Luận văn thạc sĩ về vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Võ Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh Xăng dầu
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước trong Thương mại
• 1.2.1. Quản lý nhà nước về thương mại
• 1.2.2. Đặc điểm cơ bản của quản lý nhà nước về thương mại
• 1.2.3. Chức năng quản lý nhà nước về thương mại
• 1.2.3.1. Chức năng kế hoạch hoá thương mại
• 1.2.3.2. Chức năng tổ chức và phối hợp các hoạt động quản lý thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003-2013
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu là một phần quan trọng trong quản lý kinh tế. Quản lý nhà nước không chỉ đơn thuần là việc điều hành mà còn bao gồm việc hoạch định chính sách, quy định pháp luật và các biện pháp điều tiết thị trường. Chính sách xăng dầu cần phải được xây dựng dựa trên cơ sở thực tiễn và lý luận vững chắc. Việc quản lý này nhằm đảm bảo an ninh năng lượng, ổn định giá cả và phát triển bền vững cho ngành xăng dầu. Cơ quan quản lý cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành để thực hiện hiệu quả các chính sách. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam phải nhập khẩu trên 70% xăng dầu, vai trò của nhà nước càng trở nên quan trọng hơn. Các chính sách cần phải linh hoạt để ứng phó với biến động của thị trường xăng dầu thế giới, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và doanh nghiệp.

1.1. Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước trong thương mại

Quản lý nhà nước về thương mại là một bộ phận không thể thiếu trong quản lý kinh tế. Quản lý nhà nước không chỉ bao gồm việc điều hành mà còn phải có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Mục tiêu của quản lý nhà nước trong thương mại là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đảm bảo sự công bằng xã hội và phát triển bền vững. Đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, việc quản lý cần phải đảm bảo sự cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Các chính sách cần phải được xây dựng dựa trên cơ sở thực tiễn và lý luận vững chắc, nhằm tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp.

II. Thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam giai đoạn 2003 2013

Thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam giai đoạn 2003-2013 cho thấy nhiều thành tựu nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Cơ quan quản lý đã có những nỗ lực trong việc điều chỉnh giá cả và quản lý chất lượng xăng dầu. Tuy nhiên, việc quản lý vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc kiểm soát giá và chất lượng sản phẩm. Thị trường xăng dầu Việt Nam vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài, dẫn đến sự biến động giá cả không ổn định. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thị trường. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao vai trò của nhà nước trong việc quản lý và điều tiết thị trường xăng dầu.

2.1. Khái quát hoạt động kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam

Hoạt động kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, quản lý nhà nước vẫn chưa thực sự hiệu quả. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải đối mặt với nhiều thách thức, từ việc cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài đến việc đảm bảo chất lượng sản phẩm. Chính sách xăng dầu cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của thị trường. Việc nâng cao vai trò của nhà nước trong quản lý xăng dầu không chỉ giúp ổn định giá cả mà còn đảm bảo an ninh năng lượng cho quốc gia.

III. Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam

Để nâng cao vai trò của quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến quản lý xăng dầu, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh. Thứ hai, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chất lượng xăng dầu trên thị trường. Cuối cùng, cần xây dựng một cơ chế giá linh hoạt, cho phép các doanh nghiệp tự quyết định giá bán dựa trên tín hiệu của thị trường. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của ngành xăng dầu.

3.1. Quản lý các chủ thể kinh doanh xăng dầu

Quản lý các chủ thể kinh doanh xăng dầu là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao vai trò của quản lý nhà nước. Cần có các tiêu chí rõ ràng để đánh giá năng lực và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Đồng thời, cần tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư và phát triển. Việc quản lý chặt chẽ các chủ thể kinh doanh sẽ giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2003-2013, lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động quan trọng với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp nhà nước và tư nhân. Theo số liệu của Bộ Công Thương, năm 2013, Việt Nam nhập khẩu khoảng 4,25 triệu tấn xăng dầu với kim ngạch gần 4 tỷ USD, giảm 26% về lượng và 28% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, chiếm trên 70% nhu cầu tiêu thụ trong nước phải nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều ngành sản xuất và đời sống xã hội. Tuy nhiên, hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực này còn nhiều hạn chế, như quản lý chủ thể kinh doanh chưa chặt chẽ, quản lý giá chưa linh hoạt, và chất lượng, số lượng xăng dầu trên thị trường chưa được kiểm soát hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng quản lý nhà nước trong kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam, đánh giá những thành tựu và tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2003-2013, với trọng tâm là các chính sách quản lý chủ thể kinh doanh, quản lý giá, quản lý đo lường và chất lượng, cùng các chính sách điều tiết hỗ trợ. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn, giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường xăng dầu Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước về thương mại và kinh tế thị trường, trong đó nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong việc điều tiết thị trường nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý nhà nước về thương mại: Nhà nước thực hiện chức năng hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát các hoạt động thương mại thông qua các công cụ chính sách, pháp luật nhằm đạt mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Quản lý nhà nước về thương mại bao gồm quản lý các chủ thể kinh doanh, quản lý giá cả, chất lượng sản phẩm và điều tiết thị trường.

2. Lý thuyết quản lý kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước: Nhà nước không trực tiếp kinh doanh mà tập trung vào vai trò điều tiết, tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: quản lý chủ thể kinh doanh xăng dầu, quản lý giá xăng dầu, quản lý đo lường và chất lượng sản phẩm, chính sách điều tiết và hỗ trợ thị trường xăng dầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng dựa trên số liệu thứ cấp thu thập từ Tổng cục Thống kê, Bộ Công Thương, các báo cáo ngành và tài liệu khoa học liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 18 doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu chính thức hoạt động trong giai đoạn 2003-2013.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu để đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp so sánh giữa các giai đoạn, phân tích SWOT để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích, tổng hợp và đề xuất giải pháp. Nghiên cứu cũng tham khảo kinh nghiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu của Malaysia để rút ra bài học phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phát triển doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu: Tính đến năm 2013, Việt Nam có 18 doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu, trong đó Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) chiếm khoảng 50% thị phần, Tổng công ty Dầu Việt Nam chiếm 16,6%, các doanh nghiệp khác chiếm phần còn lại. Mạng lưới bán lẻ xăng dầu trải rộng với hơn 13.500 cửa hàng, trong đó 80% thuộc sở hữu tư nhân.

2. Quản lý giá xăng dầu: Nhà nước áp dụng cơ chế quản lý giá theo Nghị định số 84/2009/NĐ-CP, với công thức tính giá cơ sở thống nhất. Tuy nhiên, quản lý giá chưa có sự linh hoạt cao, dẫn đến việc điều chỉnh giá bán chưa kịp thời theo biến động giá thế giới. Năm 2012, Nhà nước đã chi khoảng 2.000 tỷ đồng để bù lỗ cho các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.

3. Quản lý chất lượng và đo lường: Việc kiểm soát chất lượng xăng dầu còn nhiều bất cập, người tiêu dùng khó kiểm tra chất lượng trước khi mua. Tỷ lệ hao hụt xăng dầu trong quá trình nhập khẩu và xuất hàng dao động từ 0,04% đến 0,48% tùy loại và phương tiện vận chuyển, gây thiệt hại kinh tế đáng kể.

4. Hạn chế trong quản lý nhà nước: Quản lý chủ thể kinh doanh còn lỏng lẻo, nhiều doanh nghiệp nhỏ nhập khẩu với quy mô nhỏ, chi phí cao, làm giảm hiệu quả cạnh tranh. Mạng lưới phân phối chưa hợp lý, đặc biệt ở vùng nông thôn và miền núi còn thiếu điểm bán, nhiều cửa hàng không đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do cơ chế quản lý nhà nước chưa đồng bộ và thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý. So với Malaysia, nơi có doanh nghiệp nhà nước duy nhất (PETRONAS) quản lý tập trung và cơ chế giá tự động với mức lợi nhuận hợp lý 3%, Việt Nam có nhiều doanh nghiệp đầu mối dẫn đến phân tán nguồn lực và khó kiểm soát.

Việc Nhà nước bù lỗ cho doanh nghiệp làm giảm động lực cạnh tranh và cải tiến hiệu quả kinh doanh. Mạng lưới phân phối chưa hợp lý làm giảm khả năng tiếp cận xăng dầu chất lượng cho người dân vùng sâu vùng xa, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng và phát triển kinh tế địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thị phần thị trường các doanh nghiệp đầu mối, bảng so sánh tỷ lệ hao hụt xăng dầu theo phương tiện vận chuyển, và biểu đồ biến động giá xăng dầu trong nước so với giá thế giới để minh họa sự chậm trễ trong điều chỉnh giá.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa điều kiện kinh doanh đối với các chủ thể kinh doanh xăng dầu: Ban hành quy định chặt chẽ về cơ sở vật chất, năng lực tài chính, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các địa phương.

2. Xây dựng cơ chế giá linh hoạt hơn: Áp dụng cơ chế giá tự động theo tín hiệu thị trường thế giới, cho phép doanh nghiệp đầu mối chủ động điều chỉnh giá trong khung quy định nhằm tăng tính cạnh tranh và giảm thiểu bù lỗ. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Bộ Tài chính và Bộ Công Thương phối hợp thực hiện.

3. Nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng và đo lường: Đầu tư trang thiết bị kiểm định hiện đại, tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ tại các điểm nhập khẩu và phân phối. Xây dựng hệ thống công khai thông tin chất lượng xăng dầu cho người tiêu dùng. Thời gian thực hiện 3 năm, do Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng chủ trì.

4. Tái cấu trúc mạng lưới phân phối xăng dầu: Khuyến khích đầu tư phát triển mạng lưới bán lẻ tại vùng nông thôn, miền núi, đảm bảo an toàn và chất lượng. Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng lực quản lý và kỹ thuật. Thời gian thực hiện 5 năm, do Bộ Công Thương phối hợp với các địa phương.

5. Tăng cường phối hợp liên ngành trong quản lý nhà nước: Thiết lập cơ chế phối hợp giữa các bộ ngành, địa phương trong quản lý thị trường xăng dầu, xử lý nghiêm các vi phạm về chất lượng, gian lận thương mại và trốn thuế. Thời gian thực hiện liên tục, do Chính phủ chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về năng lượng và thương mại: Giúp hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý thị trường xăng dầu, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

2. Doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu: Cung cấp thông tin về thực trạng thị trường, các yêu cầu quản lý và cơ hội cải tiến hoạt động kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý kinh tế, năng lượng: Là tài liệu tham khảo khoa học, bổ sung kiến thức về quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam.

4. Các tổ chức tài chính, đầu tư: Hỗ trợ đánh giá môi trường kinh doanh, rủi ro và tiềm năng đầu tư trong lĩnh vực xăng dầu, từ đó đưa ra quyết định chính xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò của nhà nước trong kinh doanh xăng dầu là gì?
   Nhà nước đóng vai trò điều tiết thị trường, quản lý chủ thể kinh doanh, kiểm soát giá cả, chất lượng và đảm bảo an ninh năng lượng. Ví dụ, Việt Nam áp dụng cơ chế quản lý giá theo Nghị định 84/2009/NĐ-CP để ổn định thị trường.

2. Tại sao quản lý giá xăng dầu cần linh hoạt?
   Giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, nếu quản lý giá không linh hoạt sẽ gây ra tình trạng bù lỗ hoặc tăng giá đột ngột, ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống. Malaysia áp dụng cơ chế giá tự động giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh giá.

3. Những khó khăn chính trong quản lý chất lượng xăng dầu hiện nay?
   Người tiêu dùng khó kiểm tra chất lượng trước khi mua, tỷ lệ hao hụt trong vận chuyển cao, và thiếu hệ thống kiểm định hiện đại. Điều này dẫn đến rủi ro về chất lượng và thiệt hại kinh tế.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý chủ thể kinh doanh xăng dầu?
   Cần chuẩn hóa điều kiện kinh doanh, tăng cường thanh tra, kiểm tra, và xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh. Ví dụ, quy định về cơ sở vật chất và năng lực tài chính giúp loại bỏ doanh nghiệp yếu kém.

5. Tại sao cần tái cấu trúc mạng lưới phân phối xăng dầu?
   Mạng lưới hiện tại chưa hợp lý, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa thiếu điểm bán, nhiều cửa hàng không đảm bảo an toàn. Tái cấu trúc giúp nâng cao khả năng tiếp cận và đảm bảo chất lượng sản phẩm cho người tiêu dùng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam giai đoạn 2003-2013, chỉ ra những thành tựu và hạn chế rõ ràng.
• Đã áp dụng các lý thuyết quản lý nhà nước về thương mại và kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước để làm cơ sở phân tích.
• So sánh kinh nghiệm quản lý xăng dầu của Malaysia giúp rút ra bài học quý giá cho Việt Nam trong việc quản lý chủ thể, giá cả và chính sách hỗ trợ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm chuẩn hóa điều kiện kinh doanh, cơ chế giá linh hoạt, nâng cao quản lý chất lượng và tái cấu trúc mạng lưới phân phối.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất trong vòng 1-5 năm, đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nhằm phát triển thị trường xăng dầu bền vững, góp phần ổn định kinh tế và nâng cao đời sống xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ _______________ VÕ ANH TUẤN NÂNG CAO VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH Hà Nội - 2014 z ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ____________________ VÕ ANH TUẤN NÂNG CAO VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ KIM ANH Hà Nội - 2014 z MỤC LỤC MỞ ĐẦU . CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU . Cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh Xăng dầu . Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nƣớc trong Thƣơng mại . Quản lý nhà nƣớc trong kinh doanh xăng dầu . Cơ sở thực tiễn . Kinh nghiệm của Malaysia về quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu . Bài học kinh nghiệm quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu . 34 Kết luận chƣơng 1 . THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003-2013 . Khái quát hoạt động kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam . Sự phát triển của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam . Kết quả hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu . Những hạn chế trong hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam . Thực trạng quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu . Quản lý các chủ thể kinh doanh xăng dầu . Quản lý đo lƣờng và chất lƣợng . Đánh giá chung về quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu . Những thành tựu . Những hạn chế . 77 Kết luận chƣơng 2 . MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM . Các yếu tố ảnh hƣớng đến quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam trong thời gian tới . Xu hƣớng biến động của thị trƣờng xăng dầu thế giới . Quá trình tăng trƣởng và phát triển kinh tế -xã hội trong nƣớc . Thực thi cam kết hội nhập của Việt Nam . Quan điểm nâng cao vai trò quản lý Nhà nƣớc trong kinh doanh xăng dầu và chủ trƣơng xây dựng các Nhà máy lọc dầu trong nƣớc . Các giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu . Quản lý các chủ thể kinh doanh Xăng dầu . Quản lý điều hành giá bán xăng dầu . Quản lý đo lƣờng, chất lƣợng . Nhóm giải pháp khác . 95 Kết luận chƣơng 3 . 99 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 101 z DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT APEC : Diễn đang kinh tế Châu Á - Thái Bình Dƣơng ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á GDP : Tổng sản phẩm quốc nội IEA : Cơ quan năng lƣợng quốc tế OPEC : Tổ chức các nƣớc xuất khẩu dầu mỏ USD : Đông đô la Mỹ WTO : Tổ chức Thƣơng mại thế giới VAT : Thuế gía trị gia tăng DO : Diêzen KO : Dầu hỏa FO : Mazút i z DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Chỉ tiêu hao hụt Xăng dầu ở khâu nhập hàng .2: Chỉ tiêu hao hụt Xăng dầu khâu xuất hàng . Khối lƣợng xăng dầu nhập khẩu năm 2010- 2012 . Cơ cấu nhập khẩu xăng dầu tiêu dùng nội địa . Tỷ trọng xăng dầu nhập khẩu của các đầu mối năm 2013 . Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Tập đoàn xăng dầu Việt Nam giai đoạn 2008-2012 . Các doanh nghiệp đƣợc cấp phép nhập khẩu xăng dầu . Bảng tính giá cơ sở theo Nghị định số 84/2009/NĐ-CP ngày 18/12/2013 . Tình hình sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu từ khi bắt đầu trích đến nay . Các dự án nhà máy lọc dầu tại Việt Nam . 87 ii z MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trải qua hơn 27 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã có những bƣớc phát triển rõ rệt. Mức sống của ngƣời dân ngày một nâng cao, nhu cầu về mọi mặt của con ngƣời ngày càng tăng, một trong những nhu cầu hàng ngày của ngƣời dân là phƣơng tiện giao thông, nhƣ: Xe gắn máy, Ô tô, máy bay… trở thành cần thiết của mỗi gia đình. Mặt khác, nền kinh tế phát triển mạnh kéo theo sự phát triển của sản xuất hàng hóa phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu, theo đó nhu cầu sử dụng nguồn nguyên liệu đầu vào nhƣ xăng dầu ngày càng tăng. Xăng dầu là mặt hàng nguyên nhiên liệu chiến lƣợc, có vai trò hết sức quan trọng đối với nền kinh tế. Nó tác động đến rất nhiều ngành nghề sản xuất, kinh doanh và đời sống ngƣời dân. Hiện nay, Việt Nam phải nhập khẩu trên 70% xăng dầu cho nhu cầu tiêu thụ trong nƣớc, mặt khác xăng dầu là mặt hàng hết sức nhạy cảm, mang yếu tố chính trị do vậy Nhà nƣớc đã thực hiện quyền kiểm soát và thể hiện vai trò của mình thông qua việc quản lý các chủ thể kinh doanh, quản lý giá cả, quản lý đo lƣờng chất lƣợng và một số chính sách điều tiết, hỗ trợ. Hiện nay vẫn có nhiều quan điểm khác nhau trong việc Nhà nƣớc quản lý hoạt động kinh doanh xăng dầu. Có ý kiến cho rằng, nhờ vai trò điều tiết của Nhà nƣớc vào thị trƣờng xăng dầu, nhu cầu về nguồn năng lƣợng của nhiều ngành kinh tế và của ngƣời dân đƣợc đảm bảo, góp phần quan trọng vào tăng trƣởng kinh tế, ổn định và cải thiện đời sống dân cƣ. Song cũng có nhiều ý kiến khác cho rằng: Nhà nƣớc chƣa thực sự thể hiện rõ vai trò của mình trong quản lý hoạt động kinh doanh xăng dầu. Việc quản lý các chủ thể kinh doanh xăng dầu còn buông lỏng trong nhiều năm. Quản lý giá xăng dầu đã xác định nguyên tắc cơ bản là “Giá bán xăng dầu đƣợc thực 1 z hiện theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc”, tuy nhiên quản lý của Nhà nƣớc về giá chƣa có sự thay đổi đột phá. Ngoài ra, việc quản lý của Nhà nƣớc về chất lƣợng, số lƣợng xăng dầu bán ra trên thị trƣờng vẫn còn nhiều lúng túng. Tình hình này đang đặt ra nhiều câu hỏi: Thực trạng quản lý nhà nƣớc trong kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam thời gian qua nhƣ thế nào; đã đạt đƣợc những thành tựu gì và còn tồn tại những hạn chế gì? Nguyên nhân nào dẫn đến thành công và hạn chế đó? Cần có giải pháp gì để tăng cƣờng vai trò quản lý của Nhà nƣớc trong kinh doanh xăng dầu? Việc tìm giải đáp cho các câu hỏi này có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần làm sáng tỏ, bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm nâng cao vai trò quản lý của Nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam. Đây chính là lý do tác giả đã chọn đề tài: “Nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam” làm luận văn Thạc sĩ của mình. Tình hình nghiên cứu Từ trƣớc đến nay các tài liệu trong nƣớc nghiên cứu về hoạt động kinh doanh xăng dầu và quản lý nhà nƣớc đối với lĩnh vực này không nhiều. Luận án tiến sỹ kinh tế của Nguyễn Cao Vãng (1995) đề tài Kinh doanh xăng dầu theo cơ chế thi trường ở nước ta hiện nay; Nguyễn Phƣơng Thúy (2005), đề tài Thực trạng và giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý giá mặt hàng xăng dầu nhập khẩu; Luận văn thạc sĩ của Hồ Đại Đức (2007) với đề tài Một số giải pháp phát triển các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đến năm 2015, các đề tài này chỉ giới hạn nghiên cứu một lĩnh vực trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, chƣa làm rõ đƣợc vai trò quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực này. Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Quang Tuấn (2008) với đề tài Quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh Xăng dầu ở Việt Nam đã nêu đƣợc một số hạn chế về thực trạng kinh doanh xăng dầu từ khi Việt Nam nộp đơn gia nhập tổ 2 z chức thƣơng mại thế giới WTO đến năm 2008 và cũng đƣa ra một số quan điểm giải pháp nâng cao vai trò quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực quản lý kinh doanh xăng dầu. Tuy nhiên, trong giai đoạn đề tài nghiên cứu thì Nhà nƣớc mới chỉ xác định mục tiêu chuyển kinh doanh xăng, dầu sang cơ chế thị trƣờng, giảm dần sự bù lỗ của Nhà nƣớc, song vẫn can thiệp sâu trong quá trình điều tiết hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu; Các khâu quản lý của Nhà nƣớc vẫn còn khá phức tạp không bảo đảm sự chặt chẽ và thụ động, ngƣời tiêu dùng không thể giám sát đƣợc giá bán của Doanh nghiệp. Do vậy đề tài chƣa phản ánh đầy đủ các hạn chế của Nhà nƣớc trong quản lý kinh doanh xăng dầu đến giai đoạn hiện nay. Một số bài báo đăng trên internet của Thu Hà (2012), Nguyễn Quang A (2013), Tiến Dũng (2013), Ngô Trí Long (2013),. đã nêu đƣợc những tác dụng tích cực của cơ chế quản lý, điều hành kinh doanh xăng dầu hiện nay (Nghị định số 84/2009/NÐ-CP) tạo môi trƣờng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đầu mối qua đó hình thành thị trƣờng kinh doanh xăng dầu theo cơ chế thị trƣờng có sự điều tiết của Nhà nƣớc. Trong điều kiện giá cả xăng dầu thế giới lên xuống thất thƣờng để bình ổn giá cả trong nƣớc, Nhà nƣớc đã điều hành giá bán xăng dầu theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc; cách tính giá áp dụng thống nhất theo một công thức tính giá chung do Nhà nƣớc quy định. Tuy nhiên các bài viết chƣa làm rõ những bất cập của cơ chế kinh doanh xăng dầu hiện nay, cụ thể: đã tạo ra những rào cản, hạn chế các thành phần kinh tế gia nhập thị trƣờng kinh doanh xăng dầu, hạn chế cạnh tranh và còn tạo ra những "đặc quyền" cho Doanh nghiệp đầu mối, kẽ hở cho việc đầu cơ, găm hàng, ép buộc nhau trong mua bán., tạo ra những bất ổn của thị trƣờng trong toàn hệ thống.