Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Mới Để Tăng Cường Hứng Thú Học Tập Văn Học Dân Gian Việt Nam

Chuyên khảo giáo dục phân tích Skkn vận dụng phương pháp kĩ thuật dạy học mới để tạo hứng thú cho học sinh khi học phần văn học, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Thị Hòa
• Trường học: Trường THPT Tân Kỳ
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp, Kĩ Thuật Dạy Học Mới Để Tạo Hứng Thú Cho Học Sinh Khi Học Phần Văn Học Dân Gian Việt Nam
• Loại tài liệu: sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2021-2022
• Địa điểm: Tân Kỳ

Mục lục chi tiết

• I. PHẦN I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• I.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• I.2. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• I.2.1. Phạm vi nghiên cứu
• I.2.2. Đối tượng nghiên cứu
• I.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• II. PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• II.1. CƠ SỞ CỦA ĐỀ TÀI
• II.1.1. Yêu cầu về đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Phương pháp dạy học tích hợp và ứng dụng trong giảng dạy Văn học dân gian Việt Nam

Phần này tập trung vào phương pháp dạy học tích hợp, cụ thể là tích hợp kiến thức Văn học dân gian Việt Nam với các môn học khác như Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc. Giáo dục văn hóa được xem là trọng tâm. Việc tích hợp giúp học sinh hiểu rõ hơn bối cảnh lịch sử, địa lý và văn hóa của các tác phẩm, từ đó tăng cường sự hiểu biết và hứng thú. Ví dụ, khi dạy về ca dao, có thể kết hợp với bài học về lịch sử hình thành làng xã Việt Nam. Hoạt động sưu tầm VHDG địa phương cũng được khuyến khích, giúp học sinh chủ động tìm hiểu và khám phá giá trị văn hóa của chính cộng đồng mình. Phương pháp dạy học tích hợp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về Văn học dân gian Việt Nam, mà còn rèn luyện khả năng tư duy tổng hợp và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Tích hợp liên môn tạo nên một bức tranh toàn diện về truyền thống văn học Việt Nam, thúc đẩy phát triển năng lực học sinh.

1.1 Thực tiễn áp dụng phương pháp dạy học tích hợp

Bài viết đề cập đến việc áp dụng phương pháp dạy học tích hợp trong giảng dạy Văn học dân gian Việt Nam. Giáo viên đã tích hợp kiến thức với các môn học khác, ví dụ như kết hợp ca dao với lịch sử hình thành làng xã Việt Nam. Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn bối cảnh lịch sử, xã hội của các tác phẩm. Hơn nữa, việc sưu tầm VHDG địa phương được khuyến khích để giúp học sinh chủ động tìm hiểu giá trị văn hóa cộng đồng. Thực tiễn dạy học cho thấy, phương pháp này giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về Văn học dân gian Việt Nam, rèn luyện khả năng tư duy tổng hợp và ứng dụng kiến thức. Giáo dục văn hóa được đặt lên hàng đầu. Kết quả thực nghiệm cho thấy hiệu quả tích cực của phương pháp này trong việc tạo hứng thú học tập cho học sinh. Mục tiêu dạy học được hoàn thành tốt. Thực tiễn dạy học cũng cho thấy sự cần thiết của việc đào tạo giáo viên về phương pháp này.

1.2 Đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học tích hợp

Đánh giá năng lực học sinh sau khi áp dụng phương pháp dạy học tích hợp cho thấy sự tiến bộ rõ rệt. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức về Văn học dân gian Việt Nam, mà còn có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Rèn luyện kỹ năng được đặt lên hàng đầu. Phát triển phẩm chất là mục tiêu xuyên suốt. Việc tích hợp liên môn giúp học sinh hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa các lĩnh vực kiến thức. Thực tiễn dạy học cho thấy sự hiệu quả của việc kết hợp các phương pháp khác nhau để đạt được hiệu quả cao nhất. Kinh nghiệm dạy học được chia sẻ rộng rãi. Giáo án văn học dân gian cần được thiết kế phù hợp với phương pháp này. Đánh giá hiệu quả được thực hiện dựa trên nhiều tiêu chí, bao gồm kết quả học tập, sự hứng thú của học sinh và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Mục tiêu dạy học được hoàn thành tốt. Đánh giá năng lực học sinh cần được thực hiện thường xuyên và liên tục.

II. Phương pháp dạy học trải nghiệm và vai trò của hoạt động ngoại khóa

Phương pháp dạy học trải nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc tạo hứng thú cho học sinh. Các hoạt động ngoại khóa như câu lạc bộ Văn học dân gian, tham quan di tích lịch sử, sưu tầm VHDG địa phương giúp học sinh tiếp xúc trực tiếp với văn hóa truyền thống. Hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về Văn học dân gian Việt Nam, mà còn rèn luyện kỹ năng sống, khả năng làm việc nhóm và tinh thần trách nhiệm. Giáo dục trải nghiệm đem lại niềm vui và hứng thú học tập cho học sinh. Kinh nghiệm dạy học cho thấy, việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa là cần thiết để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Phát triển năng lực học sinh là mục tiêu chính. Thực tiễn dạy học cho thấy hiệu quả tích cực của phương pháp này.

2.1 Thiết kế hoạt động trải nghiệm hiệu quả

Hoạt động trải nghiệm cần được thiết kế kỹ lưỡng để đảm bảo tính hiệu quả. Giáo viên cần lựa chọn các hoạt động phù hợp với lứa tuổi và khả năng của học sinh. Tài liệu dạy học VHDG cần đa dạng và phong phú. Hoạt động ngoại khóa cần có mục tiêu rõ ràng và kế hoạch chi tiết. Đánh giá hiệu quả của hoạt động cần được thực hiện một cách khách quan. Game hóa giáo dục văn hóa có thể được tích hợp. Tăng cường tương tác giữa học sinh và giáo viên. Kỹ năng sống được rèn luyện trong quá trình trải nghiệm. Phát triển phẩm chất học sinh. Thực tiễn dạy học cho thấy sự cần thiết của việc đánh giá hiệu quả của hoạt động trải nghiệm.

2.2 Ứng dụng công nghệ trong hoạt động trải nghiệm

Ứng dụng công nghệ trong hoạt động trải nghiệm giúp tăng cường tính hấp dẫn và hiệu quả. Game hóa giáo dục văn hóa là một ví dụ điển hình. Học liệu số Văn học dân gian giúp học sinh tiếp cận với nhiều nguồn thông tin phong phú. Ứng dụng công nghệ giúp tạo ra những trải nghiệm sống động và thú vị hơn cho học sinh. Phương pháp dạy học hiện đại được kết hợp hiệu quả. Tài liệu dạy học được thiết kế sinh động và hấp dẫn hơn. Giáo viên cần được đào tạo về việc sử dụng công nghệ trong giảng dạy. Thực tiễn dạy học cho thấy hiệu quả tích cực của việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục. Thực tiễn dạy học cũng chứng minh ứng dụng công nghệ giúp khắc phục một số hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống.

III. Phương pháp dạy học hiện đại và đánh giá năng lực học sinh

Phương pháp dạy học hiện đại như phương pháp dạy học dựa trên dự án, phương pháp dạy học trải nghiệm, phương pháp dạy học trò chơi… được vận dụng để tạo hứng thú học tập cho học sinh. Kĩch thích sự sáng tạo của học sinh là điều quan trọng. Đánh giá năng lực học sinh không chỉ dựa trên kết quả học tập mà còn trên sự tham gia tích cực, khả năng hợp tác và sáng tạo. Rèn luyện kỹ năng cũng là mục tiêu quan trọng. Phát triển phẩm chất học sinh. Phương pháp dạy học đổi mới mang lại hiệu quả tích cực.

3.1 Áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại

Phương pháp dạy học hiện đại như phương pháp dạy học dựa trên dự án giúp học sinh chủ động trong quá trình học tập. Phương pháp dạy học trải nghiệm giúp học sinh tiếp xúc trực tiếp với đối tượng học tập. Phương pháp dạy học trò chơi tạo ra môi trường học tập vui vẻ và hấp dẫn. Kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng linh hoạt. Giáo viên cần được đào tạo về các phương pháp này. Thực tiễn dạy học cho thấy hiệu quả của việc kết hợp nhiều phương pháp. Mục tiêu dạy học được đặt ra rõ ràng. Đánh giá năng lực học sinh được thực hiện đa dạng. Giáo án văn học dân gian cần được thiết kế phù hợp với các phương pháp dạy học hiện đại.

3.2 Đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện

Đánh giá năng lực học sinh cần được thực hiện một cách toàn diện, không chỉ dựa trên kết quả kiểm tra mà còn trên sự tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động học tập. Rèn luyện kĩ năng là một phần quan trọng của quá trình đánh giá. Phát triển phẩm chất học sinh. Đánh giá năng lực cần phản ánh được sự tiến bộ của học sinh trong suốt quá trình học tập. Phương pháp đánh giá cần đa dạng và phù hợp với từng đối tượng học sinh. Mục tiêu dạy học được phản ánh qua kết quả đánh giá. Giáo viên cần được đào tạo về phương pháp đánh giá năng lực học sinh. Thực tiễn dạy học cho thấy tầm quan trọng của việc đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện.

Nội dung chính

Vận Dụng Phương Pháp, Kĩ Thuật Dạy Học Mới Tạo Hứng Thú Học Tập Phần Văn Học Dân Gian Việt Nam

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và bùng nổ công nghệ thông tin, giới trẻ ngày càng bị cuốn hút bởi các trào lưu giải trí thời thượng. Thực trạng này khiến di sản văn hóa truyền thống đối diện với nguy cơ bị lãng quên. Môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông gánh vác sứ mệnh quan trọng là bảo tồn bản sắc và bồi đắp lòng tự hào dân tộc. Tuy nhiên, việc giảng dạy phần Văn học dân gian (VHDG) hiện nay vẫn gặp nhiều rào cản lớn.

Nghiên cứu xuất phát từ khoảng trống thực tiễn khi phần lớn học sinh THPT cảm thấy các tiết học VHDG xa rời cuộc sống đương đại. Phương pháp giảng dạy truyền thống nặng về thuyết trình lý thuyết, khiến giờ học trở nên khô khan và đơn điệu. Nhằm khắc phục tình trạng trên, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp sư phạm đột phá.

Cách tiếp cận của nghiên cứu tập trung vào việc tích hợp các phương pháp dạy học tích cực gắn liền với đặc trưng thể loại VHDG. Giáo viên không chỉ đóng vai trò truyền thụ kiến thức mà trở thành người tổ chức, định hướng. Thông qua hoạt động sân khấu hóa, sáng tác tập thể, dạy học dự án và liên hệ nghệ thuật đương đại, học sinh được chuyển hóa từ trạng thái thụ động sang chủ động khám phá tri thức.

---

Nội dung chi tiết

1. Cơ sở lý luận và thực trạng giảng dạy Văn học dân gian tại trường THPT

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và Luật Giáo dục 2019 đều nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học. Dạy học Ngữ văn không chỉ cung cấp tri thức ngôn từ mà phải khơi gợi cảm xúc thẩm mỹ và năng lực sáng tạo. Để đạt được mục tiêu này, giáo viên bắt buộc phải nắm vững bản chất cốt lõi của VHDG.

Văn học dân gian là nghệ thuật ngôn từ truyền miệng mang đậm tính nguyên hợp, tính tập thể và tính diễn xướng. Tác phẩm dân gian không tồn tại cố định trên văn bản giấy mà luôn biến đổi qua các dị bản trong môi trường sinh hoạt cộng đồng. Do đó, việc tách rời tác phẩm khỏi môi trường văn hóa nguyên thủy sẽ làm triệt tiêu sức sống tự nhiên của văn học dân gian.

Khảo sát thực tế tại Trường THPT Tân Kỳ (Nghệ An) năm học 2018–2019 đã chỉ ra những con số đáng báo động:

• 87.5% học sinh không yêu thích phần học VHDG, trong đó 61% khẳng định nguyên nhân trực tiếp do tiết học nhàm chán.
• 100% giáo viên thừa nhận áp lực hoàn thành phân phối chương trình, trong khi chỉ có 32% thực sự quan tâm đến việc ứng dụng kĩ thuật dạy học tích cực để tạo hứng thú.
• 82% hình thức kiểm tra vẫn duy trì bài viết tự luận 15 phút truyền thống, hoàn toàn vắng bóng việc đánh giá qua sản phẩm sáng tạo.

Thực trạng này chứng minh rằng học sinh không hề quay lưng với văn hóa truyền thống. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở phương pháp tổ chức dạy học chưa chạm đến nhu cầu khám phá của các em.

---

2. Hệ thống phương pháp và kĩ thuật dạy học mới tạo hứng thú học tập

Để giải quyết triệt để vấn đề trên, nghiên cứu đã xây dựng quy trình kết hợp linh hoạt nhiều phương pháp và kĩ thuật hiện đại:

                               CÁC NHÓM BIỆN PHÁP CHỦ ĐẠO

Phương pháp đóng vai và mô phỏng sáng tác

• Đóng vai trong diễn xướng dân gian: Học sinh trực tiếp thể nghiệm các hình thức biểu diễn nguyên hợp như kể khan Ê-đê trong trích đoạn Chiến thắng Mtao Mxây, hát chèo Thị Mầu lên chùa, hoặc thể hiện các làn điệu dân ca ba miền (ví dặm Nghệ Tĩnh, quan họ Bắc Ninh).
• Mô phỏng quy trình sáng tác tập thể: Giáo viên khởi xướng tứ thơ lục bát ban đầu. Các nhóm học sinh tiếp tục gọt giũa, sửa đổi từ ngữ và gieo vần để tạo ra các dị bản hoàn chỉnh. Hoạt động này giúp học sinh hiểu sâu sắc quy luật hình thành của văn học dân gian.
• Đóng vai tác giả (Kĩ thuật hỏi chuyên gia): Học sinh đóng vai tác giả dân gian để phản biện các câu hỏi hóc búa từ bạn học. Ví dụ: Lí giải hành động Đăm Săn trừng phạt Mtao Mxây hay mâu thuẫn xã hội trong truyện cười dân gian.

Kĩ thuật liên hệ mở rộng đa chiều

• Liên hệ với hệ thống dị bản và mô-típ: So sánh truyện cổ tích Tấm Cám với Cô bé Lọ Lem (Pháp) hay truyện dân gian các nước để làm nổi bật tính dân tộc và tính quốc tế.
• Kết nối với nghệ thuật đương đại: Phân tích các sản phẩm âm nhạc, điện ảnh hiện đại ứng dụng chất liệu dân gian (Để Mị nói cho mà nghe, Bống bống bang bang, phim Tấm Cám chuyện chưa kể). Cách làm này giúp học sinh thấy được dòng chảy bất tận của di sản trong đời sống hôm nay.

Dạy học dự án và trải nghiệm thực tiễn

• Dự án sưu tầm VHDG địa phương: Học sinh chia thành các nhóm ghi chép, biên tập và công nghệ thông tin. Các em trực tiếp điền dã, phỏng vấn các nghệ nhân cao tuổi tại địa phương, từ đó số hóa và in ấn thành tập san tư liệu.
• Tham quan di sản văn hóa: Tổ chức hoạt động học tập thực địa tại Đền Cuông (gắn với truyền thuyết An Dương Vương) và Khu di tích Kim Liên - Nam Đàn.

---

3. Đổi mới kiểm tra đánh giá và kết quả thực nghiệm sư phạm

Đổi mới phương pháp dạy học phải đi đôi với cải cách kiểm tra đánh giá. Nghiên cứu đã xác lập cơ chế đánh giá toàn diện dựa trên năng lực và thái độ:

$$\text{Điểm tổng kết} = 50% \text{ (Thái độ & Tương tác lớp học)} + 50% \text{ (Sản phẩm học tập sáng tạo)}$$

Sản phẩm học tập được ghi nhận đa dạng bao gồm: tranh vẽ minh họa, kịch bản chuyển thể, video tư liệu văn hóa, trang phục nhân vật tự thiết kế và các bài thơ phái sinh từ ca dao.

Tiêu chí đánh giá	Trước khi áp dụng (Năm 2018)	Sau khi áp dụng thực nghiệm (Năm 2021)
Mức độ yêu thích môn học	12.5% hứng thú	98.3% yêu thích và hào hứng
Nhận thức về giá trị VHDG	74% cho là xưa cũ, không thực tế	100% nhận thức rõ vai trò cội nguồn
Kết quả điểm kiểm tra (Lớp 10)	Điểm Giỏi (9-10) đạt 25%	Điểm Giỏi (9-10) đạt 75% (90/120 HS)
Sản phẩm học tập thực tế	Chỉ có bài kiểm tra viết tự luận	Hoàn thành cuốn sách "Chúng em và VHDG"

Sau quá trình thử nghiệm tại khối 10 Trường THPT Tân Kỳ, học sinh đã biên soạn thành công cuốn sách tư liệu gồm 40 tác phẩm VHDG địa phương, 14 bài thơ sáng tác tập thể và 10 kịch bản dã sử. Kết quả này khẳng định tính khả thi và sức lan tỏa mạnh mẽ của mô hình dạy học mới.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu là cẩm nang thực hành sư phạm giá trị dành cho các nhóm đối tượng:

• Giáo viên môn Ngữ văn cấp THCS và THPT: Cung cấp quy trình bài dạy mẫu, các kĩ thuật chia nhóm, kịch bản đóng vai và công cụ đánh giá sản phẩm học tập theo chương trình GDPT mới.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn: Nguồn tư liệu định hướng sinh hoạt chuyên đề, xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường và triển khai nội dung giáo dục địa phương.
• Sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Cầu nối lý thuyết phương pháp dạy học tích cực với thực tế lớp học, bổ sung kĩ năng thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
• Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và giáo dục: Tài liệu tham khảo về phương thức bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể thông qua môi trường giáo dục học đường.

[!NOTE] Yêu cầu nền tảng: Người đọc chỉ cần nắm vững kiến thức cơ bản về thi pháp thể loại văn học dân gian và quy định chung của Chương trình GDPT 2018 để áp dụng linh hoạt.

---

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp dạy học VHDG mới trong tài liệu gồm những giải pháp nào?

Hệ thống giải pháp bao gồm: phương pháp đóng vai tái hiện diễn xướng dân gian; tổ chức sáng tác tập thể mô phỏng; liên hệ mở rộng với nghệ thuật đương đại; dạy học dự án điền dã sưu tầm VHDG địa phương và đổi mới toàn diện quy trình kiểm tra đánh giá qua sản phẩm sáng tạo.

                      HỆ THỐNG GIẢI PHÁP SƯ PHẠM MỚI
Đóng vai & Diễn xướng          Liên hệ Đương đại             Dạy học Dự án
(Sân khấu hóa, tập thể)       (MV ca nhạc, phim ảnh)       (Sưu tầm, tham quan di sản)

Làm thế nào để tổ chức hoạt động đóng vai sáng tác tập thể trên lớp?

Giáo viên đưa ra chủ đề gần gũi và gợi ý câu thơ lục bát mở đầu. Học sinh trong lớp lần lượt thảo luận, đề xuất từ ngữ thay thế, chỉnh sửa vần điệu để hoàn thiện tác phẩm. Qua quá trình sửa đổi trực tiếp, học sinh sẽ tự rút ra quy luật sáng tác tập thể và tính dị bản của VHDG.

Tại sao cần liên hệ Văn học dân gian với nghệ thuật đương đại?

Liên hệ với nghệ thuật đương đại (MV ca nhạc, phim ảnh chuyển thể) giúp xóa bỏ định kiến VHDG là cổ hủ, xa vời. Học sinh nhận ra các chất liệu dân gian vẫn là nguồn cảm hứng bất tận của nghệ thuật hiện đại, từ đó kích hoạt cảm hứng tiếp nhận tự nhiên và sâu sắc hơn.

Khi nào giáo viên nên triển khai dự án sưu tầm văn học dân gian địa phương?

Dự án nên triển khai khi thực hiện nội dung Giáo dục địa phương hoặc các bài học mở rộng cuối học kỳ. Hoạt động này phù hợp tổ chức theo nhóm học sinh cùng địa bàn cư trú để thuận tiện cho việc gặp gỡ nhân chứng, nghệ nhân và ghi chép tư liệu điền dã.

Đổi mới kiểm tra đánh giá phần VHDG được tiến hành ra sao?

Giáo viên thay thế bài kiểm tra lý thuyết đơn thuần bằng cơ chế đánh giá đa phương thức: 50% điểm số dành cho thái độ tương tác, chuẩn bị bài và 50% dành cho sản phẩm sáng tạo (tranh vẽ, video clip, kịch bản, trang phục nhân vật hoặc kết quả dự án sưu tầm).

---

Kết luận

Đề tài đã chứng minh việc đổi mới phương pháp giảng dạy Văn học dân gian là yêu cầu cấp thiết và hoàn toàn khả thi trong trường phổ thông. Những đóng góp nổi bật của sáng kiến bao gồm:

• Chuyển dịch trọng tâm dạy học: Biến giờ học truyền thụ một chiều thành không gian trải nghiệm văn hóa đa giác quan, phát huy tối đa quyền chủ động của học sinh.
• Hài hòa giữa lý thuyết và thực tiễn: Kết hợp nhuần nhuyễn đặc trưng thể loại (diễn xướng, tập thể, dị bản) với các kĩ thuật dạy học hiện đại (khăn trải bàn, phòng tranh, hỏi chuyên gia).
• Định lượng hóa hiệu quả giáo dục: Đạt tỉ lệ 98.3% học sinh yêu thích môn học và tạo ra các sản phẩm học tập có giá trị lưu trữ thực tế.

Trong giai đoạn tiếp theo, mô hình này cần được nhân rộng ra các thể loại văn học khác và tích hợp sâu hơn với công nghệ số (làm podcast, bảo tàng ảo VHDG). Quý thầy cô và nhà trường hãy chủ động vận dụng sáng tạo các giải pháp trên để thắp lên tình yêu văn hóa dân tộc trong mỗi tiết học Ngữ văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT TÂN KỲ ********* SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC MỚI ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI HỌC PHẦN VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM Lĩnh vực: Chuyên môn Ngữ văn Đồng tác giả: -Nguyễn Thị Hòa - Nguyễn Thị Phương Hà Tổ bộ môn: Văn - Ngoại Năm thực hiện: 2021-2022 Số điện thoại: [phone] TÂN KỲ, NĂM 2022 1 skkn MỤC LỤC PHẦN I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Phạm vi nghiên cứu ………………………………………………………………. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………………………………………. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

CƠ SỞ CỦA ĐỀ TÀI. Yêu cầu về đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học. Phương pháp dạy học tích cực. Kĩ thuật dạy học tích cực.

Khái niệm, đặc trưng và mối quan hệ của VHDG với văn học viết …. Khái niệm VHDG. Đặc trưng của VHDG. Mối quan hệ giữa VHDG với văn học viết và nghệ thuật đương đại…….

Cơ sở thực tiễn. Thực trạng từ phía chương trình. Thực trạng từ phía giáo viên. Thực trạng từ phía học sinh.

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT MỚI TẠO HỨNG THÚ CHO HS KHI HỌC PHẦN VHDG VIỆT NAM ……………………………………………. Nguyên tắc tổ chức hoạt động …………………………………………………. Quy trình thực hiện. Một số tình huống đóng vai khi dạy học VHDG….

Đóng vai trong quá trình diễn xướng dân gian. Hóa thân trong quá trình sáng tác tập thể. Đóng vai các nhân vật văn học và tác giả VHDG. Liên hệ, mở rộng.

Nguyên tắc tổ chức hoạt động. Một số cách liên hệ mở rộng khi dạy học phần VHDG .Văn bản VHDG được học và các dị bản, các mô típ .VHDG và môi trường văn hóa, xã hội xưa và nay…. VHDG và văn học viết. VHDG và nghệ thuật đương đại.

Tổ chức trò chơi. Một số nguyên tắc khi tổ chức trò chơi. Quy trình thực hiện. Một số trò chơi.

Trò chơi cá nhân. Trò chơi đội nhóm. Hoạt động ngoại khóa. Nguyên tắc tổ chức hoạt động.

Một số hình thức ngoại khóa. Câu lạc bộ văn học dân gian. Tổ chức tham quan trải nghiệm …………………. Sưu tầm VHDG địa phương.

Kiểm tra đánh giá. TRIỂN KHAI THỰC HIỆN ………………………………………. Hình thành ý tưởng ………………………………………………. Khảo sát thực tiễn ………………………………………….

Áp dụng thực nghiệm ……………………………. Đánh giá hiệu quả, điều chỉnh bổ sung …………………………. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI …………………………. Tính khoa học.

Tính hiệu quả ………………………………………………. Về mặt nhận thức ………………………………………………………………. Về mặt hành động ……………………. PHẠM VI ỨNG DỤNG ……………………………………….

Đối với các ban ngành cấp trên. Đối với các tổ chức, đoàn thể, cá nhân trong và ngoài nhà trường ………. Đối với giáo viên. Đối với học sinh .……… 3 skkn DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Từ đầy đủ 1 VHDG Văn học dận gian 2 GV Giáo viên 3 HS Học sinh 4 THPT Trung học phổ thông 5 GD & ĐT Giáo dục và đào tạo 6 NXB Nhà xuất bản 7 SGK Sách giáo khoa 8 VB Văn bản 4 skkn PHẦN I.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong bối cảnh ngành giáo dục đang tiến hành đổi mới một cách căn bản toàn diện như hiện nay, yêu cầu đặt ra với mỗi GV là cần phải tích cực đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của HS trong mỗi giờ học. Luât giáo dục năm 2019 đã nêu ra cụ thể những yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục đó là “giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại, có hệ thống và được cập nhật thường xuyên; coi trọng giáo dục tư tưởng, phẩm chất đạo đức và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tâm sinh lý lứa tuổi và khả năng của người họ” và “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, niềm vui, hứng thú học tập cho HS”. Người GV của thời đại mới tất yếu phải biết trau dồi, nâng cao năng lực của bản thân để không chỉ giỏi về kiến thức chuyên môn mà biết khơi nguồn, thắp lửa tạo cảm hứng mãnh liệt cho người học. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cũng đã khẳng định rõ mục tiêu chung của bộ môn Ngữ văn là hình thành cho HS những phẩm chất tốt đẹp trong đó lòng yêu nước được đặt lên hàng đầu, trong đó phải giúp HS có “ý thức về nguồn cội và bản sắc dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị văn hóa Việt Nam”.

Trong thời đại bùng nổ thông tin và hội nhập quốc tế, việc hình thành ở các em HS tinh thần dân tộc, giúp các em hiểu rõ bản sắc dân tộc mình để dù hội nhập quốc tế, vươn tầm thế giới cũng không quên đi cội rễ của mình là điều vô cùng quan trọng. Và giá trị cốt lõi trong bản sắc dân tộc ở bộ môn Ngữ văn bắt nguồn từ bộ phận VHDG. VHDG là khởi nguyên sức sống văn chương đất Việt, là dòng chảy vô tận trong đời sống tinh thần con người Việt nam từ xa xưa cho đến nay. Biết bao người con đất Việt đã lớn lên cùng với những câu hò điệu ví mà trở thành vĩ nhân của nhân loại.

Quãng thời gian về sống dưới núi Hồng sông Lam, cậu Chiêu Bảy không trút được khối sầu nhưng có những đêm đi hát phường vải ở Trường Lưu để rồi trở thành Nguyễn Du - đại thi hào dân tộc, người “hóa đất nước thành văn”; không chịu bó tay trước cuộc đời, chàng trai trẻ Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm đường cứu nước bởi “Tuổi ấu thơ Bác đã đi – Suốt chiều dài câu đò đưa – Tuổi ấu thơ Bác đã sống – Suốt chiều rộng câu dân ca” để rồi đưa đất nước thoát khỏi vòng xiềng xích nô lệ. Giây phút rời xa cuộc đời, tâm nguyện của Bác cũng là “Bác muốn nghe một câu hò Huế hoặc muốn nghe câu hát dặm quê nhà. Bác muốn nghe một đôi làn quan họ bởi bài ca đất nước sao quên”. Với những giá trị vĩnh cửu, VHDG đã giành được một vị trí danh dự trong chương trình Ngữ văn các cấp.

Ở chương trình phổ thông, dù chúng ta đã nhiều lần 5 skkn thay đổi chương trình sách giáo khoa, những giá trị lỗi thời bị gạt bỏ, những giá trị mới hình thành song VHDG vẫn giữ vị trí quan trọng hàng đầu. Là những GV có nhiều trăn trở với nghề, với truyền thống dân tộc, chúng tôi ý thức được vai trò vô cùng quan trọng của viêc thổi hồn vào những bài dạy về VHDG để các em hứng thú trong học tập, hiểu những giá trị vô giá của VHDG từ đó yêu hơn nền văn học, văn hóa nước mình - Đất Nước của những câu chuyện ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể. Trong những năm qua, chúng tôi đã nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học VHDG, đa dạng hóa các phương pháp, kĩ thuật dạy học từ các tiết học trên lớp như cho HS đóng vai vào tập thể sáng tác, các nhân vật VHDG, tham gia diễn xướng, tổ chức trò chơi cho đến các hoạt động trải nghiệm như tổ chức câu lạc bộ VHGD, triển khai dự án sưu tầm VHDG địa phương tại huyện Tân Kỳ; sáng tác truyện dã sử, làm thơ với chất liệu từ VHDG, vẽ tranh, làm phim tư liệu về VHDG để làm tài liệu học tập. Các hoạt động đó không chỉ giúp các em hiểu sâu về VHDG mà còn bồi dưỡng các phẩm chất, phát huy các năng lực mà chương trình giáo dục phổ thông mới đang hướng tới.

Là những GV Ngữ văn đang đứng trên bục giảng, gánh trên vai trọng trách thực thi những chủ trương, đường lối của giáo dục trong thời đại mới, chúng tôi mong muốn góp một phần công sức nhỏ bé của mình trong công cuộc đổi mới lớn lao của nghành. Để chia sẻ những kinh nghiệm của mình đối với đồng nghiệp, chúng tôi mạnh dạn xây dựng đề tài “Vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học mới để tạo hứng thú cho HS khi học phần VHDG Việt Nam” II. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Chỉ sau một ngày ra mắt, MV Butter của ban nhạc đình đám Hàn Quốc BTS đã chính thức thống trị top 1 trending (xếp vị trí số một) của youtube Việt Nam và thậm chí còn bám trụ ở vị trí này hơn một tuần. Đây không phải là lần đầu tiên ban nhạc nhạc này khuynh đảo cộng đồng mạng và các nền tảng âm nhạc tại Việt Nam.

Không hẳn tất cả các bạn trẻ đều hiểu được phần lời và những thông điệp mà MV đó mang lại nhưng phần nhạc sôi động, vũ đạo bắt mắt, ăn mặc thời thượng đã cuốn hút các bạn trẻ. BTS chỉ là một ban nhạc tiêu biểu trong số rất nhiều ban nhạc, ngôi sao ở Hàn Quốc, Trung Quốc và các nước Âu Mĩ được nhiều bạn trẻ hâm mộ điên cuồng như vậy. Trong lúc đó những bài dân ca, bài hát mang âm hưởng dân ca, những tác phẩm nghệ thuật mang màu sắc dân gian với nét đẹp thuần Việt mỗi khi ra mắt đều vô cùng khiêm tốn về lượt xem, lượt thích trên các trang mạng và nền tảng giải trí. Thậm chí là nhiều bạn trẻ còn không biết đến sự tồn tại của những tác phẩm nghệ thuật như thế.

Điều chúng tôi đề cập trên đây là bức tranh đối lập bi hài phản ánh thực trạng các bạn trẻ ngày nay đang lãng quên hoặc quay lưng với những giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc. Thế giới của của một bộ phận không nhỏ bạn trẻ hiện nay có những gì? Đó là tôn sùng những giá trị xa rời với cội nguồn của chính mình, là ngày ngày 6 skkn “cày view” cho thần tượng ở một đất nước xa lạ, là mất ăn mất ngủ để giúp thần tượng xô đổ các kỉ lục và tung hô họ như những siêu nhân. Thế giới đó đã dần vắng bóng một khúc dân ca sâu lắng quê nhà, một câu truyện cổ thiết tha cho tôi nhận mặt ông cha của mình. Thực trạng đó bắt nguồn từ hoàn cảnh sống và thị hiếu của giới trẻ ngày nay nhưng cũng không thể phủ nhận mỗi GV đặc biệt là GV dạy Ngữ văn cũng có một phần trách nhiệm.

Bởi giáo dục một con người cần có cả sự chung tay của gia đình, nhà trường và xã hội.