phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung luận án gồm 4 chương, 11 tiết. TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN DE TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu về những điều kiện và tiền đề hình thành tư tưởng của Herbert Marcuse và tác phẩm “Con người một chiều” 1. Các công trình của các tác giả trong nước Trong những năm qua, việc nghiên cứu các dòng tư tưởng triết học phi mácxít, các trào lưu tư tưởng thuộc chủ nghĩa Mác phương Tây đã có những bước tiến đáng kẻ.
Trong đó, phải kế đến những công trình chuyên sâu về trường phái Frankfurt - nhánh chủ đạo của chủ nghĩa Mác phương Tây. Các công trình này đã cung cấp những điều kiện, tiền đề và nội dung chính yếu của trường phái cũng như những tư tưởng chủ đạo của một số đại biểu nồi bật. Nhưng để tìm hiểu sâu về một nhà tư tưởng hay một tác phẩm cụ thể thì còn rất hạn chế. Việc nghiên cứu về H.
Marcuse và các tác phẩm của ông cũng gặp khó khăn như trên. Tư tưởng và tác phẩm của ông cũng chỉ được đề cập vắn tắt ở một số công trình nghiên cứu về chủ nghĩa Mác mới, chủ nghĩa Mác phương Tây và trường phái Frankfurt. Có một thực tế là, các nghiên cứu sớm về trường phái Frankfurt không phải được các nhà nghiên cứu triết học quan tâm, mà được các nhà nghiên cứu xã hội học như Đặng Cảnh Khang, Bùi Quang Dũng, Lê Ngọc Hùng, Trịnh Duy Luân, Tô Duy Hợp đề cập đến trong các công trình, giáo trình về xã hội học. Ở đây, trường phái Frankfurt cô gắng phát triển một lý thuyết về xã hội không chỉ dựa trên chủ nghĩa Mác và triết học Cantơ, Hêghen mà còn kết hợp cả phân tâm học, xã hội học, triết học hiện sinh và nhiều bộ môn khoa học khác.
Một trong những bài viết tiêu biểu của Bùi Quang Dũng: “Truong Frankfurt hay là sự phê phán doi với thực chứng luận từ quan điểm của “ly thuyết phê phán” đăng trên Tap chí Xã hội hoc, số 3 (103), năm 2008, đã trình bày nội dung cơ bản của “lý thuyết phê phán” qua một số tác phẩm đặc sắc của các đại biểu tiêu biểu của trường phái Frankfurt như: M., đồng thời tac giả cũng đi sâu phân tích về sự phát triển tiếp tục “lý thuyết phê phán” cua J. Tác giả nhắn mạnh tới sự phê phán thực chứng luận trong khoa học xã hội của trường phái Frankfurt, chỉ ra cội nguồn dẫn tới sự đối lập giữa chủ nghĩa Mác (với tư cách là lý thuyết phê phán) với các quan điểm thực chứng luận trong khoa học xã hội là từ sự phát triển của khoa học và kỹ thuật thời đại Khai sáng. Theo đó, lý thuyết phê phán hoản toàn đối lập với thực chứng luận xã hội học, thứ khoa học tìm kiếm những quy luật nhằm duy trì các quan hệ xã hội thống trị. Công trình có hệ thống của tác giả Phương Lựu tiếp cận dưới góc độ văn hóa học “Tw tưởng văn hóa văn nghệ của chủ nghĩa Mác phương Tây” (Nxb.
Tác giả đã trình bày những điều kiện chính trị - xã hội, tiền đề lý luận dẫn tới sự ra đời của chủ nghĩa Mác phương Tây nói chung và của trường phái Frankfurt nói riêng. Đặc biệt, tac gia cũng đã trình bay tư tưởng triết học, chính trị xã hội, văn hóa, văn nghệ của chủ nghĩa Mác phương Tây. Những tư tưởng chính của trường phái Frankfurt cũng được đề cập, đặc biệt là những tư tưởng về mỹ học, văn học, nghệ thuật của Adorno và Fromm, tư tưởng phê phán của H. Tuy nhiên, đúng như tên gọi, công trình này nghiêng nhiều về phương diện văn hóa, văn nghệ của chủ nghĩa Mác phương Tây nói chung và đo vậy, ít bàn đến nội dung triết học xã hội của trường phái Frankfurt.
Có thé nói, cuén sách chuyên khảo: “Chủ nghĩa Mác phương Tây (trường phái Frankfurt)” (Nxb. Tôn giáo, 2013) của hai tác giả Nguyễn Chí Hiếu và Đỗ Minh Hợp là công trình đầu tiên ở Việt Nam bước đầu trình bày, giới thiệu một cách có hệ thống về lịch sử hình thành, nội dung triết học xã hội của trường phái Frankfurt, những luận điểm cơ bản của trường phái. Ngoài ra, các tác giả giới thiệu và trình bày tư tưởng của 5 triết gia tiêu biểu của trường phái Frankfurt là M. Marcuse được trình bày và đánh giá trong tiến trình hình thành và phát triển lý luận chung của trường phái Frankfurt bên cạnh các đồng nghiệp của ông trong trường phái.
Mặt khác, cuộc đời và tư tưởng cơ bản của H. Marcuse được trình bày ở một phần riêng với dung lượng lớn, tái hiện những tư tưởng chủ dao của ông qua một số tác pham tiêu biểu, đặc biệt là tác phẩm “Con người một chiều”. Các tác giả đi sâu phân tích tư tưởng của H. Marcuse về con người một chiều, tư duy một chiều như những biểu hiện đặc thù của thời hiện đại.
Tác phẩm “Nhân học triết học Freud và ảnh hưởng của nó đến nhân học triết học phương tây hiện dai” (Nxb. Tôn giáo, 2014) do tác giả Đỗ Minh Hợp chủ biên đã chỉ ra ảnh hưởng của nhân học triết học Freud với trường phái Frankfurt. Theo tác giả, “học thuyết Freud có ảnh hưởng đáng kê đến quá trình hình thành và phát triển tư tưởng nhân học của trường phái Franfurt”. Sự ảnh hưởng này được thấy rõ thông qua tư tưởng của H.
Tiếp tục sự đánh giá về trường phái Fankfurt là công trình “Giáo trình Triết học phương Tây hiện đại” (Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2016) của tác giả Nguyễn Vũ Hảo và Đỗ Minh Hợp. Trong giáo trình này, trường phái Frankfurt cũng chiếm trọn vẹn chương 7; trong đó, trình bày về vai trò và tư tưởng của Horkheimer với tư cách là người định hướng tư tưởng của trường phái; phép biện chứng phủ định của Adorno, học thuyết phê phán xã hội của Habermas. Các tác giả cũng trình bày tư tưởng triết học trong phân tâm học của Fromm.
Đặc biệt, tác giả cũng đưa ra nhận định, khái quát những luận điểm triết học cơ bản của trường phái Frankfurt. Trình bày khái quát về nguồn gốc ra đời, các giai đoạn phát triển, nội dung chính của chủ nghĩa Mác phương Tây; phân tích lịch sử hình thành, nội dung của trường phái Frankfurt và bước đầu đưa ra những đánh giá về trường phái này từ giác độ triết học xã hội phải ké đến các bài viết của tác giả Nguyễn Chí Hiếu như: “Ban thé luận macxit qua kiến giải cua Georg Lukács” (Tạp chí Phat triển nhân lực, số 4, năm 2009); “Vai nét về trào lưu “chủ nghĩa Mác mới” ở phương Tay” (Tạp chí Nghiên cứu châu Au, số 2, năm 201 1); “Tim hiểu một số quan điểm ngoài macxit hiện dai về chủ nghĩa xã hội” (Tap chí Phát triển nhân lực, số 5, năm 2012); “Trường phái Frankfurt và ảnh hưởng chính trị tại phương Tây” (Tạp chí Lý luận chính trị, số 3, năm 2013); “Ve “lý thuyết phê phan” xã hội của trường phái Frankfurt trong ba thập niên cuối thé kỷ XX” (Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, số 3, năm 2013); “Max Horkheimer - người khởi xướng “lý thuyết phê phán (xã hội) của trường phái Frankfurt’, (Tạp chi Nghiên cứu châu Âu, số 3, năm 2013); “Quan niệm về cá nhân và xã hội trong lịch sử tự tưởng trước Mac và hiện đại ngoài Mác” (Tạp chi Khoa học Xã hội Việt Nam, SỐ 7, năm 2013). Ngoài ra cũng phải kế đến bài viết “Chủ nghĩa Mác và triết học Mác qua sự đánh giá của các học giả phương Tây” của Nguyễn Minh Hoàn (Tạp chí Lý luận chính trị, số 10, năm 2015) đã chỉ ra hai nội dung nghiên cứu trong những vấn đề về triết học Mac của các nhà mácxít phương Tây hiện đại, đều tập trung vào những van dé chủ yếu của chủ nghĩa duy vật lich sử dé lay đó làm phương pháp luận cho nghiên cứu. Bài viết “Chủ nghĩa Mác phương Tây và những van dé đặt ra trong nghiên cứu và giảng day ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Vũ Hảo (Tạp chí Lý luận chính trị, số 2, năm 2016) đã đưa ra góc nhìn tổng quan về chủ nghĩa Mác phương Tây, trong đó trường phái Frankfurt có vị trí nổi bật trong những năm 60 - 70 của thế kỷ XX.
Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra một số vấn đề đặt ra trong việc nghiên cứu và giảng dạy chủ nghĩa Mác phương Tây ở Việt Nam hiện nay. Các công trình của các tác giả ngoài nước Trình bày tương đối toàn diện về chủ nghĩa Mác mới phải kế đến công trình “Lịch sử chủ nghĩa Mác” (bộ 4 tập, Nxb Chính trị quốc gia, 2004) của các tác giả Trung Quốc đã dịch sang tiếng Việt. Khi trình bày lịch sử phát triển của chủ nghĩa Mác trong thế kỷ XX, các tác giả đã liên hệ với sự nghiên cứu chủ nghĩa Mác của các Đảng Cộng sản và các nhà tư tưởng trong xã hội phương Tây, đến các trào lưu chủ nghĩa Mác mới. Trong tập 3, các tác giả trình bày nguồn gốc tư tưởng của chủ nghĩa Mác mới từ việc trình bày quan điểm của G.
Lukács qua tác phẩm “Lịch sử và ý thức giai cấp” và “Chủ nghĩa Mác phê phán” của K. Korsch với tư cách là người khởi xướng cho trào lưu chủ nghĩa Mác phương Tây. Tiếp theo, tác giả trình bày quan điểm về chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội của các nhà mácxít phương Tây, như quan điểm của Gramsci, những trào lưu tư tưởng chủ yếu của “chủ nghĩa Mác nhân bản” của lý thuyết phê phán qua những tác phẩm nỗi tiếng của các đại biểu của trường phái Frankfurt như: M., đồng thời các tác giả cũng đi sâu phân tích về sự phát triển tiếp tục “ly thuyết phê phán” của Habermas. Tiếp theo, cuốn sách đề cập đến trường phái Frankfurt rõ nét hơn cũng là của Trung quốc được dịch ra tiếng Việt là “Giáo trình hướng tới thé kỷ 21: Triết học phương Tây hiện đại” của Lưu Phóng Đồng (Nxb.
Lý luận Chính trị, Hà Nội, 2004). 10 Tác giả dành han chương 16 để trình bày về trường phái Frankfurt. Trong đó, tác giả đi vào phân tích nguồn gốc và sự phát triển của trường phái Frankfurt; về nguồn gốc tư tưởng và đặc trưng lý luận của trường phái Frankfurt, đó là chủ nghĩa Mác, triết học Hegel, học thuyết phân tâm học của Freud và kế thừa quan điểm của G. Tác giả cũng đi sâu vào phân tích và đưa ra nhận định về nội dung của “lý thuyết phê phán xã hội” của Horkheimer, Adorno và Habermas.
Ngoài ra, nội dung cuốn sách cũng trình bày về “chủ nghĩa Mác - Freud” của H.