BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO T ƢỜ ĐẠ ỌC TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---o0o--- PHẠM ANH THI THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT PHI NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ BỀN VỮNG CỦA NGÂN SÁCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬ VĂ T ẠC SĨ C Í SÁC CÔ TP. Hồ Chí Minh, 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO T ƢỜ ĐẠ ỌC TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---o0o--- C ƢƠ T Ì ẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT PHẠM ANH THI THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT PHI NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ BỀN VỮNG CỦA NGÂN SÁCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 60340402 LUẬ VĂ T ẠC SĨ C Í SÁC CÔ gƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. HUỲNH THẾ DU TP. Hồ Chí Minh, 2015 -i- LỜ CAM ĐOA Tôi xin cam đoan luận văn này do tôi thực hiện.
Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. TP Hồ Chí Minh, ngày 18 tháng 7 năm 2015 Tác giả Phạm Anh Thi -ii- LỜI CẢM Ơ Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright cùng các thầy cô của chƣơng trình. Đặc biệt xin trân trọng cảm ơn sự hƣớng dẫn tận tình của Tiến sĩ Huỳnh Thế Du trong suốt quá trình tôi làm luận văn.
Xin cảm ơn những ngƣời bạn trong lớp MPP6 đã luôn hỗ trợ tôi trong quá trình học tập cũng nhƣ trong quá trình thực hiện bài viết. Cuối cùng, tôi muốn tỏ lòng tri ân tới gia đình đã luôn bên cạnh động viên tôi trong suốt thời gian qua. Tác giả Phạm Anh Thi -iii- TÓM TẮT LUẬ VĂ Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) có vai trò quan trọng về kinh tế, xã hội của Việt Nam nhƣng lại đang bị kìm hãm sự phát triển do cơ chế quản lý thu chi ngân sách. Trong những năm qua, TPHCM chỉ giữ lại chƣa tới 30% tổng ngân sách thu đƣợc, chƣa bằng 10% GRDP của mình.
Trong khi đó, Hà Nội đƣợc giữ lại đến 56% nguồn thu, tƣơng đƣơng với 21,9% GRDP, một số thành phố trong khu vực nhƣ Thƣợng Hải, Hồng Kông, Singapore có mức chi ngân sách so với GDP gấp đôi hoặc gấp 3 TPHCM. Thêm vào đó, cấu trúc các nguồn thu không bền vững dẫn đến hệ quả không đủ chi tiêu để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội tƣơng xứng với tiềm năng. Vấn đề đặt ra hiện nay để giải quyết tình trạng kém bền vững của ngân sách thành phố là phải tìm ra các nguồn thu có tính ổn định lâu dài mà thành phố có thể giữ lại để tài trợ cho nhu cầu của mình. Thuế bất động sản (BĐS) thu hàng năm - Thuế SDĐPNN nổi bật lên nhƣ là một nguồn thu tiềm năng.
Tuy nhiên, số thu thuế SDĐPNN ở TPHCM những năm qua không đáng kể và chƣa đƣợc chú trọng đúng mức. Cụ thể, số thu năm 2013 chỉ bằng khoảng 10% tiềm năng có thể thu đƣợc, chƣa bằng 0,1% ngân sách địa phƣơng. Những trục trặc đến từ chính sách thuế suất thấp, cơ sở thuế hẹp cộng với quản lý hành thu kém hiệu quả. Sau khi tham khảo kinh nghiệm thế giới cộng với phân tích tình hình thực tế ở Việt Nam, đề tài đã đƣa ra một số gợi ý chính sách nhằm tăng nguồn thu thuế SDĐPNN ở TPHCM.
Nhóm kiến nghị thứ nhất đối với Chính phủ liên quan đến việc tăng quyền chủ động cho TPHCM trong quản lý ngân sách thông qua việc cho phép TPHCM đƣợc quyền thí điểm cải cách thuế SDĐPNN. Nhóm kiến nghị thứ hai gợi ý cho TPHCM thực hiện thay đổi theo lộ trình, thông qua 3 kịch bản thuế nhằm đạt đƣợc mục tiêu số thu thuế xấp xỉ 1% GDP, 13% tổng chi ngân sách địa phƣơng (tỉ lệ trung bình của các quốc gia trên thế giới). Các giải pháp cụ thể trong ngắn hạn bao gồm việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu về đất đai, thay đổi giá đất tính thuế, xây dựng hệ thống các điểm nộp thuế, giúp giảm chi phí hành thu, tăng hiệu quả thu thuế. Từ đó, về dài hạn, sẽ mở rộng cơ sở thuế cho cả nhà và đất nhƣ xu hƣớng thuế BĐS trên thế giới và tiếp tục tăng thuế suất để đảm bảo nguồn thu đồng thời cũng đáp ứng đƣợc các mục tiêu về điều tiết thị trƣờng BĐS.
-iv- MỤC ỤC LỜI CAM ĐOAN. ii TÓM TẮT LUẬN VĂN. iv DANH M C TỪ VIẾT TẮT. vi DANH M C BẢNG.
vii CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Bố cục nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ. Tính bền vững của ngân sách địa phƣơng. Thuế bất động sản.
Đặc điểm của thuế BĐS. Yêu cầu cho Thuế BĐS. Tính khả thi của thuế BĐS. Giá tính thuế.
Kinh nghiệm của một số quốc gia. Thuế bất động sản ở Canada. Thuế bất động sản ở Trung Quốc. Thuế bất động sản ở Indonesia.
ĐÁNH GIÁ TÍNH BỀN VỮNG CỦA NGÂN SÁCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính hiện tại. Chính sách chi tiêu đảm bảo cho kinh tế tăng trƣởng. Khả năng đáp ứng các nghĩa vụ trong tƣơng lai bằng gánh nặng thuế hiện tại.
Khả năng chi trả nghĩa vụ hiện tại mà không chuyển gánh nặng chi phí lên thế hệ tƣơng lai. So sánh tính bền vững ngân sách TPHCM với một số thành phố trong khu vực. Kết luận về tính bền vững của ngân sách địa phƣơng. ĐỀ XUẤT CẢI CÁCH NHẰM TĂNG SỐ THU THUẾ SỬ D NG ĐẤT PHI NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.
Tiềm năng thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp tại TPHCM. Ƣớc tính tiềm năng thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Phân tích tình hình thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Tỉ lệ bao phủ.
Tỉ lệ định giá. Doanh thu thuế thu đƣợc trên tổng nghĩa vụ thuế đƣợc lập hóa đơn. Đề xuất cải cách chính sách thuế. Kịch bản 1: Cải thiện công tác quản lý thu thuế.
Kịch bản 2: Thay đổi thuế suất. Kịch bản 3: Thay đổi cơ sở thuế và thuế suất. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Khuyến nghị chính sách.
Kiến nghị đối với Chính phủ. Kiến nghị đối với TPHCM. Tăng số thu thuế SDĐPNN trong ngắn hạn. Tăng số thu thuế SDĐPNN trong dài hạn.
Thảo luận về các kiến nghị chính sách. Hạn chế của luận văn. 32 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 37 -vi- DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt BĐS : Bất động sản đ.g : đồng tác giả ĐVT : Đơn vị tính GDP : Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GRDP : Gross Regional Domestic Product Tổng sản phẩm trong tỉnh IMF : International Monetary Fund Quỹ tiền tệ thế giới NGTK : Niên giám thống kê NHPT : Ngân hàng phát triển NHTG : Ngân hàng thế giới NSCT : Ngân sách cấp trên NSNN : Ngân sách Nhà nƣớc NSQG : Ngân sách quốc gia NSTP : Ngân sách thành phố ODA : Official Development Assistant Nguồn vốn vay ƣu đãi từ nƣớc ngoài OECD : Organization for Economic Co- Tổ chức hợp tác phát triển operation and Development kinh tế SDĐPNN : Sử dụng đất phi nông nghiệp SXKD : Sản xuất kinh doanh TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh UBND : Uỷ ban nhân dân -vii- A MỤC Ả Bảng 2.
Giá trị tính thuế và phƣơng pháp tính giá trị trong Thuế BĐS. Thu ngân sách TPHCM so với cả nƣớc. Cơ cấu thu ngân sách theo nội dung kinh tế. Cơ cấu chi ngân sách địa phƣơng.
Nhu cầu vốn thực và thiếu hụt tài trợ trong các lĩnh vực cơ sở hạ tầng địa phƣơng của TPHCM giai đoạn 2011 – 2015. Tính toán số thu tiềm năng năm 2013. Ƣớc tính doanh thu thuế kịch bản 2. Ƣớc tính doanh thu thuế kịch bản 3.
Bối cảnh Thuế bất động sản (BĐS) là loại thuế tài sản phố biến nhất, đƣợc đánh trên giá trị của BĐS, bao gồm đất và những kiến trúc xây dựng trên đó. “Một chính sách thuế BĐS là thiết yếu và không thể tránh đƣợc”1. Đối với các nƣớc phát triển, loại thuế này đƣợc ví nhƣ một cỗ máy tạo nguồn thu đầy tiềm năng và tƣơng đối ổn định. Hầu hết các quốc gia đang phát triển hay trong quá trình chuyển đổi xây dựng hoặc cải cách thuế BĐS nhằm tạo ra đủ nguồn lực dài hạn cho địa phƣơng.
Các sắc thuế BĐS đƣợc áp dụng ở các nƣớc khác nhau phụ thuộc vào mục đích áp dụng chính sách. Một số nƣớc chủ yếu nhằm đến việc cung cấp một nguồn thu chính và ổn định cho chính quyền địa phƣơng thông qua thuế BĐS hàng năm trong khi các nƣớc khác ƣu tiên việc tăng nguồn thu chung (chủ yếu dựa vào thuế chuyển nhƣợng tài sản) hoặc tăng tính hiệu quả và sự công bằng của toàn bộ hệ thống thuế (dựa vào thuế trên lợi ròng hoặc thu từ quà tặng, thừa kế).2 Ở Việt Nam, một số loại thuế đang đƣợc áp dụng cho việc sử dụng đất đai và tài sản nhƣ: Thuế nhà đất, Thuế sử dụng đất nông nghiệp, Thuế chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, tiền lệ phí sử dụng đất, các loại phí thuê đất và mặt nƣớc và lệ phí đăng ký trƣớc bạ. Trong đó, Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp (SDĐPNN) đƣợc áp dụng từ năm 2012 là loại thuế BĐS đƣợc thu hàng năm, mang tính chất ổn định và dự báo đƣợc. Tuy nhiên, thống kê cho thấy số thu thuế SDĐPNN ở Việt Nam trong những năm qua chiếm tỉ lệ chƣa tới 0.2% trong tổng thu ngân sách nhà nƣớc.
Bên cạnh đó, ở Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) con số này cũng đƣợc tính toán chƣa đến 0.1% tổng thu ngân sách địa phƣơng, là con số quá ít.3 Từ đó, nhận thấy rằng tính khả thi của loại thuế này hiện tại vẫn chƣa đạt đƣợc. Với bối cảnh các nguồn thu chiếm tỷ trọng cao hiện nay nhƣ thu từ dầu thô, từ thuế xuất nhập khẩu, từ việc bán đất có xu hƣớng sẽ giảm trong tƣơng lai, điều này đã ảnh hƣởng không nhỏ đến tính ổn định và bền vững của ngân sách TPHCM. Vấn đề đặt ra là phải huy 1 Klibaner (2013). 2 Chi tiết ở Phụ lục 2.
3 Chi tiết ở Phụ lục 3. -2- động đƣợc nguồn thu có tính bền vững lâu dài để góp phần giúp thành phố trong việc cải thiện mô hình thu chi.
