩa là “đã từng qua, từng biết, từng chịu đựng”, còn nghiệm có nghĩa là “kinh qua thực tế nhận thấy điều đó đúng". vay, trải nghiệm có nghĩa là quá trình chủ thể được trực tiếp tham gia hoạt động và rút ra những kinh nghiệm cho bản thân. [8] ‘Theo Tir dién Wikipedia, “Trai nghiệm là tổng quan khái niệm bao gồm trì thức, kĩ năng có được sau khi quan sát sự vật hoặc sự kiện thông qua sự tham gia, tiếp xúc trực sự vật hoặc sự kiện nào đó”.
“Theo Từ điển bách khoa tâm li học - giáo dục học Việt Nam, *Trải nghiệm, theo nghĩa chung nhất, là bắt kỳ một trạng thái có màu sắc xúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với rỉ thức, ý thức) trong đời sống tâm lí của từng người. Theo nghĩa hẹp hơn, chuyên biệt hơn của tâm lí học, là những tín hiệu bên trong nhờ đó có ý nghĩa của các sự kiện đang diễn ra đối với cá nhân được ý thức, chuyển thành ý riêng của cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các tác động cần thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân” [21]. “Các nhà nghiên cứu khác cho rằng "trải nghiệm là những tổn tại khách quan tác động vào giác quan con người, tạo ra cảm giác, trí giác, biểu tượng, con người cảm thấy có tác động đó và cảm nhận nó một cách rõ nét, để lại ấn tượng sâu đâm, rút ra bài học vận dụng vào thực tiễn đời sống, hình thành nên các thái độ giá trị” [16]. Trải nghiệm luôn gắn liễn với hoạt động.
Con người qua những hoạt động lao động, vui chơi, học tập hing ngày, đã tạo ra những trải nghiệm cho chính mình về cảm xúc, tư duy, kinh nghiệm. Khi gắn hoạt động và trải nghiệm, chúng ta có thể thấy được mi liên hệ qua lại giữa chúng. Chính hoạt động tạo ra trải nghiệm và ngay cả trong hoạt động cũng 43 bao him trai nghiệm. Nhưng không thể dùng phép cộng đơn giản giữa hai thuật ngữ là đã hình thành ngay khái niệm "hoạt động trải nghiệm”.
Phải hiểu rằng chỉ những hoạt động giáo dục có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành những năng. lực, phẩm chất cho người học đảm bao day di cả hai yếu tố hoạt động và trải nghiệm mới được gọi là những hoạt động trải nghiệm. “Trong *Tài liệu tập huấn Kĩ năng ly dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường tiểu học” của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì “Hoạt đông trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt đông thực tiễn trong nhà trường hoặc xã hội qua đó phát triển tỉnh cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực và tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tao của cá nhân”[3] “Trong Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể được thông qua vào tháng 7/2017, các nha giáo dục, các nhà khoa học đã lược bỏ đi cum tir “sáng tạo”, tuy nhiên nó vẫn nêu được những điểm cơ bản nhất và vai trò của hoạt động trải nghiệm trong trường học. Chương trình quy định rõ Hoạt động trải nghiệm là một hoạt động giáo dục bắt buộc, nội dung hoạt động trải nghiệm được thiết kế thành các chủ đề, học sinh được lựa chọn học phần, chủ để phù hợp với nguyện vọng của bản thin và khả năng tổ chức của nhà trường “Tác giả Bùi Ngọc Diệp đưa ra quan niệm về hoạt động trải nghiệm trong nhà trường phổ thông như sau: *Các em được chủ động tham gia vào tắt cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân; các em được trải nghiệm, được bảy tỏ quan điểm, ý tưởng; được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt đông, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và đánh giá t quả hoạt động của bản thân”ân” [6].
Theo tác giả, hoạt động trải nghiệm diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau: tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khẩu tương tác, tham quan đã ngoại, hoạt động giao lưu. Nhà nghiên cứu Đinh Thị Kim Thoa trong một số nghiên cứu của mình đã đề cập đến sự khác biệt giữa học thông qua làm và học bằng trải nghiệm: “Học từ trải nghiệm gần giống với học thông qua làm. nhưng khác ở chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và xúc cảm cá nhân” [19] "Như vậy, có thể hiểu hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục trong đó dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nha giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ ủa hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiểm năng sáng tạo của bản thân mình. Mặc dù được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau nhưng về bản.
chất nó vẫn là hoạt động giáo dục thông qua sự trải nghiệm và sáng tạo của cá nhân, sự kết nối kinh nghiệm được học trong nhà trường và thực tiễn cuộc sống, nhờ đó. các kinh nghiệm được tích lũy và dẫn chuyển hóa thành năng lực của người học. “Các mô hình hoạt động trải nghiệm giúp gắn kết người học - người dạy, người hoc - nhà trường và còn tạo cầu nối giúp học sinh phát triển các kĩ năng sống cần thiết, các loại năng lực để làm hành trang bước vào đời. Đặc trưng của hoạt động trải nghiệm 1.
Nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tao mang tink tich hop và phân hóa cao Nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực hoạt động và giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục thẩm mũ, nghệ thuật, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông. lội dung giáo dục của hoạt động trải nghiệm sáng tạo thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng những hiểu biết của mình vào trong cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi. Các nội dung của hoạt động trải nghiệm thường thuộc 4 nhóm sau đây: ~ Nhóm các hoạt động xã hội ~ Nhóm các hoạt động học thuật - Nhóm các hoạt động nghệ thuật và thể thao ~ Nhóm các hoạt động định hướng nghiệp. Hoạt động trải nghiệm được thực hiện dưới nhiều hình thức da dụng Hoạt động trải nghiệm được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như trỏ chơi, hội thi, diễn đản, giao lưu, tham quan du lịch, sản khấu hóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia,.), thể dục thể thao, câu lạc bộ, tổ chức các ngảy.
hội, các công trình nghiên cứu khoa học kỹ thuật. Mỗi một hình thức hoạt đông trên đều tiềm ting trong nó những khả năng giáo dục nhất định. Nhờ các hình thức. tổ chức đa dạng, phong phú mà việc giáo dục học sinh được thực hiện một cách tự nhiên, sinh động, nhẹ nhàng, hắp dẫn, không gỏ bó và khô cứng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý cũng như nhu cầu, nguyện vọng của học sinh.
Trong quá trình ế, tổ chức, đánh giá các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, cả giáo viên lẫn học sinh đều có cơ hội thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làm tăng thêm tính hấp dẫn, độc đáo của các hình thức tổ chức hoạt đông. Sự đa dạng của hình thức trải nghiệm cũng tạo cơ hội thực hiện giáo dục phân hóa. Với nhiều hình thức tổ chức đa dạng, hoạt động trải nghiệm có thể được tổ chức theo các quy mô khác nhau nhau: theo nhóm, theo lớp, theo lớp, theo. trường hoặc trường.
Với một quy mô khác nhau sẽ tạo được những hiệu qua giáo dục khác nhau. Tuy nhiên, tổ chức theo quy mô nhóm và quy mô lớp có thé hon về nhiều mặt như: tổ chức đơn giản, không tốn kém, mắt ít thời gian, học sinh tham gia được nhả nhiều hơn và có nhiều khả năng hình thành và phát triển các năng lực cho. Địa điểm tổ chức hoạt động trải nghiệm cũng khá phong phú, không gồ bố trong một giờ dạy nhất định, mà có thể tổ chức ở các địa điểm khác nhau cho phù hợp với từng bảy day như: thư viện, phòng thí nghiệm, phòng học tin học, sân trường. hay các địa điểm ngoài trường như: công viên, nhà máy, xí nghiệp.