CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO, HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 1.1 Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo 1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề Theo Nguyễn Ngọc Kiều Vy (2018), “NL giải quyết vấn đề của HS là khả năng huy động kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm và các phẩm chất cá nhân khác (cảm xúc, thái độ, động cơ, hứng thú) để thực hiện quá trình giải quyết vấn đề khi phải đối mặt với các vấn đề trong học tập và cuộc sống mà ở đó con đường tìm ra lời giải không rõ ràng ngay lập tức. Cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề Cấu trúc của NL giải quyết vấn đề trong dạy học vật lí bao gồm các thành tố sau [18]: Bảng 1. 1 Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học vật lí Thành tố năng lực Biểu hiện hành vi 1.
Phát hiện vấn đề 1. Phân tích, làm rõ thông tin, nội dung vấn đề. Nhận ra mâu thuẫn giữa vấn đề mới nảy sinh với kiến thức có được từ trải nghiệm và kiến thức đã học. Phát biểu và diễn đạt được vấn đề.
Đề xuất và lựa chọn giải pháp 2. Đề xuất các giải pháp. Phân tích, so sánh giữa các giải pháp. Chọn ra giải pháp khả thi.
Thực hiện giải pháp 3. Đề xuất các phương án để thực hiện giải pháp. Downloaded by BACH VAN (bachvan12@gmail. Thực hiện giải pháp theo phương án đã chọn.
Đưa ra được kết quả, giải thích, làm rõ nguyên nhân của vấn đề và rút ra kết luận. Đánh giá giải pháp, vận dụng 4. Đánh giá, điều chỉnh từng bước thực hiện giải pháp. Xác nhận những kiến thức, rút ra kinh nghiệm thu nhận được.
Vận dụng kiến thức vào tình huống mới. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Theo Nguyễn Ngọc Kiều Vy (2018), “NL giải quyết vấn đề và sáng tạo là khả năng nhận thức của cá nhân HS hình thành các ý tưởng khi đối mặt với tình huống có vấn đề, độc lập tư duy và tự lực giải quyết vấn đề mà ở đó không có sẵn quy trình, thủ tục, giải pháp có sẵn thông thường. Theo Nguyễn Hải Yến (2017), “NL giải quyết vấn đề và sáng tạo là khả năng HS sáng tạo các quá trình nhận thức, hành động và thái độ, động cơ và xúc cảm để phát hiện và giải quyết một cách hiệu quả các vấn đề học tập và thực tiễn cuộc sống mà ở đó không có sẵn quy trình, giải pháp thông thường” [7]. Biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của HS THPT Theo Chương trình giáo dục phổ thông – Chương trình tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo (26/12/2018), những biểu hiện của NL giải quyết vấn đề và sáng tạo của HS trung học phổ thông được trình bày như sau [2]: Bảng 1.
2 Biểu hiện của NL giải quyết vấn đề và sáng tạo của HS THPT NL thành phần Biểu hiện Downloaded by BACH VAN (bachvan12@gmail.com) lOMoARcPSD|38895030 8 Biết xác định và làm rõ thông tin, ý tưởng mới và phức tạp từ các nguồn thông tin khác nhau; biết phân tích các nguồn Nhận ra ý tưởng mới thông tin độc lập để thấy được khuynh hướng và độ tin cậy của ý tưởng mới. Phân tích được tình huống trong học tập, trong cuộc sống; Phát hiện và làm rõ phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, vấn đề trong cuộc sống. Nêu được nhiều ý tưởng mới trong học tập và cuộc sống; suy nghĩ không theo lối mòn; tạo ra yếu tố mới dựa trên Hình thành và triển những ý tưởng khác nhau; hình thành và kết nối các ý tưởng khai ý tưởng mới khác; nghiên cứu để thay đổi giải pháp trước sự thay đổi của bối cảnh; đánh giá rủi ro và có dự phòng. Biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn Đề xuất, lựa chọn giải đề; biết đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải pháp quyết vấn đề; lựa chọn được giải pháp phù hợp nhất.
- Lập được kế hoạch hoạt động có mục tiêu, nội dung, hình thức, phương tiện hoạt động phù hợp. - Tập hợp và điều phối được nguồn lực (nhân lực, vật lực) Thiết kế và tổ chức cần thiết cho hoạt động. hoạt động - Biết điều chỉnh kế hoạch thực và việc thực hiện kế hoạch, cách thức và tiến trình giải quyết vấn đề cho phù hợp với hoàn cảnh để đạt hiệu quả cao. - Đánh giá được hiệu quả của giải pháp và hoạt động.
Biết đặt nhiều câu hỏi có giá trị, không dễ dàng chấp nhận Tư duy độc lập thông tin một chiều; không thành kiến khi xem xét, đánh giá Downloaded by BACH VAN (bachvan12@gmail.com) lOMoARcPSD|38895030 9 vấn đề; biết quan tâm đến các lập luận và chứng minh thuyết phục; sẵn sàng xem xét, đánh giá lại vấn đề. Qua các chủ đề HĐTN trong khóa luận này, chúng tôi sẽ tiến hành đánh giá NL giải quyết vấn đề và sáng tạo của HS dựa trên các tiêu chí sau: Bảng 1. 3 Tiêu chí đánh giá NL giải quyết vấn đề và sáng tạo của HS trung học phổ thông chi tiết Chỉ số Mức độ đáp ứng Năng lực hành vi thành tố Trung bình Tốt (A) Khá (B) Yếu (D) (C) Phân tích và Phân tích và Phân tích và Không phân trình bày chi trình bày chi trình bày sơ sài tích được các tiết được các tiết được các các nguồn nguồn thông nguồn thông tin nguồn thông tin thông tin khác tin. Không xác Xác định khác nhau, xác khác nhau, xác nhau, chưa xác định được ý và làm rõ định được ít định được ít định được ý tưởng mới.
thông tin, ý nhất 2 ý tưởng nhất 1 ý tưởng tưởng mới từ 1. tưởng mới mới. các thông tin đã Nhận ra ý tìm hiểu. tưởng mới Phân tích chi Phân tích chi Phân tích sơ sài Chỉ sử dụng tiết được ít nhất tiết được ít nhất 2 nguồn thông một nguồn Xác định 3 chi tiết nguồn 2 chi tiết nguồn tin độc lập và thông tin độc độ tin cậy thông tin độc thông tin độc chưa xác định lập và không của ý tưởng lập và xác định lập và xác định được độ tin cậy xác định được mới được độ tin cậy được độ tin cậy của ý tưởng độ tin cậy của ý mới.
Downloaded by BACH VAN (bachvan12@gmail.com) lOMoARcPSD|38895030 10 của ý tưởng của ý tưởng mới. Phát hiện và Phát hiện và Phát hiện được Không phát Phát hiện trình bày chi trình bày chi tình huống có hiện được tình và nêu tiết được tình tiết được tình vấn đề trong huống có vấn được tình huống có vấn huống có vấn học tập, trong đề. huống có đề trong học đề trong học cuộc sống vấn đề tập, trong cuộc tập, trong cuộc nhưng chưa trong học sống. sống, nhưng có trình bày được 2.
một vài ý chưa tình huống. tập, trong Phát hiện cuộc sống rõ ràng. và làm rõ Phân tích và Phân tích và Phân tích được Không phân vấn đề Phân tích làm rõ được làm rõ được các khía cạnh tích được khía và làm rõ đầy đủ các khía một số các khía của tình huống cạnh nào của được các cạnh của tình cạnh của tình có vấn đề, tình huống có khía cạnh huống có vấn huống có vấn nhưng chưa rõ vấn đề. huống có vấn đề Đề xuất được Đề xuất được Đề xuất được Không đề xuất 3.
các ý tưởng phù các ý tưởng phù các ý tưởng phù được ý tưởng Hình hợp, trong đó hợp, trong đó hợp, nhưng phù hợp. Nêu được ý thành và có ít nhất 2 ý có ít nhất 1 ý chưa có ý tưởng mới triển khai tưởng mới và tưởng mới và tưởng mới và sáng tạo. Downloaded by BACH VAN (bachvan12@gmail.com) lOMoARcPSD|38895030 11 ý tưởng Phân tích chi Phân tích chi Phân tích sơ sài Không phân mới Tạo ra yếu tiết được các ý tiết được các ý các ý tưởng đã tích được các ý tố mới dựa tưởng đã có, và tưởng đã có, và có, chưa đề tưởng đã có nên trên các ý đề xuất được 2 đề xuất được 1 xuất được yếu không đề xuất tưởng khác yếu tố mới. yếu tố mới.
được yếu tố nhau mới. Trình bày chi Trình bày chi Trình bày chi Không đánh tiết được những tiết được những tiết được một giá được những rủi ro có thể rủi ro có thể vài rủi ro có thể rủi ro có thể gặp phải trong gặp phải trong gặp phải trong gặp phải và Đánh giá quá trình thực quá trình thực quá trình thực không đề xuất rủi ro và có hiện và đề xuất hiện và đề xuất hiện nhưng được phương phương án được phương được phương chưa đề xuất án dự phòng. dự phòng án dự phòng án dự phòng được phương hiệu quả. nhưng phương án dự phòng.
án chưa hiệu quả. Thu thập được Thu thập được Thu thập được Không thu thập đầy đủ các một số thông một số thông được thông tin Thu thập thông tin khác tin khác nhau tin khác nhau nào liên quan 4. và làm rõ nhau liên quan liên quan đến liên quan đến đến vấn đề. Đề xuất, các thông đến vấn đề; các vấn đề; các vấn đề nhưng lựa chọn tin có liên nguồn thông tin nguồn thông tin các nguồn giải pháp quan đến chính xác và có chính xác và có thông tin có độ vấn đề độ tin cậy cao độ tin cậy cao.
chính xác và độ tin cậy không cao. Downloaded by BACH VAN (bachvan12@gmail.com) lOMoARcPSD|38895030 12 Đề xuất được Đề xuất được Đề xuất được Chưa đề xuất Đề xuất và các giải pháp các giải pháp một giải pháp được giải pháp phân tích giải quyết vấn giải quyết vấn giải quyết vấn giải quyết vấn được một đề, trong đó có đề, trong đó có đề nhưng chưa đề nào. số giải ít nhất 2 giải ít nhất 1 giải khả thi, cần GV pháp giải pháp giải quyết pháp giải quyết định hướng. quyết vấn vấn đề có khả vấn đề có khả đề.
năng thực hiện năng thực hiện được. Phân tích đầy Phân tích đầy Phân tích sơ sài Chưa phân tích đủ được ưu đủ được ưu ưu điểm và được ưu điểm điểm và nhược điểm và nhược nhược điểm và nhược điểm Lựa chọn điểm của các điểm của các của các giải của các giải được giải giải pháp đã có, giải pháp đã có, pháp đã có nên pháp nên chưa pháp phù sau đó so sánh sau đó so sánh chưa đưa lựa đưa ra được lựa hợp nhất và đưa ra lựa nhưng chưa chọn giải pháp chọn giải pháp chọn giải pháp đưa ra lựa chọn khả thi nhất. khả thi nhất. giải pháp khả thi nhất.
Lập được kế Lập được kế Lập được kế Chưa lập được hoạch hoạt hoạch hoạt hoạch hoạt kế hoạch, có 5.