MỞ ĐẦU 1 1.1 Lý do chọn đề tài 1 1. Mục đích nghiên cứu 1 1. Đối tượng nghiên cứu 1 1. Phương pháp nghiên cứu 2 PHẦN 2– NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KING NGHIỆM 4 2.
Cơ sở của việc làm tăng hứng thú cho học sinh 4 2. Cơ sở của việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn 4 2. Cơ sở của vấn đề dạy học theo chủ đề 4 2. Thực trạng vấn đề trước khi nghiên cứu 5 2.
Thiết kế các hoạt động tự học làm tăng hứng thú cho học sinh 5 bằng việc giải quyết các vấn đề trong thực tiễn qua dạy học chủ đề “Dinh dưỡng nitơ ở thực vật” Sinh học 11 - THPT 2. Thiết kế các hoạt động tự học làm tăng hứng thú cho học sinh 5 2. Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập gắn liền với thực tiễn thông 5 qua tìm hiểu tranh ảnh, sơ đồ, xem video. Xây dựng câu hỏi, bài tập dạng giải quyết các tình huống trong 9 thực tiễn đời sống.
Xây dựng câu hỏi, bài tập giải quyết vấn đề thực tiễn thông qua 12 hoạt động trải nghiệm thực tế 2. Xây dựng câu hỏi, bài tập gắn liền với thực tiễn thông qua hoạt 12 động thực hành thí nghiệm. Xây dựng chủ đề “Dinh dưỡng nitơ ở thực vật” 13 2.Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 32 PHẦN 3 – KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 33 3.Kiến nghị 34 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC skkn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN Nội dung Viết tắt Trung Học Phổ Thông THPT Học Sinh HS Giáo viên GV Thí nghiệm TN Hoạt động HĐ Giáo dục đào tạo GDĐT Sách giáo khoa SGK Năng lực tự học NLTH skkn 1.1 Lý do chọn đề tài. Sinh học là môn học được lựa chọn trong nhóm môn khoa học tự nhiên ở giai đoạn định hướng nghề nghiệp.
Môn sinh học hình thành, phát triển ở học sinh năng lực sinh học, đồng thời góp phần cùng các môn học, hoạt động giáo dục khác hình thành và phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung; đặc biệt là tình yêu thiên nhiên, niềm tự hào về thiên nhiên của quê hương, đất nước. Hơn nữa sinh học là môn học rất gần gũi với thiên nhiên và các kiến thức khoa học của nó được vận dụng rất nhiều vào thực tiễn cuộc sống. Cũng từ thực tiễn học sinh nhận thức rõ những vấn đề về môi trường và phát triển bền vững. Xây dựng ý thức bảo vệ môi trường, rèn luyện cho học sinh thế giới quan khoa học, tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, yêu lao động, các năng lực tự chủ, tự học và sáng tạo.
Tuy nhiên qua thực tế giảng dạy bộ môn sinh học ở trường phổ thông tôi nhận thấy có một thực trạng là phần lớn học sinh chưa chú trọng đến việc tìm hiểu các kiến thức của bộ môn sinh học. Nhiều em còn học đối phó, thụ động, chưa phát huy hết tiềm năng, sự sáng tạo và năng lực của bản thân. Điều đó có thể do các em chưa có niềm say mê, yêu thích môn học, cũng có thể do việc giảng dạy các kiến thức lý thuyết trên lớp đơn điệu, nhàm chán, khô khan và phương pháp giảng dạy còn chưa phù hợp, chưa gây được hứng thú cho học sinh. Với mong muốn làm thay đổi thái độ, tư duy và phát huy năng lực tự học của học sinh đối với bộ môn sinh học đồng thời thực hiện tốt nhiệm vụ năm học 2020-2021 của bộ giáo dục và đào tạo là: Tiếp tục thực hiện nghị quyết số 29- NQ/TW của trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; trong đó chú trọng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.
Ngoài ra nghành giáo dục cũng chú trọng công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức,lối sống cho học sinh thông qua hoạt động giáo dục và trải nghiệm. Vì vậy việc phát triển năng lực tự học cho học sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Qua thực tiễn việc dạy học vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn để tăng hứng thú cho học sinh đồng thời phát huy năng lực tự học môn Sinh học ở trường THPT tôi đang dạy đã thu được những kết quả nhất định. Từ những lí do trên tôi chọn đề tài: Làm tăng hứng thú cho học sinh bằng 1 skkn việc giải quyết các vấn đề trong thực tiễn qua dạy học chủ đề “Dinh dưỡng nitơ ở thực vật” sinh học 11 – THPT.
Mục đích nghiên cứu - Làm tăng hứng thú học tập của học sinh đối với bộ môn Sinh học, giúp các em phát huy năng lực tự học của bản thân qua dạy học chủ đề “Dinh dưỡng nitơ ở thực vật” sinh học 11 – THPT. - Phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức sinh học vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn. - Hình thành và phát triển ở học sinh tình yêu thiên nhiên, yêu con người và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường. Ngoài ra, thực hiện đề tài này là cơ hội tốt giúp tác giả bồi dưỡng thêm kiến thức để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy năng lực tự học cho học sinh.
Đối tượng nghiên cứu Thiết kế các hoạt động dạy học vận dụng kiến thức vào thực tiễn để làm lăng hứng thú cho học sinh qua dạy học chủ đề “Dinh dưỡng nitơ ở thực vật” sinh học 11 – THPT. Phương pháp nghiên cứu Để nghiên cứu đề tài chúng tôi sử dụng các phương pháp sau: - Trò chuyện, trao đổi với HS, đồng nghiệp. - Phương pháp chuyên gia. - Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp tìm kiếm thông tin. - Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê. - Phương pháp nghiên cứu, quan sát các sản phẩm hoạt động của học sinh.Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở của việc làm tăng hứng thú của học sinh. Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 đã được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của người học, trong đó tự học là một trong những năng lực chung thuộc mục tiêu giáo dục hiện đại.
Để việc đổi mới giáo dục trong đó đổi mới PPDH theo định hướng phát huy tính tích cực nhận thức của HS và bồi dưỡng 2 skkn phương pháp học tập mà trọng tâm là tự học để họ tự học suốt đời. Dạy học chủ yếu là dạy cách học, dạy cách tư duy, dạy phương pháp tự học. GV cần giúp cho từng HS thay đổi triệt để quan niệm và PP học tập phù hợp với yêu cầu mới mà mỗi người cần phải học tập, học tập suốt đời, biết phát huy cao độ tiềm năng của bản thân. Vì vậy bồi dưỡng và phát huy NLTH cho HS khi đang còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông là một công việc có vị trí rất quan trọng.
Chỉ có tự học, tự bồi đắp tri thức bằng nhiều con đường, nhiều cách thức khác nhau mỗi HS mới có thể bù đắp được những thiếu khuyết về tri thức, về đời sống xã hội. Từ đó HS có được sự tự tin trong đời sống và công việc. Vậy để phát triển và nâng cao NLTH của HS THPT đáp ứng với chương trình giáo dục phổ thông mới thì việc làm tăng hứng thú của HS trong quá trình dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng.Người dạy phải tìm ra phương pháp dạy học gây được hứng thú cho người học để các em chủ động tham gia vào quá trình tìm kiếm, khám phá chiếm lĩnh kiến thức. Phương pháp dạy học vận dụng kiến thức Sinh học vào thực tiễn là để các em áp dụng nguyên tắc học thông qua hành ở mọi lúc, mọi nơi, làm cho bài học thêm sinh động, có ý nghĩa hơn, cho các em thấy được “học mà chơi, chơi mà học”.
Hứng thú sẽ nảy sinh khi các em được cùng làm việc trong một nhóm, tự mình tìm hiểu, nghiên cứu thiết kế một phần của bài học, tự mình thuyết trình về những vấn đề đã nghiên cứu, các em sẽ ý thức được vai trò làm chủ và sẽ tự tin hơn trong học tập. Phương pháp dạy học vận dụng kiến thức sinh học để giải quyết một số vấn đề trong thực tiễn là cách dạy học tích cực, bổ ích và hiệu quả, nối liền bục giảng với thực tiễn đời sống, giúp HS kiểm chứng các kiến thức đã học, đồng thời phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Qua đó còn giúp HS phát triển cân đối về trí tuệ, đạo đức và kỹ năng sống đúng như định hướng giáo dục hiện nay. Cơ sở của vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn Kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn trong dạy học Vận dụng kiến thức vào thực tiễn bao gồm việc vận dụng kiến thức đã có để giải quyết các vấn đề thuộc về nhận thức và việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn sản xuất trong đời sống, sinh hoạt hàng ngày như làm bài tập, bài thực hành, làm thí nghiệm, viết báo cáo, xử lí tình huống, áp dụng trong chăn nuôi, trồng trọt, giải thích các hiện tượng tự nhiên, các vấn đề Sinh học trong nông nghiệp… Kết quả cuối cùng của việc học tập phải được thể hiện chính ngay trong thực tiễn cuộc sống, hoặc là HS 3 skkn vận dụng kiến thức đã học để nhận thức, cải tạo thực tiễn hoặc trên cơ sở kiến thức và phương pháp đã có, nghiên cứu, khám phá, thu thập thêm kiến thức mới.
Kĩ năng vận dụng kiến thức thúc đẩy việc gắn kiến thức và thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống, đẩy mạnh dạy học theo phương châm “học đi đôi với hành” Tóm lại, kĩ năng vân dụng kiến thức là khả năng của bản thân người học huy động, sử dụng những kiến thức đã học trên lớp hoặc qua trải nghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những tình huống đa dạng và phức tạp của thực tiễn sản xuất, đời sống và sinh hoạt một cách có hiệu quả. Kỹ năng vận dụng kiến thức là một phẩm chất, một tiêu chí của mục tiêu đào tạo con người năng động, sáng tạo trong nhà trường. Trong nhà trường chúng ta hiện nay, có nhiều HS trình bày lại bài học khá đầy đủ, toàn vẹn những điều ghi nhận được từ thầy cô giáo hoặc đã được đọc từ các tài liệu nhưng lại rất lúng túng khi vận dụng vào các vấn đề thực tiễn cuộc sống. Để khắc phục tình trạng đó, chúng ta nên tăng cường công tác thực hành, gắn kiến thức với thực tiễn thông qua các bài tập tình huống, các hiện tượng thực tiễn liên quan đến bài học.