đặt vấn đề (tương ứng mỗi phần của hai bài học trên). Bước 3: Giáo viên cùng học sinh tháo gỡ thắc mắc, thảo luận đi đến thống nhất ý kiến. GV chốt kết quả là các câu trả lời hợp lí. Bước 4: Học sinh điền vào cột L của phiếu những gì vừa học được.
Lúc này, HS rút ra được kiến thức mới về nền văn học Việt Nam, về giá trị văn học Việt Nam qua các phần học, đối chiếu với những điều đã biết, muốn biết để đánh giá kết quả học tập, sự tiến bộ của mình qua giờ học. Chẳng hạn, với bài Tổng quan văn học Việt Nam: Bước 1: Tôi yêu cầu HS đọc kĩ Mục I/Các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam và nhận phiếu học tập KWL. Bước 2: Tôi hướng dẫn HS điền cột K những điều đã biết sau khi nghiên cứu SGK và huy động kiến thức cũ (GV đồng thời kẻ bảng KWL lên bảng) bằng 11 skkn câu hỏi: ? Qua nghiên cứu sách giáo khoa và kinh nghiệm học văn ở THCS, em đã biết những gì về các bộ phận hợp thành văn học Việt Nam? Hãy ghi lại hiểu biết ấy vào cột K. - Viết vào cột W những gì các em muốn biết, điều băn khoăn, trăn trở về nội dung bài học: ? Em còn muốn biết thêm điều gì về nội dung phần này không? ? SGK có ghi một nhận định: Văn học dân gian có mối quan hệ mật thiết với văn học viết.
Chúng ta có thể đặt thêm câu hỏi nào không? (Ảnh: Học sinh lớp 10C đang thảo luận bằng kỹ thuật KWL) Bước 3: Tôi cho HS thảo luận cặp đôi về những câu hỏi của 4 nhóm đặt ra trong phiếu học tập ở cột W (? Tại sao nói: Văn học dân gian nền tảng của văn học viết? Văn học viết tiếp thu ở văn học dân gian những yếu tố nào?. GV chuẩn hóa kiến thức dựa trên “Những điều đã biết” và “Những điều muốn biết” của HS. GV chốt ý: * Hai bộ phận hợp thành văn học Việt Nam: văn học dân gian (VHDG) và văn học viết: - Văn học dân gian: người sáng tác là tập thể nhân dân lao động; ra đời khi chưa có chữ viết; VHDG có tính tập thể và tính truyền miệng; gồm 12 thể loại. - Văn học viết: là sáng tác của cá nhân người trí thức; ra đời khi có chữ viết là thế kỉ X; mang tính cá nhân; và có nhiều thể loại vay mượn và thể loại văn học dân tộc.
VHDG và văn học viết có mối quan hệ mật thiết. - Hiện tượng giao thoa, học tập đẹp đẽ của hai bộ phận văn học tiêu biểu: bài ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen”; bài thơ khuyết danh “Tháp mười đẹp nhất bông sen”; Truyện Kiều của Nguyễn Du có những đoạn gần gũi với ca dao. 12 skkn (Ảnh: Phiếu học tâp KWL của lớp 10A1, trường THPT Nguyễn Trường Tộ) Bước 4: Học sinh điền vào cột L của phiếu những gì vừa học được. Lúc này, HS rút ra được kiến thức mới về Các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam cũng như mối quan hệ giữa các bộ phận văn học, đối chiếu với những điều đã biết, muốn biết để đánh giá kết quả học tập, sự tiến bộ của mình qua giờ học.
K (Điều đã biết) W (Điều muốn biết) L (Điều học được) - Hai bộ phận hợp thành - Mối quan hệ giữa - VHDG và văn học viết có văn học Việt Nam là văn văn học dân gian và mối quan hệ mật thiết. Văn học dân gian (VHDG) và văn học viết biểu hiện học dân gian là cội nguồn, văn học viết. như thế nào? nền tảng hình thành văn học - Văn học dân gian: người viết, ngước lại văn học viết sáng tác là tập thể nhân dan giúp văn học dân gian được lao động; ra đời khi chưa - Văn học viết kế gọt giũa tinh tế hơn. có chữ viêt; VHDG có tính thừa văn học dân gian, + Văn học viết kế thừa văn tập thể và truyện miệng; vậy văn học dân gian học dân gian: giá trị tư tưởng gồm 12 thể loại (thuộc có học tập gì từ văn cao cả như lòng yêu nước, nhóm tự sự dân gian, câu học viết hay không? tình cảm nhân đạo; triết lí nói dân gian, trữ tình dân Tác phẩm chứng nhân sinh tốt đẹp như: tinh gian, sân khấu dân gian).
minh? thần lạc quan, quý trọng - Văn học viết: là sáng tác hạnh phúc đời thường,.; yếu của cá nhân người trí thức; tố nghệ thuật: từ thể loại, ra đời khi có chữ viết là thế ngôn từ, hình ảnh,. kỉ X; mang tính cá nhân; + Văn học dân gian tiếp thu và có nhiều thể loại vay tinh hoa của văn học viết mượn và thể lọa văn học trong trau chuốt ngôn từ, học dân tộc. 13 skkn * Kết quả đạt được - Điều đầu tiên tôi nhận thấy HS rất hứng thú, khi các em được tiếp xúc kỹ thuật học mới, tự ghi ra điều mình biết, được đặt nhiều câu hỏi xoay quanh vấn đề, sôi nổi hơn giờ học vấn - đáp thông thường. Các câu hỏi của các em khá bất ngờ, đôi khi nằm ngoài dự kiến của GV.
Cho nên, với kỹ thuật dạy học này, GV không thể máy móc theo giáo án có sẵn và phải biết góp câu hỏi nhỏ của HS hình thành câu hỏi trọng tâm. - Qua việc nhìn lại những gì đã học được sau bài học, học sinh phân tích, đánh giá những thông tin mới được hình thành và nhận thức được sự tiến bộ của mình sau bài. HS không chỉ hào hứng với bài học mà còn vận dụng được kỹ thuật KWL vào môn học khác. - Giáo viên có thể đánh giá được kết quả của giờ học thông qua tự đánh giá, thu hoạch của học sinh.
Trên cơ sở đó có thể điều chỉnh cách dạy của mình cho phù hợp với từng đối tượng lớp học. Vận dụng kỹ thuật dạy học Lược đồ tư duy 2. Hiểu biết về kỹ thuật Lược đồ tư duy Lược đồ tư duy (còn được gọi là sơ đồ tư duy mindmap) là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về một chủ đề. Là một phương pháp ghi chép giúp tận dụng được khả năng ghi nhớ của trí não, giúp người tư duy nắm bắt được vấn đề, nội dung và liên kết được những đối tượng đơn lẻ lại với nhau.
Đây có thể coi là một trong những cách trình bày ý tưởng, nhưng được người tư duy vận dụng sáng tạo và làm độc đáo lên những thông tin giúp bộ não ghi nhớ tốt hơn. Lược đồ tư duy có thể được viết trên giấy, trên bảng hay thực hiện trên máy tính. Lược đồ tư duy có thể ứng dụng trong nhiều tình huống khác nhau như: Tóm tắt nội dung, ôn tập một chủ đề; Trình bày tổng quan một chủ đề; Chuẩn bị ý tưởng cho một báo cáo hay buổi nói chuyện, bài giảng; Thu thập, sắp xếp các ý tưởng; Ghi chép khi nghe bài giảng. Cách thức tiến hành dạy học bằng lược đồ tư duy: 1) Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề.
Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính. 2) Trên mỗi nhánh chính viết một khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ IN HOA. Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu. 3) Nhánh chính đó được nối với chủ đề trung tâm.
Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh. 4) Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc nhánh chính đó. Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường. Tiếp 14 skkn tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo.
Ưu điểm của kỹ thuật dạy học này: Tăng hứng thú cho học sinh vì các hướng tư duy để mở ngay từ đầu, các em lên ý tưởng và sắp xếp ý theo ý tưởng của mình. KTDH này thường gắn liền những hình ảnh sáng tạo, độc đáo của lứa tuổi các em nên tạo sự kích thích, hưng phấn trước bài học. Sử dụng kỹ thuật lược đồ tư duy tạo tính trực quan sinh động phù hợp với tư duy học sinh từ trực quan, cụ thể đến khái quát. Tuy nhiên, áp dụng kỹ thuật lược đồ tư duy cũng mất khá nhiều thời gian chuẩn bị, và nếu GV xử lí bài học không khéo léo HS chỉ đạt cấp độ tư duy ghi nhớ.
Kỹ thuật lược đồ tư duy không quá xa lạ với học sinh THPT, các em từng làm quen ở lớp dưới, tuy nhiên để có một lược đồ tư duy chất lượng và phát huy tối đa hiệu quả học tập vừa sinh động thì cần có bước chuẩn bị và kết hợp phương pháp nhóm. Áp dụng tại các phần: Quá trình phát triển/những giai đoạn phát triển của văn học Việt Nam Quy luật não bộ con người nói chung luôn bị thu hút bởi hình ảnh, màu sắc vậy nên với những phần nội dung kiến thức dài, nhiều dấu mốc thời gian và liên quan con số thì việc vận dụng các sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh trực quan để dạy học là rất cần thiết. Chúng ta biến được điểm khô khan của bài học trở nên sinh động, nhẹ nhàng bởi hình ảnh trực quan. Các phần Quá trình/giai đoạn phát triển văn học trong bài Khái quát văn học Việt Nam trình bày nội dung tương đối dài thông thường 3-5 trang giấy, vừa bao quát trên những nét lớn vừa cụ thể đến tác giả, tác phẩm tiêu biểu với nhiều mốc thời gian rất khó nhớ, khó hình dung.
Nên GV muốn HS tiếp cận và nhớ tốt phải tìm một cách hình thành kiến thức ngắn gọn, khoa học và tạo hứng thú trong bài học, đó là lược đồ tư duy. Kỹ thuật lược đồ tư duy tạo sự hào hứng cho HS vì nó vừa mới lạ, vừa dùng nhiều kiểu hình dạng và màu sắc tác động mạnh vào thị giác và não bộ, vừa tập hợp nội dung trên một trang giấy nên HS có cái nhìn toàn cảnh dễ ghi nhớ. Một số mẫu hình lược đồ tư duy được sử dụng nhiều trong môn Ngữ văn có thể áp dụng kiểu bài văn học sử như mô hình mạng lưới, mô hình cây, mô hình cầu,.