Luận văn thạc sĩ vận dụng mô hình 5e trong dạy học môn khoa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh tiểu học

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vận dụng mô hình 5e trong dạy học môn khoa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Lai Thị Thùy An
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Thị Phương
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)
• Đề tài: Vận Dụng Mô Hình 5E Trong Dạy Học Môn Khoa Học Nhằm Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Vào Thực Tiễn Cho Học Sinh Tiểu Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC
• 1.1. Mô hình dạy học 5E
• 1.2. Đặc điểm của mô hình dạy học 5E
• 1.3. Vai trò của mô hình dạy học 5E
• 1.4. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.4.1. Khái niệm về năng lực
• 1.4.2. Các thành tố của năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.5. Dạy học khoa học ở tiểu học. Đặc điểm môn Khoa học
• 1.6. Yêu cầu cần đạt ở môn Khoa học
• 1.7. Một số phương pháp dạy học môn Khoa học tiểu học
• 1.8. Thực trạng về dạy học khoa học ở tiểu học
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC KHOA HỌC THEO MÔ HÌNH 5E NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN
• 2.1. Nguyên tắc thiết kế kế hoạch dạy học khoa học theo mô hình 5E
• 2.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống
• 2.3. Nguyên tắc đảm bảo tính phát triển
• 2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính đa dạng
• 2.5. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và chú ý đến đặc điểm tâm lí của lứa tuổi tiểu học
• 2.6. Tiến trình dạy học khoa học theo mô hình 5E
• 2.7. Tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn ở môn Khoa học
• 2.8. Căn cứ xây dựng
• 2.9. Bộ tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn ở môn Khoa học
• 2.10. Quy trình đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn ở môn Khoa học tiểu học
• 2.11. Một số kế hoạch dạy học minh họa
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VẬN DỤNG MÔ HÌNH 5E TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN
• 3.1. Mục đích tổ chức dạy học
• 3.2. Tiến trình tổ chức dạy học
• 3.3. Chọn mẫu tổ chức dạy học. Công cụ và đánh giá kết quả tổ chức dạy học
• 3.4. Cách thức và tiến trình tổ chức dạy học
• 3.5. Kết quả dạy học
• 3.6. Sự thể hiện các tiêu chí NL của từng HS qua các bài kiểm tra
• 3.7. Tổng hợp sự thể hiện các tiêu chí NL VDKT vào thực tiễn của 5 HS qua ba bài kiểm tra
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Mô hình dạy học 5E

Mô hình dạy học 5E là một phương pháp dạy học hiện đại, được phát triển bởi Rodger W. Bybee và cộng sự. Mô hình này bao gồm năm giai đoạn: Engage (tạo hứng thú), Explore (khám phá), Explain (giải thích), Elaborate (mở rộng), và Evaluate (đánh giá). Mỗi giai đoạn có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực của học sinh. Giai đoạn Engage giúp học sinh kết nối kiến thức mới với kiến thức đã biết, từ đó kích thích sự tò mò và hứng thú học tập. Giai đoạn Explore cho phép học sinh thực hành và khám phá kiến thức thông qua các hoạt động thực tiễn. Giai đoạn Explain giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm thông qua việc giải thích và thảo luận. Giai đoạn Elaborate mở rộng kiến thức và ứng dụng vào thực tiễn, trong khi giai đoạn Evaluate đánh giá sự hiểu biết và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

1.1 Đặc điểm của mô hình dạy học 5E

Mô hình 5E có những đặc điểm nổi bật như tính linh hoạt và khả năng thích ứng với nhiều đối tượng học sinh khác nhau. Mô hình này khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập, từ đó phát triển các kỹ năng như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm. Việc áp dụng mô hình này trong dạy học môn Khoa học ở tiểu học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển tình yêu với khoa học và khám phá thế giới xung quanh. Theo nghiên cứu của Bybee (2006), mô hình 5E không chỉ giúp học sinh xây dựng kiến thức mà còn phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, điều này rất quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

II. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn là khả năng của học sinh trong việc áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống thực tế. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Các thành tố của năng lực này bao gồm khả năng phân tích, đánh giá và giải quyết vấn đề. Việc phát triển năng lực này trong dạy học môn Khoa học là rất cần thiết, vì môn học này giúp học sinh hình thành tư duy khoa học và khả năng quan sát, phân tích hiện tượng tự nhiên.

2.1 Khái niệm về năng lực

Năng lực được hiểu là khả năng thực hiện một công việc hoặc nhiệm vụ cụ thể. Trong bối cảnh giáo dục, năng lực không chỉ bao gồm kiến thức mà còn bao gồm kỹ năng và thái độ. Đối với học sinh tiểu học, việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn là rất quan trọng, vì nó giúp các em hình thành tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề. Theo quan điểm của nhiều nhà giáo dục, năng lực này có thể được phát triển thông qua các phương pháp dạy học tích cực, trong đó mô hình 5E là một ví dụ điển hình.

III. Dạy học khoa học ở tiểu học

Dạy học môn Khoa học ở tiểu học có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh. Môn học này không chỉ cung cấp kiến thức về thế giới tự nhiên mà còn giúp học sinh phát triển các kỹ năng như quan sát, phân tích và tư duy phản biện. Việc áp dụng mô hình 5E trong dạy học Khoa học sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình khám phá và tìm hiểu. Điều này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển tình yêu với khoa học và khám phá thế giới xung quanh.

3.1 Một số phương pháp dạy học môn Khoa học tiểu học

Trong dạy học môn Khoa học, có nhiều phương pháp dạy học khác nhau được áp dụng, bao gồm phương pháp thí nghiệm, phương pháp dự án và phương pháp học tập hợp tác. Mô hình 5E là một trong những phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Việc áp dụng mô hình này trong dạy học Khoa học sẽ giúp học sinh hình thành tư duy khoa học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, giáo dục Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình truyền thống sang mô hình phát triển năng lực người học. Theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, mục tiêu giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của học sinh. Đặc biệt, môn Khoa học tiểu học giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần phát triển tư duy khoa học, kỹ năng thực hành và ý thức bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, khảo sát thực trạng tại một số trường tiểu học ở Quận 7, TP. Hồ Chí Minh cho thấy phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là mô hình 5E, chưa được áp dụng phổ biến và hiệu quả còn hạn chế. Mục tiêu nghiên cứu nhằm vận dụng mô hình dạy học 5E trong dạy học môn Khoa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh lớp Bốn, từ đó nâng cao chất lượng dạy học và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường Tiểu học Đặng Thùy Trâm, Quận 7, trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2019 với mẫu gồm 5 học sinh lớp Bốn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho giáo viên tiểu học trong việc thiết kế và tổ chức dạy học theo mô hình 5E, góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, một năng lực thiết yếu trong giáo dục hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình dạy học 5E do Rodger W. Bybee và cộng sự phát triển, gồm năm giai đoạn: Tạo hứng thú (Engage), Khám phá (Explore), Giải thích (Explain), Mở rộng/Vận dụng (Elaborate), và Đánh giá (Evaluate). Mô hình này dựa trên thuyết kiến tạo, nhấn mạnh việc người học tự xây dựng kiến thức thông qua trải nghiệm và phản ánh. Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng lý thuyết về năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, được cấu thành từ các yếu tố: phát hiện vấn đề, huy động kiến thức liên quan, tìm tòi khám phá và giải quyết vấn đề thực tiễn. Bộ tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn được xây dựng dựa trên thang đo tư duy của Bloom, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học. Các khái niệm chính bao gồm: mô hình 5E, năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thuyết kiến tạo, và phương pháp dạy học tích cực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp gồm: (1) Nghiên cứu lý luận để tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu liên quan đến mô hình 5E và năng lực vận dụng kiến thức; (2) Điều tra khảo sát với 25 giáo viên và 178 học sinh lớp Bốn tại Quận 7 nhằm đánh giá thực trạng dạy học môn Khoa học; (3) Quan sát trực tiếp quá trình dạy học và hành vi học sinh trong lớp; (4) Nghiên cứu trường hợp (case-study) với 5 học sinh lớp Bốn để phân tích chi tiết biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức qua ba bài kiểm tra; (5) Phân tích thống kê mô tả để xử lý số liệu thu thập được. Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, phù hợp với điều kiện thực tế. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tuần 10 đến tuần 14 của năm học 2019-2020, với tần suất 2 tiết/tuần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phương pháp dạy học của giáo viên: 64% giáo viên vẫn sử dụng phương pháp diễn giảng truyền thống, trong khi chỉ khoảng 32% thường xuyên áp dụng phương pháp “bàn tay nặn bột” và 20% sử dụng phương pháp nêu vấn đề. Điều này cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt mô hình 5E, còn hạn chế.

2. Hoạt động học tập của học sinh: 50,6% học sinh thích thảo luận, trao đổi thông tin với bạn bè và giáo viên; 47,6% thích thực hành thí nghiệm; 52,2% thích vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượng hoặc tạo sản phẩm thực tế. Tuy nhiên, 44,9% học sinh vẫn thường xuyên nghe giảng và ghi nhớ kiến thức từ sách giáo khoa, phản ánh sự thụ động trong học tập.

3. Phát triển năng lực vận dụng kiến thức: Qua ba bài kiểm tra, 5 học sinh nghiên cứu cho thấy sự tiến bộ rõ rệt ở các tiêu chí năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, với tỷ lệ đạt từ 70% đến 85% ở các tiêu chí giải thích hiện tượng, giải quyết vấn đề, đưa ra cách ứng xử và đánh giá giải pháp.

4. Khó khăn của giáo viên: 80% giáo viên gặp khó khăn về thời gian và kỹ năng thiết kế bài dạy theo mô hình 5E; 72% cho biết hình thức kiểm tra đánh giá hiện nay chưa phù hợp để phát triển năng lực vận dụng kiến thức; 68% giáo viên ngại áp dụng do thiếu tài liệu tham khảo và kinh nghiệm thực tiễn.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát và nghiên cứu trường hợp cho thấy mô hình 5E có hiệu quả tích cực trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh tiểu học. Việc học sinh chủ động tham gia vào các hoạt động khám phá, thí nghiệm và thảo luận giúp các em hiểu sâu sắc kiến thức và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. So với các nghiên cứu trước đây tập trung vào bậc trung học, nghiên cứu này mở rộng ứng dụng mô hình 5E ở bậc tiểu học, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu học tập của học sinh nhỏ tuổi. Tuy nhiên, khó khăn về thời gian và kỹ năng của giáo viên là rào cản lớn cần được khắc phục. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên, biểu đồ sở thích học tập của học sinh và bảng tổng hợp kết quả đánh giá năng lực vận dụng kiến thức qua các bài kiểm tra.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên: Đào tạo kỹ năng thiết kế và tổ chức dạy học theo mô hình 5E, tập trung vào kỹ thuật xây dựng bài giảng, tổ chức hoạt động khám phá và đánh giá năng lực. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Phát triển tài liệu hướng dẫn và mẫu bài dạy: Xây dựng bộ tài liệu minh họa các bài dạy khoa học theo mô hình 5E phù hợp với chương trình lớp Bốn, giúp giáo viên tham khảo và áp dụng dễ dàng. Hoàn thành trong 3 tháng, do các chuyên gia giáo dục và giáo viên có kinh nghiệm thực hiện.

3. Cải tiến hình thức đánh giá: Áp dụng bộ tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, kết hợp đánh giá quá trình và sản phẩm học tập của học sinh. Thực hiện thí điểm trong năm học tiếp theo tại các trường tiểu học trên địa bàn Quận 7.

4. Tăng cường hỗ trợ về thời gian và cơ sở vật chất: Nhà trường cần bố trí thời gian hợp lý cho các tiết học khoa học theo mô hình 5E, đồng thời trang bị đầy đủ dụng cụ thí nghiệm và phương tiện hỗ trợ dạy học tích cực. Chủ thể thực hiện là Ban giám hiệu nhà trường và Phòng Giáo dục Quận.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiểu học: Nhận được hướng dẫn cụ thể về cách thiết kế và tổ chức dạy học môn Khoa học theo mô hình 5E, nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Có cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách, tổ chức tập huấn và hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt trong bậc tiểu học.

3. Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Giáo dục học: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp và kết quả nghiên cứu ứng dụng mô hình 5E trong giáo dục tiểu học, phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

4. Các tổ chức phát triển giáo dục: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế chương trình đào tạo, tài liệu hướng dẫn và các dự án hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học tích cực tại các trường tiểu học.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình 5E là gì và tại sao nên áp dụng trong dạy học môn Khoa học tiểu học?
   Mô hình 5E gồm năm giai đoạn: Tạo hứng thú, Khám phá, Giải thích, Mở rộng và Đánh giá, giúp học sinh tự xây dựng kiến thức qua trải nghiệm. Áp dụng mô hình này kích thích sự chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học.

2. Làm thế nào để đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh?
   Đánh giá dựa trên bộ tiêu chí gồm: giải thích hiện tượng, giải quyết vấn đề thực tiễn, đưa ra cách ứng xử phù hợp và đánh giá giải pháp. Kết hợp đánh giá của giáo viên, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh qua các hoạt động nhóm và bài kiểm tra thực hành.

3. Khó khăn lớn nhất khi áp dụng mô hình 5E trong dạy học là gì?
   Khó khăn chính là thời gian tổ chức dạy học theo mô hình 5E thường dài hơn phương pháp truyền thống, giáo viên cần kỹ năng thiết kế bài giảng và tổ chức hoạt động phù hợp, đồng thời thiếu tài liệu tham khảo và kinh nghiệm thực tế.

4. Mô hình 5E có phù hợp với tất cả các môn học tiểu học không?
   Mô hình 5E đặc biệt phù hợp với các môn học có tính khám phá, thực hành như Khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, nguyên tắc của mô hình cũng có thể được điều chỉnh để áp dụng trong các môn học khác nhằm phát triển năng lực học sinh.

5. Làm thế nào để giáo viên có thể bắt đầu áp dụng mô hình 5E hiệu quả?
   Giáo viên nên bắt đầu bằng việc tham gia các khóa tập huấn chuyên sâu, nghiên cứu tài liệu hướng dẫn, thiết kế các bài dạy đơn giản theo từng giai đoạn của mô hình, đồng thời thu thập phản hồi từ học sinh để điều chỉnh phương pháp phù hợp.

Kết luận

• Mô hình dạy học 5E là công cụ hiệu quả giúp phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh tiểu học, đặc biệt trong môn Khoa học.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn phụ thuộc nhiều vào phương pháp truyền thống, chưa khai thác tối đa tiềm năng của mô hình 5E.
• Bộ tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức được xây dựng phù hợp với đặc điểm học sinh lớp Bốn, giúp đánh giá chính xác sự phát triển năng lực.
• Khó khăn lớn nhất là kỹ năng và thời gian của giáo viên, cần có sự hỗ trợ từ nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục.
• Đề xuất các giải pháp tập huấn, phát triển tài liệu, cải tiến đánh giá và hỗ trợ cơ sở vật chất nhằm thúc đẩy áp dụng mô hình 5E trong dạy học môn Khoa học tiểu học.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất trong thực tế giảng dạy, đồng thời mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài. Các nhà giáo dục và quản lý được khuyến khích áp dụng và phát triển mô hình này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ KHOA HỌC 1. Mô hình dạy học 5E 1. Khái niệm Như đã đề cập ở phần lịch sử nghiên cứu vấn đề, mô hình dạy học khám phá 5E ra đời từ đề xuất của Rodger W.

Bybee và cộng sự. Mô hình 5E thực chất là mô hình dạy học, là một mẫu hướng dẫn học tập khám phá dựa trên thuyết kiến tạo gồm 5 giai đoạn: Engage (tạo hứng thú/kích thích động cơ học tập), Explore (khám phá), Explain (giải thích), Elaborate (mở rộng/vận dụng), Evaluation (đánh giá) (Lakenna Chitman, Kathy Kopp, 2013). Đặc điểm của mô hình dạy học 5E Mô hình dạy học 5E này gồm 5 giai đoạn và có những đặc điểm chính như sau: Giai đoạn 1: Tạo hứng thú (Engage) Giáo viên (GV) dựa vào quan niệm hoặc kiến thức đã biết của học sinh (HS) để dẫn dắt họ tham gia vào việc hình thành khái niệm mới thông qua việc sử dụng các hoạt động ngắn nhằm thúc đẩy sự tò mò và gợi ra những kiến thức có sẵn. Hoạt động này tạo sự kết nối giữa kinh nghiệm mà các em đã có trước đó và hiện tại, phơi bày ra những quan niệm trước đây.

Giai đoạn này kích thích sự quan tâm của HS, dẫn dắt HS vào bài học.  Giai đoạn 2: Khám phá (Explore) Trải nghiệm khám phá tạo điều kiện cho HS bộc lộ những quan niệm sai lầm vốn có của họ, khuyến khích họ trao đổi, thảo luận với nhau để đề xuất các giả thuyết, thu thập thông tin, tìm kiếm bằng chứng, xây dựng các kế hoạch hành động nhằm kiểm chứng các giả thuyết ban đầu, từ đó tìm ra các kết luận mang tính khoa học.  Giai đoạn 3: Giải thích (Explain) HS tiến hành giải thích chứng minh sự hiểu biết của mình về vấn đề, về những điều vừa khám phá ra, tất cả các giải thích đều dựa trên kinh nghiệm của người học, từ các quan sát, từ thu thập dữ liệu, kết quả thu được từ thực hành thí nghiệm, … ở giai đoạn khám phá. Sau quá trình trao đổi thông tin với các thành viên trong nhóm, Luan van 9 HS trình bày ý kiến của họ trước tập thể lớp.

Sau đó, GV định hướng và điều chỉnh câu trả lời của HS bằng các thuật ngữ, các khái niệm chính xác, đồng thời giải thích rõ lại để HS hiểu sâu về vấn đề đã đặt ra lúc đầu. Ở giai đoạn này, GV có thể chốt lại kiến thức mới để HS lưu trữ thông tin vào bộ nhớ lâu dài.  Giai đoạn 4: Mở rộng/ Vận dụng (Extend/Elaborate) Giai đoạn này, GV tạo cho HS không gian để vận dụng những gì đã học để giải quyết các tình huống có vấn đề trong học tập cũng như trong thực tiễn cuộc sống. GV cũng tạo điều kiện cho HS thực hành và vận dụng các kiến thức đã học được ở giai đoạn khám phá và giải thích để cho HS làm chủ các kiến thức được sâu sắc hơn, nắm vững các kĩ năng hơn và có thể áp dụng được các kiến thức vào trong những tình huống và hoàn cảnh đa dạng khác nhau.

 Giai đoạn 5: Đánh giá (Evaluate) Đánh giá diễn ra suốt quá trình dạy và học. HS tự đánh giá kiến thức và năng lực của mình và GV đánh giá sự tiến bộ của HS so với các mục tiêu đặt ra. Các bước của mô hình 5E có thể được tóm tắt theo sơ đồ của Duran (Duran, L.B & Duran, E, 2004): Engage (Tạo hứng thú) Evaluate Explore (Đánh giá) (Khám phá) 5E Elaborate Explain (Vận dụng/ (Giải thích) Mở rộng) Hình 1. Mô hình dạy học 5E (5E instructional model) Luan van 10 Hình 1.1 cho thấy các giai đoạn của mô hình 5E tạo thành một vòng tròn khép kín và liên tục, từ giai đoạn 1 đến giai đoạn 5.

Đây là hình ảnh thể hiện một chu trình học tập liên tục của HS, các hoạt động học tập diễn ra tuần hoàn và gắn kết chặt chẽ với nhau giúp HS sẽ tiếp nhận kiến thức khoa học một cách logic. Vai trò của mô hình dạy học 5E Mỗi mô hình học tập có thể được áp dụng bởi nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau, tùy vào mục đích dạy học của mình mà chọn mô hình cho phù hợp. Mô hình 5E là mô hình học tập khám phá dựa trên nền tảng lí thuyết kiến tạo. Lí thuyết kiến tạo tác động trực tiếp đến việc xây dựng chương trình giáo dục, việc giảng dạy và đánh giá kết quả học tập của HS (Ngô Hiệu và Nguyễn Huyền Trang, 2016).

Cụ thể là: + Về chương trình: Thuyết kiến tạo đòi hỏi phải loại bỏ cái gọi là chương trình chuẩn. Thay vào đó khuyến khích việc sử dụng các chương trình cá biệt hóa người học, được thiết kế ưu tiên cho nhận thức của HS. + Về việc giảng dạy: Nhà giáo dục tập trung vào việc tạo lập mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng và việc xây dựng những hiểu biết mới cho người học. Thiết kế bài giảng theo hệ thống các câu hỏi và vấn đề mở, nhằm khuyến khích người học phân tích, chứng minh và nhận định các giả thuyết, kích thích mở rộng sự trao đổi lẫn nhau giữa các HS.

+ Về việc đánh giá: Thuyết kiến tạo đòi hỏi phải loại bỏ những bài kiểm tra chuẩn và việc phân loại các mức độ. Thay vào đó, đánh giá trở thành một phần của quá trình học tập để người học được tham gia với vai trò là người tự điều khiển quá trình phát triển trí tuệ của bản thân. Như vậy, tổ chức các hoạt động dạy học theo lí thuyết kiến tạo đều tập trung vào việc phát huy tính chủ động và tích cực tư duy của người học; thông qua đó, người học có thể tự tìm kiếm, phát hiện và khám phá vấn đề và giải quyết các vấn đề trong quá trình học tập. Có thể nói rằng, người học được chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động thông qua các hoạt động dưới vai trò tổ chức, định hướng của người dạy.

Tuy nhiên bất kì mô hình dạy học nào cũng có giới hạn của nó, dưới đây chúng tôi chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của mô hình dạy học 5E. Luan van 11  Ưu điểm: - Khơi dậy được sự say mê, phấn khởi, hứng thú tìm tòi khám phá và phát huy được tính tích cực học tập cho HS; - Giúp HS nắm vững kiến thức, phát triển được khả năng tìm tòi khám phá, xem xét vấn đề một cách toàn diện. Qua đó, HS sẽ học được cách vận dụng tri thức vào thực tiễn, phát triển khả năng tư duy, khả năng hợp tác và thảo luận để tìm ra cách giải quyết vấn đề tốt nhất; - HS có thể tự phát hiện ra vấn đề, đưa ra giải pháp và giải quyết vấn đề, rút ra kiến thức khoa học. Đây là tiền đề cho việc tự học, làm chủ được phương pháp nghiên cứu khoa học của HS trong tương lai; - Hình thành cho HS sự tự tin vào chính bản thân mình; - Phát triển kĩ năng làm việc nhóm, nâng cao tinh thần hợp tác và chia sẻ; - Góp phần vào việc hình thành và phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, một năng lực có vai trò quan trọng giúp con người có khả năng thích ứng với sự phát triển của xã hội trong thời đại mới.

 Hạn chế: - Thiếu sự hướng dẫn kịp thời của GV, các hoạt động học tập có thể mất nhiều thời gian đối với một số HS và có khi còn sai lầm, không mang lại hiệu quả; - Phương pháp này đòi hỏi GV phải đầu tư nhiều thời gian và công sức; không ngừng rèn luyện, học hỏi. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn 1. Khái niệm về năng lực Dạy học theo định hướng phát triển năng lực của người học đòi hỏi nội dung chương trình và các phương pháp giáo dục phải hướng đến việc hình thành và phát triển các năng lực cho HS, giúp HS tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo giải quyết được mọi vấn đề trong học tập và cuộc sống.  Năng lực Dự án DeSeCo nhằm định hướng phát triển việc đánh giá PISA cho rằng năng lực là sự kết hợp của tư duy, kĩ năng và thái độ có sẵn hoặc ở dạng tiềm năng có thể Luan van 12 học hỏi được của một cá nhân hoặc tổ chức để thực hiện thành công nhiệm vụ (New Zealand, 2002).

Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc (UNESCO, 2007) định nghĩa năng lực là những hành vi, kiến thức cụ thể và khả lượng (đo lường được) cho phép tạo ra hoặc dự báo một mức hiệu suất cao trong một vị trí hoặc bối cảnh công tác nào đó. Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2018), quan niệm “năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể.” Theo Hoàng Phê (2003), năng lực được hiểu là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó; là phẩm chất tâm sinh lý và trình độ chuyên môn tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao. Theo Hoàng Hòa Bình (2015) đã tổng hợp những quan niệm về năng lực của một số tác giả và đưa ra mối quan hệ giữa các yếu tố hợp thành năng lực dưới sơ đồ sau: CẤU TRÚC BỀ MẶT (ĐẦU VÀO) Kiến thức Kĩ năng Thái độ NL hiểu NL làm NL ứng xử CẤU TRÚC BỀ SÂU (ĐẦU RA) Hình 1.

Mối quan hệ giữa các yếu tố hợp thành năng lực theo Hoàng Hòa Bình (2015) Luan van 13 Hình 1.2 cho thấy mối quan hệ giữa nguồn lực (đầu vào) với kết quả (đầu ra). Ở đầu vào (cấu trúc bề mặt), năng lực được tạo thành từ kiến thức, kĩ năng và thái độ. Ở đầu ra (cấu trúc bề sâu), các yếu tố đó trở thành năng lực hiểu, năng lực làm và năng lực ứng xử.