Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử môn Lịch sử theo hướng dạy học tích cực ở trường Trung học phổ thông Chương 2: Thiết kế, sử dụng bài giảng điện tử phần Lịch sử thế giới cận đại (Lớp 11, chương trình Chuẩn) theo hướng dạy học tích cực – Thực nghiệm sư phạm. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ MÔN LỊCH SỬ THEO HƢỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Trong thời đại bùng nổ CNTT hiện nay, vấn đề đổi mới PPDH ngày càng được quan tâm, chú ý. Thêm vào đó, sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa đã và đang đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, đó cũng là nhưng yêu cầu mới cho nền giáo dục.
Giáo dục cần đào tạo những con người có năng lực, trình độ để đáp ứng những đòi hỏi mới của xã hội và thị trường lao động, đặc biệt là những con người có sự năng động, sáng tạo tự lực, trách nhiệm và năng lực cộng tác làm việc cũng như năng lực giải quyết vấn đề. Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học. Mục tiêu, chương trình, nội dung dạy học mới đòi hỏi phải cải tiến và sử dụng các PPDH hiệu quả. Tuy nhiên, trong thực tế, PPDH truyền thống vẫn chiếm vai trò chủ đạo trong các trường THPT, điều này đã làm hạn chế việc phát huy TTC, sáng tạo của HS.
Để thực hiện yêu cầu trên đây, có thể coi việc chuyển từ dạy học lấy GV làm trung tâm của quá trình dạy học sang dạy học lấy HS làm trung tâm, phát huy TTC, tự lực, sáng tạo của HS là quan điểm lý luận dạy học có tính định hướng chung cho việc đổi mới PPDH. Thứ nhất là kết hợp đa dạng các PP dạy học Không có một PPDH toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học. Mỗi PP và hình thức dạy học có những ưu, nhựơc điểm và giới hạn sử dụng riêng. Vì vậy, việc phối hợp đa dạng các PP và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy TTC và nâng cao chất lượng dạy học.
Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, cặp đôi và dạy học cá thể là những hình 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức tổ chức dạy học cần kết hợp với nhau, mỗi một hình thức có những chức năng riêng. Tình trạng độc tôn của dạy học toàn lớp và sự lạm dụng PP thuyết trình cần được khắc phục, đặc biệt thông qua làm việc nhóm. Trong thực tiễn dạy học ở trường trung học hiện nay, nhiều GV đã cải tiến bài lên lớp theo hướng kết hợp thuyết trình của GV với hình thức làm việc nhóm, góp phần tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS. Tuy nhiên hình thức làm việc nhóm rất đa dạng, không chỉ giới hạn ở việc giải quyết các nhiệm vụ học tập nhỏ xen kẽ trong bài thuyết trình, mà còn có những hình thức làm việc nhóm giải quyết những nhiệm vụ phức hợp, có thể chiếm một hoặc nhiều tiết học, sử dụng những PP chuyên biệt như PP đóng vai, nghiên cứu trường hợp, dự án.
Mặt khác, việc bổ sung dạy học toàn lớp bằng làm việc nhóm xen kẽ trong một tiết học mới chỉ cho thấy rõ việc tích cực hoá ”bên ngoài” của HS. Muốn đảm bảo việc tích cực hoá ”bên trong” cần chú ý đến mặt bên trong của PPDH, vận dụng dạy học giải quyết vấn đề và các PPDH tích cực khác. Sử dụng BGĐT trong dạy học, giúp GV kết hợp nhuần nhuyễn có hiệu quả các PP dạy học khác nhau. Trong giờ học Lịch sử, nhờ sự trợ giúp của BGĐT, GV có thể kết hợp PP thuyết trình với PP sử dụng đồ dùng trực quan như thuyết trình về một trận đánh, một chiến dịch Lịch sử với bản đồ động sẽ gây hứng thú hơn cho HS.
Ngoài ra, nhờ sự tích hợp tài liệu trong BGĐT, cũng có thể giao bài tập cho HS hoàn thiện với sự với sự tìm hiểu tài liệu trong bài giảng kết hợp với SGK. Thứ hai, tăng cường sử dụng phương tiện công nghệ trong dạy học Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc đổi mới PPDH, nhằm tăng cường tính trực quan và thực hành trong dạy học. Việc sử dụng các PTDH cần phù hợp với mối quan hệ giữa PTDH và PPDH, việc trang bị các PTDH mới cho các trường học được tăng cường. Tuy nhiên các PTDH tự tạo của GV luôn có ý nghĩa quan trọng, cần được phát huy.
Đa phương tiện và CNTT vừa là nội dung dạy học vừa là PTDH trong dạy học hiện đại. Đa phương tiện và công nghệ thông tin có nhiều khả năng ứng dụng trong dạy học. Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện như một phương tiện trình 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy học cũng như các PPDH sử dụng mạng điện tử (E-Learning). Phương tiện dạy học mới cũng hỗ trợ việc tìm ra và sử dụng các PPDH mới.
BGĐT là một ví dụ về PPDH mới với phương tiện mới là dạy học sử dụng tích hợp multimedia trong dạy học, trong đó HS được khám phá tri thức trên mạng một cách có định hướng. Thứ ba, cải tiến các PP kiểm tra đánh giá Đổi mới PPDH cần gắn liền với đổi mới về đánh giá quá trình dạy học cũng như đổi mới việc kiểm tra và đánh giá thành tích học tập của HS. Cần bồi dưỡng cho HS những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho HS tham gia đánh giá và cải tiến quá trình dạy học. Trong đánh giá thành tích học tập của HS không chỉ đánh giá kết quả mà chú ý cả quá trình học tập.
Đánh giá thành tích học tập theo quan điểm phát triển năng lực không giới hạn vào khả năng tái hiện tri thức mà chú trọng khả năng vận dụng tri thức trong việc giải quyết các nhiệm vụ phức hợp. Cần sử dụng phối hợp các hình thức, PP KTĐG khác nhau. Kết hợp giữa kiểm tra miệng, kiểm tra viết và bài tập thực hành. Kết hợp giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan.
Trắc nghiệm khách quan có những ưu điểm riêng cho các kỳ thi này. Tuy nhiên trong đào tạo thì không được lạm dụng hình thức này. Vì nhược điểm cơ bản của trắc nghiệm khách quan là khó đánh giá được khả năng sáng tạo cũng như năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp. Sử dụng BGĐT trong hỗ trợ KTĐG, GV có thể thiết kế nhiều dạng bài kiểm tra với những công cụ tích hợp trong BGĐT như câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi tự luận, bài kiểm tra dưới dạng các trò chơi., thông qua đó HS tự đánh giá được mức độ thu nhận kiến thức của mình dựa vào đáp án, giới hạn thời gian đối với các bài kiểm tra dạng trắc nghiệm và các tiêu chí đánh giá mà GV đưa ra đối với mỗi bài tự luận.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm bài giảng điện tử * Giáo án: là bản thiết kế của một bài giảng, trong đó nêu rõ các bước chủ yếu của các hoạt động của GV và HS, đồng thời cũng nêu lên những điểm cơ bản về nội dung và PP của GV và HS nhằm đạt được mục đích cụ thể mà người GV xác định trước theo yêu cầu của chương trình học. * Bài giảng: là sự thực thi một giáo án (kế hoạch dạy học) nào đó trên đối tượng HS. Nói cách khác, một giáo án chỉ có thể trở thành bài giảng khi nó được thực thi.
* Bài giảng điện tử Hiện nay, vẫn chưa có một định nghĩa chính thức, thống nhất về BGĐT. Theo văn bản của Bộ GD&ĐT, “BGĐT e-Learning là bài giảng được soạn ra từ các công cụ soạn giảng e - Learning, tuân thủ tiêu chuẩn đóng gói SCORM, AICC. BGĐT e-Learning tích hợp đa phương tiện một cách đồng bộ và có thể xuất bản dưới dạng trực tuyến (on-line), ngoại tuyến (off-line, như dùng trên đĩa CD/DVD) hoặc tài liệu theo định dạng pdf” (Điều 4 - Quyết định về việc ban hành cuộc thi “Thiết kế bài giảng e-Learning” năm học 2011- 2012). Trong cuốn “Rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử”, tác giả Đoàn Văn Hưng cũng đưa ra một cách hiểu về BGĐT theo nghĩa rộng, theo đó BGĐT là một “sản phẩm điện tử được số hóa (giáo trình điện tử, giáo án điện tử, hồ sơ dạy học, học liệu điện tử.) được thiết kế, tổ chức theo ý đồ, mục tiêu sư phạm nhất định.
Sản phẩm này có thể được dùng một cách độc lập hoặc tích hợp vào các bài giảng truyền thống hiện nay” và là một “quá trình” dạy học được điện tử hóa, số hóa. Quá trình dạy học “không truyền thống” này cho phép người học, người dạy và nội dung tri thức tương tác với nhau trong môi trường số hóa (thường là mạng Internet, đĩa CD-Rom) ở mọi nơi mọi lúc" [9, tr. Như vậy, có thể hiểu một cách chung nhất và gần gũi nhất: BGĐT là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở đó toàn bộ kế hoạch hoạt động dạy 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học đều được chương trình hóa do GV điều khiển thông qua môi trường multimedia do máy tính tạo ra. BGĐT không phải chỉ đơn thuần là các kiến thức mà học viên ghi vào vở mà đó là toàn bộ hoạt động dạy và học - tất cả các tình huống sẽ xảy ra trong quá trình truyền đạt và tiếp thu kiến thức của học viên.
BGĐT không phải là công cụ để thay thế bảng đen, phấn trắng của GV trên lớp mà nó đóng vai trò định hướng trong tất cả hoạt động trên lớp. Ở mức độ thấp, GV thực hiện BGĐT dưới sự hỗ trợ của bản trình chiếu để tổ chức hoạt động dạy học nhằm đáp ứng mục tiêu của bài học. Ở mức độ cao nhất của BGĐT là toàn bộ kịch bản dạy học của GV được số hóa, tạo nên một phần mềm dạy học hoàn chỉnh có tương tác và khả năng quản lý. Đặc biệt nó có thể thay thế vai trò của người thầy ở một số thời điểm nhất định.
Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng BGĐT theo hướng dạy học tích cực trong môn Lịch sử 1.