Mở đầu Phần 2: Tổng quan tài liệu Phần 3: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị 3 PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. KHÁI NIỆM, VAI TRÒ, CHỨC NĂNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU 2. Các khái niệm về xăng dầu, kinh doanh xăng dầu Theo Nghị định số 83/2014/NĐ-CP ngày ngày 03 tháng 9 năm 2014 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu thì (gọi tắt là Nghị định số 83/2014/NĐ-CP) và một số quy định khác thì một số khái niệm liên quan đến xăng dầu như sau: Xăng dầu: là tên chung để chỉ các sản phẩm của quá trình lọc dầu thô, dùng làm nhiên liệu, bao gồm: Xăng động cơ, dầu điêzen, dầu hỏa, dầu madút, nhiên liệu bay; nhiên liệu sinh học và các sản phẩm khác dùng làm nhiên liệu động cơ, không bao gồm các loại khí hóa lỏng và khí nén thiên nhiên” Sản xuất xăng dầu: là quá trình lọc, chuyển hóa dầu thô, sản phẩm xăng dầu, bán thành phẩm xăng dầu, phụ gia và các chế phẩm khác thành các sản phẩm xăng dầu.
Pha chế xăng dầu: là quá trình trộn sản phẩm, bán thành phẩm xăng dầu, phụ gia và các chế phẩm khác để chuyển hóa thành sản phẩm xăng dầu. Cơ sở kinh doanh xăng dầu bao gồm: Cảng chuyên dụng, nhà máy sản xuất, xưởng pha chế, kho, phương tiện vận chuyển và cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Nguyên liệu để sản xuất và pha chế xăng dầu bao gồm: Dầu thô, sản phẩm, bán thành phẩm xăng dầu, phụ gia và các chế phẩm khác. Giá xăng dầu thế giới: là giá các sản phẩm xăng dầu được giao dịch trên thị trường quốc tế do Liên Bộ Công Thương - Tài chính xác định và công bố.
Giá bán lẻ xăng dầu: là giá bán tại các cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Giá cơ sở: là căn cứ để cơ quan quản lý nhà nước điều hành giá bán lẻ xăng dầu trong nước. Giá cơ sở bao gồm các yếu tố và được xác định bằng (=) {Giá CIF cộng (+) Thuế nhập khẩu cộng (+) Thuế tiêu thụ đặc biệt} nhân (x) Tỷ giá ngoại tệ cộng (+) Thuế giá trị gia tăng cộng (+) Chi phí kinh doanh định mức cộng (+) mức trích lập Quỹ Bình ổn giá cộng (+) Lợi nhuận định mức cộng (+) Thuế bảo vệ môi trường cộng (+) Các loại thuế, phí và các khoản trích nộp khác theo quy định của pháp luật hiện hành; được tính bình quân của 15 ngày sát với ngày tính 4 giá của chu kỳ dự trữ xăng dầu bắt buộc quy định tại Khoản 1 Điều 31 Nghị định này. Trong đó: Tỷ giá ngoại tệ tính thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt là tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố, tính bình quân của 15 ngày sát với ngày tính giá của chu kỳ dự trữ xăng dầu bắt buộc quy định tại Khoản 1 Điều 31 Nghị định này; Thuế nhập khẩu, Thuế tiêu thụ đặc biệt, Thuế giá trị gia tăng, Thuế bảo vệ môi trường; chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận định mức; Quỹ Bình ổn giá; các loại thuế, phí và các khoản trích nộp khác theo quy định của pháp luật.
Thương nhân kinh doanh xăng dầu bao gồm: Thương nhân kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu; thương nhân sản xuất xăng dầu; thương nhân phân phối xăng dầu; thương nhân làm tổng đại lý kinh doanh xăng dầu; thương nhân làm đại lý bán lẻ xăng dầu; thương nhân nhận quyền bán lẻ xăng dầu; thương nhân kinh doanh dịch vụ xăng dầu. Kinh doanh xăng dầu bao gồm các hoạt động: Xuất khẩu (xăng dầu, nguyên liệu sản xuất trong nước và xăng dầu, nguyên liệu có nguồn gốc nhập khẩu), nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, gia công xuất khẩu xăng dầu, nguyên liệu; sản xuất và pha chế xăng dầu; phân phối xăng dầu tại thị trường trong nước; dịch vụ cho thuê kho, cảng, tiếp nhận, bảo quản và vận chuyển xăng dầu (theo Nghị định số 83/2014/NĐ-CP). Đặc điểm của xăng dầu Xăng dầu là một loại hàng hoá có những đặc tính lý hoá riêng. Xăng dầu ở thể lỏng rất dễ bốc cháy, đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi của nhiệt độ môi trường.
Trong điều kiện nhiệt độ trên 23 độ C với áp suất trên 100 áp mốt phe chỉ cần một tia lửa điện phóng qua có thể gây phản ứng sinh nhiệt bốc cháy. Đặc điểm này đòi hỏi công tác phòng cháy trong hoạt động kinh doanh xăng dầu hết sức nghiêm ngặt. Phương tiện và thiết bị dùng cho kinh doanh xăng dầu phải là những thiết bị chuyên dùng. Công tác phòng cháy chữa cháy gắn liền với toàn bộ quá trình hoạt động kinh doanh xăng dầu.
Xăng dầu là một loại sản phẩm rất dễ bị hao hụt trong quá trình vận chuyển, lưu kho và kinh doanh. Do đó, trong hoạt động sản xuất kinh doanh cần phải tính toán đường vận động của xăng dầu và có biện pháp hợp lý nhằm hạn chế tối đa mức hao hụt. Thực tế kinh doanh xăng dầu ở nước ta những năm qua đã rút ra một số chỉ tiêu hao hụt như sau: 5 Bảng 2. Chỉ tiêu hao hụt xăng dầu Đơn vị tính: % Nội dung hao hụt Xăng Dầu Diesel Nhập từ tầu, xà lan vào bể chứa 0,6 0,15 Xuất từ bể chứa ra tầu, xà lan 0,4 0,18 Vận chuyển đường thuỷ (tính cho 100 km) 0,025 0,015 Vận chuyển đường sắt (tính cho 100 km) 0,06 0,022 Vận chuyển đường ống (tính cho 100 km) 0,5 0,25 Vận tải ô tô (tính cho 100 km) 0,08 0,004 Lưu chứa trong bể 0,2 0,02 Khâu bán lẻ 0,75 0,45 Nguồn: Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam.
Xăng dầu là mặt hàng rất dễ bị giảm hoặc mất phẩm chất. Xăng dầu kém phẩm chất sẽ ảnh hưởng đến quá trình kích nổ và phá huỷ động cơ. Việc kinh doanh xăng dầu kém phẩm chất sẽ gây ra tác hại lan truyền và trực tiếp phá huỷ năng lực sản xuất, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống xã hội. Vì vậy, đòi hỏi quy trình nhập, xuất, phương tiện tồn chứa, loại hình và phương tiện vận tải, kỹ thuật bảo quản xăng dầu phải được nghiên cứu, tính toán kỹ lưỡng và có những giải pháp về kỹ thuật, tổ chức quản lý trong quá trình kinh doanh xăng dầu.
Các khái niệm về quản lý nhà nƣớc 2. Quản lý nhà nước Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều hành xã hội của các cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp) để thực thi quyền lực Nhà nước, thông qua các văn bản quy phạm pháp luật. Đây là một hình thức hoạt động của nhà nước được thực hiện trước hết và chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước, nhằm bảo đảm sự chấp hành luật, pháp lệnh và các nghị quyết của cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức và chỉ đạo thực hiện một cách trực tiếp và thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hoá, xã hội và hành chính – chính trị của nước ta. Hay nói một cách khác, quản lý hành chính nhà nước là hoạt động chấp hành, điều hành của nhà nước.
Nhà nước dùng quyền lực của mình để điều hành và quản lý các hoạt động kinh doanh thông qua ban hành và sử dụng các công cụ kế hoạch hóa, chính sách 6 pháp luật và các quyết định khác về thương mại để tác động tới các chủ thể kinh doanh trên thị trường. Sự tác động của hệ thống quản lý nhà nước đến các đối tượng quản lý luôn đặt trong mối quan hệ với môi trường cụ thể, trong từng thời kỳ nhất định. Quản lý nhà nước về kinh doanh xăng dầu Quản lý nhà nước về xăng dầu là sự tác động có định hướng, có tổ chức của hệ thống cơ quan quản lý nhà nước đến các hoạt động kinh doanh xăng dầu thông qua việc sử dụng các công cụ và chính sách quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra trong điều kiện môi trường xác định. Việc quản lý hoạt động kinh doanh xăng dầu thông qua các quy định chi tiết về các đối tượng, yêu cầu thiết kế, địa điểm kinh doanh cũng như trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho thấy yêu cầu đặt ra ngày càng cao đối với các điều kiện kinh doanh xăng dầu.
Các quy định này nhằm tạo ra một thị trường xăng dầu gồm các đối tượng kinh doanh từ quy mô nhỏ, đến quy mô lớn đáp ứng yêu cầu về trình độ kỹ thuật, cơ sở vật chất – kỹ thuật kinh doanh ngày càng hoàn thiện hơn để có thể đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh, đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh môi trường. Bên cạnh đó cũng đáp ứng yêu cầu đảm bảo trình độ nghiệp vụ chuyên môn cho các doanh nghiệp tham gia hoạt động kinh doanh xăng dầu chuẩn bị cho xu hướng mở cửa thị trường xăng dầu theo lộ trình cam kết với WTO và bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Vai trò quản lý nhà nƣớc Kinh doanh xăng dầu được vận hành theo cơ chế thị trường đã tạo ra môi trường kinh doanh rất đa dạng, gồm nhiều thành phần kinh tế tham gia. Mặt khác, xăng dầu là nhiên liệu của nhiều ngành kinh tế và dân sinh.
Song, đây lại là mặt hàng dễ cháy nổ nếu không đảm bảo các điều kiện an toàn. Tuy xăng dầu mang tính chất thương mại, xăng dầu còn là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và có vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế của đất, vì vậy các hoạt động kinh doanh xăng dầu cần chịu sự chi phối của các cơ quan quản lý nhà nước 2. Định hướng, hướng dẫn hoạt động của các chủ thể kinh doanh Nhà nước hướng dẫn các doanh nghiệp đầu tư xây dựng cửa hàng kinh doanh xăng dầu và hoạt động kinh doanh xăng dầu trên thị trường, nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế cho sự 7 phát triển của thị trường xăng dầu. Từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tạo công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân và nâng cao phúc lợi xã hội.
Tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh Môi trường cạnh tranh trong hoạt động thương mại nói chung và hoạt động kinh doanh xăng dầu nói riêng phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố luật pháp và thủ tục hành chính.