Luận văn thạc sĩ về vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Võ Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh Xăng dầu
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước trong Thương mại
• 1.2.1. Quản lý nhà nước về thương mại
• 1.2.2. Đặc điểm cơ bản của quản lý nhà nước về thương mại
• 1.2.3. Chức năng quản lý nhà nước về thương mại
• 1.2.3.1. Chức năng kế hoạch hoá thương mại
• 1.2.3.2. Chức năng tổ chức và phối hợp các hoạt động quản lý thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003-2013
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu là một phần quan trọng trong quản lý kinh tế. Quản lý nhà nước không chỉ đơn thuần là việc điều hành mà còn bao gồm việc hoạch định chính sách, quy định pháp luật và các biện pháp điều tiết thị trường. Chính sách xăng dầu cần phải được xây dựng dựa trên cơ sở thực tiễn và lý luận vững chắc. Việc quản lý này nhằm đảm bảo an ninh năng lượng, ổn định giá cả và phát triển bền vững cho ngành xăng dầu. Cơ quan quản lý cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành để thực hiện hiệu quả các chính sách. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam phải nhập khẩu trên 70% xăng dầu, vai trò của nhà nước càng trở nên quan trọng hơn. Các chính sách cần phải linh hoạt để ứng phó với biến động của thị trường xăng dầu thế giới, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và doanh nghiệp.

1.1. Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước trong thương mại

Quản lý nhà nước về thương mại là một bộ phận không thể thiếu trong quản lý kinh tế. Quản lý nhà nước không chỉ bao gồm việc điều hành mà còn phải có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Mục tiêu của quản lý nhà nước trong thương mại là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đảm bảo sự công bằng xã hội và phát triển bền vững. Đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, việc quản lý cần phải đảm bảo sự cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Các chính sách cần phải được xây dựng dựa trên cơ sở thực tiễn và lý luận vững chắc, nhằm tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp.

II. Thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam giai đoạn 2003 2013

Thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam giai đoạn 2003-2013 cho thấy nhiều thành tựu nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Cơ quan quản lý đã có những nỗ lực trong việc điều chỉnh giá cả và quản lý chất lượng xăng dầu. Tuy nhiên, việc quản lý vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc kiểm soát giá và chất lượng sản phẩm. Thị trường xăng dầu Việt Nam vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài, dẫn đến sự biến động giá cả không ổn định. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thị trường. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao vai trò của nhà nước trong việc quản lý và điều tiết thị trường xăng dầu.

2.1. Khái quát hoạt động kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam

Hoạt động kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, quản lý nhà nước vẫn chưa thực sự hiệu quả. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải đối mặt với nhiều thách thức, từ việc cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài đến việc đảm bảo chất lượng sản phẩm. Chính sách xăng dầu cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của thị trường. Việc nâng cao vai trò của nhà nước trong quản lý xăng dầu không chỉ giúp ổn định giá cả mà còn đảm bảo an ninh năng lượng cho quốc gia.

III. Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam

Để nâng cao vai trò của quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến quản lý xăng dầu, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh. Thứ hai, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chất lượng xăng dầu trên thị trường. Cuối cùng, cần xây dựng một cơ chế giá linh hoạt, cho phép các doanh nghiệp tự quyết định giá bán dựa trên tín hiệu của thị trường. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của ngành xăng dầu.

3.1. Quản lý các chủ thể kinh doanh xăng dầu

Quản lý các chủ thể kinh doanh xăng dầu là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao vai trò của quản lý nhà nước. Cần có các tiêu chí rõ ràng để đánh giá năng lực và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Đồng thời, cần tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư và phát triển. Việc quản lý chặt chẽ các chủ thể kinh doanh sẽ giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2003-2013, lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động quan trọng với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp nhà nước và tư nhân. Theo số liệu của Bộ Công Thương, năm 2013, Việt Nam nhập khẩu khoảng 4,25 triệu tấn xăng dầu với kim ngạch gần 4 tỷ USD, giảm 26% về lượng và 28% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, chiếm trên 70% nhu cầu tiêu thụ trong nước phải nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều ngành sản xuất và đời sống xã hội. Tuy nhiên, hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực này còn nhiều hạn chế, như quản lý chủ thể kinh doanh chưa chặt chẽ, quản lý giá chưa linh hoạt, và chất lượng, số lượng xăng dầu trên thị trường chưa được kiểm soát hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng quản lý nhà nước trong kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam, đánh giá những thành tựu và tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2003-2013, với trọng tâm là các chính sách quản lý chủ thể kinh doanh, quản lý giá, quản lý đo lường và chất lượng, cùng các chính sách điều tiết hỗ trợ. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn, giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường xăng dầu Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước về thương mại và kinh tế thị trường, trong đó nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong việc điều tiết thị trường nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý nhà nước về thương mại: Nhà nước thực hiện chức năng hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát các hoạt động thương mại thông qua các công cụ chính sách, pháp luật nhằm đạt mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Quản lý nhà nước về thương mại bao gồm quản lý các chủ thể kinh doanh, quản lý giá cả, chất lượng sản phẩm và điều tiết thị trường.

2. Lý thuyết quản lý kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước: Nhà nước không trực tiếp kinh doanh mà tập trung vào vai trò điều tiết, tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: quản lý chủ thể kinh doanh xăng dầu, quản lý giá xăng dầu, quản lý đo lường và chất lượng sản phẩm, chính sách điều tiết và hỗ trợ thị trường xăng dầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng dựa trên số liệu thứ cấp thu thập từ Tổng cục Thống kê, Bộ Công Thương, các báo cáo ngành và tài liệu khoa học liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 18 doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu chính thức hoạt động trong giai đoạn 2003-2013.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu để đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp so sánh giữa các giai đoạn, phân tích SWOT để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích, tổng hợp và đề xuất giải pháp. Nghiên cứu cũng tham khảo kinh nghiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu của Malaysia để rút ra bài học phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phát triển doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu: Tính đến năm 2013, Việt Nam có 18 doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu, trong đó Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) chiếm khoảng 50% thị phần, Tổng công ty Dầu Việt Nam chiếm 16,6%, các doanh nghiệp khác chiếm phần còn lại. Mạng lưới bán lẻ xăng dầu trải rộng với hơn 13.500 cửa hàng, trong đó 80% thuộc sở hữu tư nhân.

2. Quản lý giá xăng dầu: Nhà nước áp dụng cơ chế quản lý giá theo Nghị định số 84/2009/NĐ-CP, với công thức tính giá cơ sở thống nhất. Tuy nhiên, quản lý giá chưa có sự linh hoạt cao, dẫn đến việc điều chỉnh giá bán chưa kịp thời theo biến động giá thế giới. Năm 2012, Nhà nước đã chi khoảng 2.000 tỷ đồng để bù lỗ cho các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.

3. Quản lý chất lượng và đo lường: Việc kiểm soát chất lượng xăng dầu còn nhiều bất cập, người tiêu dùng khó kiểm tra chất lượng trước khi mua. Tỷ lệ hao hụt xăng dầu trong quá trình nhập khẩu và xuất hàng dao động từ 0,04% đến 0,48% tùy loại và phương tiện vận chuyển, gây thiệt hại kinh tế đáng kể.

4. Hạn chế trong quản lý nhà nước: Quản lý chủ thể kinh doanh còn lỏng lẻo, nhiều doanh nghiệp nhỏ nhập khẩu với quy mô nhỏ, chi phí cao, làm giảm hiệu quả cạnh tranh. Mạng lưới phân phối chưa hợp lý, đặc biệt ở vùng nông thôn và miền núi còn thiếu điểm bán, nhiều cửa hàng không đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do cơ chế quản lý nhà nước chưa đồng bộ và thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý. So với Malaysia, nơi có doanh nghiệp nhà nước duy nhất (PETRONAS) quản lý tập trung và cơ chế giá tự động với mức lợi nhuận hợp lý 3%, Việt Nam có nhiều doanh nghiệp đầu mối dẫn đến phân tán nguồn lực và khó kiểm soát.

Việc Nhà nước bù lỗ cho doanh nghiệp làm giảm động lực cạnh tranh và cải tiến hiệu quả kinh doanh. Mạng lưới phân phối chưa hợp lý làm giảm khả năng tiếp cận xăng dầu chất lượng cho người dân vùng sâu vùng xa, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng và phát triển kinh tế địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thị phần thị trường các doanh nghiệp đầu mối, bảng so sánh tỷ lệ hao hụt xăng dầu theo phương tiện vận chuyển, và biểu đồ biến động giá xăng dầu trong nước so với giá thế giới để minh họa sự chậm trễ trong điều chỉnh giá.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa điều kiện kinh doanh đối với các chủ thể kinh doanh xăng dầu: Ban hành quy định chặt chẽ về cơ sở vật chất, năng lực tài chính, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các địa phương.

2. Xây dựng cơ chế giá linh hoạt hơn: Áp dụng cơ chế giá tự động theo tín hiệu thị trường thế giới, cho phép doanh nghiệp đầu mối chủ động điều chỉnh giá trong khung quy định nhằm tăng tính cạnh tranh và giảm thiểu bù lỗ. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Bộ Tài chính và Bộ Công Thương phối hợp thực hiện.

3. Nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng và đo lường: Đầu tư trang thiết bị kiểm định hiện đại, tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ tại các điểm nhập khẩu và phân phối. Xây dựng hệ thống công khai thông tin chất lượng xăng dầu cho người tiêu dùng. Thời gian thực hiện 3 năm, do Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng chủ trì.

4. Tái cấu trúc mạng lưới phân phối xăng dầu: Khuyến khích đầu tư phát triển mạng lưới bán lẻ tại vùng nông thôn, miền núi, đảm bảo an toàn và chất lượng. Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng lực quản lý và kỹ thuật. Thời gian thực hiện 5 năm, do Bộ Công Thương phối hợp với các địa phương.

5. Tăng cường phối hợp liên ngành trong quản lý nhà nước: Thiết lập cơ chế phối hợp giữa các bộ ngành, địa phương trong quản lý thị trường xăng dầu, xử lý nghiêm các vi phạm về chất lượng, gian lận thương mại và trốn thuế. Thời gian thực hiện liên tục, do Chính phủ chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về năng lượng và thương mại: Giúp hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý thị trường xăng dầu, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

2. Doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu: Cung cấp thông tin về thực trạng thị trường, các yêu cầu quản lý và cơ hội cải tiến hoạt động kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý kinh tế, năng lượng: Là tài liệu tham khảo khoa học, bổ sung kiến thức về quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam.

4. Các tổ chức tài chính, đầu tư: Hỗ trợ đánh giá môi trường kinh doanh, rủi ro và tiềm năng đầu tư trong lĩnh vực xăng dầu, từ đó đưa ra quyết định chính xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò của nhà nước trong kinh doanh xăng dầu là gì?
   Nhà nước đóng vai trò điều tiết thị trường, quản lý chủ thể kinh doanh, kiểm soát giá cả, chất lượng và đảm bảo an ninh năng lượng. Ví dụ, Việt Nam áp dụng cơ chế quản lý giá theo Nghị định 84/2009/NĐ-CP để ổn định thị trường.

2. Tại sao quản lý giá xăng dầu cần linh hoạt?
   Giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, nếu quản lý giá không linh hoạt sẽ gây ra tình trạng bù lỗ hoặc tăng giá đột ngột, ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống. Malaysia áp dụng cơ chế giá tự động giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh giá.

3. Những khó khăn chính trong quản lý chất lượng xăng dầu hiện nay?
   Người tiêu dùng khó kiểm tra chất lượng trước khi mua, tỷ lệ hao hụt trong vận chuyển cao, và thiếu hệ thống kiểm định hiện đại. Điều này dẫn đến rủi ro về chất lượng và thiệt hại kinh tế.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý chủ thể kinh doanh xăng dầu?
   Cần chuẩn hóa điều kiện kinh doanh, tăng cường thanh tra, kiểm tra, và xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh. Ví dụ, quy định về cơ sở vật chất và năng lực tài chính giúp loại bỏ doanh nghiệp yếu kém.

5. Tại sao cần tái cấu trúc mạng lưới phân phối xăng dầu?
   Mạng lưới hiện tại chưa hợp lý, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa thiếu điểm bán, nhiều cửa hàng không đảm bảo an toàn. Tái cấu trúc giúp nâng cao khả năng tiếp cận và đảm bảo chất lượng sản phẩm cho người tiêu dùng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam giai đoạn 2003-2013, chỉ ra những thành tựu và hạn chế rõ ràng.
• Đã áp dụng các lý thuyết quản lý nhà nước về thương mại và kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước để làm cơ sở phân tích.
• So sánh kinh nghiệm quản lý xăng dầu của Malaysia giúp rút ra bài học quý giá cho Việt Nam trong việc quản lý chủ thể, giá cả và chính sách hỗ trợ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm chuẩn hóa điều kiện kinh doanh, cơ chế giá linh hoạt, nâng cao quản lý chất lượng và tái cấu trúc mạng lưới phân phối.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất trong vòng 1-5 năm, đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nhằm phát triển thị trường xăng dầu bền vững, góp phần ổn định kinh tế và nâng cao đời sống xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cở sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam giai đoạn 2003 - 2013 Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam. 6 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU 1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực kinh doanh Xăng dầu 1.

Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nƣớc trong Thƣơng mại 1. Quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại Quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại là một bộ phận hợp thành của quản lý nhà nƣớc về kinh tế, đó là sự tác động có hƣớng đích, có tổ chức của hệ thống cơ quan quản lý trên tầm vĩ mô về thƣơng mại các cấp đến hệ thống bị quản lý thông qua việc sử dụng các công cụ và chính sách quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đặt ra trong điều kiện môi trƣờng xác định. Quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại bao giờ cũng là một quá trình thực hiện và phối hợp bốn loại chức năng cơ bản: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát của các cơ quan quản lý vĩ mô các cấp. Các cơ quan quản lý vĩ mô của nhà nƣớc về thƣơng mại là ngƣời ra quyết định, ngƣời tổ chức, điều hành và tác động tới các doanh nghiệp, các tổ chức cá nhân tiến hành hoạt động thƣơng mại trong phạm vi thị trƣờng cả nƣớc, thị trƣờng từng địa phƣơng cũng nhƣ thị trƣờng ngoài nƣớc theo phạm vi phân công, phân cấp quản lý.

Nhà nƣớc sử dụng quyền lực của mình trong điều hành và quản lý thƣơng mại thông qua ban hành và sử dụng các công cụ kế hoạch hóa, chính sách, luật pháp và các quy định khác về thƣơng mại để tác động tới các chủ thể ngƣời bán, ngƣời mua trên thị trƣờng. Sự tác động của hệ thống quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại đến đối tƣợng trao đổi luôn đặt trong mối quan hệ 7 z với môi trƣờng cụ thể, xác định trong từng thời kỳ [15]. Đặc điểm cơ bản của quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại Quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại vừa phản ánh những đặc điểm chung của quản lý, vừa thể hiện nét đặc thù. Những đặc điểm chung của quản lý kinh tế.

Mọi loại hình quản lý kinh tế đều bao gồm 2 hệ thống: chủ thể hay cơ quan quản lý và khách thể hay đối tƣợng quản lý; con ngƣời là trung tâm của quản lý nằm ở cả 2 hệ thống, do vậy, mọi quản lý suy cho cùng là quản lý con ngƣời, do con ngƣời và vì con ngƣời; quản lý bao giờ cũng có sự trao đổi thông tin và liên hệ ngƣợc, nếu không có thông tin sẽ mất đi linh hồn của quản lý kinh tế; quản lý luôn có khả năng thích nghi với sự thay đổi của môi trƣờng; quản lý kinh tế luôn hƣớng vào mục tiêu xác định và phải có giải pháp để thực hiện mục tiêu đã vạch ra. Tính đặc thù của quản lý nhà nước về thương mại. Quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại có tính đặc thù thể hiện ở mục tiêu và các công cụ, phƣơng tiện sử dụng nhằm đạt mục tiêu. Mục tiêu của quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại gắn liền với quá trình kinh tế - xã hội, các lợi ích cần phải đạt đƣợc từ thƣơng mại trong từng thời kỳ cụ thể.

Mục tiêu của quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại bị chi phối bởi mục tiêu của quản lý kinh tế - xã hội mà Đảng, Nhà nƣớc đã vạch ra. Mục tiêu bao trùm của quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại là thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế ổn định, bền vững và đảm bảo sự tiến bộ và công bằng xã hội. Để đạt mục tiêu, quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại cần phải có quá trình tổ chức, công nghệ và kỹ thuật để vận hành, phải sử dụng các công cụ, phƣơng tiện mang tính liên ngành (nhƣ các chiến lƣợc, các quy hoạch, các loại luật thuộc nhiều ngành luật khác nhau,…) để điều tiết hoạt động 8 z thƣơng mại theo định hƣớng mục tiêu, phù hợp với lợi ích mong muốn trong mỗi thời kỳ. Tuy nhiên, vấn đề lợi ích và quan hệ lợi ích giữa các bên, các chủ thể trong kinh tế thƣơng mại đƣợc xem trọng hàng đầu, trong khi đó đối với các lĩnh vực sản xuất (chẳng hạn trong công nghiệp), các liên kết về kỹ thuật đƣợc coi trọng trƣớc tiên trong quản lý và là nền tảng mang lại các giá trị, các lợi ích về kinh tế.

Quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại bao gồm quản lý các chủ thể thƣơng nhân, các nhà sản xuất và ngƣời tiêu dùng trong và ngoài nƣớc cũng nhƣ các hoạt động trao đổi của họ, cùng các hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật thƣơng mại, trong khi đó quản lý nhà nƣớc trong các lĩnh vực sản xuất lại không hàm chứa các hoạt động và hành vi của những ngƣời tiêu dùng hàng hoá đó. Quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại còn bao gồm việc kiểm tra việc chấp hành chính sách, luật pháp và các định chế khác có liên quan tới lĩnh vực thƣơng mại. Nó liên quan tới nhiều cấp, nhiều ngành và đòi hỏi phải có sự phối hợp cả trong nƣớc và quốc tế (nƣớc đối tác thƣơng mại, các tổ chức kinh tế, thƣơng mại khu vực và quốc tế) [15]. Chức năng quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại - Chức năng kế hoạch hoá thương mại Kế hoạch hoá thƣơng mại là toàn bộ quá trình hoạch định và triển khai thực hiện chiến lƣợc, quy hoạch, kế hoạch, chƣơng trình, dự án phát triển thƣơng mại của quốc gia bao gồm phạm vi của cả nƣớc, của từng địa phƣơng, từng vùng và theo từng ngành hàng, ngành dịch vụ phù hợp với yêu cầu, mục tiêu của tiến trình CNH, HĐH đất nƣớc và hội nhập quốc tế.

Nhà nƣớc thực hiện chức năng kế hoạch hoá để định hƣớng, hƣớng dẫn hoạt động thƣơng mại và đầu tƣ của các chủ thể tham gia thị trƣờng trong 9 z nƣớc cũng nhƣ thị trƣờng quốc tế. Giúp các doanh nghiệp có sự lựa chọn và quyết định đúng đắn, chiến lƣợc, chính sách và kế hoạch sản xuất kinh doanh trong từng giai đoạn phát triển. Các chủ thể kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế đều có quyền tiếp cận thông tin từ các văn bản kế hoạch hoá nhƣ: các chiến lƣợc và dự báo phát triển kinh tế, thƣơng mại và thị trƣờng; quy hoạch mạng lƣới thƣơng mại, hệ thống thị trƣờng, thƣơng nhân và kênh phân phối; các chƣơng trình dự án phát triển hạ tầng thƣơng mại, phát triển dịch vụ hỗ trợ thƣơng mại và cạnh tranh; kế hoạch, nhiệm vụ và mục tiêu phát triển thƣơng mại trong từng thời kỳ,v. Để nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại, cần phải đổi mới nhận thức về kế hoạch hoá, cải tiến nội dung, phƣơng pháp và hoàn thiện bộ máy kế hoạch hoá thƣơng mại, tăng cƣờng các phƣơng tiện kỹ thuật và nâng cao trình độ nguồn nhân lực làm công tác chiến lƣợc, quy hoạch và kế hoạch phát triển thƣơng mại, nhất là trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh quốc tế hiện nay.

- Chức năng tổ chức và phối hợp các hoạt động quản lý thương mại Nhà nƣớc thiết lập các cơ quan và hệ thống tổ chức quản lý, sử dụng bộ máy này để hoạch định các chiến lƣợc, qui hoạch, chính sách, các văn bản pháp quy khác về quản lý thƣơng mại. Đồng thời sử dụng sức mạnh của bộ máy tổ chức để triển khai thực hiện những công việc thuộc về chức năng quản lý nhà nƣớc, nhằm đƣa chính sách, pháp luật vào thực tiễn kinh doanh của doanh nghiệp, biến chiến lƣợc, qui hoạch, kế hoạch phát triển thƣơng mại thành hiện thực. Hoạt động thƣơng mại rất đa dạng, diễn ra trên phạm vi cả nƣớc và từng địa phƣơng, từng vùng, ở cả thị trƣờng trong và ngoài nƣớc, liên quan 10 z tới nhiều bộ, ngành. Do vậy, nhà nƣớc phải có cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý về thƣơng mại các cấp Trung ƣơng và tỉnh (Thành phố), giữa các ngành thƣơng mại, dịch vụ với các ngành sản xuất trong nền kinh tế, giữa chính phủ, quốc hội, tòa án.

và cơ quan khác. Trong thƣơng mại quốc tế, chức năng này đƣợc thể hiện ở sự phối hợp giữa các quốc gia có quan hệ thƣơng mại song phƣơng hoặc trong quan hệ thƣơng mại của từng khối kinh tế nhằm đạt tới các mục tiêu và đảm bảo thực hiện các cam kết đã ký kết. Để thực hiện hiện chức năng này, nhà nƣớc phải tạo lập cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý thƣơng mại thích hợp, phân công nhiệm vụ rõ ràng giữa các cơ quan, bộ ngành ở trung ƣơng cũng nhƣ các sở, ngành ở địa phƣơng, quy định phân cấp quản lý và sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức đó. Chức năng này còn bao gồm việc bồi dƣỡng, đào tạo nguồn nhân lực đủ khả năng đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ của công tác quản lý nhà nƣớc về thƣơng mại đặt ra.Trong từng thời kỳ và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực đó trong từng thời kỳ phát triển.

- Chức năng lãnh đạo, điều khiển các hoạt động thương mại Nhà nƣớc là ngƣời đại diện quyền lợi hợp pháp của mọi chủ thể tham gia thị trƣờng, đảm bảo thực thi quyền kinh doanh của các doanh nghiệp bằng luật pháp, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và kiểm soát độc quyền. Một mặt, nhà nƣớc hƣớng dẫn, kích thích các doanh nghiệp hoạt động theo định hƣớng đã vạch ra. Mặt khác, nhà nƣớc phải điều tiết thị trƣờng can thiệp khi cần thiết để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì sức mạnh nền tài chính quốc gia, giữ vững sức mua của tiền tệ, bảo đảm lợi ích của ngƣời sản xuất và ngƣời tiêu dùng. Khi thực hiện chức năng này, nhà nƣớc là ngƣời ra các quyết định (ban hành các văn bản chính sách và pháp luật) để lãnh đạo, điều khiển các các chủ thể tham gia thị trƣờng và cùng các hoạt động thƣơng mại của họ.

Nhà nƣớc có thể sử dụng nhiều công cụ, biện pháp khác nhau để điều 11 z tiết thị trƣờng và quan hệ thƣơng mại, xử lý mâu thuẫn của các quan hệ trao đổi đó.