Sử Dụng Đất Phi Nông Nghiệp Và Sự Bền Vững Của Ngân Sách Thành Phố Hồ Chí Minh

Chuyên khảo nông nghiệp phân tích Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và sự bền vững của ngân sách thành phố hồ chí minh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Phạm Anh Thi
• Người hướng dẫn: TS. Huỳnh Thế Du
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Tăng Cường Nguồn Thu Ngân Sách TPHCM Qua Thuế Bất Động Sản
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Bố cục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
• 2.1. Tính bền vững của ngân sách địa phương
• 2.2. Thuế bất động sản
• 2.2.1. Đặc điểm của thuế BĐS
• 2.2.2. Yêu cầu cho Thuế BĐS
• 2.2.3. Tính khả thi của thuế BĐS
• 2.2.3.1. Giá tính thuế
• 2.3. Kinh nghiệm của một số quốc gia
• 2.3.1. Thuế bất động sản ở Canada
• 2.3.2. Thuế bất động sản ở Trung Quốc
• 2.3.3. Thuế bất động sản ở Indonesia
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TÍNH BỀN VỮNG CỦA NGÂN SÁCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính hiện tại
• 3.2. Chính sách chi tiêu đảm bảo cho kinh tế tăng trưởng
• 3.3. Khả năng đáp ứng các nghĩa vụ trong tương lai bằng gánh nặng thuế hiện tại
• 3.4. Khả năng chi trả nghĩa vụ hiện tại mà không chuyển gánh nặng chi phí lên thế hệ tương lai
• 3.5. So sánh tính bền vững ngân sách TPHCM với một số thành phố trong khu vực
• 3.6. Kết luận về tính bền vững của ngân sách địa phương
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT CẢI CÁCH NHẰM TĂNG SỐ THU THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT PHI NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Tiềm năng thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp tại TPHCM
• 4.1.1. Ước tính tiềm năng thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp
• 4.2. Phân tích tình hình thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp
• 4.2.1. Tỉ lệ bao phủ
• 4.2.2. Tỉ lệ định giá
• 4.2.3. Doanh thu thuế thu được trên tổng nghĩa vụ thuế được lập hóa đơn
• 4.3. Đề xuất cải cách chính sách thuế
• 4.3.1. Kịch bản 1: Cải thiện công tác quản lý thu thuế
• 4.3.2. Kịch bản 2: Thay đổi thuế suất
• 4.3.3. Kịch bản 3: Thay đổi cơ sở thuế và thuế suất
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Khuyến nghị chính sách
• 5.1.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 5.1.2. Kiến nghị đối với TPHCM
• 5.1.2.1. Tăng số thu thuế SDĐPNN trong ngắn hạn
• 5.1.2.2. Tăng số thu thuế SDĐPNN trong dài hạn
• 5.2. Thảo luận về các kiến nghị chính sách
• 5.3. Hạn chế của luận văn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tăng Cường Nguồn Thu Ngân Sách TPHCM Qua Thuế Bất Động Sản

Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, ngân sách thành phố đang gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì sự phát triển bền vững. Một trong những giải pháp khả thi là tăng cường nguồn thu từ thuế bất động sản. Việc này không chỉ giúp cải thiện ngân sách mà còn tạo ra nguồn lực cho các dự án phát triển hạ tầng và xã hội.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Thuế Bất Động Sản Đối Với Ngân Sách

Thuế bất động sản là một nguồn thu quan trọng cho ngân sách địa phương. TPHCM cần khai thác tối đa tiềm năng này để đảm bảo nguồn thu ổn định và bền vững.

1.2. Thực Trạng Hiện Tại Của Ngân Sách TPHCM

Ngân sách TPHCM hiện chỉ giữ lại khoảng 30% tổng thu, thấp hơn nhiều so với các thành phố lớn khác. Điều này đặt ra thách thức lớn cho việc phát triển kinh tế và xã hội.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Thuế Bất Động Sản Tại TPHCM

Mặc dù thuế bất động sản có tiềm năng lớn, nhưng việc quản lý và thu thuế hiện tại vẫn gặp nhiều khó khăn. Chính sách thuế chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến nguồn thu không đạt yêu cầu. Cần phải xem xét lại các chính sách và quy định hiện hành để cải thiện tình hình.

2.1. Các Vấn Đề Trong Chính Sách Thuế Hiện Hành

Chính sách thuế suất thấp và cơ sở thuế hẹp là những nguyên nhân chính dẫn đến việc thu thuế bất động sản không hiệu quả.

2.2. Thách Thức Trong Quản Lý Hành Thu

Quản lý hành thu kém hiệu quả và thiếu cơ sở dữ liệu chính xác đã làm giảm khả năng thu thuế từ bất động sản.

III. Phương Pháp Tăng Cường Nguồn Thu Từ Thuế Bất Động Sản Tại TPHCM

Để tăng cường nguồn thu từ thuế bất động sản, TPHCM cần áp dụng một số phương pháp cải cách. Việc cải thiện cơ sở dữ liệu về đất đai và thay đổi giá đất tính thuế là những bước đi cần thiết.

3.1. Cải Thiện Cơ Sở Dữ Liệu Về Đất Đai

Cần xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu chính xác và đầy đủ về đất đai để phục vụ cho việc quản lý thuế hiệu quả hơn.

3.2. Thay Đổi Giá Đất Tính Thuế

Việc điều chỉnh giá đất tính thuế theo giá thị trường sẽ giúp tăng nguồn thu từ thuế bất động sản.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Thuế Bất Động Sản

Nghiên cứu cho thấy rằng việc tăng cường thuế bất động sản có thể giúp TPHCM đạt được mục tiêu thu ngân sách. Các mô hình thuế từ các quốc gia khác có thể được áp dụng để cải thiện tình hình tại TPHCM.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Quốc Gia Khác

Nhiều quốc gia đã thành công trong việc cải cách thuế bất động sản, từ đó tạo ra nguồn thu ổn định cho ngân sách địa phương.

4.2. Dự Báo Tăng Trưởng Nguồn Thu Từ Thuế Bất Động Sản

Dự báo cho thấy nếu áp dụng các biện pháp cải cách, nguồn thu từ thuế bất động sản có thể tăng lên đáng kể trong những năm tới.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nguồn Thu Ngân Sách TPHCM

Tăng cường nguồn thu từ thuế bất động sản là một giải pháp cần thiết để đảm bảo ngân sách TPHCM phát triển bền vững. Cần có sự đồng bộ trong chính sách và quản lý để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tầm Nhìn Tương Lai Về Ngân Sách TPHCM

TPHCM cần xây dựng một chiến lược dài hạn để phát triển nguồn thu từ thuế bất động sản, đảm bảo sự ổn định và bền vững cho ngân sách.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Đối Với Chính Phủ

Chính phủ cần xem xét tăng quyền chủ động cho TPHCM trong quản lý ngân sách và cải cách thuế bất động sản để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò đầu tàu kinh tế khi đóng góp khoảng 30% tổng thu ngân sách quốc gia, nhưng tỷ lệ điều tiết ngân sách được giữ lại chỉ đạt bình quân 27,5% trong giai đoạn 2010 - 2013, tương đương chưa đầy 10% GRDP của đô thị. Thực trạng này tạo ra sự mất cân đối nghiêm trọng giữa nguồn lực tài chính sẵn có và nhu cầu chi tiêu phát triển. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào tính kém bền vững của cơ cấu thu ngân sách địa phương, nơi các khoản thu từ nhà đất chỉ chiếm khoảng 4,06% đến 5,4% tổng thu và chủ yếu phụ thuộc vào việc bán đất một lần. Nguồn thu ổn định hàng năm là thuế sử dụng đất phi nông nghiệp chỉ đạt 220 tỷ đồng năm 2013, chiếm chưa tới 0,1% ngân sách địa phương. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá tính bền vững tài khóa, phân tích tính khả thi của chính sách thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và đề xuất các kịch bản cải cách để khai thác tối đa nguồn thu này. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế - tài khóa của thành phố giai đoạn 2010 - 2013, đồng thời so sánh với Hà Nội và các đô thị lớn trong khu vực như Thượng Hải, Jakarta. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp giải pháp bù đắp mức thiếu hụt 184.685 tỷ đồng vốn đầu tư hạ tầng giai đoạn 2011 - 2015, hướng đến mục tiêu đưa số thu thuế bất động sản đạt mức 1% GRDP (tương đương 7.500 tỷ đồng) và chiếm 13% tổng chi ngân sách địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung phân tích tính bền vững ngân sách của Allen Schick (2005) dựa trên 4 trụ cột đánh giá: Khả năng trả nợ (Solvency) nhằm xem xét năng lực thực hiện các nghĩa vụ tài chính hiện tại; Tăng trưởng (Growth) đánh giá chính sách chi tiêu thúc đẩy kinh tế; Ổn định (Stability) đo lường khả năng đáp ứng nghĩa vụ tương lai bằng gánh nặng thuế hiện hành; và Công bằng (Fairness) đảm bảo không chuyển dịch gánh nặng chi phí sang các thế hệ mai sau. Kết hợp với đó là lý thuyết thuế bất động sản của Enid Slack (2002) và John Norregaard (2013), nhấn mạnh các yêu cầu về hiệu quả kinh tế, công bằng ngang - dọc và tính khả thi hành chính. Về mặt định lượng, nghiên cứu áp dụng mô hình doanh thu thuế của Roy Kelly (2003): Doanh thu thuế = [Cơ sở thuế * Thuế suất] * [Tỷ lệ bao phủ * Tỷ lệ định giá * Tỷ lệ thu nộp]. Mô hình này phân tách rạch ròi giữa các biến số chính sách pháp định và ba nhân tố quản lý hành chính. Năm khái niệm cốt lõi được sử dụng gồm: tính bền vững tài khóa, thuế bất động sản hàng năm, cơ sở thuế tài sản, tỷ lệ định giá thị trường và phân cấp tài chính đô thị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích số liệu thứ cấp và mô phỏng chính sách tài khóa. Nguồn dữ liệu thu thập từ Niên giám thống kê Thành phố Hồ Chí Minh năm 2013, Bảng giá các loại đất năm 2013 do Ủy ban nhân dân thành phố ban hành, báo cáo của Nhóm Ngân hàng Thế giới (2013) và số liệu tổng hợp từ Cục Thuế thành phố. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 24 quận, huyện với tổng diện tích đất phi nông nghiệp 51.896 ha (gồm 24.071 ha đất ở đô thị, 16.130 ha đất ở nông thôn, 11.695 ha đất sản xuất kinh doanh) cùng khoảng 1,8 triệu hộ gia đình. Phương pháp chọn mẫu toàn diện trên địa bàn giúp phản ánh đầy đủ đặc thù không gian đô thị. Tác giả lựa chọn mô hình hàm doanh thu Kelly (2003) và phương pháp xây dựng kịch bản tài khóa nhằm lượng hóa chính xác sự thất thoát giữa nghĩa vụ thuế lý thuyết và số thực thu do sai lệch định giá. Timeline nghiên cứu xử lý chuỗi số liệu từ năm 2001 đến năm 2013, tập trung phân tích sâu chu kỳ 2010 - 2013 để xây dựng các kịch bản dự báo chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu ngân sách thành phố bộc lộ sự suy giảm tính bền vững khi tỷ lệ giữ lại chỉ đạt 27,55% năm 2013, thấp hơn mức 30,9% của giai đoạn 2001 - 2004. Trong khi thu ngân sách địa bàn năm 2013 đạt 234,6 nghìn tỷ đồng danh nghĩa thì ngân sách địa phương chỉ được sử dụng 47,6 nghìn tỷ đồng (chiếm 6% tổng chi ngân sách quốc gia). Chi thường xuyên chiếm bình quân 36,7% tổng chi, đẩy chi đầu tư phát triển xuống mức 28,1%, dẫn tới thâm hụt tới 184.685 tỷ đồng cho các dự án hạ tầng giai đoạn 2011 - 2015 khi nhu cầu vốn lên tới 314.981 tỷ đồng.

Thứ hai, số thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp năm 2013 chỉ đạt 220 tỷ đồng, chiếm 0,09% tổng thu ngân sách địa phương. Tính toán theo mức thuế suất sàn hiện hành 0,03% cho thấy số thu tiềm năng tối thiểu phải đạt 2.429 tỷ đồng, nghĩa là thực tế chỉ thu được khoảng 9% dung lượng khả thi.

Thứ ba, tỷ lệ định giá tài sản (VR) trong bảng giá đất của nhà nước chỉ bằng khoảng 12,5% giá trị thị trường thực tế. Giá thị trường toàn thành phố cao gấp trung bình 8 lần bảng giá quy định, cá biệt tại Hóc Môn cao gấp 13,59 lần; đất trục đường Đồng Khởi có giá thị trường đạt 1.000 triệu đồng/m2 trong khi bảng giá đất tối đa chỉ ở mức 81 triệu đồng/m2.

Thứ tư, công tác quản lý thu gặp nhiều bất cập với hơn 4.600 hồ sơ tồn đọng tại Cục Thuế năm 2012. Tình trạng tính sai tiền thuế diễn ra phổ biến như tại Quận 1 có hơn 3.000 thông báo sai và Quận Gò Vấp có 2.000 thông báo sai do áp sai vị trí và pháp lý đất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng kém bền vững là cơ chế phân cấp ngân sách chưa tương xứng với quy mô của một siêu đô thị. Thu từ đất đai chiếm 4,06% tổng thu năm 2013 nhưng chủ yếu là thu bán đất một lần vốn sẽ cạn kiệt trong tương lai. So sánh với các đô thị khác, Hà Nội được giữ lại 56% nguồn thu (tương đương 21,9% GRDP), còn Jakarta giữ lại 53,7% và Thượng Hải giữ lại 40,9% tổng thu với nguồn thu ổn định từ thuế tài sản và phí dịch vụ. Doanh thu thuế bất động sản của Thành phố Hồ Chí Minh chỉ dưới 0,1% GRDP, cách rất xa mức trung bình 0,6% - 0,7% GDP của các nước đang phát triển và 1% - 3% GDP của khối OECD (Canada đạt 3,09% GDP). Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột chồng đối chiếu cơ cấu chi tiêu công và bảng ma trận tính toán số thu tiềm năng, làm nổi bật khoảng cách giữa chính sách hiện hành và tiềm năng tài khóa chưa được khai phá.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống quản trị dữ liệu địa chính bằng cách xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa liên thông giữa cơ quan Thuế, Sở Tài nguyên & Môi trường và Sở Xây dựng, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sai sót thông báo thuế xuống dưới 1% trong giai đoạn 2016 - 2017 do Ủy ban nhân dân thành phố chủ trì.

Thứ hai, điều chỉnh bảng giá đất tính thuế tiệm cận thị trường, nâng tỷ lệ định giá (VR) từ 12,5% lên mức 60% - 80% giá thị trường thực tế, giúp số thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp tăng gấp 10 lần lên mức 2.429 tỷ đồng ngay trong ngắn hạn theo chu kỳ cập nhật giá 1 - 2 năm do Sở Tài chính thực hiện.

Thứ ba, hiện đại hóa quy trình hành thu thông qua mạng lưới điểm nộp thuế điện tử tự động (mô hình SISTEP tương tự Indonesia) kết nối qua ngân hàng và ATM, nâng tỷ lệ thu nộp (CLR) từ 65% lên 85% trong khung thời gian 12 - 24 tháng do Cục Thuế thành phố và Kho bạc Nhà nước phối hợp triển khai.

Thứ tư, thực hiện cải cách chính sách thuế theo lộ trình hai bước dựa trên quyền tự chủ tài khóa thí điểm:

• Giai đoạn ngắn hạn (Kịch bản 2): Giữ nguyên cơ sở thuế đất, tăng thuế suất sàn lên mức 0,08% - 0,09% để đạt doanh thu 7.100 tỷ đồng.
• Giai đoạn dài hạn (Kịch bản 3): Mở rộng cơ sở thuế sang đánh thuế cả nhà và đất với thuế suất 0,3% - 0,35% áp dụng trên 1,8 triệu hộ dân (với giá nhà bình dân trung bình 20 triệu đồng/m2), tạo nguồn thu vững chắc từ 7.300 đến 8.500 tỷ đồng, đạt mục tiêu tương đương 1% GRDP và 13% tổng chi ngân sách địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan hoạch định chính sách trung ương (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội): Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và bằng chứng thực nghiệm để xây dựng khung pháp lý Luật Thuế tài sản, hoàn thiện cơ chế phân cấp ngân sách và ban hành nghị quyết đặc thù cho các đô thị lớn.

Nhóm lãnh đạo chính quyền địa phương (Ủy ban nhân dân thành phố, Sở Tài chính, Sở Tài nguyên & Môi trường TP.HCM): Nghiên cứu đóng vai trò là tài liệu tham khảo trực tiếp giúp lập kế hoạch cân đối ngân sách, cơ cấu lại nguồn thu từ đất và giải quyết bài toán thiếu hụt vốn đầu tư hạ tầng kỹ thuật.

Nhóm viện nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Chính sách công, Tài chính công, Quản lý đô thị: Công trình cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực khi kết hợp mô hình phân tích Schick (2005) và hàm doanh thu Kelly (2003) vào nghiên cứu tài chính công thực nghiệm.

Nhóm chuyên gia phân tích thị trường bất động sản và các định chế tài chính: Luận văn hỗ trợ nhận định xu hướng điều tiết chính sách đất đai, đánh giá tác động của việc cải cách thuế tài sản lên mặt bằng giá và hạn chế tình trạng đầu cơ bất động sản.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao ngân sách Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2010 - 2013 bị đánh giá là kém bền vững? Ngân sách thành phố kém bền vững do tỷ lệ giữ lại chỉ đạt bình quân 27,5% (dưới 10% GRDP), không đáp ứng được mức thiếu hụt 184.685 tỷ đồng vốn hạ tầng. Nguồn thu riêng phụ thuộc lớn vào việc bán đất một lần, trong khi thuế đất phi nông nghiệp chỉ thu 220 tỷ đồng năm 2013.

Mô hình của Roy Kelly (2003) chỉ ra nguyên nhân thất thu thuế đất lớn nhất là gì? Mô hình định lượng chỉ ra điểm nghẽn chính là tỷ lệ định giá (VR) chỉ đạt 12,5% giá thị trường, khiến bảng giá đất thấp hơn thực tế 8 lần. Thêm vào đó là sự đứt gãy trong quản lý với hơn 4.600 hồ sơ tồn đọng và hàng ngàn thông báo sai sót.

Bài học cải cách thuế bất động sản từ Indonesia có giá trị ứng dụng ra sao? Indonesia đã thành công khi áp dụng mức thuế suất đơn nhất 0,5% và vận hành hệ thống điểm nộp thuế SISTEP qua ngân hàng, bưu điện và ATM. Giải pháp này giúp hiệu quả thu tăng từ 65% lên 79% ngay năm đầu tiên và doanh thu tăng trưởng bình quân 24%/năm.

Tại sao luận văn đặt mục tiêu doanh thu thuế bất động sản đạt 1% GRDP và 13% tổng chi ngân sách? Mục tiêu 1% GRDP (khoảng 7.500 tỷ đồng) và 13% tổng chi phản ánh mức bình quân của các quốc gia đang phát triển và OECD. Tỷ lệ này vừa đảm bảo tính khả thi trong thực thi, vừa tạo nguồn lực ổn định tài trợ cho dịch vụ công mà không gây sốc cho người nộp thuế.

Lộ trình cải cách thuế bất động sản nào mang lại tính khả thi cao nhất cho thành phố? Lộ trình tối ưu gồm ba bước: trước hết số hóa dữ liệu và điều chỉnh giá đất tính thuế tiệm cận thị trường để thu 2.429 tỷ đồng; tiếp theo tăng thuế suất đất lên 0,08% - 0,09% để thu 7.100 tỷ đồng; cuối cùng mở rộng đánh thuế cả nhà và đất ở mức 0,3% - 0,35%.

Kết luận

• Ngân sách Thành phố Hồ Chí Minh đối mặt thách thức lớn khi tỷ lệ điều tiết giữ lại ở mức thấp 27,55%, dẫn đến thiếu hụt 184.685 tỷ đồng vốn đầu tư hạ tầng kỹ thuật giai đoạn 2011 - 2015.
• Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp năm 2013 chỉ thu được 220 tỷ đồng, mới khai thác được khoảng 9% trong tổng số thu tiềm năng 2.429 tỷ đồng.
• Điểm nghẽn cốt lõi nằm ở bảng giá đất tính thuế chỉ bằng 12,5% giá thị trường và công tác hành thu còn thủ công, phân tán.
• Ba kịch bản cải cách chứng minh tính khả thi của việc nâng số thu thuế tài sản lên 7.100 đến 8.500 tỷ đồng, đạt mục tiêu tương đương 1% GRDP và 13% tổng chi ngân sách địa phương.
• Kinh nghiệm từ Canada, Trung Quốc và Indonesia khẳng định cải cách thuế bất động sản hàng năm là chìa khóa tạo lập nguồn thu bền vững cho chính quyền đô thị.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa cụ thể dung lượng thất thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và đề xuất lộ trình cải cách khả thi gắn liền với phân cấp tài khóa. Trong giai đoạn 2016 - 2018, thành phố cần ưu tiên hoàn thiện cơ sở dữ liệu số hóa và điều chỉnh bảng giá đất; tiến tới giai đoạn 2018 - 2020 thí điểm điều chỉnh thuế suất và mở rộng cơ sở thuế tài sản. Chính phủ và chính quyền thành phố cần sớm ban hành cơ chế đặc thù cho phép thí điểm tự chủ biểu thuế nhằm khai mở nguồn lực phát triển cho đô thị đầu tàu của cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO T ƢỜ ĐẠ ỌC TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---o0o--- PHẠM ANH THI THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT PHI NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ BỀN VỮNG CỦA NGÂN SÁCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬ VĂ T ẠC SĨ C Í SÁC CÔ TP. Hồ Chí Minh, 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO T ƢỜ ĐẠ ỌC TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---o0o--- C ƢƠ T Ì ẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT PHẠM ANH THI THUẾ SỬ DỤNG ĐẤT PHI NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ BỀN VỮNG CỦA NGÂN SÁCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 60340402 LUẬ VĂ T ẠC SĨ C Í SÁC CÔ gƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. HUỲNH THẾ DU TP. Hồ Chí Minh, 2015 -i- LỜ CAM ĐOA Tôi xin cam đoan luận văn này do tôi thực hiện.

Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. TP Hồ Chí Minh, ngày 18 tháng 7 năm 2015 Tác giả Phạm Anh Thi -ii- LỜI CẢM Ơ Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright cùng các thầy cô của chƣơng trình. Đặc biệt xin trân trọng cảm ơn sự hƣớng dẫn tận tình của Tiến sĩ Huỳnh Thế Du trong suốt quá trình tôi làm luận văn.

Xin cảm ơn những ngƣời bạn trong lớp MPP6 đã luôn hỗ trợ tôi trong quá trình học tập cũng nhƣ trong quá trình thực hiện bài viết. Cuối cùng, tôi muốn tỏ lòng tri ân tới gia đình đã luôn bên cạnh động viên tôi trong suốt thời gian qua. Tác giả Phạm Anh Thi -iii- TÓM TẮT LUẬ VĂ Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) có vai trò quan trọng về kinh tế, xã hội của Việt Nam nhƣng lại đang bị kìm hãm sự phát triển do cơ chế quản lý thu chi ngân sách. Trong những năm qua, TPHCM chỉ giữ lại chƣa tới 30% tổng ngân sách thu đƣợc, chƣa bằng 10% GRDP của mình.

Trong khi đó, Hà Nội đƣợc giữ lại đến 56% nguồn thu, tƣơng đƣơng với 21,9% GRDP, một số thành phố trong khu vực nhƣ Thƣợng Hải, Hồng Kông, Singapore có mức chi ngân sách so với GDP gấp đôi hoặc gấp 3 TPHCM. Thêm vào đó, cấu trúc các nguồn thu không bền vững dẫn đến hệ quả không đủ chi tiêu để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội tƣơng xứng với tiềm năng. Vấn đề đặt ra hiện nay để giải quyết tình trạng kém bền vững của ngân sách thành phố là phải tìm ra các nguồn thu có tính ổn định lâu dài mà thành phố có thể giữ lại để tài trợ cho nhu cầu của mình. Thuế bất động sản (BĐS) thu hàng năm - Thuế SDĐPNN nổi bật lên nhƣ là một nguồn thu tiềm năng.

Tuy nhiên, số thu thuế SDĐPNN ở TPHCM những năm qua không đáng kể và chƣa đƣợc chú trọng đúng mức. Cụ thể, số thu năm 2013 chỉ bằng khoảng 10% tiềm năng có thể thu đƣợc, chƣa bằng 0,1% ngân sách địa phƣơng. Những trục trặc đến từ chính sách thuế suất thấp, cơ sở thuế hẹp cộng với quản lý hành thu kém hiệu quả. Sau khi tham khảo kinh nghiệm thế giới cộng với phân tích tình hình thực tế ở Việt Nam, đề tài đã đƣa ra một số gợi ý chính sách nhằm tăng nguồn thu thuế SDĐPNN ở TPHCM.

Nhóm kiến nghị thứ nhất đối với Chính phủ liên quan đến việc tăng quyền chủ động cho TPHCM trong quản lý ngân sách thông qua việc cho phép TPHCM đƣợc quyền thí điểm cải cách thuế SDĐPNN. Nhóm kiến nghị thứ hai gợi ý cho TPHCM thực hiện thay đổi theo lộ trình, thông qua 3 kịch bản thuế nhằm đạt đƣợc mục tiêu số thu thuế xấp xỉ 1% GDP, 13% tổng chi ngân sách địa phƣơng (tỉ lệ trung bình của các quốc gia trên thế giới). Các giải pháp cụ thể trong ngắn hạn bao gồm việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu về đất đai, thay đổi giá đất tính thuế, xây dựng hệ thống các điểm nộp thuế, giúp giảm chi phí hành thu, tăng hiệu quả thu thuế. Từ đó, về dài hạn, sẽ mở rộng cơ sở thuế cho cả nhà và đất nhƣ xu hƣớng thuế BĐS trên thế giới và tiếp tục tăng thuế suất để đảm bảo nguồn thu đồng thời cũng đáp ứng đƣợc các mục tiêu về điều tiết thị trƣờng BĐS.

-iv- MỤC ỤC LỜI CAM ĐOAN. ii TÓM TẮT LUẬN VĂN. iv DANH M C TỪ VIẾT TẮT. vi DANH M C BẢNG.

vii CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Bố cục nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ. Tính bền vững của ngân sách địa phƣơng. Thuế bất động sản.

Đặc điểm của thuế BĐS. Yêu cầu cho Thuế BĐS. Tính khả thi của thuế BĐS. Giá tính thuế.

Kinh nghiệm của một số quốc gia. Thuế bất động sản ở Canada. Thuế bất động sản ở Trung Quốc. Thuế bất động sản ở Indonesia.

ĐÁNH GIÁ TÍNH BỀN VỮNG CỦA NGÂN SÁCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính hiện tại. Chính sách chi tiêu đảm bảo cho kinh tế tăng trƣởng. Khả năng đáp ứng các nghĩa vụ trong tƣơng lai bằng gánh nặng thuế hiện tại.

Khả năng chi trả nghĩa vụ hiện tại mà không chuyển gánh nặng chi phí lên thế hệ tƣơng lai. So sánh tính bền vững ngân sách TPHCM với một số thành phố trong khu vực. Kết luận về tính bền vững của ngân sách địa phƣơng. ĐỀ XUẤT CẢI CÁCH NHẰM TĂNG SỐ THU THUẾ SỬ D NG ĐẤT PHI NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Tiềm năng thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp tại TPHCM. Ƣớc tính tiềm năng thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Phân tích tình hình thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Tỉ lệ bao phủ.

Tỉ lệ định giá. Doanh thu thuế thu đƣợc trên tổng nghĩa vụ thuế đƣợc lập hóa đơn. Đề xuất cải cách chính sách thuế. Kịch bản 1: Cải thiện công tác quản lý thu thuế.

Kịch bản 2: Thay đổi thuế suất. Kịch bản 3: Thay đổi cơ sở thuế và thuế suất. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Khuyến nghị chính sách.

Kiến nghị đối với Chính phủ. Kiến nghị đối với TPHCM. Tăng số thu thuế SDĐPNN trong ngắn hạn. Tăng số thu thuế SDĐPNN trong dài hạn.

Thảo luận về các kiến nghị chính sách. Hạn chế của luận văn. 32 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 37 -vi- DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt BĐS : Bất động sản đ.g : đồng tác giả ĐVT : Đơn vị tính GDP : Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GRDP : Gross Regional Domestic Product Tổng sản phẩm trong tỉnh IMF : International Monetary Fund Quỹ tiền tệ thế giới NGTK : Niên giám thống kê NHPT : Ngân hàng phát triển NHTG : Ngân hàng thế giới NSCT : Ngân sách cấp trên NSNN : Ngân sách Nhà nƣớc NSQG : Ngân sách quốc gia NSTP : Ngân sách thành phố ODA : Official Development Assistant Nguồn vốn vay ƣu đãi từ nƣớc ngoài OECD : Organization for Economic Co- Tổ chức hợp tác phát triển operation and Development kinh tế SDĐPNN : Sử dụng đất phi nông nghiệp SXKD : Sản xuất kinh doanh TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh UBND : Uỷ ban nhân dân -vii- A MỤC Ả Bảng 2.

Giá trị tính thuế và phƣơng pháp tính giá trị trong Thuế BĐS. Thu ngân sách TPHCM so với cả nƣớc. Cơ cấu thu ngân sách theo nội dung kinh tế. Cơ cấu chi ngân sách địa phƣơng.

Nhu cầu vốn thực và thiếu hụt tài trợ trong các lĩnh vực cơ sở hạ tầng địa phƣơng của TPHCM giai đoạn 2011 – 2015. Tính toán số thu tiềm năng năm 2013. Ƣớc tính doanh thu thuế kịch bản 2. Ƣớc tính doanh thu thuế kịch bản 3.

Bối cảnh Thuế bất động sản (BĐS) là loại thuế tài sản phố biến nhất, đƣợc đánh trên giá trị của BĐS, bao gồm đất và những kiến trúc xây dựng trên đó. “Một chính sách thuế BĐS là thiết yếu và không thể tránh đƣợc”1. Đối với các nƣớc phát triển, loại thuế này đƣợc ví nhƣ một cỗ máy tạo nguồn thu đầy tiềm năng và tƣơng đối ổn định. Hầu hết các quốc gia đang phát triển hay trong quá trình chuyển đổi xây dựng hoặc cải cách thuế BĐS nhằm tạo ra đủ nguồn lực dài hạn cho địa phƣơng.

Các sắc thuế BĐS đƣợc áp dụng ở các nƣớc khác nhau phụ thuộc vào mục đích áp dụng chính sách. Một số nƣớc chủ yếu nhằm đến việc cung cấp một nguồn thu chính và ổn định cho chính quyền địa phƣơng thông qua thuế BĐS hàng năm trong khi các nƣớc khác ƣu tiên việc tăng nguồn thu chung (chủ yếu dựa vào thuế chuyển nhƣợng tài sản) hoặc tăng tính hiệu quả và sự công bằng của toàn bộ hệ thống thuế (dựa vào thuế trên lợi ròng hoặc thu từ quà tặng, thừa kế).2 Ở Việt Nam, một số loại thuế đang đƣợc áp dụng cho việc sử dụng đất đai và tài sản nhƣ: Thuế nhà đất, Thuế sử dụng đất nông nghiệp, Thuế chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, tiền lệ phí sử dụng đất, các loại phí thuê đất và mặt nƣớc và lệ phí đăng ký trƣớc bạ. Trong đó, Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp (SDĐPNN) đƣợc áp dụng từ năm 2012 là loại thuế BĐS đƣợc thu hàng năm, mang tính chất ổn định và dự báo đƣợc. Tuy nhiên, thống kê cho thấy số thu thuế SDĐPNN ở Việt Nam trong những năm qua chiếm tỉ lệ chƣa tới 0.2% trong tổng thu ngân sách nhà nƣớc.

Bên cạnh đó, ở Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) con số này cũng đƣợc tính toán chƣa đến 0.1% tổng thu ngân sách địa phƣơng, là con số quá ít.3 Từ đó, nhận thấy rằng tính khả thi của loại thuế này hiện tại vẫn chƣa đạt đƣợc. Với bối cảnh các nguồn thu chiếm tỷ trọng cao hiện nay nhƣ thu từ dầu thô, từ thuế xuất nhập khẩu, từ việc bán đất có xu hƣớng sẽ giảm trong tƣơng lai, điều này đã ảnh hƣởng không nhỏ đến tính ổn định và bền vững của ngân sách TPHCM. Vấn đề đặt ra là phải huy 1 Klibaner (2013). 2 Chi tiết ở Phụ lục 2.

3 Chi tiết ở Phụ lục 3. -2- động đƣợc nguồn thu có tính bền vững lâu dài để góp phần giúp thành phố trong việc cải thiện mô hình thu chi.