phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục thì khóa luận gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng Âm nhạc trong dạy học phân môn Địa lý lớp 4. Chƣơng 2: Một số biện pháp sử dụng Âm nhạc trong dạy học phân môn Địa lý lớp 4. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 6 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG ÂM NHẠC TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN ĐỊA LÝ LỚP 4. Một số lý luận về âm nhạc 1. Khái niệm âm nhạc Theo Từ điển Bách khoa toàn thƣ: “Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh để diễn đạt. Các yếu tố chính của nó là cao độ (điều chỉnh giai điệu), nhịp điệu (và các khái niệm liên quan của nó: tempo, tốc độ), âm điệu, và những phẩm chất âm thanh của âm sắc và kết cấu bản nhạc”.
Theo Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hà, tác giả cuốn “ Khoa học Âm nhạc”: Âm nhạc là môn nghệ thuật chứa đựng tình cảm, âm nhạc có hòa hợp với con người hay không là do khả năng và thói quen cảm thụ âm nhạc của mỗi người, do chủ quan từng người suy xét. Theo Nguyễn Văn Huân, tác giả cuốn “Âm nhạc Việt Nam những điều cần biết”: Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật đặc biệt, xuất hiện rất sớm trên thế giới, sử dụng âm thanh làm phương tiện để biểu đạt tâm lý, tình cảm của con người cũng như hoàn cảnh xã hội. Các thể loại âm nhạc trên thế giới Âm nhạc thế giới đa dạng với nhiều thể loại, đƣợc phân theo những tiêu chí khác nhau. Những tiêu chí đƣợc đƣa vào để phân loại các thể loại nhạc là: chức năng, đối tƣợng, xuất xứ, phân bố địa lý, lịch sử, những đặc trƣng về kĩ thuật, nhạc cụ và sản xuất, và sự pha trộn giữa những thể loại khác nhau.
Trong bài nghiên cứu của mình, do phạm vi của đề tài, chúng tôi đã chọn những tiêu chí về: xuất xứ, những đặc trƣng về kĩ thuật để làm cơ sở cho sự phân loại. Bao gồm các thể loại: + Âm nhạc cổ điển Là dòng nhạc đƣợc sản xuất, bắt nguồn từ truyền thống tế lễ của phƣơng Tây. Đặc điểm nổi bật nhất của Âm nhạc cổ điển là tác phẩm đƣợc ghi lại bằng kí hiệu âm nhạc. Việc thể hiện các bài hát âm nhạc cổ điển đòi hỏi ngƣời thực hiện 7 phải có một trình độ nhất định, sự hiểu biết thấu đấu các nguyên tắc âm, hòa mình vào tác phẩm, gửi gắm tâm tƣ, ý nguyện của mình trong các giai điệu.
[5;102,104] + Âm nhạc truyền thống (nhạc dân gian, dân ca) Âm nhạc dân gian bao gồm nhạc dân gian truyền thống và nhạc dân gian đƣơng đại: - Nhạc dân gian truyền thống là âm nhạc truyền miệng, mà ngƣời sáng tác là vô danh hoặc đƣợc biểu diễn theo phong tục trong một thời gian dài. [5;105] - Nhạc dân gian đƣơng đại là những tác phẩm sử dụng chất liệu dân gian, làn điệu dân ca, hoặc âm hƣởng dân gian, trong quá trình sáng tác, nhạc sĩ lồng vào đó những tiết tấu và nhịp điệu hiện đại, đƣơng thời. [5;105] + Âm nhạc đại chúng Nhạc đại chúng hay nhạc phổ thông là bất kì loại nhạc nào có sức hút rộng khắp và đƣợc phân phối đến lƣợng lớn khán giả thông qua ngành công nghiệp giải trí. [5;367] Đƣợc chia làm các nhóm chính: - Nhạc Pop: là loại nhạc có giai điệu đơn giản dễ nghe, cùng với một số đoạn trong bài hát đƣợc lặp đi lặp lại.
Ca từ trong nhạc Pop thƣờng nói tới tình yêu, xúc cảm và sự nhảy múa. [2;374] - Nhạc Country: loại nhạc này thƣờng có giai điệu trầm buồn. Nội dung các bài hát thƣờng nói về những triết lý nhỏ trong cuộc sống, sự cô đơn hay niềm tin trong cuộc sống, nói về cuộc đời của những ngƣời lao động và các mối quan hệ trong gia đình. [2;371] - Nhạc Jazz: là sự kết hợp giữa nhạc tế thần và bài ca lao động của những nô lệ trên ruộng đồng.
Giai điệu và chất nhạc của Jazz mang phong cách sầu bi, thê thảm. Nội dung là cả một câu chuyện về những phong tục, di sản và cả triết học. [2;369] - Nhạc Rock: là nhạc có tiết tấu mạnh và nhanh, thƣờng sử dụng các loại nhạc cụ điện tử. Rock chú ý tới hiệu ứng âm thanh của các nhạc cụ hơn là giọng hát.
[2;376] 8 - Nhạc Blues: nhạc Blues khá buồn, vì thế nên có tên Blues (buồn), thƣờng đƣợc biểu diễn bằng kèn, giai điệu réo rắt. Blues có thể rất buồn, hạnh phúc, chậm, nhanh, không lời, ca khúc…và thậm chí là bất cứ nét nhạc nào do các nghệ sỹ viết ra. [2;380] - Nhạc Rap: là loại nhạc nói hoặc đọc thanh, đƣợc đệm bằng những nhịp mạnh, dồn dập. Rap vì thế chú ý đến nhịp hơn giai điệu, biểu hiện cho sức mạnh dữ dội, cuồng nhiệt và tạo cảm giác giận dữ, bạo lực.
[2;384] - Nhạc Opera: là loại nhạc thể hiện cảm xúc của nhân vật, đƣợc bày tỏ qua những tổ hợp giai điệu trầm bổng. Opera là một loại hình nghệ thuật biểu diễn, cũng là một dạng của kịch mà những hành động diễn xuất của nhân vật hầu hết đƣợc truyền đạt toàn bộ qua âm nhạc và giọng hát. Âm nhạc Việt Nam Âm nhạc Việt Nam là 1 phần của lịch sử và văn hóa Việt Nam. Âm nhạc Việt Nam phản ánh đúng những nét đặc trƣng của con ngƣời, văn hóa, phong tục, địa lý,.
của đất nƣớc Việt Nam, trải dài qua suốt chiều dài lịch sử của dân tộc. Âm nhạc Việt Nam rất phong phú và đa dạng. Do các yếu tố về lịch sử, sự giao thoa nên nền âm nhạc Việt Nam mang cả yếu tố bản địa và chịu ảnh hƣởng của nền âm nhạc thế giới. Âm nhạc, với đặc điểm có trƣớc sự xuất hiện của chữ viết, từ lâu luôn là phƣơng tiện để ngƣời dân thể hiện mọi cảm xúc của mình về thế giới xung quanh, dù là tình yêu đôi lứa, lòng căm thù hay sự buồn giận, chán nản.
Âm nhạc ở Việt Nam còn sớm thể hiện những tƣ tƣởng tôn giáo, đời sống tâm linh và phong tục tập quán của dân tộc. Vì vậy, Âm nhạc Việt Nam đƣợc chia thành ba nhóm chính: + Âm nhạc cổ điển Việt Nam Nhạc cổ điển Việt Nam chủ yếu thể loại nhạc giao hƣởng. Nhạc giao hƣởng ( Symphony) đƣợc ghép từ hai chữ Hi Lạp syn và phone, đƣợc dùng để chỉ sự hòa hợp giữa các âm thanh phát ra đồng thời, âm điệu thiên về trầm ấm, sau đó đƣợc dùng để chỉ các bản nhạc có nhiều bè. Âm nhạc cổ điển Việt Nam vẫn không ngừng phát triển và hội nhập với thế giới.
[8;374] 9 + Âm nhạc dân gian Việt Nam Trải qua những triều đại phong kiến, nền âm nhạc Việt Nam có đƣợc những nét phát triển rõ rệt và đặc trƣng. Tới thời kỳ đô hộ của phƣơng Bắc, của các nền văn hóa ngoại lai khác nhƣ Ấn Độ, Chăm Pa,. âm nhạc Việt Nam sớm có đƣợc những ảnh hƣởng và quan điểm mới, dung hòa hoàn hảo những yếu tố ảnh hƣởng từ nƣớc ngoài với những nét nổi bật vốn có của âm nhạc truyền thống, từ đó tạo nên những loại hình âm nhạc cổ truyền của từng vùng miền nhƣ hát xẩm, hát chèo, ca trù, hò, cải lƣơng, đờn ca tài tử, nhã nhạc cung đình Huế, quan họ, chầu văn.Tuy nhiên, chỉ có một vài thể loại âm nhạc dân gian phù hợp để sử dụng trong dạy học Địa lý lớp 4, cụ thể có: - Xẩm là một loại hình dân ca của khu vực miền Bắc Việt Nam, phổ biến ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Hát xẩm vốn là loại ca nhạc truyền đời của những ngƣời mù lòa, nghèo đói ở Việt Nam.
Xẩm đa số đƣợc biểu diễn ở chợ, đƣờng phố, nơi đông ngƣời qua lại, rất ít đƣợc biểu diễn ở những sân khấu lớn nên ít ngƣời biết đến loại nhạc truyền thống này. Lời ca hết sức mộc mạc chân thành, song nó cũng chứa đựng những nội dung tƣ tƣởng sâu sắc. Những ca từ của xẩm hàm chứa những triết lý, những lời răn dạy đạo lý ở đời. Lời ca trong hát xẩm không chỉ phong phú về thể loại nhƣ ca dao, tục ngữ, thơ của các tác giả nổi tiếng., mà còn rất đa dạng về mặt nội dung.
Các bài xẩm thu thập đƣợc hầu hết là những sáng tác truyền miệng, không ai nhớ tên tác giả. [11;108] - Dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân ca chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa của ngƣời dân 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh thuộc miền Trung Việt Nam. Loại hình nghệ thuật này phổ biến trong đời sống của các cộng đồng xứ Nghệ, đƣợc hát trong hầu hết mọi hoạt động đời thƣờng, từ ru con, dệt vải, trồng lúa. Lời ca của dân ca ví giặm ca ngợi những giá trị sâu sắc và truyền thống nhƣ sự tôn trọng với các bậc cha mẹ, lòng chung thủy, tận tụy vì ngƣời khác cũng nhƣ ngợi ca đức tính thật thà và cách cƣ xử tử tế giữa con ngƣời với con ngƣời.
[5;114] 10 + Âm nhạc đại chúng Việt Nam Âm nhạc phƣơng Tây xuất hiện ở Việt Nam vào thế kỷ 18, nhƣng đến giai đoạn Pháp thuộc cuối thế kỷ 19 mới đặc biệt góp phần giúp âm nhạc Việt Nam đƣợc tiếp xúc với những phong cách và văn hóa của phƣơng Tây, đồng thời tiếp tục phát triển với những nét đặc trƣng riêng. Nền âm nhạc đại chúng của Việt Nam từ đó phát triển với nhiều thể loại khác nhau: nhạc bolero, nhạc vàng, nhạc đỏ, nhạc tiền chiến, nhạc trẻ…. Trong số đó, chỉ một vài loại nhạc: bolero, nhạc vàng có thể sử dụng để dạy học Địa lý lớp 4. Bolero: là một loại nhạc du nhập vào Việt Nam từ năm 1950, là một điệu nhạc của Mỹ La Tinh sử dụng trong nghệ thuật và nhạc đại chúng.
Bolero mang đậm chất dân ca, giai điệu đều đều, chậm, lời ca vần và dễ thuộc, chủ đề đơn giản, ít có hình tƣợng mang tính triết lý. Thể điệu chính của bolero là nhạc country, jazz, bues. Bolero của Việt Nam khác Bolero của Tây Ban Nha hay Nam Mỹ, Bolero của Việt Nam rất chậm, Nam Mỹ và Tây Ban Nha lẹ hơn. [8;277] Nhạc vàng: là tên gọi dòng tân nhạc Việt Nam, ra đời trong thập niên 1960, trong thời tiền chiến, với lời ca trữ tình, bình dân, đƣợc viết theo điệu trầm buồn đều của bolero, và slow rock.
Tuy nhiên trong nhân dân, thì cụm từ nhạc vàng hay chỉ các bài nhạc bolero, chứ không dùng cho nhạc tiền chiến.