CHƯƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Thực trạng của vấn đề Từ nhiều năm qua, Bộ GD&ĐT đã tổ chức tập huấn giáo viên về rà soát chương trình SGK, xây dựng các phương pháp dạy học tích cực. Năm học 2014 – 2015, giáo viên còn được tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của địa phương, nhà trường. Mặt khác, Sinh học là một môn khoa học thực nghiệm, khoa học của sự sống, kiến thức của môn Sinh học gắn liền với các yếu tố tự nhiên và xã hội.
Hiện nay các GV THPT đều đánh giá cao tầm quan trọng và sự cần thiết của đổi mới phương pháp DHTC. Theo đánh giá của GV THPT đa số các tiết đổi mới PPDH tích cực đều tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập. Điều đó có thể khẳng định mức độ cần thiết trong đổi mới PPDH là cần thiết hiện nay ở trường THPT. Tuy nhiên số tiết dạy đổi mới PPDH còn hạn chế hầu hết chỉ có ở các tiết thao giảng, dạy học theo chủ đề, dạy giáo viên giỏi.
Có nhiều nguyên nhân trong đó GV còn ngại tổ chức các phương pháp DHTC mà phần lớn vẫn theo phương pháp truyền thống, HS vẫn còn xem nhẹ môn học , ngoài ra chương trình Sinh Học THPT vẫn còn nặng về lý thuyết nên dẫn tới việc đổi mới PPDH còn rất ít, khiến nội dung khô khan nhàm chán , giờ học trầm và thiếu sự hợp tác của học sinh dẫn tới chất lượng giờ học chưa cao. Từ đó tôi quyết định chọn phương pháp “ Vận dụng phương pháp dạy học dự án khi dạy chủ đề Tuần hoàn máu- Sinh học 11” 1. Khái quát về phương pháp dạy học dự án 1. Đổi mới PPDH tích cực PPDH tích cực là dạy học theo hướng phát huy tính tích cực , chủ động , sáng tạo của người học.
PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa , tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học , tức là tập trung phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung phát huy tính tích cực của người dạy , tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì thầy cô giáo phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.Là một phương pháp học lấy sự chủ động của người học làm trung tâm, phương pháp dạy học tích cực đã và đang được nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới áp dụng và mang lại những thành công nhất định cho nền giáo dục nước nhà. Tại Việt Nam, phương pháp dạy học tích cực cũng đang dần được phổ biến, thay thế cho cách thức giảng dạy và tiếp nhận kiến thức một cách thụ động như trước đây. Khái niệm phương pháp dạy học dự án Phương pháp dạy học dự án là một hình thức dạy học mà học sinh được học dưới sự điều khiển và giúp đỡ của các giáo viên, nhưng phải tự giải quyết nhiệm vụ học của mình, nó đòi hỏi sự kết hợp cả về mặt lý thuyết và thực hành. Thông qua quá trình nó sẽ tạo ra những sản phẩm học tập.
Mục tiêu của phương pháp dạy học dự án Định hướng hứng thú Định hướng thực Định hướng tiễn hành động DẠY HỌC DỰ ÁN Mang tính phức hơ ̣p Cộng tác Định hướng sản làm việc phẩm Tính tự lực cao của HS Hình 1.1 : Mục tiêu của dạy học dự án - Mục tiêu chính của dạy học dự án là quá trình, hiệu quả học tập chứ không phải bản thân sản phẩm. - Giải quyết các vấn đề có thật trong thực tiễn gắn với nội dung học tập, tránh hàn lâm, kinh viện. - Phát triển và rèn luyện cho người học kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, giao tiếp, làm việc nhóm,… - Khuyến khích tinh thần tự chủ, tự học của người học. Người học chủ động chiếm lĩnh trí thức, rèn kỹ năng và tạo ra sản phẩm có ích cho cộng động, xã hội.
- Khích lệ sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập. Các dạng của dạy học dự án - Phân loại theo thời gian thực hiện dự án skkn Việc phân loại theo quỹ thời gian sẽ chia phương pháp dạy học theo dự án làm 3 mức: dự án nhỏ, dự án trung bình và dự án lớn. Mỗi dự án lại có thời lượng khác nhau. + Dự án nhỏ: Với dự án nhỏ này sẽ được thực hiện trong 2 đến 6 giờ và lồng ghép trong một sống giờ học.
+ Dự án trung bình: Nó còn được gọi là ngày dự án khi được thực hiện vài ngày. Với giới hạn thời lượng trong 40 giờ học hoặc 1 tuần. + Dự án lớn: Với thời gian thực hiện có lượng thời gian nhiều, kéo dài trong nhiều tuần. - Phân loại dự án theo nhiệm vụ + Dự án nghiên cứu: Các dự án nghiên cứu sẽ nhằm giải thích các hiện tượng trong cuộc sống, các quá trình diễn ra sự việc.
+ Dự án tìm hiểu: Nhằm khảo sát các đối tượng cụ thể. + Dự án kiến tạo: Đó là dự án thực hiện các hành động thực tiễn hoặc tập trung vào tạo ra các sản phẩm vật chất như trang trí, sáng tác, biểu diễn, trưng bày … - Phân loại theo mức độ của nội dung học Ở phần phân loại theo mức độ nội dung học sẽ được chia làm 2 dạng dự án là dự án mang tính thực hành và dự án mang tính tích hợp. + Dự án mang tính tích hợp: Nó là các dự án nghiên cứu lý thuyết, thực hiện các hoạt động thực hành, thực tiễn, giải quyết vấn đề mang nội dung tích hợp của nhiều nội dung hoạt động. + Dự án mang tính thực hành: Đó là các dự án tập trung vào việc thực hành các nhiệm vụ trên cơ sở vận dụng kiến thức đã học, kiến thức thực tế, và các kỹ năng cơ bản để tạo ra sản phẩm.
Quy trình của dạy học dự án Việc áp dụng phương pháp dạy học theo dự án cần thực hiện theo các bước chi tiết, mỗi bước sẽ có nhiệm vụ của giáo viên, nhiệm vụ của học sinh. - Bước chuẩn bị + Xây dựng ý tưởng buổi học, ý tưởng kiến thức + Chọn chủ đề và các chủ đề nhỏ. + Xây dựng nhiệm vụ học tập. Hoạt động của giáo viên ở bước chuẩn bị: + Giáo viên phải là người lên các câu hỏi liên quan tới nội dung học và gần với sự hiểu biết của các em học sinh.
skkn + Chuẩn bị các dụng cụ, tài liệu để thực hiện dự án Hoạt động của các học sinh + Học sinh phải cùng giáo viên thống nhất các tiêu chí để đánh giá. + Học sinh phải làm việc nhóm để hoàn thành dự án + Dự kiến các vật liệu, phương pháp hay kinh phí thực hiện công việc. - Thực hiện dự án Hoạt động của các giáo viên + Hướng dẫn và luôn theo sát việc thực hiện của các học sinh, đánh giá kết quả thực hiện. + Chuẩn bị các điều kiện, vật dụng cho các em thực hiện dự án.
Hoạt động của học sinh trong phương pháp dạy học theo dự án + Các trưởng nhóm có nhiệm vụ phân công công việc cho các thành viên. + Thu thập và xử lý các thông tin nhằm đem lại kết quả. + Tìm nguồn thông tin, nhờ giúp đỡ từ giáo viên + Lập báo cáo và hoàn thiện sản phẩm báo cáo. - Kết thúc dự án Học sinh và giáo viên chuẩn bị các tài liệu, sản phẩm, điều kiện cho buổi báo cáo.
Theo dõi lại quá trình thực hiện sản phẩm của học sinh với giáo viên. Các học sinh cần tiến hành giới thiệu, thuyết trình cho sản phẩm của mình. Đánh giá các sản phẩm của các nhóm khác. Ưu điểm và hạn chế của dạy học dự án - Ưu điểm + Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội.
+ Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học: từ phụ thuộc giáo viên sang hoạt động nhóm, giúp người học từ thụ động ghi nhớ sang khám phá tích hợp và trình bày. + Giúp người học từ hình thức học thụ động sang hình thức học chủ động có định hướng. + Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm. + Phát triển khả năng sáng tạo.
+ Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp. + Rèn kỹ năng làm việc nhóm. skkn + Phát triển năng lực đánh giá. - Hạn chế + Không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lí thuyết mang tính trừu tượng, hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kĩ năng cơ bản.
+ Phải đòi hỏi nhiều thời gian. Vì vậy không thay thế cho phương pháp thuyết trình và luyện tập, mà là hình thức dạy học bổ sung cần thiết cho các phương pháp dạy học truyền thống. + Đòi hỏi phương tiện vật chất và phương tiện phù hợp. Tình hình nghiên cứu và vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học.
Dạy học theo dự án là một trong những phương pháp dạy học góp phần đáp ứng mục tiêu của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, khắc phục được những hạn chế nhất định của phương pháp dạy học truyền thống. Dạy học theo dự án giúp học sinh năng động, tự lực, chủ động, tích cực trong việc chiếm lĩnh tri thức, có sự gắn kết giữa lí thuyết và thực tiễn; tạo môi trường cho sự hỗ trợ, thúc đẩy lẫn nhau trong học tập cho học sinh và hướng tới sự phát triển toàn diện. - Tổ chức dạy học theo dự án phần Sinh Thái Học sinh học 12 – Luận văn thạc sỹ Nguyễn Thị Hường – Trường ĐHQG Hà Nội (2012 ) - Tổ chức dạy học theo dự án Sinh học 10 THPT góp phần nâng cao năng lực tự học cho HS- Luận án tiến sỹ khoa học giáo dục. Đại học sư phạm Hà Nội- Hà Thị Thúy (2015) - Tổ chức dạy học dự án phần Di truyền học – Sinh học 12 TPHT – Luận văn thạc sỹ Sư phạm sinh học – ĐHQG Hà Nội – Nguyễn Thu Hiền (2016) Kết quả nghiên cứu của các tác giả đã chứng minh được sử dụng phương pháp dạy học theo dự án là khả thi và mang lại hiệu quả cao trong dạy học .Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp dạy học dự án vào trong dạy học ở các cấp học vẫn còn hạn chế, và còn chưa được phổ biến.
skkn CHƯƠNG II: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TUẦN HOÀN MÁU- SINH HỌC 11 2.