Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại bệnh viện công lập 1. Đơn vị sự nghiệp y tế công lập và bệnh viện công lập 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nhiệm vụ của đơn vị sự nghiệp y tế công lập Trong lịch sử nhân loại, kể từ khi có sự xuất hiện của nhà nước, hoạt động của xã hội chính là hoạt động của hai khu vực: công và tư cùng với mối quan hệ tương tác giữa chúng.
Khu vực công (pubblic sector) do nhà nước giữ vai trò quyết định và chi phối mọi hoạt động, mục tiêu là nhằm thực hiện chức năng quản lý xã hội và phát triển đất nước. Ngược lại, khu vực tư nhân (private sector) do tư nhân quyết định mọi hoạt động, và mục tiêu trước hết là phục vụ lợi ích của từng cá nhân. Sự ra đời và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và đơn vị sự nghiệp y tế công lập nói riêng nằm trọn vẹn trong phạm vi của khu vực công. Xác định được vị trí như vậy trong xã hội sẽ làm sáng tỏ bản chất, chức năng, nhiệm vụ.
của hệ thống các đơn vị này. a/ Khái niệm đơn vị sự nghiệp y tế công lập Đơn vị sự nghiệp y tế công lập là những tổ chức do các cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, có chức năng cung cấp các dịch vụ thuộc lĩnh vực y tế hoặc phục vụ cho công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế. b/ Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp y tế công lập - Là tổ chức do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thành lập theo quy định của pháp luật. Được Nhà nước cung cấp một phần hoặc toàn bộ nguồn lực để hoạt động; - Thực hiện nhiệm vụ của Nhà nước giao, cung cấp các dịch vụ y tế cho xã hội, giúp Nhà nước thực hiện chức năng phát triển kinh tế - xã hội của mình; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Có tư cách pháp nhân: có con dấu và tài khoản riêng.
c/ Vai trò, nhiệm vụ của đơn vị sự nghiệp y tế công lập đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Trong xã hội hiện đại, con người giữ vị trí trung tâm, con người là mục tiêu và cũng là động lực của mọi sự phát triển kinh tế - xã hội, tất cả những giá trị phục vụ cho cuộc sống của nhân loại đều được đề cao và hướng đến. Hoạt động sự nghiệp y tế cung cấp một nền tảng sức khỏe - cho từng cá nhân cũng như cho toàn xã hội - để lao động, học tập cũng như hưởng thụ cuộc sống. Vì vậy y tế luôn là hoạt động sự nghiệp rất quan trọng của nhà nước ở bất kỳ quốc gia nào, đồng thời nó cũng là thuớc đo đánh giá tính ưu việt của chế độ chính trị - xã hội tại quốc gia đó. Chỉ số tiếp cận các dịch vụ y tế (LEI) của người dân luôn giữ thang điểm cao trong việc xác định chỉ số phát triển con người HDI - Human development index, và chỉ số hạnh phúc quốc gia HPI - Happy palnet index, do tổ chức phát triển Liên hiệp quốc UNDP và New Economics foun dation - NEF xây dựng [19].
Xét về góc độ kinh tế, y tế là một ngành kinh tế cung cấp dịch vụ, sự phát triển của ngành cũng đóng góp vào sự tăng trưởng chung của nền kinh tế. Giá dịch vụ y tế là một trong nhóm giá dịch vụ chính để các cơ quan thống kê xác định chỉ số tăng giá tiêu dùng (CPI), một trong các chỉ số quan trọng để giúp Chính phủ điều hành kinh tế vĩ mô. Nhiệm vụ của các đơn vị sự nghiệp y tế công lập là: cung cấp phần lớn các dịch vụ y tế, thực hiện sự nghiệp chăm sóc sức khỏe người dân; thực hiện các chính sách của Nhà nước góp phần vào ổn định và phát triển kinh tế xã hội. Khái niệm , đặc điểm, phân loại, vai trò nhiệm vụ của bệnh viện công lập trong hệ thống y tế.
Lịch sử ra đời của bệnh viện: các bệnh viện ngày nay, mà tiền thân của nó trong lịch sử được gọi dưới tên là nhà thương (nơi cứu chữa cho những LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 người bị thương tật), được ra đời rất sớm. Theo cổ sử của đất nước Sri- Lanka thì có những chứng tích để lại về sự ra đời những nơi chữa bệnh tập trung từ những năm 400 trước công nghuyên. Người Ấn độ cũng lập ra các nhà thương từ những năm 230 TCN, mọi chi phí của các nhà thương này đều do triều đình của Nhà vua đài thọ, điều đó cho phép chúng ta hình dung được sự tương đồng về nguồn tài chính trong mối liên hệ giữa những nhà thương cổ xưa và các bệnh viện hiện đại ngày nay[21]. a/ Khái niệm bệnh viện công lập: là một đơn vị sự nghiệp y tế công lập, tập trung các nhân viên y tế (y, bác sĩ, kỹ thuật viên.) cùng các phương tiện cần thiết, do Nhà nước lập ra làm nhiệm vụ khám và điều trị cho người bệnh.
b/ Đặc điểm của Bệnh viện công lập: Các bệnh viện công cũng mang những đặc điểm chung của các đơn vị sự nghiệp y tế công lập, ngoài ra do tính đặc thù của hoạt động chuyên môn, các viện công lập còn có những dặc điểm sau đây: - Do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, nằm trong hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập, chịu sự quản lý toàn diện của Nhà nước; - Được Nhà nước đài thọ kinh phí xây dựng và hoạt động; - Thực hiện KCB cho người dân và các nhiệm vụ khác được giao; - Là nơi tập trung lớn nhất mọi nguồn lực về cơ sở vật chất, con người, khoa học kỹ thuật của cả hệ thống y tế. c/ Phân loại bệnh viện công lập Phân loại theo chuyên ngành hoạt động: có thể chia thành bệnh viện chuyên khoa (VD: BV phụ sản, BV mắt, BV Tai-mũi-họng, BV phục hồi chức năng.), bệnh viện đa khoa (KCB nhiều chuyên khoa) và bệnh viện y học cổ truyền (ứng dụng thành tựu của nền y học bản địa vào việc khám chữa bệnh). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Phân loại theo phân tuyến chuyên môn thì chia thành: bệnh viện hạng đặc biệt, bệnh viện hạng 1, bệnh viện hạng 2 và bệnh viện hạng 3. Phân loại theo tuyến hành chính thì chia thành: bệnh viện tuyến trung ương (tuyến cuối) và bệnh viện tuyến địa phương (tuyến đầu), VD: các bệnh viện huyện, thành, thị, tỉnh.
d/ Vai trò, nhiệm vụ của bệnh viện công lập trong hệ thống y tế Các bệnh viện vốn được xem là xương sống của cả hệ thống y tế đối với bất kỳ quốc gia nào. Công tác chăm sóc sức khỏe người dân được xem là hiệu quả thì phải làm tốt cả hai khâu: khâu phòng bệnh và khâu chữa bệnh, giống như một cơ thể đứng vững trên cả hai chân của mình. Các bệnh viện đảm nhận toàn bộ khâu thứ hai: chữa bệnh và cũng là khâu cuối quyết định tình trạng sức khỏe của người bệnh. Mặt khác các BV còn là nơi thực nghiệm lâm sàng giúp tìm tòi ra tri thức mới về y học để quay trở lại phục vụ cho công tác phòng và chữa bệnh.
Quản lý tài chính trong các bệnh viện công lập Tài chính là một phạm trù kinh tế khách quan, đó là hệ thống các quan hệ kinh tế nhất định biểu hiện dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình hình thành, quản lý và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm mục đích tái sản xuất mở rộng và phát triển kinh tế - xã hội. Quản lý tài chính với cách nhìn khái quát, được biểu hiện thông qua mối quan hệ hai chiều giữa chủ thể quản lý và đối tượng bị quản lý. Chủ thể quản lý là các tổ chức, cá nhân có quyền lực nhất định buộc các đối tượng bị quản lý phải tuân thủ quyết định do mình đề ra nhằm đạt được mục tiêu quản lý. Đối tượng bị quản lý chịu sự tác động, giám sát của chủ thể quản lý, ngược lại đối tượng bị quản lý có quyền phản hồi lại những mâu thuẫn, khó khăn, bất cập trong quá trình thực hiện sự quản lý của chủ thể.
Tại các bệnh viện công lập, hoạt động quản lý tài chính được hiểu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 một cách cụ thể là cách thức của ban lãnh đạo áp dụng để quản lý các khoản thu - chi sao cho có hiệu quả nhất và phù hợp với quy định pháp lý. Khái niệm quản lý tài chính trong các bệnh viện công lập: Là quá trình sử dụng một cách có hệ thống các công cụ pháp lý, các công cụ quản trị (như hệ thống văn bản nội bộ, các đinh mức, các kế hoạch.) và bộ máy nhân sự, nhằm triển khai hoạt động tài chính của bệnh viện diễn ra đúng các quy định hiện hành và đáp ứng ở mức cao nhất và hiệu quả nhất, nhu cầu về các nguồn lực về tài chính cho việc thực hiện nhiệm vụ của đơn vị mình. Như vậy chúng ta thấy quản lý về tài chính trong bệnh viện là làm thế nào để huy động một cách có hiệu quả các nguồn lực tài chính vào việc thực hiện nhiệm vụ chung của đơn vị. Trong hoạt động thực tế, quản lý tài chính trong bệnh viện biểu hiện cụ thể bằng việc quản lý tốt các nguồn thu và các khoản chi phí, đảm bảo đủ nguồn kinh phí cho việc thực hiện hoạt động chuyên môn.
Bản luận văn này nghiên cứu công tác quản lý tài chính trong bệnh viện, trên những phương diện cụ thể như vậy. Những nguyên tắc trong quản lý tài chính bệnh viện công lập Tài chính các bệnh viện công lập cũng giống như các đơn vị sự nghiệp, phải tuân thủ các nguyên tắc sau: - Nguyên tắc cân đối giữa khoản chi và nguồn kinh phí. Nguyên tắc này thể hiện ở chỗ đơn vị chỉ thực hiện các khoản chi khi chắc chắn có sự đảm bảo về nguồn kinh phí. Nguồn kinh phí ở đây có thể do NSNN cấp, hoặc từ nguồn thu sự nghiệp của đơn vị.
Thực hiện nguyên tắc này đảm bảo sự cân đối về tài chính của đơn vị. - Nguyên tắc quản lý thu chi theo dự toán. Dự toán được duyệt là một bản kế hoạch tài chính của đơn vị, quản lý thu chi theo dự toán có nghĩa đã điều hành hoạt động tài chính của đơn vị diễn ra theo kế hoạch đã định trước.