CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.CỞ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Những vấn đề cơ bản về hoạt động xuất khẩu 1.1 Khái niệm về xuất khẩu Theo điều 28, Luật Thương mại 2005 (Nhà xuất bản tư pháp, 2005) quy định: Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Xuất khẩu là một bộ phận của hoạt động ngoại thương trong đó hàng hóa và dịch vụ được bán, cung cấp cho nước ngoài nhằm thu ngoại tệ. Nó đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội và ngày càng phát triển mạnh mẽ. Hình thức sơ khai của chúng chỉ là hoạt động trao đổi hàng hoá nhưng cho đến nay nó đã phát triển rất mạnh và đựơc biểu hiện dưới nhiều hình thức.
Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh quốc tế,nó chính là việc bán hàng hoá và dịch vụ cho nước ngoài. Đây chính là một hình thức kinh doanh quốc tế quan trọng, nó phản ánh quan hệ thương mại giữa các quốc gia. Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực trong mọi điều kiện kinh tế, từ xuất khẩu hàng hoá tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất, máy móc thiết bị, công nghệ kỹ thuật cao. Tất cả các hoạt động trao đổi đó đều nhằm đem lại lợi ích cho quốc gia nói chung và các doanh nghiệp tham gia nói riêng.2 Đặc điểm về xuất khẩu Xuất khẩu là việc đưa hàng hóa, dịch vụ bán hoặc cung cấp cho nước ngoài.
Xuất khẩu tạo ra thị trường rộng lớn, khó kiểm soát. Xuất-nhập khẩu là hoạt động buôn bán diễn ra trên phạm vi ngoài quốc gia. Hoạt động xuất-nhập khẩu phức tạp hơn rất nhiều so với kinh doanh trong nước. Điều này được thể hiện ở chỗ: Chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau như môi trường kinh tế, chính trị, luật pháp của các quốc gia khác nhau.
SVTH: Nguyễn Văn Lành 5 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Uyên Thương Thanh toán bằng đồng tiền ngoại tệ, hàng hoá được vận chuyển qua biên giới quốc gia, phải tuân theo những tập quán buôn bán quốc tế. Xuất nhập khẩu là hoạt động lưu thông hàng hoá, dịch vụ giữa các quốc gia, nó rất phong phú và đa dạng, thường xuyên bị chi phối bởi các yếu tố như chính sách, luật pháp, văn hoá, chính trị, của các quốc gia khác nhau. Khi tiến hành xuất khẩu hàng hóa cần phải thực hiện nhiều thủ tục như thuế xuất, thủ tục hải quan… 1.3 Vai trò của hoạt động xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc tế. Nó không phải là những hành vi mua riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục đích đẩy mạnh sản xuất hàng hóa phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao mức sống người dân.
Vì vậy, xuất khẩu đóng vài trò đặc biệt quan trọng với nền kinh tế thế giới, nền kinh tế quốc dân và các doanh nghiệp 1.1 Đối với nền kinh tế thế giới Xuất khẩu là một nội dung chính của hoạt động ngoại thương và là hoạt động đầu tiên trong hoạt động thương mại quốc tế, xuất khẩu có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của một quốc gia cũng như toàn thế giới. Do những lý do khác nhau nên mỗi quốc gia đều có thế mạnh về lĩnh vực này nhưng lại yếu ở lĩnh vực khác. Để có thể khai thác được lợi thế, giảm bất lợi, tạo ra sự cân bằng trong quá trình sản xuất và tiêu dùng, các quốc gia phát triển phải tiến hành trao đổi với nhau, mua những sản phẩm mà mình sản xuất khó khăn, bán những sản phẩm mà việc sản xuất nó là có lợi thế. Tuy nhiên, hoạt đông xuất khẩu nhất thiết phải được diễn ra giữa những nước có lợi thế về lĩnh vực này hay lĩnh vực khác.
Một quốc gia thua thiệt về tất cả các lĩnh vực tài nguyên thiên nhiên, nhân công tiềm năng kinh tế, thông qua hoạt động xuất khẩu cũng có điều kiện phát triển kinh tế nội địa. Nói một cách khác, một quốc gia dù trong tình huống bất lợi vẫn tìm ra điểm có lợi để khai thác. Bằng việc khai thác các lợi thế này, các quốc gia tập trung vào sản xuất khẩu các mặt hàng có lợi thế tương đối và nhập khẩu các mặt hàng không có lợi thế tương đối. Sự chuyên môn hoá trong sản xuất này đã làm cho mỗi quốc gia khai thác được lợi thế tương đối cuả mình một cách tốt nhất để tiết kiệm nguồn nhân lực SVTH: Nguyễn Văn Lành 6 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Uyên Thương như vốn, lao động, tài nguyên thiên nhiên.
trong quá trình sản xuất hàng hoá. Và vì vậy trên quy mô toàn thế giới thì tổng sản phẩm cũng sẽ được gia tăng.2 Đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia Xuất khẩu có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia cũng như toàn thế giới. Xuất khẩu là một trong những nhân tố cơ bản để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế quốc gia: Phát huy những lợi thế cạnh tranh trong nước. Xuất khẩu hàng hóa sẽ giúp các quốc gia tận dụng được những mặt lợi thế về điều kiện tự nhiên.
Giúp các quốc gia khai thác được những thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên, để phát huy lợi thế cạnh tranh giữa các quốc gia và khắc phục được những hạn chế còn khó khăn. Nhân lực của mỗi quốc gia chính là lợi thế rất lớn đối với quốc gia đó. Việt Nam có dân số khoảng 95 triệu dân (năm 2017) là nước có dân số trẻ, nguồn lao động rất đông. Hơn nữa, giá cả nhân công rất rẻ và rất sẵn sàng tham gia lao động, có tinh thần đoàn kết,truyền thống yêu nước nông nàn,tinh thần lao động cần cù và luôn luôn sáng tạo.
Hoạt động xuất khẩu góp phần làm chuyển dịch cơ cấu sản xuất định hướng sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Xuất khẩu tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, giúp các doanh nghiệp có thể tiếp xúc với các khách hàng nước ngoài không chỉ là khách hàng trong nước như lúc trước. Thông qua đó các doanh nghiệp phải cạnh tranh với các doanh nghiệp khác trên thế giới về chất lượng sản phẩm, giá cả. Đòi hói mỗi quốc gia phải tổ chức lại sản xuất, hinh thành cơ cấu sản xuất kinh doanh luôn thích nghi với thị trường.
Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác phát triển thuận lợi. Ví dụ xuất khẩu dăm gỗ sẽ kéo theo sự phát triển của ngành trồng rừng kích thích phát triển các ngành chế biến dăm gỗ xuất khẩu. Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế- kỹ thuật nhằm tạo ra và nâng cao khả năng, năng lực trong nước. SVTH: Nguyễn Văn Lành 7 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Uyên Thương Xuất khẩu phát huy cao độ tính năng động, sáng tạo trong các doanh nghiệp xuất khẩu.
Xuất khẩu là một phương diện quan trọng để tạo vốn và thu hút công nghệ từ các nước phát triển nhằm hiện đại hoá nền kinh tế nội địa, tạo năng lực cho sản xuất mới. Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp các yếu tố đầu vào cho sản xuất mở rộng khả năng tiêu dùng của một quốc gia. Xuất khẩu có tác động tích cực đối với việc giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân và làm tăng thu nhập trong nước. Hoạt động xuất khẩu góp phần rất lớn vào việc giảm thất nghiệp, nâng cao đời sống con người , giảm bớt các tệ nạn xã hội.
Những doanh nghiệp xuất khẩu thu hút lượng lao động rất lớn và đào tạo tay nghề cho hàng triệu người lao động. Các doanh nghiệp xuất khẩu tạo công ăn việc làm ổn định cho người lao động. Trong nền kinh tế quốc dân, mỗi ngành nghề mỗi lĩnh vực đều tạo ra những nguồn thu nhất định thông qua lợi nhuận kinh tế và làm cho thu nhập ngày càng tăng lên. Ngoài ra hoạt động xuất khẩu cũng tạo ra nguồn thu nhập cho nền kinh tế quốc dân, góp phần cân bằng cán cân thương mại, tạo ra nguồn vốn cho nhà nước, thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa, cải thiện đời sống nhân dân và nâng cao mức sống của người dân.
Xuất khẩu hàng hóa làm tăng quan hệ hữu nghị với các quốc gia trên thế giới. Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại,tăng cường sự hợp tác đầu tư của các nước nâng cao vị thế của nước ta trên đấu trường quốc tế. Quan hệ kinh tế đối ngoại sẽ tác động tới hoạt động xuất khẩu của mỗi quốc gia, 1.3 Đối với doanh nghiệp Thông qua xuất khẩu các doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả và chất lượng. Những yếu tố đó đòi hỏi doanh nghiệp phải hình thành một cơ cấu phù hợp với thị trường.
Sản xuất hàng hoá đòi hỏi doanh nghiệp phải luôn luôn đổi mới và hoàn thiện công tác quản lý kinh doanh. Xuất khẩu giúp các doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh: Do phải chịu sức ép cạnh tranh trong và ngoài nước để đứng vững được, các doanh nghiệp đổi mới trang bị, đào tạo đội ngũ cán bộ, công nhân viên nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. SVTH: Nguyễn Văn Lành 8 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Uyên Thương Sản xuất hàng xuất khẩu giúp doanh nghiệp thu hút được nhiều việc làm, tạo thu nhập ổn định, tạo ra nhiều ngoại tệ để nhập khẩu vật khẩu tiêu dùng, vừa đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân, vừa thu hút được lợi nhuận. Doanh nghiệp tiến hành hoạt động xuất khẩu có cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra, quan hệ buôn bán kinh doanh với nhiều đối tác nước ngoài trên cơ sở lợi ích của hai bên.
Như vậy đứng trên bất kỳ góc độ nào ta cũng thấy sự thúc đẩy xuất khẩu là rất quan trọng. Vì vậy thúc đẩy xuất khẩu là cần thiết và mang tính thực tiễn cao.4 Các hình thức xuất khẩu Hiện nay, trên thế giới có nhiều cách thức xuất khẩu khác nhau, lựa chọn cách thức nào là phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa các doanh nghiệp. Theo “Kỹ thuật kinh doanh xuất nhập khẩu” của GS. Võ Thanh Thu (2011), hình thức xuất khẩu bao gồm: 1.