PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong thời đại ngày nay nếu học sinh không chịu thay đổi cách học thì sẽ không đáp ứng được nhu cầu của xã hội. Hiện nay học sinh quá thụ động trong việc khai thác kiến thức và không có phương pháp để tự tìm tòi kiến thức mới, kiến thức thực tế và thế giới bên ngoài. Học sinh sử dụng điện thoại vào những việc vô bổ mà không biết sử dụng để phục vụ trong học tập.
Và khi các em có ý thức tự học nhưng lại không biết bắt đầu từ đâu và học cái gì. Học sinh không biết cách học hệ thống và thu gom kiến thức. Nói thực chất là một số lớn học sinh không có thói quen tự học, không tự hình thành thói quen tự học mà luôn thụ động trong việc thu nhận mọi kiến thức. Một điều chúng ta nhận thấy rất rõ ràng rằng một khi các em ở trong tư thế “Chủ động” thì chắc chắn khi giáo viên phân tích giảng giải kiến thức mới các em sẽ hiểu hơn và tiếp thu bài mới cao hơn.
Nên việc cần làm nhất bây giờ là tạo cho các em một thói quen độc lập suy nghĩ, tự giải quyết vấn đề của cá nhân trước khi tham gia vào các hoạt động nhóm hay tập thể ở trên lớp hay trong các buổi ngoại khóa. Sự khai thác kiến thức của các em đang giới hạn ở trong sách giáo khoa, sao chép mà không biết phân tích, không biết kết nối thực tế, không đào sâu kiến thức, không có kiến thức mở rộng. Chính như vậy kỹ năng được hình thành rất ít. Để đáp ứng nhu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới thì các em phải được phát triển tối đa các năng lực phẩm chất cần thiết.
Sự ra đời của “Phiếu tự học tích hợp” sẽ là một phương tiện học tập cần thiết cho học sinh ngày nay. Phiếu tự học tích hợp sẽ hình thành cho các em thói quen tự học, tự tích lũy và tự thu nhận thông tin mới. Trong phiếu học tập không chỉ là những kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa mà sẽ là phiếu tích hợp nhiều nội dung, nhiều môn học, có cả trò chơi, hoạt động trải nghiệm, thực hành, kiến thức liên quan đến thực tế cuộc sống, sức khỏe, nghành nghề và học song ngữ môn học. Giúp cho học sinh được thay đổi tâm thế, tư tưởng tâm lí học tốt, không khô khan, tạo hứng thú, niềm đam mê và tích lũy bề dày kiến thức trong bộ môn Hóa học.
Đề tài của tôi sẽ áp dụng được cho tất cả các tiết học, các môn học và áp dụng cho tất cả đối tượng học sinh. Chính vì lẽ đó mà tôi viết đề tài “Thiết kế phiếu tự học tích hợp để dạy học Hóa học phát triển năng lực phẩm chất trong chương trình giáo dục phổ thông mới”. Mục đích nghiên cứu Sử dụng phiếu tự học tích hợp (PTHTH) vào trong quá trình dạy học nhằm tạo thói quen tự học, chuẩn bị kiến thức trước khi học và rút ngắn thời gian truyền 4 skkn thụ kiến thức mới trên lớp và tăng thời gian luyện tập và vận dụng. Nhằm phát triển nhiều năng lực phẩm chất để đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới.
Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu quy trình và thiết kế phiếu tự học tích hợp để dạy học Hóa học nhằm phát triển năng lực phẩm chất. - Phân tích nội dung, mục tiêu dạy học. - Tạo được thói quen tốt trong quá trình tự thu nhận kiến thức, tự tìm hiểu kiến thức, tự tích lũy kiến thức và tạo nền kiến thức Hóa học song ngữ cơ bản. - Thưc nghiệm sư phạm.
Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở phương pháp luận của PTHTH. Thông qua nghiên cứu khi áp dụng dạy học hóa học các lớp ở trường thpt Yên Thành 3 và các trường trên địa bàn lân cận. - Nghiên cứu nội dung sách giáo khoa, sách giáo viên. - Nghiên cứu các tài liệu liên quan trên mạng enternet để học sinh có thể áp dụng xử lí các phế phẩm từ quá trình sản xuất.
- Nghiên cứu các phần mềm dịch song ngữ, phầm mềm vẽ lược đồ tư duy. - Trao đổi ý kiến với các đồng nghiệp. - Điều tra thực trạng sử dụng PTHTH trong dạy học hóa học. Đóng góp của đề tài - Chứng minh được tính khả thi khi áp dụng PTHTH vào trong dạy học bộ môn hóa học.
- Hình thành thói quen tự học ở học sinh và việc tự học sẽ thường xuyên cho tất cả các bộ môn. - Phát triển và hoàn thiện năng lực phẩm chất của hoc sinh để đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới. - Rèn luyện cho học sinh nhiều kĩ năng, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và sáng tạo khoa học kĩ thuật trong thời đại 4. PHẦN 2: NỘI DUNG ĐỀ TÀI A.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN I. Đổi mới hoạt động giáo dục trong chương trình giáo dục phổ thông mới. 5 skkn Đổi mới phương pháp dạy học trong đổi mới giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực. Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới – mà trước hết là chương trình tổng thể được xây dựng theo định hướng tiếp cận năng lực, phù hợp với xu thế phát triển chương trình của các nước tiên tiến, nhằm thực hiện yêu cầu của Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội: "tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hoà trí, đức, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh".
Đổi mới phương pháp dạy học là một giải pháp được xem là then chốt, có tính đột phá cho việc thực hiện chương trình này. Việc đổi mới tư duy giáo dục trong thời đại tri thức nhằm đáp ứng sự thay đổi của cuộc sống là một tất yếu. Những tri thức mới ra đời bổ sung và bồi đắp cho hệ thống tri thức đã có, làm thay đổi cách nhìn nhận, thay đổi từng phần thế giới quan, dẫn đến thay đổi cả phương thức hoạt động của con người và cộng đồng. Theo đó, việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm đáp ứng bối cảnh của thời đại, nhu cầu phát triển đất nước, nhu cầu phát triển nguồn nhân lực, mục tiêu giáo dục phổ thông, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, phù hợp với nội dung giáo dục từng cấp, lớp được xem như một điều kiện có tính tiên quyết, nhằm quán triệt quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013: "Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học".
Khắc phục nhược điểm của phương pháp truyền thụ áp đặt một chiều; đồng thời kết hợp hài hoà giữa dạy kiến thức công cụ với kiến thức phương pháp, đặc biệt chú trọng dạy cách học, phương pháp tự học để người học có thể học tập suốt đời. Từ ưu thế của các phương pháp giáo dục, hình thức tổ chức dạy học mới đã triển khai trong những năm gần đây như: phương pháp bàn tay nặn bột, giáo dục trải nghiệm sáng tạo, giáo dục STEM, … tăng cường các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông trong tổ chức dạy học thông qua việc sử dụng các mô hình học tập kết hợp giữa lớp học truyền thống với các lớp học trực tuyến; cùng với việc tổ chức cho người học thực hiện các nhiệm vụ học tập ở trên lớp, coi trọng giao nhiệm vụ và hướng dẫn việc học tập ở nhà, ở ngoài nhà trường; đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học; tăng cường mô hình học tập gắn với thực tiễn, xây dựng và sử dụng tủ sách lớp học, tăng cường hoạt động giao lưu, hợp tác nhằm thúc đẩy hứng thú học tập, rèn luyện kĩ năng sống, nâng cao hiểu biết về các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hóa thế giới… Giáo viên tổ chức, hướng dẫn hoạt động, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề nhằm khuyến khích người học tích cực tham gia các hoạt động học tập, tự khẳng định năng lực và nguyện vọng của bản thân, 6 skkn rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và vận dụng hiệu quả những kiến thức, kĩ năng đã tích luỹ được để "phát triển con người toàn diện ở nền công nghiệp 4. Những năng lực phẩm chất trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Hoạt động tự học 3.
Khái niệm tự học GS – TSKH Thái Duy Tuyên viết: “Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học”. Tác giả Nguyễn Kỳ ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/ 1998 cũng bàn về khái niệm tự học: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình. Tự học là tự đặt mình 7 skkn vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”. Trong bài phát biểu tại hội thảo Nâng cao chất lượng dạy học tổ chức vào tháng 11 năm 2005 tại Đại học Huế, GS Trần Phương cho rằng: “ Học bao giờ và lúc nào cũng chủ yếu là tự học, tức là biến kiến thức khoa học tích lũy từ nhiều thế hệ của nhân loại thành kiến thức của mình, tự cải tạo tư duy của mình và rèn luyện cho mình kĩ năng thực hành những tri thức ấy”.
Vai trò của tự học Tự học là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học. Từ lâu các nhà sư phạm đã nhận thức rõ ý nghĩa của phương pháp dạy tự học.